Tjá, tjá! Þetta er þátturinn Ítalíahillar og ég heiti Magga.Viðfánsetni í dag er Rómaborg, fyrsti þáttur af þremur.Það er freistand að segja þér aðeins frá Rómaborg og Rómverjum til forna og bera þá saman við Rómverja í dag.Róm, þessi glæsilega og marg slungna höfuborg Ítalíu, tilheirir mið Ítalíu og er staðsett í héræðinu Lazio, einu af tuttugu hérðum Ítalíu.Þar breyðir hún úr sér með fram bökkum típerfljótsins.Og sögulega er hún byggð á sjöhæðum, þó hæðirna séu raunar fleiri.Í borginni búa í dag tæplega þrjár miljonir íbúa.Upp af Rómar, ef markam á goðsögnina, hóst með tvípuradrengjunum Rómúlusi og Remusi sem ólust upp hjá Ulvinju.Þegar þeir breyður gátt ekki komið sér saman um hvar þeir ætti að byggja borgina sína,leisti Rómúlus málið með því að dreypa Remus.Og þannig ku Róm hafa verið stopnud eftir breyðra víg.Frá fátaglegum kofum og litlum og dreifðum þorpum og sporgin og var það voldugasta heimsveldi sem heimurinn hafði séð.Hugsaðu þér bara.Rómverjar lögðu vegi sem enn eru til eins og Vía Appia,byggðu vatsveitur sem ennþá virka, samanber vatni sem flæðir í trefíbrunnin frægaog fluttu pólitiska ræður sem hljómuðu grunnsamlega líkar þeim sem fluttar er í dag.Fjöldi orða en kannski mis mikil innihald.Á annari öld eftir Krist þá réð Róm yfir nánast öllu sem var þess virði að ráða yfir.Allt frá vætu sömu breyðlandi.Til ríkugrar með svo bóta mýju.Margvíslegar ástæður bæði utanakomandi og innanfrá örðu hins vegar þessu mikla veldi að falliog er talað um að á 5. öld eftir Krist hafi Róma veldi í raun liðiðundi lok.Á miðöldum var borgin lítið annað en skuggin á sjálfur sér.Mýrar og útagar í bland við rústir og mikla fólksfækun.Ringleika húsið þótti fyrirtags grjóðnáma til að nýta í aðrar byggingar til dæmis Péturskirkina þegar hún var byggð.Svo kom enduristnin og pávatnir ákváðu að Róm gæti kannski verið meira en bara rústirog réðu snillinga eins og Michelangelo til að gera hana glæsilega á nýjanleika.Spólum fram til 19. aldar þegar Ítalija varð,að einu saminuðu ríki og ákveði var að Róm skildi vera höfuborkennar þó vissulega hafi ekki verið einingum það.Á 20. öldinni marseraði Mussolini inn í borginna,japnaði heilu hverfin við jörðu,byggði risastórar breyðgötur og ímyndaði sér að hann væri hinn nýju sesar.Eftir stríði þurfti að endurbyggja að nýju.Róm varð aftur glæsileg að hluta til fornar rústir,kveikmynda hverfið fræga, tjínu tjitta og einni risastór ringtorg eins og þú getur séð á Piazza Venezia og Piazza della Repubblica.Og þannig er Róm enn í dag.Borg þar sem þrjár miljoni manna búa innan um næstum þrjú þúsund ára sögu,sötra cappuccino við hlýðin á rörlegum hofumástástað verkum Caravaggio í dimmum kirkum.Og þegar þú ferðast til Rómar er ekki ólíklegt að þú komið með vandlega,skepulagða ferða á allun og stundaskrá.Veitum orðaða sem svo að Róm muni brosa kurtislega til þín,kinga kolli og gera svona ákvæmlega það sem henni sínist.Það er hluti af sérmannum.Róm hefur staðið í næstum þrjú þúsund árog hefur lært eina mikilvæga leksíu.Það er engin þörf á að flýta sér. Aldrei.Að ganga um Róm er eins og að rölda í gegnum sögubók.Á einu horni gengur þau fram hjá molnandi miðaldabyggingusem hangir uppi af gömlum vana, dúpnarskýt og hreitni þrósku.Á því næsta er fullkomlega vennuleg skópuðsem byggður á milli marmarasúluna frá Rómavöldieins og ekkert.Sér sjálfsagðara.Rómverjum finnst þetta ekki skrítiðen þér gæti þótt þetta merkilegt.Kólosegum gnaifir síðan yfir þig eins og laskaður reysi.Í gegnum tíðina hefur ringleika húsiði séðkeisara, skilmingaþræla, jarðskjóltaog ferðamenni stuttbuksum og sandulum.Og skamt frá Kólosegum tegir fórum rómanum úr sérí mikil fenglegri óreiðuaf steinum, marmara, bógum og súlum.Svo er það Vatikanið sem sannar að valda fíknog samkeppni í bland við trúgetur skapað svona yfir þyrmandi byggingu.Þú gengur inn í pétuskirkuna,lítur upp og gleymir trúlega í smá stundhvernig á að anda.Það eru áhrifin sem kvolvþagMikkel Angelos getur haft á fólk.Í róm eru líka fornir gósbrunnar.Trefi gósbrunnerinn er sá frægastinokkus konar barokk sprengja úr kalksteini,vatni og ferðamennum.Þú kastar peningi yfir haugri aukslinaeins og vera ber til að tryggjaendurkomið þína til rómar.Þetta virkar förðu vel.Aðalega vegna þess að eftir fimm minúturertu þegar þarinn að skipulegja næstu heimsók.Maturinn í róm á skilið sinneigin kabla.Jatnveil sín eigin trúarbröð.Rómversk matargerð er ótrúlega einfölden hlaðinn tilfinningum.Pasta karbonara til dæmisinniheldur mjög fá ráefnisem rómverjar munu allir verja með kæfti og klóm.Ef þú minnist á rómagætu samtöl endað óvænt og snöglega.Pizzan í róm er þunn og stökkgjör ólík pizzunni frá Napoli.Kaffi er hinsu að drykki standandi við barinnhratt eins og þessi borgaralega skilda.Róm er líka hávar, óriðu kentog dásamlega manleg.Umferðalög eru meira eins og varfærtnislegar tillögur.Gangbröðir eru aðalega til að reyna á hugreikkiðitt.Samt virkar þetta allt saman einhvern vegin.Börn eru aðalega til að reyna á hugreikkiðitt.Spila fótbólta á torgum.Eldri menn rýfast af ástríðu um fótbóltaliðisem þeirra var stutt frá barnæskuog þvottur blaktir yfir þröngum götumeins og hátilegir fánar.Og svo er það róm að nótu til.Loftið er myllt, steinarnir eru hlýjirog ljóskastarar kasta ljóma á forna veggi og rústir.Þú heyrir vatsnið í gósbrunumkirkjuklökkur sem ríkir.Það er það að ringja í nákrininuog það rennur upp fyrir þér hvers vegna skált,málarar og fullkomlega hjartbundi fólkhefur kollfallið fyrir þessari borg.Róm er ekki fullkominn.Hún er marga laga, mótsragna kent og lifandi.Búðu þig undir að ganga, borða, býða og býðadásama og hlæja.Róm lofar ekki skilvirkni.Hún lofar skilvirkni.Róm verður ekki afgreitt á einum degiog heldur ekki á langri helgiþó vissulega látið sumir á það reyna.Varla er hægt að fara til Rómarfyrir minnaðin viku til að fá svo litla yfirsín.Skemmtilegast er að vera búinn að lesa sér tilum borgin að fyrirfram.Þannig fæst mest út úr ferðinnifyrir þá sem þannig eru þenkjandi.Róm verður ekki afgreitt á einum degiÞað er freistandi að nefna nokkra síðirómverja til forna sem þér, nútímabarninu,kunna að þykja ansi skrýtnir.Róm verjar uppgutuðu til fornaað gamalt þvaginni heldur ammoniaksem virkar sem fyrirtags hreinsefni.Þannig notuðu þeir það til aðkvíta tennur, þrýfa föddog jætnvel skúra gólf.Þvag varmeira að segja svo verðmættað Vespasianus keisarilagði skatt á söpnun þvagsúr almenningssalurnum.Þaðan kemur hitt frægalatneska orðatiltækipecunia non olitpeningar líkta ekki.Þetta með þvægið minnum ég reyndar áþegar ég stóð í fjósinu í sveitinuforðum og fyldist með kúarössumhljóps og til þegar einhverkýðin gerði sér líklega til aðtæma og sapnaðiðumeða þessum dýrmætt að vökva í fötuhanda yngismegjum úrReykjavík sem höfðu pantaþessi herlegheit til að lýsaá sér hárið.En það er nú önnur saga.Eftir aðskilminga þrælar til fornahöfðu æftið að baristskófu aðstóðarmennaf þeim svita, ólíuog óhrinindimeð sérstökur bóga drignu verkfærisem ég hef síðan myndir af.Þessi blandavar sett á flöskurog seld sem snirti vara.Talinn bæta húðog frjósemi.Spörning hvort þetta séviðskipta hugmynd fyrir líkansrættastöðuvar nútímans.Og kannskieinn forvittnilegu síður í viðbótá rómverskumsalernum voru yngir skilveggir.Fólk spjallaðisaman á meðan þaðsyndi þörfum sínum og í staðsalernis pappir deldumeð svampi á prekisem var skólaður í saltvatnimillir nótkunnar.Aðtillusvert.En hvað geristef við berum rómverja til fornasaman við rómverja dagsins í dag?Fólk segir oftað Ítalir séu dramatískir.Tilfenninga samirog dáliti leikrænir.Eins og rómverjar til forna.Ég gleymi því ekkiþegar ég hóf skiptinumá ári mitt á Ítalju fyrir margt lönguhrýðan að mér fundust allirverað rýfast alltaf.En svo var auðvitað ekki.Þetta voru einfallega eðlilegsamskipti sem ég uppgötvaðieftir því sem Ítalsku kunnáttunniflegði fram.Í róm til forna varengalíf ekki mikilinn í myndinni.Rómverjar gerðu alltsaman. Borðuðu,slúðuruðu, rættustjórnmál, fóruí böð og já,eins og við vitum, saman á klósaði.Það er það, það er það, það er það.Það er eitthvað aðeða viðkomandi er ekki Ítalskur.Þegar ég tala viðÍtalska vini og vinkonurí síma, teku það að mistakosti fimm mínútur að bara það að kveðja.Á meðan við Íslendikarafgrefiðu máli með einu stykkibless, í mestarlægibless, bless, þá kveðjaþeir með ótal setningum.Í róm tilforna voru almennisalerni félagsmiðstöður, eins og þúhefur heyrt. NúttímaÍtalir ganga ekki alveg svolangt, en torg,barir og kaffihúsgegna nákvæmlega samahlutverki. Þetta eruframleggingar á stofunni.Þú flýtir þeir ekkiyfir torgið, þú byrð á því.Þú situr, horfirá fólk, ræðir heimsmálinog útskýrirhátt og snjált hvernig hlutinnireigi í raun að veragerðir. Svo er það maturinn.Róm veri að letaá máltiðir sem heilagaraðtafnir. Langar,skipulögðar og dálítidramatískar samkónur.Þú flýtir þeir ekki kvöldmat.Að fara að snemma varnánast dónaskapur. Og í dag?Mjög svipað.Sama orka.Hádegismatur er ekkieldsneiti, hann er viðburður.Svo er kaffið drykki hratt,standandi við barinn,helst með skoðun áfótmólta, veðri og stjórnmálum.En máltiðir eruleikús.Og að skera pasta?En þá glæpur.Ananas á pitsu?Fyrir geðugunni.Glimdu því.Þetta er ekki snopp, þetta er siðmenning.Róm verjartrúðu því líka aðvennjur skiptu meira málien skilvirkni.Nútíma ítalir eru hjartanlegasamála. Af hverju aðdrekka kaffi heima þegar þú geturfengið það betra á barnum.Tekið þátt í smá samfélagsleguleikriti og farið svonákvæmlega 40 sekundum síðar.Þetta snýst ekki úr ræða.Þetta snýst um helgi að töfn.Og í dagútskýra ítalir enhlutina af mikilliástríðu með handarhefingumog algjörri vissu.Sérstaklega þegar þeir eruósamála.Svo já, saganhún er ekki glemt.Það er ekki glemt.Sétur alltaf við næsta borð.En svona í lokinaþessu tilturlegaóhefbundna rómarífi litier freistand að segja þeir frá einusem er svo óskaplegamannlegt og menst.Fyrir löngu síðanallt frá áttundu öllvar algengt aðörfæntingarfullar mæðurlegðu óvelkomin nýfættbörn í svo kallaðungbarna hjólí klustrum.Þetta var trejtunnasem var half inn í veggog half útiog hægt að snúa inn á viðmeð barninu.Mæður gáttu skilið unga börnsín þar eftir án þess að sjástog ringt bjöldlutil að láta nunnurnar vitaað nú væri komið barn.Og núnahafa minnstakosti2-3 sjúkrahús í rómtekið í nótkunnútímaleg ungbarna hjóleða ungbarna reyðurkúla perla vitasem er örugurnafnlaus valkosturfyrir úræðalösa foreldrasvo hægt sé að skilja nýburaeftir á örugan háttog veita þeim strax um munnum.Þá líkur þessu óhefbundnayfir litið með rómen í næstu tveimur þáttumfærðu praktiska leifbendingarsem ættu að koma að góðu gagni.Tjá tjáað breysta!Tjá tjáTjá tjá
