Þú ert að hlusta á frettaskýringa þáttinn þetta helst,förstu daginn 2003. oktober.Ég heiti Greta Sigriður Einarstóttir.Það vakti aðteklið fyrir skemstu að steinarbrægisem hefur gefið út bækur sínar hjá máli og menningu síðan 2006er gengin til liðis við nýtt forlag.Ástæðuna segir hann vera kjörinn sem rithöfundum bjóðast.Að nýju útgáfinni standa höfundar sem ætlaði að frista þess að skila meiruí vasa rithöfunda en þau fá í dag.Bókáutgáfa hefur gjörð breyst á síðustu árum og áratögum.Sala og pappirspókum hefur dreyist saman.Internetið, samfélagsmiðlar og hljóðbækur hófi innreð sínaen skila ekki ennþá tekjum í sama mæli og prentuð intökk.Til að byrja með skulum við fá að heyra hvernig rithöfundar fá tekjur á verkum sínum.Í samtali við þáttinn útskýði Eirikur Ört Nordal rithöfundurhvernig rithöfundar fá greitt. Það er í fjórum megin aðriðum.Það eru listamannuleunin, það eru stærst í posturinn hjá flestum starflandimiðgildisöfundum. Svo er það bóksala, hérna þar á eftir.Svo er alls konar önnur verkefni og viðvik. Þetta var í þriðjú posturinn.Það eru allt frá upplesturum yfir í þývingar og önnur þannig verkefni,rít, stjórn, jafnvel og eitthvað svo leiðis.Og svo var í fjórum posturinn bókarsafsjóður.Hlutföllin millir þessar að tekjustofna eru svo ólík eftir því hvernig bækurhöfundarni skrifa. Barnabókahöfundar fá allar jafna meira úr bókarsafsjóðien fá sjálfnan listamannalögn. Höfundarfagurbókmenta fá lægrigreið stjórnur bókarsafsjóði en eru líklegri til að hljóta listamannalögn.Allar tekjulegðunar eiga þó eitt sammeilegt, segir Margreð Tryggvadóttir,formaður Ritthöfundarsambands Íslands.Það er að hafa eiginlega ímest staði í stað, lækað eða í bestafallifyllt sko verlegstrón en ekki launathrón.Eiríkur hefur skrifað og gefið út bækur síðan um síðustu aldamót.Hann þekkir því á eigin skinni hvernig bransin hefur breyst.Á síðustu árum hafa stjórnvöld ráðist í aðgerðirtil að stemma steguvitvinandi bóksölu.Árið 2019, í ráð þeirra tíð Lilju Alþreysdóttur,var komið á endurgreyslum af beinum kostnaði við útgafu bóka,sem næmið 25%.Í frektum var þá sagt ráð því að útgafa bóka á pappirhefði dreyist saman um 40% á áratögg.Margreð segir stuðningin,en nýtast forlögunum vel.Marr hefur minni áhegjur af þeimog það eru auðvitað hagur rítönda,við skulum ekki vann með það,að útgifundum gangi líka velog við lendum ykkur um geltrótarinnumog fáum ekki greitt.En við fáum mjög lítið af þým penningum til okkar.Margreð segir tegjur rítöndu hafa dreyist svo mikið samanað ekki sé hægt að lifa á rítstörfum.Það þýðir þó ekki að fólk hætti að skrifaeða gefa út bækur.Það þýðir eiginlega frekar aðþeir sem geta skrifað og leift sér þaðað skrifa bækur,þeir eru eitthvað staðarsko hærra í samfélaginu,þeir eru ekki lagstu stegumhérna í samfélaginuog það mun því að það við munumfá einsleitarri bóndir.Fyrstu hugmyndir um leistamanna launferirí rítönda komið fram í upphafi 20. aldar.Lögum fjórskiptan starfslaunasjóðleistamanna voru sett 1991.Launasjóður rítönda er eitt þeirraog rítöndar fá 28% útlutana úr sjónum.Leistamanna laun í dag eru580.000 grónur full leistamanna launsem að skilur eftir,en þau eru verktækarlögn,þannig að þau skilja eftir sig430.000 held ég sé viðmiðiþannig að ég eru að enu veru þá að segjaað frá stopnum þá hafiðu rýrjitnaðum helming.Síðan starfslaunin komist áhefur uppæðin,haldist nokkurn veginn svipuðmeð að við verðlag.Á þeim tíma hefur þó launavísitala hækkað mun meira.Ef uppæði leistamanna launanaværi reiknuð út frá launathróun í landinuværi uppæðin um 250.000 krónumherri enn hún er í dag.Þá höfur fjöldi útlutaramánada ekki haldið yfirmannfjöldathróun.Útlutun leistamanna launavegur jafnan aðtegli, sér í lagiþau sem dildi eftir rítöfunda.Margrit bendir á að þráttveriraðteglina sé uppæðin hlutfalslegalág.Leistamanna launum fylgja líka þærhvaðir að á meðan höfundar þykjaþau, mega þau ekki vinnameira en sem samsvarar 33%starfslutfalli.Eirikur segir marga höfunda að eðlimálsinssamkvæmt vinna í sérverkefni minnanmenningargerans til að drýja leistamannalaunin. Þar er svipið aðsögu að segja, segja Margrit og Eirikur.Greðslur fyrir verkefni hafa ekkihækkað í takt við verbulgu.Krónutalan hefur ofta staðið í stað.Maður ofta fá kannski sama fyrir að skrifapistil í dag og maðurfekk 2006 íbara krónutalið. Ímsa svona greðslureins og upplæstur og bókast þettaog það er okkar tilfinning að það hefur baraalgjörlega staðið í stað.Þá bendir Eirikur á að fyrirþýðingar er greitt eftir takstabandalastýðenda og tólka.Bókmyndatakstar til þýðingar eruflokkaður eftir því hversu flókin ogtímafregvinnan er og greitt eftirþví. A-taksti er taksti fyrirafturrengar bókmyndir enég aflut að þetta er sérstastþýða þungarfárbókmyndir sem að ættu aðheyra í undir béttaksta að þásvara fórlegum bara þú veistþví miður papirskostnaður hefur hækkaðsvo mikið þegar við erum eiginlega hægt að greiðaþann taksta. Eirikur hefur sýntsvipið um störmum í Svíþjóð með framreyðstörmum á Íslandi. Þar segjarhann allt annað upp á teningnum.Upplestratakstinn til dæmis í Íslandi er40.000. Í Svíþjóð þá erupplestratakstinn fyrir sambarinnlegaruppákomur6.500 svenskarsem er um 80.000 kronur.Hann segir jæfnframt að takstarhafi mun meira að segja í Svíþjóðen hér á landi.Þá séu óthaldir allir þeirr aðelarsem bjóði eginnusinuí borgun fyrir verkefni.Fjörðastóðin er svo bókasapsjóður.Rithuvundar, ekki síst barnaog unglingabókahuvundar, hafa lengirað vekja aðtegli á að þeir þurfiað fá greitt fyrir verksýn semlánuð eru út á bókasöfnu.Þeir hafa vakið aðtegli á þvíað ónægar greiðslir fyrir þeirrahöfundaverk séu í raun brótá sjutuust og annari greinstjórnarskafurinnar.Það hefur augljóslegatalsverðar afleggingar á teikurnarog maður getur ímynda að segjaað það eru hönnverið þáeins og einhvers konarfegskilda eins og hefapýpari þyrti að vinnabara ógeipisallt afþrjárveikur ári fyrir ríkið.Ríkið teku sér þann rétt að lána bækurnar út.Eirikur bendir á að hannhafi engan rétt á að taka bækurnarsínar úr bókasöfnum.Hann er jáfnframt skildugurtil að taka þeim peningum sem honum séu bóðunir.Bókasaf sjóður er deilisjóðurlíkt á hljóðbókaveiturnar.Það er ákveði fjórmagn í pottinumsem er svo driftil höfunda eftir þvíhversu margir fá bækurnar þeirra að lána þar.Bókasaf sjóður er einn greiðslaþar sem er bara greið fyrir hvert útlánog það er ímið herraen hvert streymi fráá meðalskaldsjóðuá stóritelsem að greiðirfyrir hverja mínótu.Fyrir áriði fyrra varum ríflega200 miljónum útlutað til930 höfunda og réttafa úr bókasaf sjóði.Í reglugerðirtekið fram að greiðslur úr bókasaf sjóðihöfunda séu ekki greiðslurfyrir höfundarétt heldur menningarleguog stuðningur við bækur á íslenskri tungu.Því fá aðeinsþeir sem skrifa á íslensku greitt úr sjónu.Okkar bókasafseða lögum þennan sjóð ernákvæmlega eins og í svíþjóðmeð einniundatekningu.Þar er ákvæði í lögunumum bara samningsirétthöfunda við ríkiðog það er eitthvað sem viðmyndum mjög gertna vilja sjá.Við hefum veriðí góðu samtalivið ráðinniðum að reyna að fá eitthvað slíkt í gegnog það er mér sem tildröðaðsvona ákvæðifrá 2015sem hefur þú ekki verið sett inní hvorki reglugjarni í lögin.Rítefundarsambandið hafi lengi baristfyrir því að teki verið tillit til útlánafrá hljóðbókasafninu við útlutin fjármunaí bókasafsjóð.Það var gert árið 2020þegar sjóðurinn var nálega tveifaldarum milli ára.Margreit segir það miskilningað það hafi verið styrkur vegna áhrifá COVID-19 sem hefur ég að ganga tilbaka.Í fjárlaga frumvarpi í árvar gert ráð fyrir 142 miljónum.Það verið lækkunupp á um 80 miljónir.Eftir að Rítefundar vöttuaðtegli á þessu sendi menningar, nýsköpunarog háskólaráðunöðir frá sér tilkynninguþar sem framkom að einnigverið gert ráð fyrir 150 miljónumtil eblingar íslenskri tungu.Tilstæði að nýta hlutaþess fjármags til að styrkja bókasappsjóðin.Í fyrra var gert ráðfyrir svipari uppæði þaustu fjárlögumen fjárlaganemd bættií sjóðin. Það hefur verið svona uppþótt svolítið hérna þegarfjárlaga frumvarpið hefur veriðlagt fram síðustu tvö árog það er, ég bara skinja þaðá samtölunum við fólki í ráðunöðinuað það er ekki viljið til þess að hafaupp þótt afturá næsta ári.Ég skilst það, já. Mér hefur lofað því að þettaverði allafanna laga núnaog svo reynda að koma þessuí eitthvað horfs. Þannig við stendum ekkialltaf í þessum spórum að þurfa að veribort fyrir þetta okkur í ári.Eirikur bendir á að samtakamottur meðalreyðtöfunda í kjara barattu séólíkur því sem gerist í öðrum stjættum.Hann segir það öðvelda stjórnvöldumað draga úr greinslunum.Við erum öll einirkjar og við erum öllí samkeppni hvert við annað í einhvern skilningiog eigum svo margt undirvelvildalls konar stopnanahérna, þú veist, bæðiforalagana sem gef okkur út ogþú veist, og menningarstopnana sem við erumí samskipt við og þá erum viðþá eigum við svo bátt með aðberjast fyrir svona hlutum og það er svo öðveldað þú veist, þeir eru að verðaað stemma af fjárlögað bara þú veist, æj, fokk, það vandarþarna, það sem erþað sem er enginþað verða engar afliðingarvið bara verðum reið á Facebook í fimm minuturog svo er það búiðEn hvað þá með tekjur á bóksölu?Í stöðu löðum útgafusamningi er gertráð þyrir að reithöfundar fái 23%af heilsöluverði fyrir hverja selda bókReithöfundar finnir því áeigin skinni þegar bóksala drakst samanVið vitum það aðbara eins og bak við metsölu listanog söluhæstu bækurnar á Íslandieru miklu, miklu færri intökbak við hvert titil en varfyrir 10-15 árEirikur bendri að framtá að bókaverð hefur ekki hækkaðí takt við verðlagBókaverð á 20 árumhefur lækkaðmjög mikið, það er stýrunverðiþað var svo að bók sem að kostaðibók sem vennuleg skáldsaga kostaði árið 2006um 5.000 krónurhún kostar í dag eitthvaðrúmlega 7.000 krónuren hún ætti að kostamillir 13 og 14Súrýrnum leggst ofan á fækkunseldra intak að þeir kemur að greislim til rítufundaTveir þriðju af bara sölu teikunumeru horfin út afmikkað til bóksöluog hins vegar baralæra bókaverðiMarget bendri á að þetta þýði ekki að fólku lesi minnaBár bóksala hefur mikkaðbóknótkun hefur ekkitil að mikkað, það hefur bara færstmjög mikið yfir í streymiVið erum að fá bara svo miklu, miklu minnitekir á streyminu en sölu bókaHljóðbókamarkaður nefnallega skilir enguog það er alveg hérnavið minnir að ég meina ljóðabókinuen á stóri til ég reknaði það einhvern tímun útef ég fengi þúsund spilanir á hanaþá gæti ég kefti henni hambúrgaratilbúðií Hamra bórkSterri hljóðbókamarkaður hefur því ekki skila sérí nægum tekjum til rítufundatil að standa undir hambúrgarakaupum og ísafyrðiEn hvað þá með erlendamarkaði?Bækur Eiriks hafa komið útá minnst tíu tungumálumen hann sér tekjutan óáreðanlegarÞað var náttúrulega stjæstaklega í kringumþegar Ísland var heiðuskeftur í Frankfurthvað var það 2011kannski ekki ósvöldis að þájógsttalsvettþetta fjölgaði þessum þýðingasamningumerlendisþeir eruspostlur en þeir eru líkaalveg ótrúlega mismunandiHann sér flesta samninga kannski skila50 til 100á þúsundum jára höndSvo getur við verið með stærra fórlægog þá getur þaðverið stærri upphæðireinhvern tíman fekk égeinu hálfu eða tværeftir eitthvaðuppbóðsstríð í Þískalandifyrir eina bókHópur þeirra riðtöfunda sem seljist nægilega velerlendist til að hafa riðstörfumþokkalega tekjur sé smárHeilt yfir að þá er á þessum 20 árumþá hafa þó ég sé mikiðþó ég sé bara talveit mikið þýtturhöfundur að þá hafa þýðingar samningarekki skila menninum og sköpumJá framt séu kvikmynda og sjónvarsamningarsínd veiði en ekki gefinOft er engir peningarí spilin ofta bara verið að skrifa undir upp átil þess að einhver getur sót um styrkeða til þess bara að fá smá auka pressufyrir bókinaEf maður farið að fletta því uppþá særu miklu fleiri fréttur umað það verið búið að selja réttina á einhverjum bókumheldur en það er nokkuð tíma að búið að gera myndireftir þessum bókumMargrét leggur áherslu á að fylgja þurfið því eftirhvar peningar til styrktar íslæskri menningulendaAllur geyrin á Íslandi er að fá um 1 miljardRíkiborgaðihérna kvikmyndagjörðumönnumtrútti tektif2 miljarda fyrir að láta Íslandleika alaskaEr það peninguðum betur variðen í frömsköpun á íslenskutil vartnartungumálinuÞrátt fyrir að aðgerðir ríkistjórnarinnarhafi stutt við bókaðina þinnog að velta hafi aukist á síðustu árumsegir Eiríkur höfund að hafa setið eftirJá, manni sínist allavegaað veltaforlegana hafi skánaðá síðustufjórum-fjóm árumen ég held í leiðumað velta höfunda hefur ekki gert þaðmanni sínist í alvörunniað við höfum tekiðbara höfundar hafi tekið á sig mjög stóranog ósangjartskerf aftekiðskerðingu sem eru orðiðí bóksvöluÞetta helst er á enda í dagog Greta Sigriður Einastóttirþakkar þér fyrir að hlustaÉg minni á netfangiðþettahelsta.ruf.iseða þú vilt koma með ábendingar um efni þessa þáttareða um önnur fréttamálNæsti þáttur af þetta helst verður á dagskráá mánudaginn kemurGóða helgiÞakka fyrir að við höfum tekið á því að við höfum þetta helst á dagskrána
