Hæl og sæl, kæri hlustundirog verði hljartanlega velkomin í hlaðvarpi mittmeð lífið í lúkunum.Ég heiti Erle Guðmundsdóttir og er stjórnandi þáttarins.Gestur þáttarins í dag er hann Kristján Þór Gunnarsson Læknir,heimilislæknir á Salfossi,en hann hefur sérhæft sig í offitu, næringu og líðhelsuog er að mínu mati einn helsti hilsu áhrifavaldi landsins.Við Kristján rættum um stöðuhilbriðiskerfisinsá Íslandi, við rættum um áhrif lífstilsokkará helsuna, samfélags sjúkdóma sem hafa oft áður verið kallaðlífstilsjúkdómar, skadð sem er gjörunnin að matvælaá almennahelsu, næringarlæsi og hver eða hvaðber ábyrgð á versnandi helsu þjóðurinnar.Og síðan hvernig getur við mögulega snúið þessari þróun viðog um leið fjölgað helbriðum æði árum.Við rættum líka um hvað helsa er heldræn og hvað þættir eins ogsvep, mataræði, hreyfing, streytustjórnun, félagslega samskipti,tilgangur og fleira séu allt jafn mikilvægir þættir til þess að upplifa helbriði.Og svo rættum við um mikilvægi þess að finna rótvandans í langvinnumkróniskum sjúkdómum til þess að hægt sé að snúa við þróun við það.En þetta var alveg dásamnitsspjall eins og þið heyrir hérna eftir og hann eralgjör visku brunur, hann Kristján og mælu með að fylgjast með ef hann er að haldaerindi. En mér langar líka að minna á að því að nú er stutt í kvennakveld helsuerlli sem er haldið á spýrunni tann 10. oktober. En þetta verður alveg ríkalega skemmtilegakveldstund með bæði fræðslu, skemmtun og góðu mat. En hérna eina sanna Etta Björgvinsdottir kemur og verður með húmúrin á lofti. Beta Reinis, næringafræðingur, hún verður með fræðsluog svo haldar að skúla hjá kvennaráð sem að er sérfræðingurum í kvennhelsu og hormónumog hvaða áhrif þau hafa á helsun okkar. Þessu blessaða breytingarskeiði sem við munum allar konuminn einhvern tíma án gangi.og reyndar líka kallar. Og svo er það hröndskeving hjá SkeEvents. Hún sér um að halda upp í stöðinuá kvennakveldinu og endar kveldið síðan á Tingo eða tónlistar Bingo. Og allar nánari upplýsingar er hægt að finnainn á Instagraminu mínu að telsu erðla en það er líka hægt að finna upplýsingar í hlaðvarpstæltisem heitir bara kvennakveld telsu erðli. Það getur hlustað á þetta. Og hægt er að kaupa miða áhlekk sem er hérna í meðfölgjandi þessum þætti. En svo langar mér áður en við demnum okkur í viðtalið að þakkasamstarfs aðilum hlaðvarpstæns en þau verða öll á spýrunni á kvennakveldinu að kynna starfsemi sína. En þetta ernættilega spýran sjálf og hilsu hillan sem er með NutriLenk og 5RL og munu að kynna þessar frábæru vörur sem ég hef sjálf nota.Sýn er það Virkja sem er markþjálfarskóli og næsta lotta hefst núna bara miðan oktober hjá þeim. Og sýn er það ÞínFegur Snirtistofa sem er í fyrfinum í Hjarta Hafnafjörðar. Og svo er sérstaklega samstarfs aðilu kvennakveldsins Sistur og Makar og viðhrundverðum sko algjörðar skvísur í fötum frá Sisturum og Mökum. En þið getur kíkt að Sistur og Makar púntur ís ef að þið viljið gera eitthvaðsérstaklegar fyrir kvennakveldið. En ég er bara að hlaka til að sjá sem flestar konur að þetta kveld það eru takmörku plás. Þannig að ef þið eru áhuga saman þá kveitir ykkur bara til að kaupamiða sem fyrst. En þá ætlum við bara að vinda okkur í viðtaldagsins. Gjur þið svo vel!Til mín er komin Kristján Þór Gunnarsson Læknir sem að mínum að þið er einn helsti hilsu áhuga valdur landsins. Þetta er sammála því.Ég veit það á ekki. Við hlættum að vera fín ál.Við hlættum velkomin. Mér langar svolítið bara að byrja því að spyrja þú veist hver er Kristján og hvaðan kom þessi brennandi áhugi fyrir hilsu?Já, ég þarf að leita inn á við. Ég er kannski fyrst og fremst eins og ég sé mig sjálfur fjölskyldu maður.Pappi, þryggja, stelpna og einn maður og svo er ég heimlisleknir.Viltu fara alveg aftur bara hvaðan ég kem?Já, endilega. Bara gaman að kynast fölki eins og hvaðan bakgrunnin þið eru.Ég held að ég sé ekki snar ofvirkur, drengur úr grafa.Fyrir ég að þar, fóröldra mínu voru nú svona einir af frumbyggjum grafavóks, voru ekki mörgu önnur hús þar þegar þau byggja á nýjindarháttugnum og þá er þetta sveit.Hestu allir frá keldum í bakarinnum og bara hérna út að leika allan daginn og náttúra og svo hérna flyttjum við þegar ég er 12-13 ára líklega í sveit.Ok.Og ég elst þá restin upp á úlimi.Það var svona umhengsárunum á Sveitabæ.Mjölgur búi í Ásarepp.Það hafa verið viðbyrðið fyrir 12-13 ára gutta.Já en rosalega gott fyrir mig.Það er ekki.Nýtallega sorg.Og ég hef nú ekki pelt í því fyrir en ég er að hugsa þetta núna en ég segja alltaf að ég sé þaðan.Þú veist ég upplýðið mig að rætturna mín að sé það að vera úr sveitinni sko.Og hérna já.Ég hef náttúrulega alltaf tíð haft brennandi áhuga á allri hreyfingu.Hreyfst mér mikið sjálfur af nöðusinn líklega.Og já og svo hérna var alveg mitt nú eiginlega bara að stóða um millið hvort ég ætti að vera bondið eða lækni sko.Þar var svolítið áhuginn og er ennþá.Mjög ólíkstörf svolítið.Já.En ég hugsaði ofta að ef ég ætti að hætta að vera lækni þá myndi ég nú bara held ég að vilja að fara í búrka.En já, hvaðan kemur þessi brennandi áhuga? Ég held þetta að sé bara forvitni sko.Eða einhvern veginn hausin á mér svo sem stoppar ekki mikið og þegar ég var í læknanómunu fór ég snemma að hafa áhuga áeða spyrja mig alltaf afhverju, afhverju, afhverju, afhverju er þetta svona bítið.Svolítið erfitt með að læra eitthvað ef ég skilja það ekki alveg.Og það er það.Ég leit ofta á svolítið svona bítið okkur eða afhverju þetta er svona.Og þannig var það líka þegar ég fljóðlega það er að útskrifast eða klára lækninsfræði og hvað sem það var bítið.Blóþristingur, afhverju er hann hár og hvernig getur það og svona.Þannig að ég fór og lærið auðgarlega, fór ég mest aðra ná minn æringafræði.Þá er ég komið að hofa því eða svona búin að sjá samhengiða mér.Mjög mikið af þessum sjúkdómum tengjast inn á líka mataræði og lífstíl.Og er lítið farið í næringafræði í lækninsfræðinu?Já, kannski meir og meir það sko en hlutfallslega er það lítið og þannig er það bara í öllum heiminum.Og já, svo fæ ég alltaf bara einhvern veginn meiri áhuga á þessu sko.Þú veist svona hvernig lífstíl, mataræði umkvæmst.Taræði, umhverfi, samfélagið hefur áhrif á tilurð sjúkdóma og þessara sjúkdóma sem eru í sívaksandi mæli í dagað vera svona upp í staðan af því sem að helbriðiskerfið vinnum við sko.Það er alveg 80% eða eitthvað eru svona lífstíls, samfélags, umhverfis sjúkdómar.Þetta er sem kallað langvinnir.Það hefur þurfti þessu tölur, þetta er rauslegt.Lífstíls sjúkdómar, já.Já, þetta gefur kannski einhverja mynd.Það fyrir hverja ég er.Já, umhvert. Þitt aðal starf í dag er þá heimilislegnir.Já. Ég er í fullu starfið sem heimilislegnir og ég kenni líka.Ég er að, svona það er aðeins að aukast, ég kenni um ofutu í lagnadild, lagnaneymumog svo er ég að kenna líka í háskólanum í Reykjavík, námið sem heitir Magna Víta.Við verum svona þrifjum.Svona þriði æfiskeiði.Já.Þar kenn ég mikið um helðspann og livespann eða svona þetta námið þar að því að undirbúa fólkfyrir að gera síðasta æfiskeiði sem best.Kekja.Og að kenna svona það sem hefur mest áhrif á fjöldahilfur eða æfegára og svo held ég að svonaeigi reyndi stundum um þetta sem eru áhagamálunum mín.Ég hefur með tveysa að vera æðandi hérna þar sem það er svona fekkinn og hinga.Já.Þetta er mjög áhagvert sem þú hefur verið að segja.Takk fyrir það og bara takk fyrir að bjóða mér.Já, bara mínu svo sannulega mér.En finnst þér þá, af því að þú nefndir helbriðskerfi og þessi áttjöfur, finnst þér helbriðskerfi verið vanda?Já, það er í vanda og ekki bara í Íslandi, það er bara allstaðar og það er bara út af því sko hvað sjúkdómsbyrðin er auðvitaðeða hvað er mikið af þessum svona langvinnu lífstílstengtu sjúkdómum, sjíkusíkin, hjástaðaðar sjúkdómar og svo framvegiseru mikið að aukast og byrja að hjá yngra fólki og hvað það eru að vera mikið af fólki sem þarfir rauninni sko að nota helbriðskerfiðmeðan helbriðskerfið er á sama tíma mjög gott í svona,eins og það hefur þróast að grípa og að bráð veikindi og allir þessa teknir framfærir og ég kalla þetta oft í fyrirlisturunum mínum sílúþetta eru svona algoritmar eða það er svona enginni og hvernig breyðist þið fljótt við eins og í bráðalækningumeða allt þetta sem við getum gert sko hvort sem það er að setja stóðnett í kransaðar eða sækja blóttappa upp í heilan eða skiptum nýi og allt þettaþannig að svona helbriðskerfið er náttúrulegalagnað í þessu en það sem er að slega það eru svona hinn sjúkdómaflokkurinn þessi langvinni sjúkdómarkreiðast mikils af helbriðstarfsfólki og helbriðskerfið þannig að það þarf náttúrulega einhvað að reyna að hæja á og snúa við þeirri þróun skoÞað er veintanlega erfiðar að sagt einn gertJá, ég held að helbriðskerfið munu aldrei að hafa burði til þaðþess að fjölga starfsfólki og leysa þetta allt maður og mannÞú veist að það er svolítið að reyna að byrjaÞað er í rótinaJá, þú veist að það er bara þarna politíkina og líðhilsu stofnanirnar og forvarnirnarog að byrja þetta bara íÞannig að börn séu ef við góða hilsu og úlingar og ung fólk og það séu ekki að bætast alltaf svona fyrr og fyrr á lífsliðinni viðog svona einhverjir langvinnir, lífstílstengdir, umhverfistengdir sjúkdómarÞú veist þannig að ef ekkert myndi breytast þau myndi bara halda áfram þessi þróunHvað myndi þetta enda?Ég kannski sé það ekki alveg fyrir mér en þú veist á sama tíma og fólk er að lifa lengur og að vera eldraog hlutfall aldraðar að auka ast sem krefst eðlilega kannski meira af helbriðskerfinuá sama tíma er svolítið að farafærast nýður og nýður og stækka hópurinn sem þarf á helbriðskerfinu að haldaog það er alveg augljósta að það mun engar þjóðir standa undir þvíbara með herri og herri skatti eða hvað þurfum við meira og meira pening í helbriðskerfiÞannig að auðvitað er marst spennandi framöðan sem að með tækni þróuninngerðvigreind og alls konar sem má reyna að nýtaná til fleiri eiginumen ég held að það snúast alltaf um við þurfum að reyna að byrja brunninÞannig að þú talar um ekki að það sé ekki hægt að vera maður að mannaþví það er bara tímafræktað frekar þá bara vera í forverðnum og reglugerðumJájá, æmiðt, svona eitthvað samþægt átakpolitíkinn þarf náttúrulega að gera marstaf því að það er að breytast rosalega mikið matvæla um hverfið okkarvið veitum þaðég meina alltaf að tala umofitt og yfirþyngtfjöldlornumaukast hjá börnumreyfingalegi sískján og allt þettasem er að hafa áhrif á þaðað við þróum með okkur síðar þessa sjúkdómaþað er alltaf eitthvað sem þarf að gerast þáí einhvers konarég veit ekki hvort að lausnin sé endilegaeinhver hörðbóð og börnen svona mikið átak íhérnasvona upplýsinguog einhvers konarstefnumótun í skólumogog svo kannski ekki vinsæltsko þegar ég segi það en ég held líkavið þróum bara öll aðhorfast í auðuog í speilin og hvernig veljum við að verasamfélaga því þá þarf náttúrulega alltsamfélagið svolítið að taka þáttí svona einhvers konarbreyttumgildum í samfélaginuþað er kannski svolítið mikil einstakling að segja, fólkið svo við erummikið að spá ísíðan það gleymir heldinnijá, jáen mér finnst svo áhugavert, þú ert náttúrulega meðtölur sem þú varst meðinn á fyrirlasturinnum um daginnsem að, þú veist, maður baramissir, sko, höggunanýri golf í alvöruen eigum að fara kannski aðeins yfirþessar, þú veist, samfélags sjúkdómaog efnaskiptafillasem þú tala mikið umfólk hefur ofta heyrt þettahvað er þetta, hvað er þessi efnaskiptafillasko efnaskiptafillaer það sem viðkalla á ennskumetabolic syndrómskilgreiningin á þaðtil alveg svona greining á þigrisem er samt sem áður bara svona ekkurþú veist, þegar það er orðin óa sleimtog þá, og það er þá svona útfrá hvað er mittismálhvernig er blóðfittansem heitir þríklesir íhver er blóðþristingurinnog hvernig er blóðsegurinnog svo eref þú uppfyllir3-5 af þessu utanmarkaog mikið mittismálblóðsegurinnfastandi yfir 5,6og þríklesir í þar yfir 1,7þá ertu með efnaskiptafillaen þetta er náttúrulega bara rófþú veist, smám saman kemst þangafþannig aðefnaskiptafilla er í rauninnisnýst umefnaskiptiinsulínsem aðhérstumog þá í samminginu viðsigursíkiensigursíki af típu 2er náttúrulega allt öðrusem sjúkdómur en þessumsigursíki sem fólk fær ungdtípa 1, þar vantar insulínþar er ekkert insulínen sigursíki típa 2og þess efnaskiptafillaer í rauninni byrtingamindá því sem heitirað það er áunniðþað er mjögsterklega tengtsigurríku, kólvettnaríkumataræði og oflítillirhefingu, streytanspilainn á þetta insulínuog sveppog þá gerist það svolítiðí líkamannum aðfrumundnar okkarhvort sem erum vöðvafrumundnar, tauga frumundnarí heilanum, frumundnar í lifurinnihætta aðhlusta á insulínaf því aðþar eru raun og raun að venda sigþar get ekki tekið viðendalust af sigriogvil ég ekki látakomunum inn af þvíhlutverk insulíns er að fjarlægasigur úr blóðiog komunum á rétta staði í vöðva til brennslueða í lifurinna til gymsluog til bara við eigandilíffæra sem koma sigurinnsem orkugjafa enþegar frumundnar hætta aðhlusta á insulínað þá getursigur farið að hækka í blóði enen það gerist alls konar annað lík að þaðbreytast efnisskipti í lifurarinnarvið framleiðum meira blóðfytumvöðvarnirhætta líka að hlusta á insulínog taka ekki vel við á orkugjafanumogog þetta insulín við innáma efnaskiptavill að setur okkur þá ísvolítinn svona gýrabæta á okkur við söfnum meðalltaf fytu og þetta er svonanáttúrulega hluti af sjúkdóma meðofytu líka þegar þetta er komið langtenþað eru miklu fleiri meðsvona insulín við innámaefnaskipta villu heldur en eru með ofytuþví þetta er svonalengi að þróastalveg eins og síkusíkiað tegum tvö er svona svolítiðendaeinkenni á efnaskipta villukannski mörgum árumára tögum jæfnvel eftirað svona efnaskiptin eru farin úr skorðumað þá fer það þróastá síkusíkiog þettasko þessi efnaskipta villá insulín við innáma það errótinaf rosalega mörgumog langt flestum af þessumlífstýlstengdu langvinni sjúkdómumhvort þeim að það er hjartuæða sjúkdómareða síkusíkin eða ofytaeða jæfnvel verkireða heilathóka eða fyturliðallt þetta ermeð þennan sameigilega grunnieða rótEr einhver engjanni sem að erusvona svipu þjá þeim semer að byrja að öflifa þettaég er bara að hugsa um hvort að fólk getiámþess að fara í blóðpröfugetur það fundið bara hefðuðuJá, það er mjög algengt að finnafyrir orkuleysisvona sviplum í orkustíiverðameð þreytturfólktíðirfinnast maður alltaf að verahálfsvangur eða með nartþörfþó að maður sé búinn að borðajæfnvelvera þrútinfinnast maðureinhvern veginn ekkiná aðhalda þyngdsvonafara að þyngjastþrátt fyrir að þú hefur kannski ekki verið að breytaneina átta sig ekki alveg áaf hverjuummálummittismáli eða hvið fyrir að aukastheila fókajæfnvelmjög tengt þessuþetta eru svonaalls konar enginn og mjög einstaklingsbundiðog sumir eru kannski ekki meðin eina enginnisko, þetta er náttúrulega svona þauvöldþánga til aðþú kannski alltaf inn og fær bara aðeins og hafa blóþristingeða sigurinn er kominnutanað læra gilda og svonaég veitþetta er svo áhugavertég fæ oft þessa spurninguaf hverju ég er að gera allt hérna sem ég get til að léttastog ég þyngist baraþannig getur ég útskipt hverjagerast í líkamannumhjá þessum sérstaklegakonumsko það er svolítiðjafnvel að borðaminna en þær voru að gefaog samt að þyngjastþað eru auðvitaðekki skrítið að fólki finnistoft erfitt að átta sig áhvað er rétt og hvað er áttaþví það eru náttúrulegamjög mikið aðgengi afalls konar upplýsingum ogsérfræðingumsamfélagsmiðlæðastjörnumog það eru rosalegamisvísandiskilaboð oft, einn segir þettaog annar segir hitt og þetta er svonaog þetta er hinn seginnen svo eru líka ráslega fast grónarsvona mýtursem akannski gera fólkierfitt fyrirþað heldur að segja að gera alveg réttog bara sem dæmiþað er allt er gott í hófiþað er allt tal um hita einingarinn og útalgjör, einföldun og áí raunin ekki viðþví ég legg mér nú fram oftí svona viðtölum að aflýfa hita einingunaþví að það er oft verið aðfólk að rekna út hvað er borðamargarhita einingarog er svona að tellja hvað brennir mörgumí gungutúri eða á hlaupabrettinuupp en samtlíði eftirst að ekkiþetta virkar ekki svona í líkamannog mjög ofter þetta þannig tengtinsúlin við náminuog sko það eruþað eru svonaólíkthvernig maður þarf að nálgast þettaef maður erungur einstaklingur, batnúlingurungur fullorðinner ekki með efnaskipta vilurheifið sér mikiðþá getur maður að borða þaðbara til dæmis eftirráðleggingum, heimbættis, landlæknisog það er svonafyrir manneskjunasem er íbara fullkomnu ástandiþað sem að geristþegar það komið til dæmisþetta insúlin við nám í líkamannþá breytist rosalega hverniglíkaminn bregst við matmaður geturtekið dæmið bara um eitthvað svona einfaltsem maður borða bananaþegarmanneskja sem er efnaskiptailegaheilbrið og heifið sig borðar bananaþáfer íbanana eru kannski5 gram af glúkosa5 gram af frúktdósa2 gram af súgrósa sem er strásykurog líkaminn getur nýttamér fljótthann bara er insúlin næmurog í góðu standiog vöðvatnir fá bara megnið af þessuog brenna þvíþá er líkaminn með insúlin viðinn ámþá er líkaminn í allt öðrum gýrþá er hann í svonagýr þar sem að vöðvatnir hlustamjög illa á insúlinþú borðar bananablóðsykurinn hækkarvöðvatnir vil ekki taka við þvíliverinnhérna hún fær skilaboðfrá þessu insúlínef við erum að búa tilhérna glúkosaði rauninniúr byrðvonum sínumsem heitar glíkogenog er að framlega blóðfitturþannig að þessi eini banani hækkarbara svolítið mikið blóðsykurinnkemst hverki nýtinguveldur kannski ekki sömusetjutilfinninguog feriröuninni bara í að líkaminn þarfað setja hann í feytuviðinnþannig að þetta er bara svona dæmi til að sínaað fólk er kannski að borða þaðþað sem er holdekki, banan er aldrei óholduren hins vegar ef að þú væri meðinsúlin viðinn ámekki að skila sér íþú veist, bara orguog bruna heldur við bara í feytunaog ef við tökum svo enn þáþú veist að því það er náttúrulegarosa erfitt og mikiðaf því sem er mert sem holdog hilsufæði og hitt og þettaer kannski bara ekki þaðþannig að fólk þarf svolítið að fóraréttar rálingar og hvernig ná ég að borðaþá ef ég er með til dæmis insúlin viðinn ámeða er núna að sapna á mig hverju feytuþá þarf ég kannski að borðameira eftir því og tímabundiðmeð að maður væri að snúa viðog leðir í þetta, þá þarf maður kannski að skerasvolítið mikið niður sérkur, kolvetni, áfengiallt þetta því aðþú getur aldreiþað er rosalega mikið svona tilneyingí öllum svonasölu ræðumum heilbreyðiað þú getur bætt einhverju innþú veist, þú tekur bara þetta vítamineða bætt viðþessu próteinueða þetta er ofurfæðaog kæði að sæeða þessi fræog fólk er að reyna að bæta því innen það skiptir eiginlegaeinhver málija þú þarf þetta eiginlega alltaf aðgrunnurinn þarf alltaf að vera sko góðurog miklu frekar heldur en aðhann sé bara svona frekar liðluguren þú bætur inn einhverju ofurfæðuskilur við, þú lagar aldreineitt með því eiginlegaþannig að þeir sem eru núna að hlusta á voru mittkannski tengja bara á maður, ég er þarnaþað er hægt að snu þessu viðjáþað er kannski það sem að fólkþarf að heila. Í lang flestum tilfellumer, auðvitaðgetur, þú veist, það eru undantekningar þar sem að svona eitthvað er útaf tengt einhverjum sjúkdómieðaaðstæður í lífinueru á einhvern hátt eða fólk getur illarheilt sig, þú veist, þá auðvitað þarf oftiðlif, það kemur fyriren sérstaklega svona snemmaí svona þróunþessara lífstílstengtu sjúkdómakostsem að það er efnaskeiptaðvilja, ofhitta, háþristingurfiturlifurí mjöglangan tíma er alltaf hægt að snuþessu við með réttum ráðumogogskoþað er bara mikilvægt aðað fá þá réttu upplýsingarnarogþað er svo margtí þessu sko sem ertil dæmis bara allt þetta meðsætuöfnin og einhver hita einhengarþú veist það er rosa mikið í dag, zero calorieseitthvað svona hitt og þettasem rugglar í rauninnibara í kerfinuog við getum farið náður út í þaðog eftir hvernig það virkar enþað er ekkert sko, það er ekkert svonaþað er ekkert hægt að svundla á líkamannþað er ekkert að plata heilan og efnaskiptinmeð að halda maður sér alltaf að borða eftir réttaf enginn áhrif skojáen þessi þyngdastjórnuna lif sem erunúna kominn á markaðfinnst þér fólk kannski ekki verið búið að reynasjálft áður en þaðóskar eftir að fara þessi lifer það algengtmér finnst það alveg hana personlegajá, bæði já og neiaf því að á sama tímaog það er margt rosalega jákvæmt búiðað gerast sko íþekkingu og skilgreininguá sjúkdómunum ofintuog af því sjúkdómurinn ofintaer ekki sama á að vera með nokkur aukakílog eða vera aðeins og þungurþað snýst rosalega mikið umefnaskipti og fitu vefinog er hann sjúkur og rosalega mikiðaf fólki sem hefur glýmt við ofintuhefur orðið fyrirfordómum, fengið að heyra þessibara því að kenna og borðaði bara minnaá hrefið meiraog borðaði bara mikið að hita einingumog svona rosalega skadalega ráð í rauninniogþað eru fólk sem hefur búið að glýma lengi við þaðþað er í rauninni með ónýtteða mjög laskuðsvona þyngdarstjórnunarkerfibara í heilanum og í hormónasamskiptonumoghefur reynd í raunin alltog kemur fólki ofartstundum hvað hefur reynd mikiðog það baraþetta er svo öllu þessi þyngdarstjórnunarstöðií heilanum sem er að forða okkur frásvo svelti og lífshættu að hún er baraheldur í og svonaþarna eru lifin að komaminn sem bara algjörhérna, kraftaverka lifí rauninni og svona lífsbjörgen eins og geristnú alltaf og kannski ekkisísta á Íslandi þáverður oft svona svolítiðhæpp og það er á samatíma á þessi lif eru svona góðog að hjálpa þeim sem að virkilegaþurfa þau, þá er náttúrulegaverið að nota þau bara svona til að þurfiekki að taka á einhverjuþú veist það er bara að ég vil bara losna það viðnokkur auka kíló eða ég nenn ekki lengurað reyna allt en erstu búinn að reyna alltog þú veist þettaer bara orðið þannig aðfólk er að kannski að sækjast ísín lif bara til aðhérnaná af sig nokkur kílóum eðaþetta er komið mjög mikið í umferðbara á svona gráumeða svörstu markaðimikið að peptíðunumeru bara svona lifogþað er svolítiðsvonasamt út af því að þessi lifeins og öll önnu lif eru ekkertán aukaverkanaog ef maður notur þau ekki réttog missir vauðamasann sinnog hættir svo á þeim og fengist afturþá kemur vauðamasinn ekki meðog þá ertu í verri stöðuef þú borðar of lítið á lifiánum þá virka þau heldur ekki velþú getur fengiðskort á snefilefnumvítaminum svo framvegist þannig aðauðvitaðút í nótkunni þessari lifi alltaf að veraí gegnumsvona einhver teimið og fagilegtog fá rétt aðupplýsingar og eftirfyllt og svonaen geta þauí raun og veru leiðiritt efneskiptafylginaeða eru þau baraég bara hugsa um sko að þau eru ekkit endilegakannski að leysa rót vandansen þau eru svona að hjálpa fólkiað ná hjöpa ég eðaað hluta til virka þau á þann háttað svonastyðja viðvarnaðsskiptunum í rétt áttbara liði sjálf enþað sem við gera líka svovel er að hvernig við virka áþingdagsstjórnunum á stöðu heilandsog stoppafood noise ogcravings og svona þessaþörf sem að gera fólkisvo erfitt við einhvern veginn aðfinna fyrir settu að borði ekkiaðeins svo mikið af góðu matog aðsvona einfaldað dæmiværi að fólk ætti kannski alltaf í einu öðveldeða horfa á snikkess og gullrótog nei, mér langar ekki dýta snikkessog svona öðveldar því að nærasér velen þaðþað svona á einfölduði máliþað svona róar þingdagsstjórnunumá stöðuna þann að hún ersvonastöð í heilanum sem að einhvern veginnhún er rík heldur í, hún er búinn að búa tilnýtt viðmið, hún heldur þó aðfólk sé yfir þingd þá heldur húnað það sé kjörðþingdinog heldur í hana með öllumráðum, þess vegnavirkar ekki að svelta sig, þess vegnavirkar ekki að teljasvona heitaeiningar og veraundir, hún leifir bara nokkurkíló og svo rýfur hún bara íog upplifir, nú ersvelti og ég baraþá bara hægur hún á grunnlefna skiptumhún hægir á fetutæpi, þú veist, hún stjórnaröllu, og lefingera það svona að verkumað hún upplifir, já það er allt ílagi, og þá getur fólk svonaað fara að borða á hotlar og fer aðléttast aðeins, getur þú að hrifta sér meiraþannig að þetta er svona verkfæri til aðaðustofa við aðkomast þarna ábeina brautEn ef að fólk hrættir svo álifina, hvað gerist það?Sko þaðer alveg nánast 100%ef að fólk fyrir bara á lifiðgerir ekkert annað, vinnur ekkií að notagluggan sem þaðskapast þegar þeir eru á lifinutil að átta sig á hvað er þettahefur mér, var ég alltaf að borða á mikiðeðaþarf ég bara að bæta matvælanlæsiheld ég að ég væri að borða á holten þetta var alltaf rosa hítæningaríkt og unniðog sykuríkteða var þetta baraalltaf mikið álagog streytukerfið mitt semallir því að ég var alltaf að sækjast í eitthvaðog ítti undir insulín við námEf að fólkfyrir bara á lifið, vinnur ekkiátta sig ekki á hvaðþeirra munstur var sem aðgróða þetta, ég hef vel áfölláfallast aðvirkjarsvona streytukerfiðhefur áhrif á ef að maður vinnur ekkineitt í þeim og hætti þess vegnaþannig að hvað sem það nú eref maður vinnur ekki í neinu, ef maður lætur bara að lifið virkaog er á því einhver tíma og léttistog hættir svo á því, þá getur við nánastgengið út frá því að það er ekkert búið að breytastog líka munn fyrir bara tilbakaenþað er alveg þannig aðfyrir sögma sem virkilegaeru með sjúkdómun offittu, þó kannskier þetta æfirlöng meðferð að því aðkerfin, þyngdarsstjórnunog stuðin, allt þetta var bara í það mikluólægi aðþað getur ekki hægtþannig sem það þarf að stakleirueitthvað svona leist, en það á ekki við um allaþað er fullt af fólki sem hefur gett aðnýtt sér glukkanverið á þessu í einhver tíma, 1-2-3ár náð að haldasvo einhverju góðri þyngdog kannski búið að gera breytað búið að átta sig á mönstrunum sínumog að búið að breytja um lífstílog það reyfið sig meira og veit núnameira um mat og nær bara einhvern veginnað halda nýjuset point eða nýju núlpunktií þyngd, þannig aðþað er svolítið allur gangur á því baraEn það semég finnst líka svo áhugavert, að þú vinnur mikiðmeð börnum og er meðsmótugur ekki, eða hvað heitir það?Jú, eða við erum með það sko á heilskjastlunumsem ég vinn á selfhósi, ég er svo semekki kannski mest að vinnanefna bara svona á hliðalínunnivið erum með svona, þetta heitirkraftmikli krakkarog það voru hérnaVignir Sigur svo bannalagnirsem aðstartaði þessu meðhjúgrunafræðing hjá okkur Bjarnæðiog þeim sérnámslæknum Íris og Eirunusem að gerður ansóknaverkefnaog að það er nefnaþannig á Íslandi að það er að börn eru mæltí skólaskóðunumogsvo hefur ekkert verið einhvern veginn veitaðalveg hvað á að gera næstÞú veist, ef að börn eru að mælastá milliskóðana, búin að þingjast mikiðeða eru komin yfir í virkilega yfirþingtiofvitu, þá var einhvern veginn bara svonajá, passið þettaÞú veist, eða hvað hefur að gerastundum að vísi í helsuskólaná barnarspítalanum, en það getanáttúrulega ekki allir að fara í þángaþannig það var búið til svona móttaka þar semað það var gert staðilega verklahvena þetta taka blóðpröfu, krakkarsem að voru að mælast yfiroft og þá koma og hitta heimilisleiknineinhvern veginn svo mig og við okkur semvinnum á helsuskjöðastöðinniog svo ef það var eitthvaðí blóðpröfum eðaþingtinyfir ákvönu marki að þávar vísa á barnarlækninog svo kom við svona sérhafum móttakaum fyrir foreldrarnaog bönnin sem vilt takaþátt að fá fræðslu programog stuðning og finna hvernig maðurmóti yfir að krakkana sjálf aðég vil kenna þeim um aðvið getum elda sjálfvið kemum heim úr skólanum í staðin fyrir aðborða bara keks eða svonaog þetta er alveg mjöggoða nárhangurÞetta er bara geggjamér finnst þetta ekkert að veraÞað er svona núna í gangiað byrta rannsókninn að hjá þeim á þessuog ég held að heilbreyðisar á hannþetta hefði verið mjög jákvæmt kakkar tíuað það væri hægt að staðlegaað reyna svona að bjóða upp á þetta um all landAf því að það eru líkasláandi tölur meðbörn í yfirþyngtVarstu með þær íkollaninn? Já, þar eru svona ekkertbyrtar neitt rosalegaaðgengilega en svonanýjustu tölur frá í fyrrahitt í fyrra þá erurúmlega 30% barna á Íslandií yfirþyngtið ofvituogvið minnir að það sé um 7%á landsvísu sem eru með ofvituaðeins undir þvíí Reykjavík en á mörgum stöðumút á land er alveg alltaf 10%WowAkkur heldur þessi meiru þetta land?Það er erfittað átta þessi nákvæmlegaá því skoþetta er náttúrulega kannski enginngífulegu munurenspurning á þetta að það sésumst að það er eitthvaðtengt minna frambóði afeinhversu konar seyfinguen það er eitthvað svona íkannski samfélagsgerðin enþetta er ekkert á öllum stöðumþetta er ekkert alveg barað út á landiþá sér þetta líklega en eitthvað aðeins meiraeinhverju hlutavegnaOg er þessar tölur að rýma við ennu lönd?Þú veist, er þetta svipað áí löndunum í kringum okkureða bandaríkjana?Það er ekki alveg kominn sem betur fyrirá jafnslæman stað og í bandaríkjánumÞar eru mikluverði tölurog mikil föltiungra barna eða úrlingaog svo barna alveg nýri sex árameð fyturlifur og jafnvegilega greinastmeð þessa ávinnum sykusíkiEn við erum því miður að sjá það líka hérÞað er mikið af þessum börnum sem kemur inn íeins og þessa móttökusem eru með að eiga fyturlifurog kominn með öfnaskiptafylbara ennþá í grunnskólaog hérnaEn við erum svonasvolítið á millikannski Skandinavíulandana, ArælandaEurópu og svo bandaríkjanavið erum svonaEn þetta er samt sama þróuninnallstaðar svona aukastMér finnst svolítiðgott að það sé að vera að reyna að breytalífstilssjúkdómum í samfélags sjúkdómaÞví að hvað er ábyrðinBarnir valdi kannski ekkert alltafað borða þigNei, börn vesti ekkimatinn yfirleittsjálfEn þetta er flókiðog þarna kemur samfélagsgerðinn innÉg var nú einhvern tíma að reynaað telja samantil í daganaað því við erumkannski svonaómeðvitað ekkiað reyna átt okkurÞeir eru svo margirSvona sparinnestiEn svo eru kannski25-30 barní bekkÞannig að það er kannski næstu þvíí hverja viku ammæli á virkum degieða því þess að þreysa er í mánuðiSvo er kósi kvöld með fjölskyldunumog föstutöðumSvo kannski er íþróttamótog þá að hafa gamanog svo eru öskutagurog svo eru við komið með hellowínog svo eru jólinnog svo eru páskatnirog svo eru svonaEn svo eru líka baraÞað er óslulega erfittÞað kemur félagslegu þrýstingu líkaÞað koma alls konar hlutir í tískuí mat og nestiÞannig að það eru erfittfyrir eitthvað barnað koma kannskimeð rúbröð með makríl og eggí skólaneða að það eru aðrir með corniog einhver skvísu drikkeða eitthvað svona að skiljur þarnaÞetta eru á mjög mörgumsvolítið samfélagslegten ekki baraá hver og einni fjölskylduEn hvaðheldur þú að sé aðal ástafanfyrir þessu stóruháu tölu af börnumí ofþyngdog bara oföllornum á það líkaStaðistabreitanerog hlýtur að teljast augljóstmataræðisem eru að gera breyttsem eru að gera önnin maturþað er miklu oftarég til dæmiser ekki mjöghlindur nammið dugum sérstaklegaen þeir erusamt miklu oftarþað er miklu algengar að það séþú veist verið að fara íísbúði eða ótarborðaeða pítsureða svona og hins veginnsko heldur en var barafyrir 10, 20, 30 árumog hlutfall þessara gjörunummatvælahefur aukist alveg gífurlega mikiðvið sjáum þaðþó að sésko síðasta landskönnun á mataræðií Íslendinga varhérna kringum 20201920 eða21 og þáúr þeirri könnun var verið að byrtanúna nýlega grein um hlutfallgjörunað matvælaog það er26 eða8% af því sem viðborðum öller gjörunum matvæli og þeim semborða mestsvona hafa hæðstan hlutgjörunað matvæla af öllu sem þeir borðaer um 60%sko þeir sem ekki vita hvaðgjörunum matvæli eruviltu kannski að fara bara örstueftir skilgrengunajá það er engin fullkominsvona leið til aðþað er til mjög gottflokkunarkerfi sem heitir Novakerfiðaf því það er líka mikilvægt að áttasig á því að flestur matur er unninog það er ekki að samabara um leið og við erum búin aðflaka fisk þá erum við búin aðvinna hans svona á fyrsta vinslistígieða ef viðhérnaskerumsteig og pökkum innieða ef við völsum havraalltaf þetta er vinslaog svo getum við verið með vinslistígsem er aðeins meira ensamt í lagiþað höfum við alltaf gert bara eins og þaðvið súsum við mat eðabúum til harfisktil að geima hannniður svo hann er tómatarí dós með einhver viðbættuskilur við það þetta er allt svona unnin maturunna unnin matur við getum aldreikomist af án hansþá eigum við ekki nó mat hann tókur öllumgjörunni maturinn er svona eiginlegaloka stígið í þessum vinslustígunog er eiginlega ekkertþað er eiginlega ekkert skilt við mat í honumsko þetta er hérnamatar líki, já ég kalla þettagjörunni matar líki skoog það er ásoltið sameinlegt skosömnt er mjög auðvelt að vitaað það sé gjörunnivið veitum að einhver hérnaprotenstykki eða eitthvaðkaka eða einhver svona stykkieitthvað sem er með bara endingatíma í 2-3 árog svonaen annað er erfiðar en það er mjögalgengt í gjörunamatnum aðþetta er unnið úreinhverjum af svonakotttegundunum, soyaeða mægis eða kotniþar sem hefur búið að döftaalveg niðurþví það er mjög ódýrt í framleiðislumjög gott geimslu þólog auðvelt að senda út um allan heimog svo er það notaðsem upp í staða svona einhvers konarhérnakottn og svo eru notuð bara svonamatarlým þetta sem er kallaðhérna emulsifiersog svona eitthvað sem aðlýmir þetta allt samanog þú býr til eitthvað úr því og svo bætureftir á við kannski vítaminumog smá trefjum og svohérnabýrðu bara svona tileitthvað sem á að vera maturog þetta er mikið af þvísem að maður kaupir svona pakkaðog í litinum umbúðumog svo er marstaf því líkasem að kannski maður telur vera svonafremur hold eða markasettþannig sem er samt bara svonaog þú geturfólk getur séð þetta svona áinnihaldslistanum ef aðhann er mjöglangurþumarputtaregla getur kannski verið eðaef það eru fleiri en fjög og fimm innihaldsefniog alls konarnúmer og nöfn og þettaheitt sem þú bara þekkir ekkien þá er það orðið líklegra til að vera görunniðogþetta er matur sem ersko hann er hannaðurtil þess að vera gómsæturþú veist aðþú finnur strax svo hann kemur í munnin að hann fellursvona veljöndu tönnþað kemur strax gott bræðþannig að það er fullkominn kannskiblandað sigrisalti og fytuog þetta er matursem okkur langarað borða meira afþannig að við innbyrjum kannski meira af honumen bara til að vera söttog oftinni heldur hann þá mikið líka afhittæningum en kannski lítið af næringarþannig að þetta ersvona stort vandamálþannig að þetta ersvona stort vandamálJú mittmaturinn er svonaog þá bara þessi í raun og verumatvæla yðmöðurer kannski svolítið sökkutölkurjá það er svona ein af stóru breytunumen svona alltaf margt annaf breyttþú veist það er minni hreyfingþað er meirisvonaskjánótkunnekki bara börnum heldur öllumstreytaog álagog oflítill svefnog allt þetta skiptir líkamiklu máli í þessari þróunaþví að þaðer erfitt aðhuga að grundþörfumog borða hold og hreyfa sigað mann er undir miklu álagiog svo hefur bara líka langvarandi álag og streytaþannig áhrif á efnaskiptinnað vilja styrkurinn okkarmá sín minnaég myndfólkilegaen myndur þú segja að hreyfingaþessi mingun og hreyfingun sé svolítið baraút af tækni framþráinog að við erum bara meira við skjáog það eru bara störfinbreyttég bara hugsa um hverja ætli aðalástæðan fyrir að við hreyfum okkur minnaþað er náttúrulega til mjög góð bóksem heitir Comfort is killing usog það er mjög margttil í þvíþví þetta er ekki bara hreyfingþetta er líka útið veraþú veist við erumvið erum náttúrulega dýrvið erum dýrategundsem að þróast út í náttúrunniog undir sólinniog sífælt á hreyfinguog nú erum við mjög mikið inniþað er ekki til rannsóknir af þvíá Íslandi sem ég er rekist áen það er bara rannsöka í Breitlandisem er nú ekkert mjög ólíkt okkur þannigþað er sko fólkvið minnum að talahann hafi verið 86% aftímanum inniþú veist það erég heilt alveg uppið 93%ef við teljum að vera inn í bíl líkajá og ef maður sko fersko út heima frá sérog inn í bíl og inn í bílakjallaraog upp í vinnu og svo niður í bílog heim og svo kannski aðeinskerir maður í rættinaþá er þetta náttúrulega ekki mikil útið veraþað skiptir máliog held ég skoað það sem skiptir miklu máli líkaog maður sér íöllum við sem er rannsóknum á langlífiog fjöldaæfi ára við góða hilsuog svona að þaðþað er ekki alveg að samaað sko vera í kyrsetu allandaginn og ná svo klökkutímaí líkamsrækt eins og að veraá léttirri hreyfingu kannski áttatímaeða þú veist átt alltaf eitthvað hreyfaðief við daginnþað er eiginlega miklu mikil verðaþá að drægur mikilvægi þess að fara í ræktinaen maður næri eiginlega líka alveg aðnulla út sko hreyfingaleysimegnið á daginnum með barastuttum tíma í einhverju æfinguþannig að það er líka held égkannski hluti af þessu að viðhreyfum okkur minnasvona stöðugt skoþað er kannski meirisvo margir í störfum sem að þeir eru bara að sitjakjöður skoþað er þannigog það er svolítið marga tíma á dag og þá er kannski ekkieftirhvernig fólk bara standa og fætur mjög oftjá og það getur bara muðunarosalega mikið umtil dæmis bara eftir máltíðir eftir háttegismatinneða bara þó að maður myndi að ná tímií hérna lappi eðaþað meiri segja til rækst ásvona áhugavert aðhérna svona rannsókn aðsko bara það að standa uppeinu svona klökkutímaog taka tíu svonaair squats eða hérnahneba yfir bara standandieila nullar út neikvað áhrifin afkirsettunni yfir daginnbara gera þetta, þetta er ofta ekki takka þannig aðþú þurfur verið að vera stöð út á reyfinguen bara svona aðeins að koma blóðun á reyfinguaðeins að reyfa sig, standa upp, fá sér vatneða taka kannskitröppurnar í vinnunni eða fyrir einhvern veginn liftunsvona einhvern veginn smáatriðsem að samt telja mikiðJá, margt smátt gerur eitt stórÞannigEn ég hafði skrifað hérna hjá mérsem ég fann svo áhugaverð, þú sagðieinhver staðar að umhverfi okkar mótargenatjáningun okkarÞetta finnst mér svoáhugaverðJá, það er líka stór breytaf þessu af því aðég er svona svolítið mikinn áhugaá þróunarlíffræði líkaog sko alla breytingar íá tegundumog á genamengjun okkarog það gerast alveg rosalega hægtsko, þú veist, ekki á árumeða áratögum, það meira svonaá þúsundum sem að verður svonaeitthvað náttúru val og eitthvað breytisten hérnamjög áhugaverðst að sjárannsóknirna frábandaríkjónum að sko bara1975þá bara allt í einugerist það bara þvert á allahópa í bandaríkjónumsko, skipt einhver máliþú veist, kynþáttur, kyntrúarhóparbara allir, það byrja bara allirað þingjast í bandaríkjónummeiraog hérnaþað þeim fyrir að fjölga þessum sjúkdómumlífstilstinglissjúkdómumog þetta er ekki að gerastog það sem er að gerast núna sem við vorum að hljá allumá Íslandi og allstaðarþetta er ekki út af því að við erum að breytastsem tegund eða geninn að breytastumhverfið er búið aðbreytast alveg gífurlega mikiðauðvitað er búið að breytastmjög hljátt kannskisíðustu nokkur hundru árinsérstaklega frá innbyldingu en svo bararosalega mikið frá 70 eitthvaðþú veist þá breytistrosalega mikið matvæla umhverfiðþú veist það fyrir að breytastalls konar í tækninnivið fyrir að hafa meirisko gerði viðlýsingu þegar þú veist það fór að veraalgengar í borgum og fyrir að hafabúðir oknar allan sólarhinginog svo erum við meðrosalega mikiðaf tilbúnumsvona þetta sem er kallað syntetísk efnihvort sem að það er í snirtivið verum plasti hinn og þessurosalega, sem er oft hormonaraskandiumhverfis áhrifog svo breytist náttúrulega samfélagsgerðinþú veist viðbáðir foreldrar eru oftast út að vinnaog ofriskar konureiga líka bara halda áfram að vinnameir streytavið erum orðin eins og náttúrulega einnángræðari ef við byrjum okkur samavið frumbyggjahópa eðaeins og erum í blúsónssvæðum sem eruánklífið eða voru með þaðþar erstórfjölskyldan þú veist þar hjálpasallir að ef að kona er ofriskþá er bara einhver önnur sem er ekki ofrisksem tekur börnin á meðan hún kvíli sigeða þú veist þannig aðálag er líkaþú veist þannig að samfélagsgerðin breytistog það er baraþannig að geninnokkar er ekkert öll í gangieinu þú veist við erum meðhérna rosalega mikiðaf genumog svo er eitthvað sem heitirutan genþannig að umhverfuðu okkarallt frá því hvað við borðumhvernig álagið erhvernig efnaskipta álagiðer allt baraþað hefur svolítið áhrif á hvaðað genum eru slögt og kveikt áog þanniggetur við í rauninniþetta snýst ekki bara umhvað genamengi erfuru heldurhvað umhverfu kemuru íog hvað genum eru slögt og kveikt áog það skiptir málitil dæmis hluti af púslespilinuþarna í þróun ofhilduþað er hluti af púslespilinu íbara alls konartengt helsu og helbreyðiEr það kannski pínunú bara allt í hennu kveiknaðokkur svona pyrru að við erum alltaf að talaað við erfum áfölleða við erfum alls konarþannig það er bara í genutjenningunþað er bara að kveikta á okkureða slögt á okkurog það er þarvið vitum bara til dæmis að álagá móður á meðgöngu hvort sem að það erað koma innan frá út af einhverjusem hún hefur upplifaðeða því sem hún eru upplifaðmeðan hún er ofrísþað hefur áhrif á fóstriðog hvað genum eru slögt á kveikt ávið vitum aðþað getur erfst einhvern veginnþögvöld á einhvern þannan hátteitthvað svona mjög virtstreytu kerfi hjá móðursem hefur upplifað áföllog það einhvern veginn hefur áhrifþannig í líffræðinaen svo hefur það náttúrulega líka áhrif ámunstrinneða þú veist að það erfist líkaá svona einhvernhátt sem að maður átta sér ekki áhvernig fólk tala samaneða er að meðvirkni eða er það svonahins einskilu og svonaen það er líka líffræðilegtÁhugaverðEn ég spyralla sem að koma til mínog ég reyna náttúrulega náttúrulega að muni eftir þigsvona hvað er helsa fyrir þér?JáeinmittSko þegar ég hef verið að kennaþá hef ég skoðað að tilað tilsvolítið fjöldi afskilgreiningum á hvað er heilbreyðiog svohafa þær svonaþróast og svona nýjastakenningin um heilbreyði er nokkuðgóð ensko ég hef samt einhvern veginnhugsaðlíkamlegaandlegaog félagslega vel í þannþú veist það er eiginlegaog jafnvægisko þú þart ekkiþú ert ekki endilega við slæmahilsu þú sést með sjúkdómeða tvoeða þú þart ekki að vera fullkomlegalíkamlega ástandi enþetta er kannski þannig að sko þú sést viðþannig hilsu að þúgetur gert það sem þið langareða þú sést sjálfbjargaef þið langar að stundarheimingu ef þið langar aðhitta fólkað þetta sé svonajável í þann á þessum þremur stórupóstum ogjafnvægi held að það sé svonaþetta er líka nokkuð með einn skilgrunningallþví að heilbreyði sambandsinsallþví að heilbreyði stofnunþetta er svona nálagt þvísko en hvernigþú um hilsunafinnajásko ég er náttúrulega ekki fullkominnfrekar en held ég nokkur annarog ég hins vegar reyni að halda þessumgrunnstofumég tala oft um svona80-90%og10-20% regluna að hafagrunninní mataræðinu mjög góðanég hef hérnapassa þaðekki endilega vinsaltheima mér frekar enöðrum ég á língstætur sem aðtala um að það sé kallaðingredients householdþú veist að þaðsé aldrei neitt tilþú að sé fullt tilen hérnaen þaðég er nokkuð svonapersónulega sannfæriður um að maðurað það sé svona einn mikilvægastbreytan sem maður hefur stjórnáog ég reyfi mér mikiðhef eins ogörgulega allir reynslu af þvíað finna hvað getur dóttiðauðveldilega útþegar þú veist það er mikið að geraog það er vinna á börn og svo einhvern veginndettur það út og fer neðist á listanog svo þegar maðurkemur því inn afturað finna muninnog núna ínokkuð langan tíma hef ég baraekki látið það klikkaþví það er rosalega mikilvægtþessi þetta skoþað skiptir eiginlega ekki málihvaðþún er í laungum tímaþetta má ekki vera svonahálf fullt, hálf tómp glasannarkvört þarf þetta að vera eins oghálfs tíma rosa æfinga ekkiég er alltaf að sjá betur og beturað skostöðuleiki er líkillinnað miss ekkief það er erfið þetta að vera tóðun áþá bara tíu mínútum í dagbara rétt aðrétt að liðka sig og ná nokkur umarbeigum eða eitthvað að það baramiss ekki úr þá er svo auðvelt að haldadampiþannig já ég passaþaðég held að égséskomyndalveg vilja vera betri að stýra álægi en ég heldeins og er ég svo mjög góður í aðað vera í álægiaf því það er líkarosalega stór punktur íöllu sem tengist hilsu erhöfafarþað er ekkert endilega svo mikiðbreyturnar sem eru í gangi þar heldurhvernig lætur það að hafa áhrif á þig skilurstressast allur upp yfir því þú að hugsaog svona þú veist neykvætt eðajákvætt og allt þettaog svo náttúrulega ættum við að passasöfnin sem er svonakannski sá punktursem ég er alltaf að fókusera ánúna að gera ennþá betrien hreyfing matar aðútið þeirrareyna að fara eins bara mikiðút og í getertu þá að samtvinna hreyfingunaútið þeirra eðajá, náttúrulega sérstaklega ásömrunmaður myndi alltaf að vilja að komast í meirakona mín dreyfum við mikið í fjallgöngurog svoleiðisog svo bara að ná gangutúrumef maður á hund fara og viðra á hundinog reyna svona aðsamtvinna þaðreyna einfalda sér lífiðjáog svo hérnajújú, þetta er klassiskabara náttúrulega aðtaka marga áfengi og allt þettaþað skiptir líkagífilega miklu málijáþettaen þá langar mér svolítið að fara yfirsem hún endur í byrjunmeð þetta health span og life spanjáþú ert mikið búinn að vera að vinni þvíjáþetta er svolítið áhugavert að sjáhvernig það er að þróastsko frá svona 83040þá voru ævilíkurlífslengtað aukast í vestrænumríkim um 2 árfyrir hvern áratugþannig að fólk var alltaf að vera að meðaltalitveimur árum eldra fyrir hvern áratugþangað til svona 2010þá svona hægist áog heldur aðeinsáfram að aukast eins og í Íslanditil svona 2016-17minnum égog þá voru við komið með mjög góðarævilíkur á Íslandikonur með að meðaltali þarnaævilíkur 83,8 áreða eitthvað svonatæp 84 ársem er bara með ímesta í heiminumog kallmenn aðeins undir svona þegar maðurtæp eða akkurat 80 áreitthvað svolítið þessen svonalangan tímaef við tökum þetta tímabil frá 80-80þangað til núna nýlega2017-19þá fylgdiþetta svo kallegahelðspan eða fylgdi ævi áravið góða hilsu, fylgdi svolítiðsvona aðeins fyrir neðanaf því auðvitað er ekki allir kannski viðgóða hilsu bara þangað til í daginnen það fylgdist svona aðþað var að auka slíkaen maður sér svo að maður setur þetta uppí línuritt að frá svona2017minnum migfrekar en 19 á Íslandiþá byrjar bara þessa línur að skiljast aðað hérna hún er svonanokkuð stöðu hérna ævilíkur eðalife span línan enþetta var 2010 sem það byrjaði að skiljast aðog þá byrjaði við hérnaað fækka sko ævi árameð góða hilsuog það gapi er alveg orðisaldi mikiðþað er sko meðanævi líkur til dæmis íslenskarhvenna eru hann að type 84 árþá er fjöldiðá ævi ára að þeirra við góða hilsukomið niður ítype 64 árWow, þannig að það eru 20 árJá, ogsíðustu 20 árin þásvona að meðaltali erþá ekki við góða hilsuþað þýðir ekki sko allir séu fór veikiren þessifjöldi ævi áravið góða hilsu eða health spanþetta er svona mjög flokinn reikni fórmúla út fráþað getur veriðandlei líðaneða sjúkdómarverkireinhverjar af þessumlífstilstengtu sjúkdómumog það myndi ekki til dæmisflokast að vera meðeinhvern einhvern enkjæna lögsansjúkdóm, þá ertu ekki búinn að missahilsuna, þetta er svona svolítið floki hvernig þetta er reikna úten á meðaltalieru tölur þá svona síðustu 20 árinkallmenninnilifa stittranokkurum árum en verðasthalda hilsunni aðeins lengurþað er svona, fjöldið að æfa árahefur goða hilsu hjá þeimer að meðaltali um 70 árog æfirlikurnar 80þannig að þetta eru svona 10 síðustu árin hjá þeimOg hvernig fölgum við þaðá þessum helbriðið æfa ára?Það ermjög mikil ansakarhvaða breytur skipta þarna mestu málisem það mest fórspárgildi yfir fjölda helbriðið að æfa áraogþað er reyfingu nr. 1reyfingu styrkurog það meiri sig að vitaog svona komur nokkur skýr mynd áhvað þetta þarf að vera mikiðþetta er ekkertrosalegt150 mínúturá vikuaf þessu sem er kallaðmeðal ákjæft eða són 2og svonaer ávinningur alveg upp í 300 mínúturá vikuog það breytir þessu þarnastyrtarþjálfunninþarf að vera erfiðfólk þarf aðlifta þungurhvort það er líka betur að veraþað hefurafgerandi áhrif á að viðhaldavöðamassaog bengmassanum í leiðinnien sko vöðamassin er eiginlegasko vöðan eru vefureða lífhæri langlífisekki bara út af því aðþú getur verið sjálfstæðurog stæðið sjálfur uppog gert það sem ég langar heldurþað kemur í vekk fyrirjafnvægisleisi og bilduraf því bildur og að detta á öfri árumþað er mjög breytt brekkanýður afbara æfirlokum ef það geristÞað var ég myndi reynaað segja úlingunum í MHfrás í síðustu viku þegarvið erum einn þema á vikuog þema þessara viku var styrkuraf hverju það er mikilvægt aðbyggja upp eða styrku að halda um alla æðivar ég myndi að segja þettahvað þetta skiptir miklu málien það er bara svona erfið þegar við erum 15-16 áraað sjá fyriraf hverju þetta skiptir málimaður er ekkert ódöðilugur þáog við erum aldreien já það skiptir mjög miklu málien það þarf ekki að veraþú þarf ekki að vera í kraftlýfningumþú þarf ekki að vera í líkvæmsræktþetta þarf ekki að veravið gerum þetta tveis aðra kannskitil þreis aðra í vikuog svo þarfeða svoinn í þessari myndi er líkaþessi há ákjæfðþess að það sem voru einir áði á hámars púlsþað hefur líka mjög mikið að segja varandifjöldahildræðra æfja áraog heila hilsu sérstaklegalíkonum og að fá svona heilabiluneða ellir glöfen það kemur fólki kannski óvart hvað það er rosalega lítiðþú þarf bara 15 mínútur á vikuí svonahámars ákjæfðog allir getur gert það kannski bara hjáliþví það er svona örugtsvo kannski eitt sem að mér finnst mjög mikilvægtað nefnaaðfrá því að gera ekki neittað vera algjöru kirsirtuog upp í svo þettasem að þú myndir fá hámars árákursannkvæmt rannsóknumþá er langmesti ávinningurinnaf því bara að byrjaþú fær kannski sko 30-40prosent af ávinningnumbara að fara úr því að gera ekki neittvið að byrja að fara í göngutúnaskilur þúþannig aðhámars ákjæfðog allt þettaþannig erum við ekki að meða við íþróttamennþú ert alltaf að meða við þigþannig að skoþú ert að lifta þungu áttatvipur á stæði sem þú geturtil að fá árang og við hanafyrir einhvern sem er að fara upp úr sófanumgetur það verið að standa í30 sekundur með 9-90gráðar með þau vekkog þau titrar alvegen svo náttúrulega er þetta tröfpurþannig að þegar þú ert svo farinn að styrkjastþá þurft það að þess að bæta viðþá kannski þetta að halda á einhverju þungum eða þú gerir þaðog svo fyrir þú kannski að geta gertnjöfeyr og svo fyrir þú kannski að geta gert það er meðlóðum eða einhverju sem þú áttheima og þannig að þetta snýstalltaf við með þessi 80%og sama meðhámarks ákjöfðfyrir einhvern sem er ekki búinnað vera að reyfa sig og að byrja að fara í göngutúraþá getur það náð inn á þessar15 mínútur á hámarks ákjöfð bara meðað lappa upp brekkuskilur þúen svo þegar það eru að veraauðveld þá þarfst þú kannski að fara að gera það með bakbúkaeða þarfst að fara að skokka upp brekkunaþú veist maður þarf alltaf, maður getur aldrei veriðbara á sama enég vona alltaf að fólki finnistþetta minna svonaóeifir stíganlegt að átta að sjá aðhvað er mikill ávinningur að fara og aðgera ekki neitt bara í að gera eitthvaðog þú veist alltaf að meða við þigí þessumþað er svonatiltölu að auðveld að ná40-60% af því sem þú geturfengið út úr úr sölluog svo þarfst þú svolítið að leggja mikið á þigog alltaf að ná svona alveg upp í aðeitthvað nú að fá 100%úr því sem að hægt er samkvæmtMér finnst það skemmtilegt að hérna ég tók viðtalveg 98-ra gamla konufyrir ekki svo lengur, bandaríska konuog hérna, og ég spurði henni mitt barahvernig, skoverðum við 98-ra og hún er líka bara svorosalega hrausthún voru að sína mér hvernig hún voru að standa upp og setjastniður nokkur sinnumbara að gera henni nýböður sko, hún er ótrúlegaen hún sagði mitt baramove, move, move, bara hreyfið ykkuraldrei hægt að hreyfa þig, þetta varakkur á þetta fyrsta sem hún sagðiog því hún fyrir út að lappa fjórusunum á dagmeð hundi sinnog hún sagði líka að hafa tilgangþað skipti rosalega miklu máliþví að hún hafi tilgang að vaknatil að fara út með hundinþannig að það var líka rosalega mikiðog svo félagslega tengslegaog bara frábært þú nefnir þaðþegar ég er að halda fyrirlestra um þettaþá er ég farin að setja tilgangá undan hreyfingunniaf því að það erþað kemur fram í öllum eins og rannsóknumhvað það er mikilvægt, tilgangur og félagslega tengslog hugafarenþað kannski mælist ekkialveg í öllum eins og rannsóknum hvað tilgangurinner önverulega mikilvægur af því ef aðþað er tilgangsleysið og hefur ekki alvegtilgang að þá er rosalega erfittað svonamótifera sig í hreyfinguog allt þettaþannig að það er rosalega mikilvægtlíkaþessu varðandivelíðan, heilbríði, heilsufjölda æfi ára og goða heilsu ertilgangur og tengslþessi félagslegaheilsu sko, hún er svoótrúlega mikilvæghún er nefnilega alveg mikið mægandlega og líkamlega en einhvern veginnþað er oft svolítið eftirbátureinmannalegi erhættulegri en síkar eftir reyningarmjög staðfestí rannsóknumog þessu faru líkunar á því að deyjabara úr hvað subtóm sem erVið erum búin að tala bæðum börninog núna hefureldri kynslaðana að fylgaheilbríðum æfaðarumen bara að því að hlustendahópurumer kannski svona á miðjum aldriog hérnaog ég held að flesti sé svona frekarheilsuþingjandi sem er að hlustaheilsu hlaðvörpen hvernig náum við tilbæði skoþannig að það er ekkertþví að það eru yfirleitt þeir kannski semþurfum mest að heyra þettaHvað er?Jáþetta er góð spurningumég heldað þetta svona komi alltafeinhvern veginn aðsamfélagsgerðinniþú veist við erum aðvinna mikillvið erum að setja börninu okkar mjög snemmaá leiksskólaog allt þettaog þú veist ég held aðþetta verði aðauðvitað getum við sem þjóðsem samfélag einhvern veginn svonalifta einhverju uppþú veist með aðhvað gerum við samanhvað gerum við með börnunum okkarhvað kennum við um út yfiru og allt þaðen það þarf líka að vera rosa áherslu á þettaí skólumþú veist að þaðþað er ekkert eðlilegt6 ára bann eitthvað aðsetja kyrstmarga klukku tíma á dag að tilninga sér eitthvaðog svo fram í þesség held að á mörgum stöðumog svona almennt er þetta alveg kannskiþetta er ekkert rosalega langar kennsturstundiþað eru fríminútur eitthvað svonaen ég held að við þurfum að leggja ennþá meiri áherslubara strax á mikilvægi hreymingarog út í veruog auðvitað þurfum viðsem erum fóreldar og annað líkaeinhvern veginn aðeins að taka okkur samanog það þó að sé ryggning útiþá fyrir bara í reggalaog það er svona margir fletirauðvitað er þetta erfittog púsluðspil og þetta kemur ekki frásvona dæmandi stað hjá mérsem að sjálfur skullabönnunum mínumen þetta er bara svona vangavelturum að auðvitað ersvona dagleg hreymingþurfti að verðahluti af einhverju normi afturað það sé eðrilegt bara lappasvolítið og milli staðaogjafnveg gera það ekkisko horfandi niður í síman á meðanog svona holt á mörgum flötumen ég held að þetta sé mikilvægt breytaog líka sko að komi bara sénilegainn í skólakerfiðkennsla ámatvælanlæsiað matriðslasé ekki skilur að baka pizzaog kókoskúlur eða eitthvað svonaheldur að það sé verið að kennaþetta eru orguöfninog þetta er kolvetni prótin og fýtaog svona getur maður gertog það hefur þessi áhrifi líka maðurkomið með skólakaraðan afturskilur við að henda maður bara að ræktaog þú veist búa til og vitaog égsegi þetta nú kannski á þess að vitakannski er einhver stað skólakaraðaren svona ég held auðvitaðer þetta allt saman eitthvað sem kostar peningog þú veist ensvona einhvers skóla umhverfiðþar sem að krakkar varum mikið að eldaað hólla hann mat eða læraog svona allt gert frá grunniskólar með miklu úður húsummiklu útinámi og ég held að þetta myndieins og valdorfskólatil fyrirmynda með þettaég held að þetta myndi marg borgast sér tilbakatil samfélagsins ensvotengist hitt náttúrulega þegar fólker orðið fullorðið og svona sem er núnaþýrt að ná tilég þú veistheld að þaðkomi alltaf líka einhvern veginn nýri í samfélagieða einhver svona virkniúræðieða einhverjum svona hverfahóparþannig að veðrið kannski á Íslandihjálpar okkur ekki en við að ég löndumþað sem er betra veður alltaf áriðþað er svona, gerst orðið mikið úrþú veist það eru svona parkurannþú veist alltaf á sunnudumalltaf á lögutum, hittast allir í einhvern garðiog fólk gana okkur lappar eða skokkarog svo er eitthvað svona gaman á eftirþú veist þetta er svona svonakannski á mætti samfélagsinsen svo held ég líka við þurfumvið þurfum einhvers konarsvona stefnumótun íþú veist fráhlið pólitíkurinnað varðandimat og matvæliog alltaf sem gerast meðgjöruninn mat og alltafhvernig sem það verðurgert skoÞannig að hvernig, hver væri draum að staða?Hvernig væri draum að Íslandbara eftir 24 ár?Jásko ég held aðég held aðég held að Íslandverandi þessi eigja með grænaorgurosalega mikið landrýmuog allt þaðþó að veðrið sé alls konarég held að þetta sé svonasá staður í heiminum sem að gætiauðveldast kannski svona umbylltsvolítið samfélagsgerðinnihvernig sem það væri gertég meina við gætum verið með miklu meiriþú veistsvona gróðurhúsog ræktun og verumnánast sjálfkræfa meðsvona hérnalífræðinan landbúnaðþú veist það er rosalega lítið með að viðöll önnu löndað svona einhverju síklarlifjumog veriðþú veist mikið af dýrunum okkareru náttúrulega bara græsbítar og fó heiog þetta er svona þannig aðeinhvers konar svona draumur umað það væri lagt mun meira kappí allt þetta aðhérna gera svona íslenskgóð óuninnog það er svonaaðvæli ódýrari og aðgengilegog minna einhvers konarregluverk áallt þetta að gera unna dótog svona reyna að minka þánormaliseringubanna það áþú veist það er verið að dæla ábörnun okkar auðlýsingumog fólk getur kannski aðeinsspáð í þaðef þú fer með börnin á íþróttamóthvað er í bóðihvað er í bóði ísundlugum á Íslandief þú fer í skýðií bláföllum eða á akureyrieða ef þú fer á skautaeða hvað er í bóðiþað er held aðhotlasta sem þú getur nokkur stað að fengja sérgrilluð samloka meðsking og osti og svo eru þetta baraÍsar og kleinuringir og franskarog hérna svo leiðisog ég held aðþetta skipti máliþað hefur verið gertí síliog svo í framhaldinu Brasilíuað það var sett svonamerkingar svona eins og á síkarettur ágjöruninn matvæli sem aðuppfyllti ekki hérna kröfureða sem þetta uppfylltu kröfur um aðteljast óhald gjöruninn matvæli út fráinnihaldiog það var samlið að bannaað selja slík matvælií skólum og íþróttastöðumog þar sem börn eruog þetta ger breytt í nesluhaugðunÞað er svart að skræðaen það sem var áhugaverast viðþetta hérna í síli er aðrosalega mikið af matvælaframlegandunumbreytti matnumlagaðanað þeir vildi ekki fá stimpilinnogþegar við erum að tala um eitthvað svonaþá tala um að þetta er ekki hægtþá dregst svo mikið samanog þá þarf það að segja fólkiog það er ekki gott við þjóðaframlegisluen það var ekkert svolítiðþað skerist ekkert í síliþað var ekkert við að gera þettahélst og breyttaog kanna efnahagsáhrifin af því líkaAkkur ætla þetta sé þá ekkikomið í fleiri land?Nei, svo er þetta alltaf þessi spurning umbóðabönn, þú veist það eruskiptarskoðanir um síkuskattþað eru skiptarskoðanir um þú veist þettaen það er alltaf þetta með að fólk verður bara að veljaog hafna og allt þaðen þaðá þess að það fara að vera eitthvaðætla að verða eitthvað pólitískurog þá snýst þetta samt um okkuröll ef 80% á kostnæðihelbreyðiskerfi sem eru áönnir lífstíls, samfélagstengtirsjúkdómar og við erum öll að borgafyrir það að þáþá kannski þurfum við að kræfast þesslíka að það sé gert eitthvað til að snúið sér viðog passa upp áauðin okkar allaraHeilsann er hinsann auðurÞetta sagði Halla Tómastaterí útæli hérnaJáKannski bara svonatil að taka þetta allt samanaðertu með einhver ráð fyrir þaðsem eru að hlustatil þess að byrja ábyrðu á einhelsuaf því að við erum öll með lífi í lúkonumHvað getur við gert?Já, sko mér finnstmjög mikilvægtað fólk vitirönnverulega hvað þaðhefur mikið að segjaum eigin helsu og líðanÞað erímörg ár búið að vera mikiðsvona umfjöllun umerfðir, genbúið að finna geni við þess og hinnog svonasem er gottá mörguleiti en mér finnst það stundum líkaað gefa svona einhvers konar skilaboðaðhilsa sigeinhver örlög eða að þú erfirbara þú veistsjúkdóma eða hilsufar og svonaen það er ekki alveg þannigmitt út af þessu sem við komum inn á líka áðanumþessar svolítiðauðangenaerðir, hvaða genum viðslögt og kveikta og allt þettaog það errosalega mikiðað koma fram núna aflangtíma rannsóknummjög stórum langtímarannsóknum, jafnveltvýburar rannsóknumsem eru oftsvona svolítið gullstandard af því tvýburareru með sama genamengien geta svo stundum lifað ílíku umhverfi og uppvextiog svona að skoniðurstaðan úr þessu er að kannski80%er lífstýl ogumhverfi sem hefur áhrifá hilsu og sjúkdómaen erfðirnará genin 20þarna er maður að taka alltaf út fyrirsveig að vissulega erutil sjúkdómarsem eru örlug, einhvers konarsjálfgefir erfða sjúkdómareða reynlegaslís eða eitthvað svonaog svo þarf maður líkaað minna sig áað við fáum ekki öll sem er spilþað er innföldunað segja að allir geti baraþetta er bara valog hvernig þú lifir lífið þínuþað getur verið alls konartengtbara því sem þú veist hvernig niður erufóröldir en hvernig eru venjur þeirrahvaða gildi eldst upp viðhvar í heiminum fæðisthverju lendur ísem varhvaða verkfæri er þú með í þínum bakpokaþannig að þaðer ekki þannig að það sé baraþetta sé spurningum viljastyrkiðað leti enþegar það er sagt þágeta allirhaft rosalega mikil áhrif á sínaeinhelsu með mismikili hjálpogþar er náttúrulega þetta meðsavingumataraað hlæði álagstýringusveppog að passa að hafa tengslanetta þetta sem við erum búin að tala umþetta er það sem skiptir mjögstu málien það erá sama tíma ótaf getur verið erfiðþá er þetta sánt svo einfaltef maður næra bróti þetta nýðurþú veist hérna ég tala oft umaðog það er svona mín reynslasko eftir svona cirkatæm 20 ár að vinnaog svonaog því sem að ég líka lesa úr ansóknumog annað að boð og bönnkúrarátökþetta er ekki gotten það er rosalega árangusríkt að vera meðsvonagildisvona persónuleg gildisem að setja sér og við erum öllmeð þetta og með þettaþú veist úr uppvöxti og okkar umhverfiog eitthvað til dæmis baraef að einhver reykir ekkiaf því að hann er alveg uppið þaðað það sé óholt og hún finnst það ógeistlegtog þá bara byrjar ekki alltiðeinuð að reykjaskilurog ef að þú nærðasetja þér svona einhvergildikort sem að það tengist íaðþað sé einhvern veginn svona gildiþitt að ef ég fer í samkvæmieða party þá fæ ég mér alltaf barahámark 2 drikkiþá er það ósalega auðveld að því ef þetta erkomið inn í gildiskþá þarfst þú aldrei á staðunum að taka afstöðutil þess að þú fóðið meiraeða ef þú veist með eitthvað svona gildiað 80% af tímanumeða alltaf á virkum dögumþá, þú veist, borðað égnæringa þéttan og góða matog svo svo framvegisþá þarfst einhvern veginnrosa lítið að taka afstöðutil þess þá mætir í vinnunaog þá skála bingokúlumeða marinsterta á eitthvaðá það mándagsmorgunþá þarfst þú að takast á við fristinguna á égað fá mér ef þetta komið svona eitthvað inn í gildismakog hérnaeða svona þetta sem ég kallapersonal volumeeða eitthvað eins og að setja inn áog það er gott fyrir fólk að skrifa þetta niðurog fara svolítið yfir þetta enég tek alltaf liftu ef égþú veist, get, ef það er í bóðinei, ég tek alltaf stegan ef það er í bóðien ekki liftunaog þá einhvern veginn þá kemur einhvertef þú ert búinn að, ef þetta er orðið svona eitthvaðkomið hlut að gildun og þá ert einhvern veginnekkert eitthvað að fara í liftuna og svo, æ, ég hef kannskihérna að taka stega. Það var lengið lengst frá í bílastöðinusem var alveg að það segja. Já, já, þetta er bara svonaeinhver dæmi sem ég er að nefna til aðsvona útskýra hugmyndina en þetta getur virkarosalega vel til að vera ekkialltaf svona í reflexalltaf að taka afstöðu eða byttuá að ég fá mér, aha, þarna er eitthvað gottá að ég fá mér það eða á ég að takaliftuna eða stega eða svonaen þaðer kannskihérnaaðalegaþetta með svona að gera þetta að einhvern veginnsvona, ég tala ofta um svona ringsteganþú veist, ekkiekki fara í januarsyndrómiðog takk útsigur, áfengi, byrja að fara5 sinum í viku í rættinan og allir taka söfninog streitun og svonaþað er rosalega gott fyrir fólk aðsvona átta sig áhvaða þættir eru það, já, þetta er að faraí göngutóra og reyfa sig ogverða aðeins móður, þetta er aðreyna að lifta þungu, ég þarfa greinilegaað taka út eitthvað afsigri og öllum eins oginnföldu kólvetnum, ég sé það, ég er að bóra þúlítið af næringa þetta mat og okbyrja þá bara svonahvað finnst mér eiginlega skemmtilegastaf þessu sem ég ætla að laga og hvað finnst mérauðveldast og líklegast að ég geti gertá þess að þurfa umturinn að lífið mínubyrja bara á þvíog þá svona, er það komið upp ívana og já, þetta var nákvæmtog þá ætla ég að svona sjálfkrafa að vera auðveldarað bæta næsta við og þetta er svonasvo ringstíð, þú veist þú fyrir alltaf svona eitt ring í einuþá erstu komin upp, skoskemmtileg semleggingog hérnaég held að það sé mjög gott fyrir fólk aðátta sig áhvaðsetja sér svolítið inn í þettahvað er maturinnþú veist, hvað er gjörunniðhver er orkuðefnin, læra að lesaá innihaldslýsingarað því eins og að þetta geturhljómaflóki þá er þetta líka einfaltað því egg er baraegg og paprika er paprikaog kjóklingabringa, kjóklingabringaþetta er ekki mikið inn í alls efniehmog allur svona matur sem að maður geturkæft á innihaldslýsingarog búið eitthvað til sjálfur úrþað er alltafnánastalltaf holdog næringa þetta og svo fram ímeðan eitthvað sem að þúþarfst að kíkja aftan áog lest og þú eiginlega bara nærið þig að lesaallan listan af þessum óskilunlegu efnumþú veist, það er kannski eitthvað semmaður ætti að neyta í hómiog svokannski til að klára þetta með þá ersvo mikilvægt líka að því hugafarhefur ekki bara áhrif á hvernig manni lífurþað hefur líka áhrif á efnaskiptun okkarþannig aðmuna aðþetta er ekki búið á börn, þetta eru svona gildiviðmið 80-90% tímanum10-20% tímanumef maður lendur svo í einhverju búiðieða maður er að fara eitthvað út eða það er góðsíkvöldheima og maður er aðfá sér eitthvað sem eraugljóslega óholt en rosalega gottþá er maður líka bara að njóta þessog það er búið að skoða það mjög velef þú ert allan tíman svonanánast með samu skuppið þettaað fá þér þetta og ert svo að hugsaneikvægt eitthvað um sjálfnaði eftir áþað hefur verið mjög verið áhrif á efnaskiptunen ef þú bara rosalega er þetta gottog mikið er ég að njóta þessog líka minn þólir það alvegþetta snýst ekkit umeins og líka þetta með gjörinu matvælinnþað verður enginn fár veikur af því að stoppaeinhversta þar á ferðalagi á flugvellieða á leðinni í norðurog grýpa sér einhverja samlokueða eitthvað gjörunniþetta snýst ekkit um þaðþað snýst um þetta daglegaþú þú veist að reyna að hafa dagleguvennjutna þeinar þannig að það er svonanæriði vel ogúrheyfiði og þá er pláts fyriralls konar annað inn á milliÞað er algjörlega samanlegaen af því að þú sagðast bá svo mikiðí af hverju allt erég gerði það reyndar líkahún er gaman en veistþú hvað er að gerast í líkamannummeð munin og huganfarinuef ég er að borða eitthvað sem er alltaf með samvinskupiðeða ég kalla það matvæskupiðveist þú eitthvað hvað er að gerastí líkamannum af hverju það breytirefnarskiptunasko þetta erkannski erfitt aðútskýra það nákvæmlegahvað er að gerast enþað hefur veriðsvolítið viðlóðandií áratýjijafnveil kannski einhverjum hundrað, tvöhundruð árað aðskilja svolítiðtalað um líkamlegahilsu og andlegaog heilinn og restinalíkamannum er svolítið að sé sikkvolden heilinner náttúrulegaeins mikiðhlut af líkamannum og hægt erog stýrir í raun ölluheilinner það öflugurað hann býr allt heilallt sem við skinnjum, verkirupplifunþannig að allt sem heilinn gerurgetur verið afég segi oft svona dæmusögurþegar að útskýra það ef aðþú værið að hlaupa yfir engiskokka, bara á fallegum degigóðu skapi, stýrunni, hóluog ökla brotnarþá kemstu við alla af enginuverki í öklanað líkaminner að segja þér að þúvarst að skada þig og þetta er svo bólkiðog hann lætuði þið fá þess að verkisvo þú stýrir ekki í fótinnef þú værir að hlaupa nákvæmlega samaengin nákvæmlega sömu leiðog stýrunni nákvæmlega sömu hóluen það er ljón og eftir þérþá færðið enga verkifyrir enn þú ert sloppinnog kominn í varað því heilinn hann forgangsraðarog svo framvegis og þess vegnatil dæmis fólk oft meðhérna kannskieinhver engin í líkaminnumeinhverja verki hitt og þetta sem finnstengin skýring á þrátt fyrirmyndatökur og annað en þaðgetur hinnlega að veri tengt álægi eða heilanumeða heilinum áhyggjur af einhverjuþannig að það er ekki ímyndunheilinn er það upplugurhann býr til allt og hann stýrirrosalega miklu í efnanskiptumlíkamanns og öllu þessuogbara það eittað fólk sem aðerupplifir sig yngra en það erhvort sem að það séhérnasko rétt eða ekkibara ef það einhvern veginnsvona horfir á jafnaldra sín og horfir í speilog hugsa það ég nú ekki svonaég nú ekki svona kallalegur eins ogjafnaldra mínir eða ég nú baramig línu bara eins og ég sé 25 og eitthvaðþað eldist miklu hægurþað er baralífi lengur og það er meðfleiri heilbrið æfi á baraþessi leiri eftir öðrum breytumbara svona fólk sem er með þetta hugþannig að þarna kemur þaðbara sama inn að þú veist aðvera með niður ísvona neikvæðar hugsanir um aðvorðu við eitthvað það sennilega virkjastreytukerfið og streytukerfiðþú veist kortjúsól hefur svo áhrif áinsulín og hvernig einsulín hefur áhrif á blóðsíkurþannig að þetta er líklega einhvern veginnsvona sko að með því að þú ert bara svonaslagur yfir og svo góður og ekkertsamverð sko betur þú engin streyt að þá verðabara efnaskiptinn á þessu miklu skilvirkarniJá og maður hefur líka heyrt að þegar fólk er að eldasjálft matinnog þá er einhvern veginn, tegur líkamennbara betur við hann um að því að þú veistþú ert búinn að hérna þefa á hann um að þú ert búinn aðdula við hann og skera hann og alltsem þú ætti að gera stegja á eitthvaðog svo þegar þú lóknast borða hann þá fer hannmiklu miklu betur í þigen eitthvað sem þú grípa bara samlokkan út í búþað er ekkert endilega bara innihaldsefninheldur svonaundirbundurinn ogog einhvers konarjóka eða mindfulness er það líkaað því aðég held að fólk áttist ekki á mikilvægi þesssko að borðaí róað því aðhluti af taugakerfinu okkarog sjálfur á þaðeða sjálfur virka taugakerfiðeftir hvernig fólk vil leggja það framþetta er sem talað um sympatíska og parasympatískaþað með alveg gjur ólík hlutverkí annaðir streytu viðbræðið okkarog svonakerfi til að láta okkurleysa verkefni fljótt og lifa afog fór okkur að lýsa hætti og allt þaðog svo er, það er oft kallað fight or flightog svo er hinn hérna róandi hlutinnCF-kerfið, parasympatíska kerfiðþað er hérnasvona kallað rest and digestþú veist það er það sem að maður verður þreyttureftir stóra mál tíðir og maðurþetta er út af því aðþegar þú borðar þá breytirtaugakerfið blóðflæðiog setur það til meldingafærarnatil þess að þau getur meldog þú getur tekið upp næringar efna og allt annaðþað er allt svonastreytu átthefur miklu verri áhrif áhormonakerfiðog viðbræðinvið matnumurauðuris og nýtiran verðþannig aðað vera svona einhvern veginn í stressií umförðateppu í Reykjavíkað hlusta áeinhverja neikvæðafrettirum pólitíkina í útvarpinuog að vera að keyraá setna sækju á leikskólan og borða samlókuþú veist þetta myndi aldrei nýtast líka mannum velskilur viðmeð að við að vera búin að dunda með einhvern matheima meðeinhverja rálega tónlist og njóta matanþetta er tvend og líkten svo erum við bara allavega eins og rosalegaupptökin að við höfum ekkert tíma til aðelda verið stverðavið búum bara í ofröðu samfélagiskoþannig ég held að þetta sé rosalega mikið rétt sérað þetta er samfélagsgerðinn sem þarf svona aðeins aðbreytast til þess aðvera auðvöldur að barabæta helsunaég hef ekki kannskilausninu á því en ég er algjörlega sammálaþað er þetta er eitthvað sem aðþarf einhvers konar samþættáttak í að breytaen þá dættumeinhverja annaði sem hefur mikiðí umræðinni og það er þettagutt brain axisog líka bara þarmaflóranhvað hún hefur mikil áhrifá úr raun og veru alltbæði á líðan okkarog síðan hefur heilinn áhrifá auðvöld á þarmaflóranog allt þettagetur þiðfarið örstut í þetta?Já, þetta er mjög áhugaverthvað hérnaþetta er alltaf að koma betur og betur ljóstil dæmis bara út fráþessu sem við vorum aðtala um var þetta efnaskiptinnog þetta meðhvernigþjóðinn og þjóðir eru að þyngjastþáer til dæmis gjör ólíkþarmaflóra hjá fólki sem eru að glima viðofitu eða þá sem eru kjörþyngdþaðgjör ólík þarmaflórahjá fólki sem býr í stórborgumeða býr í sveitogþarmaflóran erí raunhérna eitthvað semaðsko hefum við um meiri áhrifer að koma alltaf betur og beturljós en við höfum haldið hinga tilogsko við fáumþarmaflóru bara þegar við fæðumstíkja um fæðinga veginnog það verðist verasko stór hluti afhlutverkihérna fyrstubrjóstamjólkurinnarbrotturinn sé ekki baranæring heldur það erbakterjur til þess aðkoma með réttað þarmaflóruog svo er þarmaflóran bara endur speiklast afumhverjum okkar og matnumog það hefur mikiðláhrif álíðan, þróun sjúkdómahvernig þarmaflóran erég veit ekkihvort þú hefur fengið hana byrjutninei ekki en þáþað væri mjög hóðurhún sem hefur rannsakað mjög mikiðþarmaflórunaog hérnaþað sem hún er að talaog þeim rannsóknum sem hún hefur lesiðþá verðist veraþað séu meiri samskipti í rauninnifrá meldingaveginnumtil heilans frá þarmaflórunniheldur en frá heilanumog til meldingaveginnumsem er svo ótrúlegaað bakteríur og þarmaflóra hefurmikil áhrif áheilanog það er svo sem ég er vitaað það fer eftir þvíhvernig hlutvöllinnog samsetninginn á þarmaflórunnihefur svo aftur áhrif í rauninniá hvaðið langar ég að borðaþannig að þú ert með ákveðnarsvona þetta ákveðið hlutvallaf ákveðnum bakterím í þarmaflórunniþá getur það verið að láta þeir sækjaí ákveðin matatil heilans og heilinnsendir þið svo í verkefniog svo framvegsog þaðervíðaErlendis og jafnvelað hluta eitthvað að byrja á sigheima þegar ekki hefur gengiðað koma þarmaflórunni í lag meðmataræðið, góðgerðlum og annaðþað sé jafnvel verið aðreynlega svona transplantera bara hægðumúr fólki sem er meðgóða þarmaflóru og það hefurvíða sýnt mjög góðan árangurbara að laga ímislegtþannig að þetta er mjögspennandi ogog í raunsvo annað svona lag á þessuer það aðsko þarmaflóran ogþetta íriðslinum og meldingaveginum áað vera algjörlega aðskiliði líkamónum okkarþá bara að vera inn íþessu röri sem er svona svo heimurinn í okkuren það er alltaf að koma betur og beturí ljós líka ef þaðmataræðið eðaáfengi og annað sem geturskafað klæðningunaþegjuna í meldingaveginumog gerst svona smáróaf á henni að þannig að hún er ekkialveg þjætt að þá geturónæmiskerfi okkar sem aðliggur nú með þarna frum varnirfyrir innan verið að komastí tæri við allssvona efni oglíkigöttjá þetta er á þessu mók kallað líkigöttsem er alls ekki þannig að sko það ségata á görninni að hún lekiþetta er nýra á rafendar smá sjárleveli að svona örlítilhérna óþjætt tengingað það er að ræsaþá ónæmiskerfiðog valda eins um enginnum og jápunvelsvona verið að skoðamikið tengst til alls konar sjálfsónæmis sjúkdómaog annaðþannig að það skiptir ósæðilegamiklu máli líkaþegar við höfum að mat og lífstílað við séum að borðaog hugsa vel umþarmaflórunagóðu gæjanaum mittþannig að ég fæði það þáað ég sko hérnaég var bara upp hérna sjokkim daginnég var einhverstaður á facebookí einhverjum hóp og það var einhver að spurja um eitthvaðog þá sagði einhver aðhún væri greind með 23 sjúkdómaog ég hugsaði mér barawowog svo er ég búinn að vera svonaþá væri maður svo meðvitaður og fer að taka eftiralls konar í kringum sigwow ég er ekki greind með einnhvað ég er heppineða er þaðég veit ekkier það heppin eða ekki heppinþú segir við fáum mismöndu spilen spurningi mín erer það líklæra ef ég er komin með eitt sjúkdómað ég fái fleiri og fleiri og fleirijá það er þaðog kannski út af því aðmikið af þessum sem við köllumsjúkdóma í dagþennanþessi flokkurflokkast undir þessa áönulífstílstengdusamfélagstengdu sjúkdómamyndi ég miklu frekarkalla mismöndandieinnkenni af sama vandamálunskiluref við bara tökum sem dæmiþetta efnaskiptahérnaröskun eða metabolic syndróminsulín við námog þá er bara svonaaðeins ólíktmiðli einstaklingahvað kemur fyrst entil dæmis kannski byrjar það meðháan blóðhrýstingiþá ættu grindur með einnsvo kannskiferði í blóðpröfuog ert svo grindurút frá því ómun meðfeytulifursvo kannskiferðu sig og sig í tegumþví þá ættu komið með þriðjasvo kannski fer að koma síðareitthvað með hjartaðkalkanir eða kransaðarsjúkdómurþessu erstu kannskikomin með út afþessu einhver áhrifá andlega líðanog kannski hefði ekki eittog svo getur þaðeinhvern veginnþetta sem ég á ofttalað um sem rótarlækningar að þetta er oftbara samameinið í rótarkerfinuog svo bætast viðgreinarna uppi á trénuþað er einir háþrýstingurog einir sigursíkinþannig að já, þegar við komum meðeinn af þessum sjúkdómaflokkisem við erum búin að vera að tala mikið umað þáertu líklegri til að greinast svo alltafmeð fleiri og fleiriÞannig að í raun og veru ef að fólk átt að sjáhver rótin erþá getur þau lagað alltaf þess aungaeða mörg að þessum einhverní mörgum tilfellumþegar þetta er kannskisvona, þetta er kannski aðeins innföldu myndeins og við setjum þetta upp svonaog svo kannski öðrum tilfellum ereitthvað annað aðkannski erí svonum tilfellum reynlega eitthvaðmjög sterklegaarfgengt eðaþað er eitthvað að í ónæmiskerfinusem veldur eða svonaen svona almennt það er verið að tala um þessa sjúkdómalífstýlstengdusjúkdómaþá eru þeir írosalega mörgum tilfellummeð sömu undirrótinaog við snúanleirþá kannski baraloka spurninginog þú varst kannski næstu þegar það svaraðitilur þú að það sé hægt að snúaþessari þróun viðjá, það er hægtogég held aðaukin upplýsingaðgengi aðsvona efnihlaðfurnúnamunuruglega mjög margtbreytast með aukiní gerfigreindalls konarupplýsingaveitumog öðruþá getur hver og einnsvolítið hafta í hendi séren ég held aðeins og þetta er í dagþað er náttúrulega bara ákveðin hlutifólks kannskiheilsum með þetta og að taka þessar ákvarðinuog annað ogþess vegna dögur það kannski ekki tilef það á að ganga og takastþá þreytist ég ekki á að segjaþar þarnasvona samþægt átak hjálíðihelsustofnunumog politíkinu og öllu þessuað setja eitthvað svonasvona kröftugt í gangog alveg neyri í skólanhvað þarf þess að þau hlusti?neðvægst maður hugsa baraþað gerist allt svo hægtjá já, gerist náttúrulega allt ískofjagra áratímabilum ogfjörmála áallurþannig að það þarf auðvitaeinhverju svona rosalega mikla langtímasína því að það er augljóst aðef að næsta hæja á þessariþróin og bremsanaþá sparar það gífurlega peninga til framtíðarþað verður erfitt að bæta og bætavið barasko hjógrunaheimilumog bara svonasmá punktur í þaðað þú serð aðef að við styrktum byliðá millilife span og health spaneða æfirlengdar og fjölda áravið góða hilsuað þá náttúrulega þurfa færrimikla hjálpfrá helbriðiskerfunuog fólk getur lífað við góða hilsu sjálfstættheima lengurog þá þarf það færri hjógrunar í migog svo hinumendarnir þurfu við aðstöða þróuninni að fólk sé yngra og yngraað fá sjúkdómaog þurfa á helbriðiskerfuna að haldaþannig að það myndialltaf til langstímaspara gífulega fjármunniog fleiri væruþáhraustir og helbriðirog vinnumarkaði og svo framviðþannig að ég held að það hægt aðleggja mikið í aðkoma þessusvona meira inn í einhvern veginnskólakerfið og svona inn í einhversvona líðhelsu átökByrja bara strax í leggskólameð næringar að læsist svonapælingarog auðvitað passa aðaðmatur ogslíkt ségóðu lægiþar í skólunum og leggskólunumJá, einhvern veginnog góða vinguna sem er að berjast svolítið fyrir þvíJáÞað er að fá hann að bráða með við til afturJá, það er rosalega mikið lagtLengi býrafyrstu gerðÞað er nefnilega máliskoÞað er mjög mjög mjög mjög mjög mjög mjög mjög mjög mjögog ég held að fólk áttsu í að gera o00 mátiref mikið skilabaðÞannig segi bara frumum hvað það er að geraJáog bara afbæðiremit mikil skilabaðbara til kerfið sinnsen líka bara að þetta segjaað því á sama tíma og við erum aðeiga við þessa ofgnot ogþað þins að þingtarökning ogog fityð og efnarskipta Pekiþá er á sama tímaað aukast aftur að fólk segjaá sama tíma með næringaskortá ákveðnumvitamínum, snefulefnum og svo framvegðisað þetta er svonæringasnöður maturorguð mikill en næringasnöðurþannig að veitundavakning er kannski barameð finnstrindarbara á síðustu árum, fólk vera árið með þettajá jáen kannski er þetta bara fólki í kringum mann, maður veit ekkiþað er viss áhætta að það séen við skulumvona bara að svonasvona umfjöllunog svona þættirog eitthvað sem er aðgengilegt fólkien það er alltaf fjölgarvonandií hóknum sem aðbara hvetjum alla sem er hlustu til að deilaþessum þættir sem viðestþannig að sem flesti fái smá svonaveitundavakningu sjálfurekki spurningég held að það skipti bara ótrúlega mjög mjög mjögbara takk fyrir allt sem þú ert að geraþetta er frábæra starf og ég minn mæta fleri fyrirlastrasem við leiðist baratakk hérlega fyrir að byrja mértakk fyrirtakk kerlegafyrir að hlusta á þáttin í dagef þér fannst þátturinn áhugaverðurendilega deildanummeð einhverjum sem þú heldurað hafi gaman að hannumeða gang og ekki gleymaað fylgja hláðarpinu þar sem þú hlustarsvo þú missir ekki af næsta þættivið heyrumst svo bara í næsta þættimyndu að passa vel upp á þvíog þína helsuTakk fyrir að hlusta á þáttin í dag
