Þetta er fjöldaskýningathátturinn Þetta helst, miðugundaginn 15. oktober.Ég heiti Helgi Seljam.Í þættir dagsins ætlum við að spyrja þeirra spurningar hvort að sé eðlilegt að eigendur fyrirtækja á fákjæfnismörkuðum séu einir og henni sömu.Geta neitendur þá vænst þess að allt sé kappið um viðskiptið þeirra.Fyrir mánuði fjölduðum sérkennlega stöðu á íslenskum hlutabriðamarkaði.Þá staðreindað líferisjóðir eigi stóra hluti í mörgum stærstu fyrirtækjum landsins,en fórðist á sama tíma að taka beinan þátt í stjórnum þeirra.Sjóðurnir bjóða sjaldan fram eigin fulltrúa í stjórnir, jafnvel þóðið séu stærstu hlutafannir.Þetta getur opna minni hlutum leiðað áhrifum langt umfram egnar hlut þeirra.Við endum heiðar Guðjónsson sem komst í stól stjórnaformans Íslandsbanka þótt hlutur hans væri innan við 1%og fjárfestingafélagið Kaldbakk sem hefur áhrif í hlutafannir.Hlugum langt umfram egnar hlut, meðal annars í gegnum stjórnarformensku framkvæmtastjóra Kaldbakks.En máli snýst ekki bara um það hverjir stjórna fyrirtækjum, líka um það hverjir eigaðu.Líferi sjóðurinn gildi á til dæmis tæp 16% í hugum, 17% í reytum, 16% í sín og 14% í eimskip.Sjóðurinn er stæsti eða næst stæsti hlutafi margra þessara fjélaga.Án þess stóðað eiga þar stjórnarman.Svipaða sjóður að segja líferi sjóði starfsmanna Ríkisins, LSR, og líferi sjóði vestlunarmanna.En þar veikur fleira aðdekli.Þessir tveir sjóðir og gildi líferi sjóður eiga nefnilega stóra hlut í fyrirtækjum sem eiga að keppa sín á milli.Þau eiga berjastum sömu viðskiptafinna.Svo samkeppni ásosankvæmt kenningunni að tryggja neitendum bestu mögulegu kjör.Skoðum fyrst matfjörumarkaðin.Hagar og festi eru risar í vestlun og eldneiti sölu með um og yfir 70% markaðarins.Fyrirtækinn eiga í viðskiptum við stóran hluta þjóðarinnar jafnvel daglega.Líferi sjóðir eiga meira enn helming hlutafjárið en báðum.Sömu líferi sjóðir eiga jafnvel stóran hlut í báðum.LSR á meira enn 10% í hvoru fjölaði.Líferi sjóður vestlunarmanna.Líferi sjóður vestlunarmanna á líka stóran hluti í báðum og er stærsti einstakji eigandi festi með um 16% hlut.Sömu sjóðir er því meðal eiganda fyrirtækja sem eiga að keppa um viðskiptu okkar,fór sem við kaupum mjölk, bröðið eða bensín.Það þýður auðvita ekki sjálfkrafa að þau keppi ekki en það vekur hins vegar spurningar um hvaða kvatar séu til staðarog hvort samkeppnin geti orðið jafn hörð og hún væri alla.Þetta er ekki bundið við matúruvestlanir.Gildi og Líferi sjóður vestlunarmanna eiga báðir umtalsverða hluti í Arjónbanka, Íslandsbanka og Kveiku.Elles er á í fjarskiptafyrirtækjunum Sín, Símanum og Nova og eins í öllum fjóru skráðu fastegnafélugunum í kaupöllinni.Er þetta sjálf og sér ekki óhefnilegt?Þetta hefur kosti og galla og þetta er ekki sér Íslands fyrirbríð.Í bandarregjónum eiga Líferi sjóður upp undir 30, 50, 40 brústi í skráðum fjöluðum.Það eru bara Líferi sjóðunum miklu fleiri og það eru markaður miklu starri.Þetta er Ólafur Sigursson, framkvæmdastjóri byrtu Líferi sjóðus.Byrta á líka hluti í fyrirtæki sem teljast keppinautar, þótt egnar hlutinir séu minni en hjá stærstu sjóðunum.Við spurðum Ólaf hvort það væri ekki bestafalli óhefnilegt að eiga í báðum liðum á sama markaði.Í þessu fælstu auðvitað umbúsvandi við þurfum að passa okkur að rækja þetta mjög vel.En í þessu fælstu líka ákveðin skilvirkni að það eru dórir hlutavar sem að fylgjast með skráðum fjöluðum,mæta á hlutavarfundi og undirbúa sig að þeir geta það og geta það langt umfram það sem að einstaklingar geta er unn og eru gert.Fylgjir ekki svolítið mikil ábyrð því að eiga í fjöluðum á svona fákjæfnismarkaði?Samlega og það eru þrjú fjölu á þessum neytundamarkaði.Það fylgjir í auðvitað ákveðin kostur að lífyrsjöður séu tilbúinir að fjármagna samkenni þvert yfir markað þarf að segja,bæði hagar festi, ef lífyrsjöðum veri gert að velja bara einn samkenninsala og þeir myndu vegna stöðu þessstærsta og besta, allir velja þann samkenninsala, þá gæti afleggingin orðið svo að það er meiri fákjæfni og kannski bara einokumþó það sé bannað. Þannig að við treystum auðvitað bara fyrst og fremst á samkenninseftilitið og þá lögjum sem við hefum byggt okkur upp.Við erum einfallega vonast til þess að leikurinn verði upplugur og góður og það séu þrjú, ég fylgjir, fjórir þáttakandur á markaði að keppa.Ég að þetta er alveg augljóðslega áhugjafni út frá samkenninsjónamöðum. Það þarf ekki sko að hafðræðingið eða einhvern sérfræðingið samkenninsrétti til að sjá að það fyrir ekki vel á því að fyrirtækið sem eru í samkenni skulle vera meira að minna með sömu eigandur.Gilvi Magnússon, profesor við Háskóla Íslands, fyrir hendir ráð þeirra og stjórnarformaður samkenninseftilitið sinns lítur málið öðrum mögum.Það er auðvitað að vita lífur í sjóðnir af þessum vanda og reyna að taka á því en þeir hafa bara mjög takmarku úrræði til þess. Þeir geta auðvitað að passa sig að setja ekki fólk í stjórnir að stiða ekki fólk í stjórnir sem á einhverja hagsmann að gæta í keppanautum en eftir sem áður stendur að það eru þetta eitthvað útverk eigenda að hvetja sitt fólk til dáða og út í harða samkenni við keppanautum.Það eru ekki mikil kvati til þess þegar þú átt líka samkenninsaðala. Kanski byrtist þetta bara með því að menn gera mjög lítið. Frekar heldur hann að þeir sjöfum auðvitað að brjóta einhver lög sem þeir passa sig auðvitað á því að vera réttum með um við lögin en það eru ekki mikil kvati til þess að gera eitthvað sem að...til þess að hjóla í samkenninsaðala. Það er bara hættið því að samkennin sem var nokkars ekki mikil fyrir hún koðinni enn frekar niður.Hugmyndinu og stjórnamenn hefur bæðið kost og galla og fyrir lífursjónu er þetta vissulega kannski tildurlega þegilegt því að þetta fyrir þá ákveðinni ábyrð að þeir eru ekki með sitt fólki í stjórn heldur að þeir bara stutt einhverja sem eru metnir hæfir til þess aðsitja í stjórnini en við komandi hafa þá líka persónulega ekki mikil að ef nokkur að hagsmuna gæta að því hvernig einhverju í samkenninni þannig að þessir óháðu stjórnamenn þeir geta auðvitað komið með einhverja gaglega rættuðasöndir og lagt mata á einhverjar áallanir og verið mjög fæleir í sínu starfi en þeir verða að valla með svipuna á lofti til þess að hvert ég fór stjórnandi dáða í samkenni en það er þess að þeir sjálfur hafa ekkert mikla hagsmunni að þvíog sjá kannski að þeir sem að kursu þá í stjórnina það veittu þeim stjórningi í stjórnina að vinga sérstakka hagsmuna að því heldur vegna þess að þeir eiga samkennins aðlanin líka.Ansvar líferisjóðana við gaggríni á sameigilegt eignarhaldira er að þeir skipti sér ekki af daglegum rekstri og eigi ekki beina fulltrúa í stjórnum þessara fjöla.Stjórnamenn eigi svo að vera óháðir einstakar hlutuðum, valdir út frá hæfismatti tilnefninganenda.Þannig eigi eignarhaldið kvorki að koma nýður á samkeppni nýja umbuna einum hlutafa á kostnað annars.Það er svona klassist ákveðningsefni og líferisjóðanar hafa stundum svona sagt eitthvað mjög pent í gaggríni á slíka hluti en aldrei gripið neitt harkalega inn í.Það stundum tala allavega með eins og líferisjóðanir sem ég veit fyrir brunan þeir eru það ekki.Þetta eru nokkru sjóðu þó að þeim fækjandi en þeir stæstu eru með þetta oft 10-15% í hverju einasta fyrirtæk.Og því fylgja bara óhjá hvað mjög að tækifærið þess að hafa áhrif þessu annar mál að með geta auðvitað að láta það tækifærið alveg frá hjá sér fara en því fylgja samt ábyrð að geta haft áhrif.Þeir náttúrulega nokkuð augljóðslega nýta sér ekki öllu tækifærið sem þeir hafa.Ólafur telur samskipti líferisjóðana við fjölöginn sem þeir fjárfesta ívera í förstum skorðum.Hann telur gaggríni áaðgerðarleysi er að einhverju leiti ósangjarna.Virknin er líst á heimasýðinu hjá okkur í þeim skilningi að það er hægt að fara inn á alla skráðafundir sem við tökum þátt í og yfirfara hvernig við greiðum atkvæði.Og það er samt sér kannski ekki okkar að meta það hversu virk við erum en það er þá minnst okkar hegt að bera það saman við aðra og spyrja sig.Það er við eitthvað ólíkir öðrum fagferðfestum þegar kemur að þáttöku í einstöku mál.En við gerum þá kröfu til okkar að vera á vaktinni, fara yfir tilugunar og í sumum tilföllum þá er verið að leggja fram tilugur sem hafa verið samþýttar annar staðar áður.Og þá er okkur einhverju leiti líka mjög umhugað um samræmi það við séum ekki að mismuna til að mynda samkernis aðlum sem eignar alltaf okkar þverast yfir.Það er mjög sjaldan sem að ég man eftir að við höfum samþýtt eitthvað alveg á skjön við þorra allra annaðra hlutáðar.Það er heila bara á hjókamleg aflegging af þessari afstöðu lífurinsjón að freka lítir hlutáðar sem að eiga eitthvað 1-2% eða eitthvað áleika geta náð stjórnafyrirtækinum.Og útaf fyrir sig er það ekki endilega halslæmt.Það höfum bæðið kost og galla.Ef þetta er einhver aðalega sem eiga þá bara hlut í viðkomandi fyrirtæki og ekki í samkernis aðlum.En auðvitað er skrítið að það sé hægt að ná nánast yfirráðum yfir resursdóru almenningslutafjárlega út á sára lítið nekna hlut.En hvað þá með það þegar lítlir hlutafar seilast til áhrifa langt umfram það sem annars væri, standandi á aukslum resans?Allar leiði stjórnarformansæti fyrirtækja eins og mörg dæmi er um.Það er ekki reynslan og ég er ekki samfærið um að það sé í raun og verið gott fyrir umræðuna að hún hverfist um það sko hvaða hagsmuna einstakastjórnamenn er að gæta og þegar að markmið áður þetta vera að þeir séu að gæta allra hlutafa.En væri eitthvað tilgangur fyrir framkvæmtastjóra Kallbaks að setjast sem stjórnarformaður í höfum nema vegna þess að hann er þar að gæta hagsmuna Kallbaks?Sem að hljóta að fara saman við hagsmuna annara hlutafa. Ég líti á alla stjórnina sem fulltrúabildi.Eftir stendur þóssu spurning hvort líferi sjöðunir hafi með því að halda sig til hljés, tryggt að smarri eigendur get ekki ráðið ferðinni á kostnað annara.En hver velur þá stjórnamenna sem eiga að gæta hagsmuna allra hlutafa?Tilnefningar nefntir þessara félaga er yflitt.Þeir þyrkja manna nefntir sem meta frambjóðundur og leggja til hverju seti í stjórnum félagana.Stundum veljaðu líka hver verði formaður þeirra á varaformaður.Tilhugunar eru nær alltaf samþygtar á hlutafa fundum.Í reynd hafa þessar nefntir því veruleg áhrif á hverjir stjórna stæstu fyrirtækjum landsins.Það sem eru fundir ósangjart kannski er þegar tilnefningarnemdum var komið á 2009.Að því hafi svona verið snúið upp á lífeyrinsjóði sem stofnarna fjárfærstu að þeir hafi óska eftir þessu.Þetta er samtugaturnalysins viðskipturráð og kaupullinn lögðu þetta til sjálfar.Heldur þetta hafi verið til góðs?Ég held að sé að það er svo snemt að dæma um það en já ég held að það hef verið til góðs að nú geta þeir sem að hafa virkilega áhuga á þessu.Rínt alltaf þær skýrslur sem þessar nefndir hafa gefið út.Bera saman hvort að nefnd sem skipið var fullkomlega utanakomandi aðla, hafi verið eitthvað betri enn nefnd sem skipið á stjórn. Við getum það þá allavega núna.En hver velur svo tilnefninganefndinnar? Stundum eru það hlutafar á hlutafafundi að tillögu stjórnar en stundum eru það stjórninnar sjálfar.Svo er til dæmis hjá eimskipi. Það er eiga lífeyrinsjóðir samtáls átt í Helming hlutafjár.En hafa ekki eigin fulltrúa í stjórn.Stjórninn skipar hins vegar sjálf þryggjamanna tilnefninganefnd.Fyrir aðalfund eimskips í fyrra sátu þrýr stjórnamenn félagsins í þessari tilnefninganefnd.Þau, Laurus Blöndal, Óskar Magnússon og Margret Guðmustóttir.Þau höfðu því það hlutverka að meta hverju væru hæfastir til að setja í stjórn eimskipafélagsins næsta árið.Og tilnefninganefndinn komst að innróma niðurstöðu og laði fram lista með 5 nöfnum.Á honum voru meðal annars Laurus Blöndal, Óskar Magnússon og Margret Guðmustóttir.Við sláum botnin í þetta helsti í dag. Verðum aftur hér á sama tíma á morgun.Takk fyrir að hluta.
