0:00 0:00
Í spilun núna

Umræðurit

Það er það að það er að það er.Við höfum í fyrir þáttum rætt aðdraðanda sprengingarinnar og eftirmál hennar.Ópunberu orðræðuna sem umlugti hafmeina en einnig sögur sem hafa matlað undirniðriog hvernig sögumar sögur urðu lífsegari en aðrar.Eðilegging listaverka er oft og tíðum rittskoðun, óánægja miskilaboð verksins.Gæti það átt við í tilfelli hafmeinar?Hvaða augrun gæti verkið hafa bóri með sér?Líkt og farið hefur verið yfir þá vildu sumur meina að hafmeinan væri vísun í danska menningu en ekki íslenska.Svo það gæti verið ásetningurinn, þjóðarstolt og anstaða við okkar gamla herraveldi.Einni hefur verið benta á bandarist samingiverksins og þá væri glæpurinn sennilega mótmælagjörningurgegn yfirborðskendri menningu Hollywood nú eða pólitískum tengslum okkarvið bandaríkin.Og svo vildu sumur meina að hafmeinan verið hreinlega ósmekleg og ljót, ekki andaríkjandi fagurfræði.Svo það gæti einni verið ásetningurinn, anstaða gegn lélæri list.Og svo gæti þetta hafa verið gjörningur framinn af einskerri skemdarfýst án nokkus ásetnings,svokulluð strákapörr.En svo er það sem gæti hafa matlað undirniðri.Það var aldrei sagt óbyrnberðilega.Dölin hvennfyrirlitning og eða hins einhattur.Ég hitti Halla Harðardóttir og í þessum fymta og næst síðasta þætti af hver springti hafmeinaætlaði að rifja upp tíðarandan í Reykjavík sem var.Rifið maður þessu upp hvernig þessi litla borg við sundin var.Það var allavega fjörugt menningalíf og hart tekið stá í pólitíkinni.Það vitu við.Það voru þá ekki allir sem tókust á, að minnst að kosti ekki óbyrnberðilega,því karlmenn áttu sviðið.Þeir stýrðu umröðinni.Hvort sem það var í vikublöðum, dagblöðum eða tímaritum.Og það er í raun ekki hægt að segja allir hafi verið að móti nýnu.Miklu fremur að það hafi verið fámennur en háværhópursem hafið aðganga sviðinu,hópur manna sem hafið valdið og sem mótaði smekkin.Pælum aðeins í þessu og byrjum á því að fara í heimsó.Hérna ertum með þessa flottu ljósmynd.Já, hér er með myndafenni þar sem að hefur verið tekinn.Þar sem hún er að leggja lokahönd á hafmegjana.Er þetta ljósmynd sem var í fórum af möðunar?Já, þetta er ljósmynd af fórum.Og þessi hérna mynd, þetta er...Það er bara allt eftir nýni í þessu húsi.Já, ég myndi vilja það.Það er stjákið og mikið stiptum frá henni.En þessi, þetta er málverk af ungari stúlku?Þetta er málverk af ungari stúlku.Mér minnir að maður sagt þetta að þetta verið að blóma stelpana eða eitthvað svo leiðt.Þannig að það sem ég ekki frá henni.Og mér fallið.Við erum stött heima hjá gróu Björg Hjörleifstóttur,að frængu nýnu.Sem barð heyrði gróastundum að frængunni sem hafði búið í útlöndumog enda svo sína æfidaga einn í Rísherbyggi hjá ömmu hennar og Ava.Það var samt alls ekki mikið rætt um nýnu í fjölskyldunni.Og kannski ymmit þess vegna var gróa svo forvitin um þessa framandi frænguog fór að kynna sér líf hennar.Að endingu fór gróu að þykja óskaplega vænt um þessa frængu.Þegar hún svo eignaðist sína fyrstu dóttur,vissi hún strax að dótturinn skildi heita Nína.Engurur sinnir rétti amma gróu henni svartan russlapokka,fullan af dóti, sem hafi verið í herbyggi nýnu.Og þar var að finna eitthvað að verkum en líka bækur.Og bregjaf.Við erum að horfa hérna á blíjantstekningar.Já, ég hugsa þetta. Ég hugsa þetta sé nú reyndar svona...Kól.Já, þetta sé svona kól eða krýt, svona svörtutu, svona trija mynd,svona pínu lítil og svo þetta alveg pottið bara blíjantstekninga strák, sko.Mhm, ljúfmynd.Málumynd.Hvernig var sambandið á milli ömmu þinnar og Nína?Ég held að það hafi verið mjög gott.Ég held að það hafi verið virkilega gott.Og ég væri svo til að hafa ömmina hér sem ég geti spurt hann að betur út, sko.Í sambandið við þetta alls saman.En, já, ég held að það hafi verið mjög gott.Og Afi var náttúrulega, þau voru yngst, Afi Guðmundur og Nína.Og voru bestu vinnir.Voru, þarna, ásala goði vinnir allar tíð.Og ég held að hún hafi reyndið sér alveg að hann og hann stutt hann á, sko.Ég mynd, Afi Guðmundur er hvað er langt á millið þar að segja þau?Já, ég held að sé tvö ár. Ég held að sé eitt eða tvö ár.Ég er ekki alveg með það á reynu.En þau voru mjög nálagt í aldri.Þau voru svo miklu vinnir í sveitinni.Og lekuð sér mikið þá saman.Þegar svo kom eitthvað, svona, næsti var annar stráku sem ég man ekki ekkur að núna hvað heiti hétt, en bróða þeirra.Og hann, þau áttu byttu saman.Þau er tvið ungstu.Og lekuð sér allt saman.Þetta var auðvitað ótrúlega stó sískinhópur.Já, þetta var það.Já, algjörlega.Og svo áttu ég af í fjórtan.Livandi.Já.Þannig að þetta var bara svona á þessum díma.Það var bara átt börn að hverja ári.En nýna áttu þau þetta engin börn.Hvað var sátt með það í fjölskyldinni?Var það eitthvað rægt?Nei.Það var íminstlegt sem var ekki rægt í samband af hana frængum mína.Eins og hvað?Það var bara mest allt um hana, sko.Ég fæ ekki þetta að vita af henni fyrir henni.Þetta hef ekki verið svona átt að það er tíu ára.Þegar ég heyri að mamma og nýn, mamma og amma er að tala eitthvað um eitthvað á konuog ég fyrir að spurja og þá fara þær að segja mér frá nýnu.Og þannig að ég veit það ekki.Það var bara ekkert rægt um hana.Og þegar maður spyr, sko, þá þykist engin mun eftir henni.Eða ég man ekki eftir henni, þú veist, það heyrði bara sögur af henniog mér finnst það mjög engelllegt.Þannig að það verði allir mjög mókar út um mér, öruglega.En það var einn freynga mín, ástafreynga.Ég gæti alltaf að fara til hennar og tala við hana um nýnu.Og hún hafði jápn mikið náháð, svo ég.Og svo endaði mér að því hún gaf mér allar úrklippursem hún var búin að vera sapnað um hana, sko.Og talið manna og svona.En restina þeim vildi bara ekki dræða hana.Ég hef aldrei skilið það okkur.Þetta er fjölskyldumöðlumur sem verður opbáslað frægbæðið í Evrópíu og í Ameríku.Hún er búin að koma sér rosalega vel fyrir.Hún er fyrsti íslenski myndtökara kona.En þetta var eitthvað, nei, tabú eitthvað.Það var eitthvað sem enginn vildi ræða.Heldur það að það hefði verið tengt því að hún bjóð með konum?Já, ég, sko, ástafrækka hafði orðaði við mig eins og ný.Þá, aðna, segir hún við mig að það hefði verið tala um þaðhún gæti verið, sem sagt, samkynna.Og ég fannst þetta náttúrulega bara ekki tiltöku mál.Það skipti mig engur, sko.Mér fannst hún bara, og þetta var bara ædoli mitt allir út í gegn.En að þetta skildi að hafa skiptið ykkur máli fyrir fjölskyldanað finnst mér mjög sorgleitt.Bara ábústlega sorgleitt.En auðvitað að vera upp á þessum tíma það sem að konur áttuhvort er ekki verið að fræða lístakonur.Það voru bara gallandi sem áttu þann heiður og það er áttu baraað vera heim og bunga út börnum og halda kæfti, skilur í alveru.Hún fer akkur til auðvuga átt.Hér á Íslandi áttu hún ekki senn, sko.Þannig að með því að fara út til Evropa,Evropa var án aðeins nýtiskulegri þannig, sko.Þannig að, en ég held að sé bara ansið mikið um fólkennþá í dag sem að fjölusi í hjónabandi þótt að sé ekki þar.Ég held að það sé alveg ennþá í gangi.En mér finnst þetta ofsalega sorgleitt.Að því að þetta var fjölskylda.Þetta var manniska í fjölskyldinni.Það var fjölskyldinni.Það var fjölskyldinni.Það er hægt að lesa, eru bref frá Inge til Nínu.Ástakristin hefur því kynnt sér sögu Nínu nokkuð vel,svo ég meldi mér mót við hanna.Og fyrsta spurningin var, hvernig ætli hafi veriðað vera samkynnhöður í Reykjavík árið 1960?Mjög góð spurning.Við náttúrulega vittum það ekki, nefna bara mjög litlu leiti.Það sem að blæsi við til dæmis í bara ofinbjörnum heimildumeins og blöðum og því sem fólk hefur rifjaðuupp og sagt frá síðan meir, þá eru þetta árðasem að þessi fordómar, eða þessar neikvæðu höfmyndurum samkynneið og samkynneitt fólk, eru svonagrasserað að það er að skjóta rótum.Það er kannski hljómar undarlega að það er að hafafyrstur að skjóta rótum þarna eftir stríð,en málega bara það að Íslandingar höfði ekkikannski orð eða svona rými í huganumfyrir hins veginn fólk á Íslandií raun og voru mikið fyrir það, þú veist,það var kannski til einhverja sögur af fólkiútlöndum sem gerði einhverja hluti og Óskar Vældog eitthvað svona, en þessi höfmyndum þaðhluta Íslensku þjóðinni sé bara samkynneiðeða hins veginn var bara fyrir eitthvað ný.Samt blandast líka saman með það að þetta vareitthvað sem máttu ég ekki segja uppháttog ef að þú vissir að einhverjur værihins veginn, þá, þú veist, vissiru þaðbara að í raun og voru á þess að segja þaðyfirleitt. Þetta er svona öðruvísi þekkingheldur en við kannski erum meira að vinnameð núna þar sem við viljum sko tala umhlutina og búa til einhvers svona samhengiað þá er mjög auglosta að sko árið 1960ef það var talað um að þú værir hins veginneða samkynneið, að þá var þá neikvæm fórstum.Ef að fólk var alveg sátt við það, að þávar ekkert sátt. Það er svona það semég held að sé nokkuð óhægt að segja ogþetta blasir við í sko uppriðunumþegar fólk sem mann þessa tíma, að þásegir að kannski já, já, þær byggur núalltaf saman og voru nú alltaf hérnasvo góða vinkonur og þá og það kannskibara einhverjar konu sem byggur samanog allt í góðu lægi þar voru par en ekkiá gagginniðum svona fósendum. Gerðursjálfsög kannski ekki til þess að stuðasamborgara sínum.Þannig að þær voru bara góðar konurog allt í gúti, tala um þær, setna meðsem vinkonur en þú kannski ekki fært íorð að þær hefðu kannski verið eitthvaðmeira, heldur það.Emit. Og hvernig heldur þú að hafa veriðað tala um nýnu eða svona ímyndaðareftir lestur og brefum og svo framvegis?Heldur þú að fólk hafi hugsað um hanasem samkynniða konu?Ég held að þegar hún kemur heimþá er þetta samengi svona verða tilhann eftir stríð og hún byrjarmeð fljótlega eignast með góða vinkonuhérna heima sem heitir Ceciliaog þær eru held ég nokkuð áberandisaman svona mjög par þannig séðþó að það séu ekki kannski par íhefðbundum skilingi.Og svo bætist það náttúrulega við aðallir sem að vildu vita eitthvað um nýnuog hvað hún hefði verið að geraáratuginu undan gátur svo sem alvegfundi einhverja heimildi fyrir því aðhún hefði búið með konu í Hollywoodí 20 ár, þú veist.Hvað fólk gerði við þessar upplýsingarer séðan bara annar mál.Þannig ég held að fólk hefði vita þettaen hvort það vildi tólka þettaá þá leið að hún væri lesbiaeða eitthvað annaðeða kannski bara annar handleikus.Getur þið sagt mér aðstað eitthvað svonaum samband hennar við yngi,polli og sessilíu?Já, eitthvað.Við eigum bref, eða það erutil breffrá nýnu til yngi sem eraðeins að æsku ásturnana, getur við sagt.Það er kynastótið Kaupmanahöfí Akademíunni þarog við erum báður að læra högmyndalisteða högmyndagerðog það skrifa sér að ná alla tíðþóngt til að nýna degir.Og það sem við vitumtil dæmis er þaðað það skrifuðist á mjög svona ástúlegaþarna fyrstu árin, nýna notlalendir í því að veikjast að berglumog fer til Sviss og er fjariðsínum ástunumí heilt árog skrifast mikið áþað sem hún segir, talar um hanabara eins ogbara elskuðaog þannig séð, orðin sem hún notarþannig hún saknar hennar mjög mikiðog talar mjög ástúlega um hana.Þannig að það er voruheld ég geti sagt svonaástkur annararen ég menna yngið fer síðan baraað giftist og eignast börn og þær er ekkipari svona kannski þessumnútíma hefðbundarskilningien þeirra við notar helst áframog svo erhérnasvo ernýna já með Pollyþarna úti í Hollywood og býr með henniþarna í 20 árog þarna á millieru notla Parisar árin og New Yorkárin og við svo sem vitum ekki mikið umhvað nýna var að brasa á Bartons á þeimárum, örgulega margt skemmtilegten það var frábært að hún skulisko hugsa sér og hún hafi verið öllumþessum borgum á þessum tímaþannig að það er engin að segja mér annað heldur en þaðað hún hafi átt í ímiðskonarsamböndum og við notum við alls konar volken við vitumkannski ekki mikið um þaðþar sem við vitum eins og það er að í Hollywoodþegar hún flyttu þanga hvað kring1930 eitthvað svo leiðisað þá fer hún fljóðlega að búa meðPolly James og hérnaþað er deila bara í lífiog fanga til aðnýna fer heim að sína verkin sínhann að er rúmlega 20 áru síðarog kemur síðan aldrei aftur til Hollywooden það var ekki ákveðstrax í upphafiþannig að nýna fer aldrei út afturen það skrifast á og við vitumímislegt um kannski þeirrasamband út af því aðgögnin eða brefinnýnu frá Íslandsárunumþannig undir lokinþau eru baraá lasbókastafniog þar eru meðal annars bref frá Pollyog það við vitumvið erum ekki með brefinsem nýna skrifaði en við erum með brefinfrá Pollyog þar eru eldri konurþar eru konar yfir sexstugtgreinlega hafa áttí mjög laungukærleiksríku nánu sambandiþar eiga saman hús og kettiog hérnaog allt þetta og svo saknaðikorannarar ólega mikiðen bara aðstæðunar hafa valdiðþví að nýna er á ÍslandiPolly kemst ekki neitt burtþað er eiga bara ekki peningaog hún er að sjá um aldraða móðu sínanýna og heldur ekki pening kannski mikiðen hún er bara að reyna að finna sér kannskibara stæði lífinu þannigá þessum efri árumog bara vinni sínni listog allt þaðogjá við vitumþetta um þeirra lífen svo vitum við líka að þeirraaðnýna kynnist Sessiljuhérna heimavið vitum ekki mikið um sambandhennar á Sessilju þannigvið vitum að það var nokkur neginnofinbært fólk vissi af þvíSessilja sé henn er inn í þessistóð og stitta undir lokinog hjálpar henni fjárhastlegaog stýður henni listinni og allt þettaen á mörguleiti vitum viðsvo mikið mikið meira um þeirra sambandog ég hef alveg heilt fólk segjaney ney þær voru nú baraeitthvað svona gott og velen í brefunum frá Pólitil nýnuþá kemur að ljósasko Póli þekkir Sessilju líkaþað skrifast áhún skrifar Sessilju líka, Sessilja skrifar henniPóli segivið nýnu mikið ertunú heppin að eigana Sessilju aðhún elsa, eða þú veist henni þykir svo vænt um þigvið glöðum áttana aðég veit ekki hvað þú gerðirá hennar, svo einhver tímanýna í Danmörku og Sessilja heimaþá hefur Sessilja skrifa PóliPóli segi við nýnu, Sessilja getur ekki verið ánþín, þetta er svona fallegu þrýhettningursem aðsegi manni bara ýmslegt, segi manntil dæmis það að Póli er alveg samaog er bara glöð að nýna í annansvona hvað við segjum, lísfjörnöðþeirrasambandi er ekkiundir einhverjum svonanormatímum reglum hvað það var þaren það er saman að Sessiljaog Póli til dæmis bara með öllu slagiþví að það er alls gan nýnumÞað er gott að vita þaðÞað er mjög gott að vita það, jáÞað hafa verið uppið ýmsakennningarum þessa sprenginguvoruð þetta listamenn, þjóðurinnisinnarmentamenn, stúdendarfyllirisröglán nokkus ásetningsen gæti þettahafa verið hatturskleppurog var til orðið hatturskleppurá þessum tíma?Nú bara veit ég ekki hvort það erþetta orðmar tilÉg meina ég hef heyrt sögureins og öruglega margir aðrir um það að þetta hafi veriðeinhvers konar homofóbisk árásþú veist að það hafi skipt máli þarnaað nýna varí augum þeirra sem vildu vitalesbíu áog hérna var þetta meðfaraninn komin í einhvert svona en að geðsaá náttúrulega samband með Sessiljuþú veist þannig að þeirra samband þess að vildu vitahafiði vissu þaðog svo eins og ég sagði það á hannfór bara að ferða eftir hvernig fólk tólka þessar upplýsingarhvernighvernig það skildi þeirra sambandþannig já já ég hef heyrt að þettahafi verið homofóbisk árásþað getur vel verið að þaðhafi skipt einhverju máli að nýna var meðþessa sögur og að hún var með Sessiljuen ég menna ég held að hafi líka skipt máliað hún var bara listakonna og búin að vera í útlöndumog fekt í heiminn og átt ekki börnog hegðað sér bara ekkert eins ogkonur átt að hegða sér skiluruog svo er náttúrulega listinsem hún skapaði annar kapitulíssem henn búið að fara yfir hérog list stefnurnarog hvernig list átt að vera og allt þettaen ég held að hafi alveg örgulegahaft þetta að segjahún var barahvað maður að segja? Óheðbundin konaog hluti af því var náttúrulega bara þaðhún var í sambundum með öðrum konumog ekki með kallum, kannski alveg þaðmeira, hún vildi ekki vera meðkallman upp á arminmöguleg hefur það bara verið verra heldur en þaðað hún væri möguleg með einhvern konumHver heldur þú að við sprengta að með huna?Ég veit að ekki skipta það máliþetta eru svona, er ekki málimeð hriðverk, það skiptir málier kannski meira umræðan og bakgrunnuren heldur að nákvæmlega hver sprengtiJú, umræðanskiptir sannarlega máliÞað er rétt að geta þess hérað Nína og Cecilia Stefansdóttirsem kynntust þegar Nína kom heim1955eins og Ástakristinn nefndi hér áðanbyggur saman allt þar tilCecilia lest árið 1963Cecilia var af efnafólki kominog let eftir sig miklar egnirHún og Gunnar, bróðir hennararfleitu listasafn Íslandsað stórum hluta egna sinnasem varð síðartilþess að listasafnið komst í eigið húsnaðiÞessa gefgaf Cecilia í nafni NínuEn snúm okkur þáaftur að listfræðinniÞað að konurhafi átt erfitt uppdráttarí heimi myndlistar eru ekki nýjarfréttir, hvað þá að miðja síðustuöld. Hægt er að bendaá fjölda listfræðinga í alþjóðlegusamengi sem hafa sínt fram á þaðEn ég er heima, er verðt að bendaá nýlega doktorsrans og hönnuGuðulegar GuðmundsdótturÞar skoðar húnopinbera orðræðu um myndlistfrá upphafi 20. aldar og fram til1960Og sínir meðal annars fram áað kyn hafi ákvarðastgreiningu á verkiBæði þegar kemur að intaki ogformiHannaguðuleg skrifaði henni grein í sögutímaritt sögufélagsinn semmenningar gengi hvenna, kynjaðaorðræðu og sanna íslenska myndlistá árunum 1916til 30Í greininni tekur Hannaguðulegfyrir þrjára listakonurNínu, Júljönu Svinnsdótturog Kristinu Jónsdótturog færi rauk fyrir þvíað við þór til hvenna í opinberiorðræðu síniað myndlistakonur nutu ekkimenningar gengis tíaps við Karlmená tímabillinuÞað likur því alveg beint við að spyrjahvort Nína hafi almennthlotið menningar gengi hér á landiVið höfum veltiðfyrir okkurhvort það hafi haft áhrifá aðförina að hafmeginniað Nína var samkynniðEn hvað segir listfræðingurinnMargrit Elisabeth Óláfsdóttirskiptir það máliárið 1960 að Nína var kona?Já, ég mynnaég held að listfræðingar sem hafa skoðaðlistasvjónu meðfeministum gleruumhafa algjörlega sínt fram á þaðað það skipti máliað því ekki aðeins áttukonur erfitt uppdráttarog mér lókaði að skilja notið tækiverið að výsa í greinsem að koma útmann ekki alveg nokklaði hvað tímar þetta ereftir Simón Jóhann Ágússon1931það sem hann talar umlistsköpun og kendarmörkog fer alvegyfir það aðkonur eigi öðvilt meðað sína tilfinningar sínaþað er einhvern veginn byrtastmeð ákveða sem að kalla kendarmörkhérna tilfinningarnar byrtastog hérnakallmenni er mjög erfitt með þettaþeir síni ekki tilfinningar sínaog byrgiðar inni og bliðið sín fyrir þæren þeir eigieiginlega eina leiðtil þess að finna þessu farvegog það er í gegnum nýsköpunog í gegnum listsköpunog líka sagan sín og sannir þaðað þetta sé réttkonur séu ekkiog hafið einmitt kannski ekki þörffyrir að skapalist af því að þær fáútráðs fyrir tilfinningar sínarmeð öðrum hættiog þetta er ekkit eitthvað sem að tekiþar úr loftinuhann er að stúdera sálfræði og hann er að vísa í rittog þetta er ekkitsem að hann finnur upp í að sjálfum sérað skrifa, hann er baraað leina í doktorsnáma á þessum tímaþetta er heldur líkaeitthvað sem aðað geti sagt aðog ímynda sér að hafi veriðbara ágætlega viðteki viðhörfað þetta verið kannski veriðeitthvað sem að konur ættu ekkiað ímynda sér aðþað ættu verið að fástíða og ef það myndi að geraþá myndi það aldrei ná sama árangriog kattmennHeldur þú í þessaref við getum talað um aðförun að hafmeuneða þessi orðræða sem var í gangií undanfara sprenginarheldur það að hafa haft áhrif á þáorðræðu að hún var kona?Já, ég heldur það með alvegalveg ímynda sér það skoað það hafa haft áhrifÞó hefði kannski ekki verið meðvitaðað það sé baraJá, einmittí tíðarhandanumog það verið auðveldara að gaggrinnanaað því að hún var kona kannski, getur það verið?Já, bæðið hún var kona og hún var konameð ekkit baklandÉg meina það var einhvern veginn að fara gaggrinnana nínusem var undir verðanvækerlandar húnuhúsiog að hluti af kreðsunnivar einhvern veginn að ráða svæsiðá þessar konur sem hafa voruí fím og áttu baklandí sínum, einmitt listamennumeða eins og Kristýn JónsdóttirRitstján MorglansinsHeldur þú, Margret, að það væri meiraplass fyrir nínu í dag?Alveg öruglegaÞað er ekki nema síf vegna barastöð hins einn fólksog þeirra baróttuog þú veist, þún veit eitthvaðbakland í þannig hópi held égog ég haf vel fáið aðdyklinákvæmlega fyrir þaðEinmitt, og er ekki líka meira plass fyrirþað meira rými fyriralls konar list í dagþað er ekki að strangarþað er ekki að blokaða kassin í dageins og það var kannski meðan síðustöldJá, það er ekki að strangar kröðurum að fylgjur einhvern veginn ákveðnum línumí listsköpunÞví held samt aðþað svona almennt sé meirifólk sem er opnaratilbúnara til að skoðahluti sem voru ekki alveg akkuratakkurat á þessumþessum harðaþú veist, fylgd ekki þessum harðuhörðumótinísku, hvað maður að segjaþessum harða og mótiníska uppbrótiSvo eru þettameira að flæða á milligreina í dagÞað er náttúrulega eitt af því sem engjandief þú veist, mótinismann varþessi hugmynd umlistin fyrir listina, listin semsem að er tilí sínu eigin sjálfstarými ogvar svolítið einhvern vegar líkaþessi hugmynd að hún geti verið tilánekki þá nú sé ekki listsíns tíma, því að það skiptur alltaf líka máliheldur hún einhvern vegar að veraáháðég held að í dag er enginn semer þarþú þarf kannski að hafa eitthvaðákveðiðsitt eigið sjálfstaðiþú geti verið til á sínum eigin fossendumen hún er ekki óháðþeim tíma og því umhverfið sem hún verið til íog mennafisumsem alveg talaðum þaðalveg frá 1912 sko en hérnaþú metur húnnaá þeim stað sem húnverður til á og til íog út frá eitthvaðlistrætni sín og verki getur veriðgott verk þó að falla ekki undireitthvað þínlar hugmyndir um þaðhvernig list er að veramargskonarhelst það sem aðer eitthvað uppbrót frá þessumstránga tímabilií mótunismannum þegar það var bara ekkertsem að varsem að máttu gera nema að veraeftir einhvernum ákveðnum línumbara eins og það máttu ekki veraþú veist, innan gerðslega máttu ekki veraað mála figurativt þegar allir voru að málaaftrát eða að gera figuratívarmyndir, það var bara einhvern veginnliti á það semjá, það var með einhvern veginn ekki með á nótunumþú veist, það var ekki ekki margáðiðþað var einhvern veginn bara því að það var bara ítt til liðarog hún er alltaf lendið líka kannski þarþað er alltaf svona eins og þeir hafa bara ekkiþekkt sannleikanjá, já, en ég minna svo er búið að veraað draga fram einmitt konurþú veist, í málurkíminasem tórið innan lasing, allir snílog fleiri sem aðheldi bara áfram aðog þá er alltaf líka að það minna ástu á hverju kallmennsko, en einna sem heldi alltafáfram að mála figuratíftþó allir var að mála abstrakt og þá var baraþú veist, var það út á jæðurinnumsko, var bara ekkit með og það er ekkiog þú veist, og þetta eru verk semhafa verið tengið til endur skoðanarí rauninni á okkar tímumeinmitt út frá því að þau hafi baragildi í sjálfu sér og hafi eitthvaðfram að færa í sjálfu sérjá, það er svolítiðsvona sérstættið maður að hugsa um þettahvernig, hvað það vareitthvað nefn svona mikið málþað verðist alltaf að verið bara upp á líf og döðaalgjörlega upp á líf og döðasem er líkakannski hillandi að einhverju litijá, þannig að kannski hérnaef við hugsaum umokkar tíma sko, það sem að umræðaum myndlistog einmitt, þú veist, neikvæðhlýðin á þessu er svoað það er eins og með ekki ræða neittþú veist, og að því að alltað því að hlutir, óliki hlutirgetur haft gildi og vægiað það því það að allthafi gildi og vægiþú veist, það verður mjög gott að geta talaðum það, að sumter kannski yfir meira vægi enannað, já, vel þó að þið séum opinnog það er kannski hérnaen hérnaþað er önnurönnur umræða skojájáönnur umræða sem þó tengist þessarimótenismannumfyldi óneitanlega fullvisaað minnstakosti trúá eitthvað djúpan sannleikasem getur verið fallegt í sjálfu séren sem á sama tíma útilokkarannan sannleikaá sama hátt og smekkur og skoðun inshópsgetur útýst smekk annarsþessi móteniska sínhefur að sjálfsögðu veriðafbyggð og nýjar smíðadarog söguskoðun orðið fjölrataá þeim áratugumsem í liðnir eru frá sprengingu hafmeðunarvið þurfum að skoða viðbröðunvið verkinu í samhengi við tímansem það sprettur úren það er áhugavert að skoða þaumeð linsu nútímansog kannski er löngu komin tímiá nýja söguskoðun þegar kemur að nýnutilraun í þá áttmá sjá nýri síninguá verkum nýnu í listasafni Reykjanesbæjarsíningin kallastNýna okkar kærast að nýnaog þar eru verkanar sett í samhengivið nýverk og saga hennar skoðuðí hins einn ljósiSíningarstýrunar, það erInda Eldborg og Viktoria Guðnadóttirvilja með síningunnisína nýnu ekki aðeins sem sögulegapersonu heldur listakonusem heldur áfram að kalla nýja spurningarGróafrænga nýnu hefur yfir mitt lánaðnokkur verk á síninguna og hún sérfrængu sína í nýju ljósi í dagLítum aftur inn til GróiHvernig finnst þérGróabara svona að við hórum tilbaka á listasögu Íslandshvernig finnst þér svona hennarsæti í sögu okkar vera?Það er bara skammalegtMér finnst það bara skammalegtað því hún ereins og ég sagði, hún er fyrstiíslenski myndhaukvara konanog hún er aldreikomið framþað er ekkit rætt um hannEf það er rættþá er það bara að hún kemur frá Nikolásarhúsumþarna í fljótsliðinniog var unastansbróðar hans mögsPunturMér finnst það skammalegt hvernig þeir komið framVirkilega, þið miðurHún átti þetta ekki skiliðHún átti þetta ekki skilið frá hann einu maðurog ég vona innilega að hún hafi baravita þaðað þetta voru bara lítið magnarsinnláta svona, sem haga sér svonaGer svona lítið úr svona orgóniNú ætlum ég að spyrja það spurningagróða sem allir viðmælundum mínur í þessum þáttum fáHveraldur þú að hafistaðað bakisprengingunni á hafmiðunni?Sko, lengi velþáþeir sem hefur svöruð mér og þar sem maðurlas og svona, þávar það alltaf að þetta værisérstætt hópulistamannasem hafa voruð upp á mótinniþegar hún fóði að sér að fara til Ameríkuog var gennilegakona og allt þettaþannig að hún var ekki þess verðugykkur hafi sagtlas ég orðum þaðværi bara einn hafmiðan og hún var aðnigaupp manna upp, eins og það kemur allir neikvað viðen þannig að þáhjælt maður þettamaður bara, ok, þetta hafa bara verið þeirallgjör halvið þaren svosvo tala ég við Viktoríu og Induog gætnaog heyri svona þeirra hliðog sem var bara dásanlagtaf því að þá heyri maður hliðaf nýnu sem að engin hefur viljað tala um áðuren aðþannig að jáþetta voru all potið þessi gallarykkur hafi sem kallumkomið sér saman umen það sem var náttúrulega alls brengjaner það að hugsanlegaog öruglegaþá var hún lesbijaog hvernig voga hún sérþetta bara passaði ekki inn í þeirra ímyndþannig að égég er alveg það skoog húnandihver sem virkilega gerði þettaog stóða baki þettaað ef þeirrier ekki lifandiþá hún tekið það í gegn og skammaþegar hún hitta þáég vona þaðVið vitum ekki ennekki ennhver eða hverjir það voru sem springdu hafa meinaog við vitum ekki ennhvaða hugsunláað bakieða hvort nokkur hugsunhafi leiðið að bakiKanski var það andrumsloft tímansem nærði jærðvegin og gaf skotlefiðSprengingin vekur ennmarga spurningarog einþeirra eraf hverju var verkið aldrei endurgjastVið vitum aðeigðilegging haf meinar hafið djúbstæð áhrif á nýnuog við vitum að nýnavildi að verkið yrði endurgjasthún gekk á eftir þvíÍ þjóðskjála safnier að finna brefsem nýna skrifaði árið 1964til Geirs HallgrímssonarBorgastjóraHerra Geir HallgrímssonBorgastjóri ReykjavíkHerra BorgastjóriÉg leifi mér hér meðað fara þessar leit við yðurað þeir veiti mér viðtaler tími yðar leifirErendi mitter í sambandi við stittuminahaf meinasem eðilögð varhér í bæ fyrir nokkrum árumÁ þeim tímagáfu forróðamennþess bæjar mér góð orðum það að verk mittyrði enduristþví ég á afsteipu af verkinuNú er ég að sjálfsögðuorðin langegð eftir endunumVinkuna mínu kollegafrú Helga Vaisapelhefur bent mér á þá leiðað hafa tala af yðurHerra Borgastjóriog segjast treysta yður manna besttil þess að sjá málum mínum borgiðViðingar fylstNína SæmundsenÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkNína ljast úr krabbamenniNína ljast úr krabbamenniÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ReykjavíkÞúrskutu 21ekki minna ævintrælegt en ævi nínu.Færðalægiðleiður okkur í Kópavóká Kvolsvöll og út á Akranesen einnig vestur á Suðurherriog svo aftur heim til Texas.En síðastan ekki sístþá heimsækjum við mann sem segisthafa þægt einn sprengjuvargana.Og við heimsækjumeinnig konu sem veithvaða menn skrifuðubrefið sem sendt voru að fjölmiðla.En sákjörningurvar algjörlega ótengdursprengingunni.Það blandast inn í þettaeinhver stöldur á dýnamítiannarkvörtur áhernum eða frá vegagerðineða eitthvað slíkt.Þetta er bara það sem éghlustað á og upplýðiog greiftist í minnið.Þetta er einhver semað vera ekki dýmurstu.Ég held að ég hafipengið eitthvað hugbúðum að égætti að gera þettaþví ég fór að hlusta á þessa þætti.Ákveð ekki.Ég er sannlega svo eina sem er á lífisem að veita þetta.

5. þáttur: Hinsegin Nína og Reykjavík sem var

lau. 10. okt. 2026, 06:00 · 38:29

Í þessum þætti veltum við fyrir okkur menningargengi Nínu hér á landi. Nína var listamaður en hún var líka kona og hún var líka hinsegin. Skiptir það máli? Við skoðum Reykjavík sem var og heimsækjum æ

Samantekt

1. Í þessum þætti er rætt um andrúmsloftið í Reykjavík á árum áður og hvernig það tengist sprengingu hafmeina. Samtalið snýst um hvernig ólík menningarlegir og pólitískir straumar mótuðu umræður um listaverkið og listakonuna Nínu.

2. Halla Harðardóttir deilir sögum af fjölskyldu Nínu, þar á meðal hvernig líf hennar í útlöndum var oft umfjöllunarefni í fjölskyldunni. Mörg fjölskyldumeðlimir tóku seint eftir mikilvægi hennar í sögu íslenskrar myndlistar.

3. Umfjöllun um Nínu Sæmundsen, fyrstu íslensku kvenmyndlistamanninn, og hvernig samkynhneigð hennar hafði áhrif á sköpun hennar, viðhorf til hennar í listheiminum og aðgerðir gegn henni. Það kemur líka fram að fjölskylda hennar vildi ekki ræða um hana eða líf hennar.

4. Rætt er um mörg af þeim fordómum sem tengdust samkynhneigðum konum á 20. öld, hvernig það sköpuð svekkjandi aðgerðir í garð Nínu og samanburður við nútímann. Einnig er rædd hugsanleg tengsl milli lists Nínu og áfalla hennar, og hvernig þau áhrif hafi ennþá spilað inn í aðgerðir gegn henni.

Lykilorð

5. þáttur: Hinsegin Nína og Reykjavík sem var
Börnin á vistinni
0:00 0:00
♪