0:00 0:00
Í spilun núna

Umræðurit

Í síðasta þætti reyfiðum við orðröðuna um hverfis hafmiðuna í aðdraðanda sprengjunar.Nú skoðum við hvað tók við eftir sprengjunguna.Ég heiti Halla Harðardóttir og þetta er þriðjið þátturinn í seríunni Hver sprengti hafmiðuna.En svo kunnit er að fréttum í útvarpu blöðum en skeiðis á fáheyrið alburður á gamláskvöld að myndastitta sem komar upp á almannafæri síðslið sumarvar sprengtívola.Hér áttu myndastittuna hafmiðuna eftir Nínu Sæmensson sem stóð á statli í Reykjavík og Tjörnen Tjörnin var í sér lög þegar skemmtaverki var framið.Rannsóknar lauraglan var sett í málið strax um morgunin og síðar um dægin gekk hún í húsin við Tjarnarkötu.Hafmiðjan hafði setið á staplið sínum í suð vesturhorni Tjarnarinnar.Í búi við Tjarnarkötu 34 saðist að hafa hýrt mikinn kvell rétt eftir miðnetti svo öflugan að rúður hefðu nötrað í glögunum.Einnig saðist hann að hafa séð mann spíksbóra með ljósmyndavill í nánd við hafmiðjuna fyrir kvellin og annan með útbúnað til myndatöku.Stöttu síðar hafa séð ljósblossa á sama stað.Jón Péttersson var ungur lauraglumæður árið 1960 og var meðal þeirra sem fyrstir fór á vettvang.Jón, sem er nýraður í dag, mann þess að nótt vel.Já, ég mann þetta á kvöld eins og mörg gamlarskvöld á þessum árum því að það gekk mikið á meðborginni.Nú þetta var, og í minningunni var þetta ekkit merkilegt atvík sem áttur sér stað þarna.Það kom eitthvað tilginning til örgnar og ég fór með guðbrandið þorkilfrindi sinni sem dáa fyrir löngu og við fórum á Jeppa, Viljuseppa, þarna út á tjörninni.Hún var í sér lögð og það hafði verið frost, mikil frost.Önda farið þannig að klakin hjálpa okkur uppi og það var myrk gruð þetta, klukkan hálf eitt að nóttu til og engin ljóð sem gátt að lísta okkur þarna.Nú og ofinsilega, hún var horfin að hafa með hann af stallinum.Nú og hún var í brótum svo skamt frá stallinum þannig að það hafði nú verið nokkur kröftur sprengja þá var nú ekki það mikil að hún hendi hlutunum langt frá sér.Nú þetta var myrkur og við týndum þetta saman, þessi brót, hún var að sagð sjö.Og þetta var búið að trafka mikið eðlilega, það var umfyrð, það var um tjötnina, fólk stýtti sér leið eðlilega sem var komið vestuð bæð og nýri bæð þá bara fór það yfir tjötnina og verið ekkert að þræða neitt tjötnankvötun og frekar sko.Þannig að það var mikið trafku og málta að sjá að þetta væri einhver sérstök spór.Þetta er einhvers veginn, nú sjálfa sprengja.Það var einhvern veginn og löyfara henni auðvitað við ekkert að fara við og vorum ekkert að sérstöklega að leita henni en það hefðum ekki fundið því ég man ekki eftir að við hafði með okkur ljósa henni og maður var ekkert að slóra við þetta eða spekur í þessum vekt á ekki frekar, heldur fórum, settum þetta í jæppan og drifum okkur nýra á stöð.Það var einhvern veginn og löyfara henni og vorum ekkert að fara við okkur ljósa henni en það hefðum ekki fundið því ég man ekki eftir að slóra við okkur ljósa henni og maður var ekkert að slóra við okkur nýra á stöð.það hefði ekki neinseftir áhrif á okkurþetta var ekkineitt okkvæmlegu ræðbörðurog þá voruað hljóma umég má segjaallar borg þessar heimatilbúinupúðurkellingar eða sprengjursem voru hættulegarbúna tilí rörbútumogsettar íílátteða tunnur og undirtröppurog þar sprakk þaðmeð miklum látumog þetta var að gerastsvona sprengingar um þetta borgum miðnættiog gammaltarskvöldog framöttu nóttuþannig að þetta var ekki nýttað heyra hvellháan hvelli í miðborginniþessar nóttÞann 5. januarsegi frá sprengingunni á forsýðumbæði Alþjóðublaðsins og VísisÍ Alþjóðublaðinuer sagt frá hennu skrýlslegaspellvirki og telur íttstjórninmeð öllu óhugsamdi að stittanverði ekki reist afturþrátt fyrir skipta skoðanir á bæði stittustatli og staðsetninguþví þrátt fyrir deilur um verkiðþá geti bæjar yfir völdengan veginn látið þau skrýlmennisem er eðilega stittunaendanlega að ráða örlugum hennarþá verði það mógun við listakonunaef verkk hennar væri ekki steiftí bronson í og setta þann staðsem því hafi verið valinlistavarka nefnd og bæjaráðmegi ekki láta skemtaverkamenn með sprengjur í höndtaka á sér ráðiná forsýðu Vísis er sagt frá þvíað þau fyrðulegu tíðindi hafi gerstá nýjarsnót að myndast eitt aðNínu Sæmundsson, hafmeðan í tjörninnihafi verið eðilegað með sprengjuþað hafi jafnast þótt vandalismiað vestu gerð þegar listavarkséu eðilegað og að menn hafisennlega talið að slík ómenning myndialdrei flytjast hinga til landsen það komi þó kannski ekkióvart og svo hafi fariðþað sem sjálfur fyrir svarsmenn listarinnarhafi gengið fram fyrir skjölduog krafist þess að listavarkyrðu fjarlag, hafi þaueða höfundar þeirra ekki veriðþeim að skapiUndir lokfréttarinnar fær stjórnbandalags íslenskara listamanna pillulistamenn höfðu, eins og framkomisíðasta þætti, gaggrínt ákvörunlistavarkanemndar borgarinnarum að setja þennan hlutí tjörninaÞað væri nú verðugt framhaldþessa máls að stjórn bandalagsíslenskara listamanna hefðraðióþægt að hermannin sinnmeð stittu er sondi sér vavalustvel á statli hafmejunarHér íjarrítstjórn vísi sem sagt að þvíá forsýðublaðisinsað listamenn berir raun ábyrðá verknæðinum, beint eðaóbeintSvavar Guðnason, forsætti bandalagsinssvarar þessum ásökunumí útarsfjöttum dægin eftirog hann vísar meðal annarsí yfirlýsingu fjarlags íslenskaramyndlistamanna sem við fjöldluðum umí síðasta þættiSvavar GuðnasonÍ þessari tillóðu gagriðinu fjarlags íslenskara myndlistamannalistaverkan enn bæjarinsfyrir mislaður hendurí sambandi við listaverka kaupi við leittþó þar sé aðeinseitt verk nefntþar sama verk sem varstaðsett í djörninniog síðansprengt í loft uppsíðastu í gamlósköldSíningar nefnt fjarlags íslenskara myndlistamannaer skipið fimm málurumog þrem myndtökkurumen listaverkan enn bæjarinser skipið einum hangfræðingieinum víslupiskupieinum útastjóraþeim listfræðingumeinum skátiog einum bókútgefandaEitt af dagblöðum bæjarinsgerist frá smekliti gærað leggja til að stjórnbandarins íslenskara listamannareysi hinn um óþægt að skemdar manniminnisvarða á stefli þeimsem nústendur á öðru í djörninniMér er ekki kunnundum aðað íslenskara listamannahafi aðra stefnusgrá eða skildurfyrst og fremsten að standa rétt í listamannuog verka þeirraEn enn þetta dagblöðskiliti vita beturgefur það væntanlegaá lauriklunum upplýsingarum þá vittnesku sínaSem betur fer hafa þau dagblöðsem ég vil lesa nú í morgunekki tannlið ástæðu tilað taka fyrir alla gagvin og verkumsem standa á almanna færieða fundi hjá sér hvöldtil að væna heldarsamtok ííslenskara listamannaen ég einstu upp félug samtaka hanaum glæpsamlega ræðgerðukakvart ofnbjörnum hlutumDagblöðin og ríkisútarfiðfluttur reglulega fréttir af gangi málaen lauriklunni tókst ekkiað hafa hendur í hári skemta varganameð skrýlsleitinen það var orð sem var oft notaðivið gjörningin í blöðunumÞað líður svo ekki á löngu þar tilannar maður rýður á vaðiðgerandi verknarins eða myndur gerandisendir naflust brefinn á rétt stjórn þjóðvillansþar sem hann axlar ábyrða verknarinnumog segir hóp manna að hafa frammiðanaf nöðusinnog í fagufræðilegum tilgangiBrefið var velritaðá kvítan pappirog dagset 8. januar 1960en póslagt daginn eftirÞað byrtist svo í bladinuþann 12. januarAtbjörður sá er átti sér staðá nýjar snúttirstittan hafmejan var eithilögðhefur komið þvílikur róti á hugi mannaog ekki svo kvassar umræðurað ég sem frumkvöldullþessa verknar þar finn migknúin til þess að reyta fáinn orðþessu lútandiÞetta var ekki verkóðs krakaskríls, reygin áframaf stjórnlausri skemdarfiheldur unnið að fá munum hópeftir nákvæma yfirvegunog undirbúning og varfylstu verkhárni gætttil þess að forðast slis á mannumVið gerum okkur ljóst aðneður sem þessi samrýmist ekkiþjóðfélagsreglum Íslendingaen við bendum á að þetta varneyðaráðstöfun sem greipi var tiler öll önnur sund voru lókuðLengi hefurharðri gaggríni verið beintað listaverkiþessu óstæðisendinguÞótt höfundur þess frú NínaSæmundsson hafið sannað að hún séósvikið listakona sem séstjætt sinni til sómaer sínt að henn hefur bröðistbógalistinn í þetta sinnVissuleg er sjálfsagt aðmenn farið ná nýjar bröytir í sköpun sinnien þessi stittaþessi hryllilegi vannskaplingursem er ömurlegtsambland abstrakt stefnunarog hinnar gömlu rétt sköpunar stefnuhlítur að mistyrmafegur þar tilfinningum anna og varabænum og landinu til skammarEr nefnt svoer sérum uppsetningu listaverka í bænumekki vanda sínum vaksinneða eru við svo örstnöyðaf þeim að gríp hafa verið til slíkraómyndismyndaSér hefð síðan nefnda tilfelliðbendum við á að betraer að vera án þeirra heldur hún aðhalda þeim verkum á loft sem nýðaí stað þess að príðaÞað lókum vil ég geta þessað ólíklegt er að við munum grípa til slíksómyndisúræðis framarVið höfum á eftirminilegan háttvakið aðteikli á anstöðunnigegn slíkum fægrónar til raunumog þá er tilgangnum náðVerðingar fylstÞað er ansi margtsem vekur aðteiklií þessu brífiÉg bar það undir bæði listfræðinga og málfræðingHér er Margret ElisabethÓláfsdóttirJá, það sem aðkannski slæðerman erákveðinheiftog einhver skosannfæring um aðhafa rétt fyrir sérað þetta sé bara eitthvaðrunnverulega, eitthvað algjörlegaóbóðulegtÞað sá ég líka mun fast aðþað gunnir ekki í gangaað þetta varykkur fígur sem ætti sérsem líka ekki sögu í íslensku þjóðsögusem er líka mjög sérgjarnlegaþví að mótunistan þeir voruekki sérstaklega eitthvað að hampa þvíað menn var fjallum þjóðsögur í sín verkumÞannig að það er líka ykkur svona þversagnirþannig að þú vart að spyrja umorðalagi rétt sköpunarstefnasem að maður hefurkannski ekki þetta orðþegar maður ekki séðen það var svolítið mikið fjallað umsvona áákvöndu tímabiliþegar mótunisminkannski var svona fann að byrtastí verkum íslenska listamannakannski svona fjóraða áratögnumog meðan annars erum við sikra eindugunog skefing með hérnabókin íslensk myndli sem kom út1943 sem kemur út af Kristján Friðriksinniað það er alltafað vera útskýra að myndlistineigi ekki að vera eins og ljósmyndþar að segja einu gæslarétt myndaf veruleikanumþetta sé eitthvað svonaskapandi orðsem að við búið til þetta orðsem að við átt að lýsa þessueða sem því það kannski líkaþetta er eitthvað sem aðemitt, bæ til þess að það ekki er myndlistog greinlega það ekki er tilÞá skulle við bera brefið undirmálfræðingin og málfarsráðunnidrúf önnu Sigriði ÞráhundsdótturEf við berum þetta samanvið fréttir af þessum atbyrðibara í blöðum á sama tímaþá er þetta ekki þá svipaðu stílfréttaflutningurinnaf akkurat þessum atbyrðieru þettahann er svona kannski í og meðeins og gladmenn hafi haft svolítiðgaman að þessum atbyrðiekki bara myndlistan slæmur og alvarleguren allavegaþá er þetta svipaðu stíl á brefinuog almetta fréttumlíka lesenda brefinfrá sama tímaen það eru allir og á þessum tímaeru allir í svolítið formlegum stellingunbæðið bara gladmennog svo þessi brefriðtariÞetta er ekki það að tótnir sé háflegurmeð við tímabilið? Júti, ég er háflegutótog kannski svona heldurháflegur en svonatil dæmis lesenda bref, við blöðum frá sama tímaog það kemur svona svolítið fram íorðavælinu, í finnmi knúintil þess að rita fáinn þessu orðþessu lútandivar fylstu varkarni gættog þannig til dæmis sögnin færði fremst í setningunasem er mjög algengtí dagblöðum á þessum tímasem er svonafrásagnarstýll, þunum kallaen þykir svolítið fíntog hátil að það er svolítið íslendikasagnabræður að þessuog þjóðsögnar eru reyndar mikið svona líkaog svo er líka að passa mjög vel uppá málfræðinaþað er svona, til dæmis þetta stendurekki verk óðs krakaskrýlsrekins áfram á skendvarfílog ég er nokkuð við sem aðþetta er ekki orðanalveg svona því að það er svo erfitt að segjarekins áframskrýlsinn sem er rekin áframþarna myndum við freka að setja samtenkingu til dæmis í okkareinnig tíma málien það er passað mjög vel upp á það að haldaréttu beigingamindumgegn setningunaog svo er þetta komusetning og stafsetninga alveg eftirregnánaallt til fyrirmyndaren það hefurog talandu um háflögan tótþað eru sterk gildislega lýsingarorðnútið í breyfinuog það hefur alltaf verið algengtbæði í lesenda breyfumfyrirtíma og svo líkahefur við komið að tóða samtum okkar tímaEinmitt, áður við förum kannskiyfir í einstök orðað þú talar um einhvern tónhann sé svolítiðhenni við brúðis bóðalistinnþetta er svolítið svona yfirlætislegut tónJú, ég tek alveg undir þaðhann er yfirlætislegurog það er greinilega líka að tala umlistaverkið bara í háðigæsalappinnar gefa okkur það til kynnagæsalappinnir koma alvegí staðin fyrir tón eða ratblæþarnasérstaklega, sko þar eru á þrejum stöðumþar eru utan á morðin hafmeiaog listaverkog þar finnst mér verið aðkoma því á framfæri að þetta séekki listaverk og jafnveleitthvað verið að setja út á hafmeinasvona meint hafmeiaen gæsalappir utan á morðin réttsköpuna stefna, þar finnst méreiginlega frekast sína að breyfríðarinnhafi verið að nota þetta orða því hann vissi ekki um að naða betragæti ekki alveg svonafundið rétta orðiðég veit ekkihvort hann er að reyna að þýða einhverthuttakeða reyna að koma einhvern veginnerlendu huttak á framfærien mér finnst þetta svona að sína að hannvelur þetta orð að því hann hefur ekki að naða betraSvo notar hann líka umað hafa meina orðiðrillilegur vannskaplingurþetta orð vannskaplingur, var það mikið notaðí niðrandi tóni á þessum tíma?Ég veit ekki þetta orðég hef ekki fundið neins eftir dæmium það, en hins vegarþá er ótrúlegamikið til af niðrandi orðumum útlýtt fólksog um fölluntil að lýsa fölluðfólki. Það ergömul orð sem aðvoru kannski ekkit endilega meðneikvæða hlæsluí upphafi, en verðafljótt að einhverjum skammarirðumþannig að það er mjög algengt aðorð sem hafa verið búin til á Íslandium föllun verði að skammarirðumog þetta er ölluslega skammarirðiog vannskaplingurí þessu tilviki vísagreinilega til mannsmyndarþannig að það er eitthvað svýpaðgæti verið, kannski sjáum viðfrekar vannskapnaðureða vera vannskapaðureða eitthvað þess að það erþótti bara aðeins lagt á þessum tímaJá sko, það kifti sér engin uppiþetta, það var ekki þannig aðnúna myndu við öll hrittlokkuref að einhver fær að nota svona orðí blöðum eða útarbyrð til dæmisen það fannst þettaengum nýtt að þú að verða þeim tímaEr eitthvað svona sem þú ætti að segja lókum um þetta bregjaf?Já, mér finnstJó, mér langar kannski að segja aðeins eitt um þetta bregjafÞað erþannig aðþað teki framaðþetta sé ekki verkóskrakaskrílsogþví veldi fyrir mérhvort það hafi veriðafgreitt þannig svona íumtalinu í bænum að það hafi bara veriðeinhverjum krakaskríl sem að stóð fyrir þessuogkannski getur við lesið þaðlíka út úr stilnum á brefinuEf að brefriðarier gerandií þessum verknaðiþá er nokkuð ljósta að unga fólkifæri vallega að skrifa svonabrefi blöðinen við skulum samt ekki vann með þetta unglingafórkir fyrir nýtt oghefðið ungu mann ekki að geta að skrifa svonaeitthvað sem að unga fólkileikur sér átt að því að skrifa háttimbræðan stílþað hefur ekki að valdi sínuþessi hafa svona, þetta er svolítið brokjengtbrokjengur stíl í þessu brefien ég held að unga fólki, nei ég held aðbrefriðari sé ekkiendilega sko unglingurgetur alveg að vera ungu maður eða konaen ekki unglingur, ekki óður krakka skrilEinhver meðmjög gott vald á íslenskuog sennilega ekki unglingursegir Anna Sigurðurog Æsa Sigurjónsdóttir tekur undirmeð bæði Margreti Elisabetu og Önnuum að sennilega hafi brefriðaribúið sjálfur til orðiðrétt sköpunarstefnaTótnin er alvegtótnin er mjög fjandsamlegurog það er náttúrulega allt í kringumþetta mál er alveg ótrúlega fjandsamlegtog það að vandalistþeirra svona listaverk erþað er bara svo mikið óbeldi íþeirri, þeim gjörningi skoog það er kannski líka eitthvað sem aðsvona hefur ekki alveg verið sko óbeldií sjálfum gjörningum hefur ekki alveg veriðgert upp og það er kannski líkaað hugsa maður svona eftir og geti það verið einnástæðan fyrir því aðþeir eða sá sem að hefursem sagt gert þettaað þeir hafa aldrei stíð framað því aðþað liggur eitthvaðþað liggur svo mikið skömm á bakvið þettaog allt orðfærið í brefinuþaðvísar í þessa átt og það er verið að notasvona ímis konarorðin svo hryllilegur vannskaplingurrétt sköpunarstefnamaður finnur ekkiþetta orð rétt sköpunarstefnaeinstaklega hef ég ekkifundið það einstaklega í rétt máliog ég gerir á fyrir að þú sérstbúin að spyrja sérfræðingaum þetta orðþannig að þá dættum mann í hug er þetta orðsem að breyrritaribýr til sjálfursvona í einhverjum hita leiksins eða notarí einhvern lítlum hópiþannig að hugsanlega meðaðferðum, nýjum aðferðumhérna, maður veit að ekkier kannski hægt að bera samaeinhver skjála söpn og kannskiþetta er eina að finna þetta orðeinhver staðar annar staðarnotaði einhverju öðri að söpuðu samengiEn æsa að lókumþá ætlum ég að spyrja þigþað sem ég spyr allar sem ég ræði viðí þessum þáttumhver heldur þú að hefði sprengt það með huna?Ég hef baraynga skoðin á þvíég held að þetta hefur greinilega verið mjög velskipilagt því aðþarna þarf aðundirbúa sig, það þarf aðfá sprengjefnien égí rauninni ég hefynga skoðin á þvíþað er bara mjög frólitt að fá að vitaþað en kannski veitaeinhverJá, kannskiveita einhver, það bara hlítureiginlega að vera, en það erótrúlega tveið þess að hugsaað í app litlu samfélagi hafi glæpurinnaldrei verið upplýsturVið hófum þáttun á því að heyraJóni Pétusin í lauruglumannisem var einn af þeim fyrstu á VettvanglöpsinsÉg spurði hann frekar út í rannsókmálsinsEn Jón, tókst þú svoþátt í rannsókninni í framaldinu?Nei, ég tókekki þátt í þvíog mér, ég heldog ég mér skilst að daginneftir rannsóknarlauruglansem þá var núað látum sjálfsagtvita þetta er náttúrulega, ég veit það ekkialltaf en daginn eftirog þá fór þeiraðbonga upp áí húsumþarna í nákrennuað tjartangutinniEn segðum mér Jón, veistu hvaðfólki fannst almennt um þannan glæpfyrstu skrítið aðþetta hafi ekki komast uppeða hefur þú sjálfur alltaf fyrirhver hafi spreynt þess að hafa mjög?Nei, við vorum bara ekkiþetta speykur í þessuhórskjörurur, þú veist að eitthvaðog það var skrifað um þetta daginneftir þarna eftir í blöðunumen þetta vakti engasérstakar að tileða hugarró manna hafi verið að raskastvið þennanatbyrðþað varog ég hefur aldrei verið aðvelta mér upp úr þvíþað var kannski annur mál sem aðhverðið að manniSér litið yfirGagn Málsins frá Lauraglunnimá sjá skýrslu sem skrifuð erdaginn eftir skemdaverkiðHún er tvær velreitaða síðurog lýsir aðstæðum á vettvangiog yfirheyslum á íbúum við tjarnarkötuGagnin geimatvær síðu til viðbútarþar sem sagtur frá yfirheyslu á unglingstrákumsem áttu að hafaeinhverja vittnesku en höfðu svo engaog eina frú sem heyrðisprengjutal ungra drengjaí mjölkurbúð á hornist nekkjufoksog langhóllsvegarÞar að þau ekki er þar að finna aðsenda brefiðAnnað er ekki að finnaog það lítur út fyrirað fleiri hafi ekki verið yfirherðirog að rannsóknin hafi fjarað útstöttu síðarÞað vil þannig til aðRagnar Sónur Jóns sem við rættum hér viðhefur starfað hjá takni deltlauruglunar til fjölda áraog það fylgir starfið þeirra deltarað vera alltaf fyrstir á vettvangHann segir takninni hafa fleiktsvo mikið fram að heiminn og hafsé á milli rannsóknaraðferða þá og núMálið myndi vekja meiri aðtikl í dagog rannsóknin sennilega ekki fjarað útRagnar, ef við berum aðeinssaman þessa rannsók 1960og bara hvernig taknadeildin starfar í dagþað lítur að vera heiminn og hafaá milli þessum að er að gerast eða hvaðÉg myndi segja það algjörlegaað þetta er salt og hvítÞeir sambalur, allverðum myndi gerast í dagað eitthvað vera að sprengja eitthvaðsem högmyndum sem við þekkjumöll velÉg ætlum ekki að segjaallt verður á hliðina en það erviðbúnaður og taknadeild kemur svo sannlegaþar afÞað er að í hverju tilfelliþað sem grunnunum sprengju þá koma líkasprengjusefræðingar, annokvært frá sjælsveitinniog við myndum takaloftmyndir með flíildivið myndum ljósmynda alltvið myndum fara í allar eftirlismyndavilasem við vissum um að væri eitthvað starf í nágruninusvo myndum við sapnasaman brotum eða þau væruog það er hægt í dagmeð tæknin í dag að sjáhvers konar sprengjefni hafi verið notaðer þetta heimatilbúið eða er þettaverksmýðufræmleittog svo framviðog mér finnst þetta aðtækli verið það sem hann saðifæða með náðan sko aðbrotin kostuð þetta ekki langt, það gefur manni vísbendinguþeimur að rannsakaþví lengra sem hlutunum kastast því meiri kraftureru á ferðinniþá vartu við að tala um eitthvað sem eref þetta er bara verksmýðufræmleitteins og dýna mýta eitthvað slíkten ef þetta er heimatilbúiðþá gefur þau líkavísbendingum þekkingu þess sem býr þetta tilog þá getur það að veltahvert er mótiðhver er ætlun þess að mannser hann almennt að móti lístavörkulístavörka hattarieða á þetta að vera ykkur yfirlýsingþað er svo margt svona í dagsem við þurfum að taka inn í, hver eru umverkinhvað getum við að lesa úr þiðef aðhann meðan fer hann í nokkra bútaþá hefur þetta ekki veriðekki verið upplugsbrengingen nó samt þess aðheiða líka högmyndinskosko, myndur gerandisenda svo brefí dagblöðun stötu síðarog ég velti fyrir mér hvort að það hafi veriðrannsakað, þetta að bregjasem að velritað, hvort að hafi verið gertrannsakað á því hvernig málfari væri og svo framvegisveistu hvort að svona hafi verið gertá þessum tíma?Ég þekki ekki umla þetta, þetta væri aðtegliverið að vera þess aðöll svona sönnugur ánáttlaðvarfið, það er málur og óupprýstþá var þetta verið rétt um hættiherbyggja sem að bregja herbyggja seti íí pappakassaeða bregja umslagií dag höfum við þá tækni að við getumsko fyrir að fyrsta leitaþingarfara á pappinum, við getumfundið lífsíni og í dag myndum viðklárlega að reyna að lesa íhvernig þið er skrifaðer við komandi fullfærií íslensku, er það notar flottorðalag eða er þaðsvona eins og það getur gefið vísbendingurað það veri ykkur ungur, eða er hannreyður, er þetta barabyrjunum á okkur öðru, þetta er alltsvona hlutu sem við hefum takað í myndin í dagþað verið mjög rauninni skoþetta sem gerir starfumanns spennandiKanski baralokum ragnarveltum fyrir okkur Reykjavík 1960slíkur glæpur sem aðupplýsist aldreifinnst þér það skrítið svona í ljósisögunarað þetta hefði aldrei komiðneina uppn upp ogvirðast hafa fjarað út bara hansóninSkrítu ekkiskrítið, þetta er alltaf miklufámennara samfélag á þessum tímaog svo er bara spurningi hvernig var tíðarændinalmennt og hérnavísið fjöðuminn aftur aðlauröglan hafið í mörgast núog þannig er ekkiá þessum tíma ekki til almennarannsóknar lauröglanþannig að já, því miðurþá upplýsist þetta ekkien ég getfullit í dag að það ermikið þungi settur í svona rannsóknEftir að brefi byrtist í fjölmjölumheldu orðaskiptin áframÞað eru einingis karlmennsem stíga fram á rítvöllin í þessum málien það áttu þeir sviðiðnær einir á þessum árumHögni Torfarsson, bladamæðurgaggrindi listamenn í útarpserindisem var svo einnig byrt í heilsinni í Alþýðubladinusagði hann listamennbyrja ábyrð á sprengingunni og vísaðilíkt og áður hafið verið gert í álugtunfélags íslenskra myndlistamannaþví til stöðningsEftir vill er skýringin á þessuumbyrðralindi listbræðra hennar hér heimafólkinni því að Nína Sæmundssonaðhyllist ekki þá list semtjáur sí í skakkskjaldum strykumhringum og þríhyrningumeða steinst eftum björgumog loksóðinu jórnarusli af haugunumsegir Högniog vísar hér augljóslegaí þá listamenn sem vinna abstraktverkPandalað íslenskra listamannasvarar þessum ásökunumí sama bladiFyrirsögnin er listamenn fordæmaog formadurinnSvavar Guðnarssonsegir högnastundar sögufölsunþar sem það hefði ekki verið listamennsem fremstir fóru í aðföraðhafmejunni heldur einmitt bladamennog kannskibáðir hafi eitthvað fyrir sérEn eftir leiðisfestist svo hugmyndí hugumannaog er svo saga eina þeim sem loðaðað hafa við verknaðin síðanað mögulega væri það abstraktverksem hefði sprengt hafmejunnaTveir málararþeir Kjartan Guðnarsson og Hjörleifu Sigurssonsem voru hluti af þessumabstrakt málarahóp og sátuá þessum árum í félagiíslenskrali myndlistamannaáttu báðir eftir að rýta um þessari ásaganí síðanmir og sverja þar af sérKjartan sagðií Pistli í morgumblæðin ári 2001að Svavar Guðnarssonhefði því miður ekki svaraðnægilega vel fyrir hópin á sínum tímaEnhans sjálfur hefði þekkt alla þessaabstrakt kommunista velog geta fullirta að ekkieinn einasti þeirra hefði kunnaað fara með púðurkellingarhvað þá sprengiSvo bætir hann því við í greininniað hann hafi frá upphafiverið sannferður um hvernig þetta komatilAð strákum hafi dottið í hugað setja bombu í gatiðsem var niðarlega á stittunniStrákarnir hafi vilja að geraærlega kveldaðen að hann hafi svo orðið heldu meirien þeir gerði ráð fyrirÞetta var skoðun Kjartan Skugjónssonarsem er fallin frálíkt og svo margir sem koma hér við söguKjartan trúði þvíað þetta hefði verið strákapörrverknadur á nokkus ásetningsEn ef þetta voru strákapörrhver skrifaði þá brefið?Sagan um strákapörriner ein af sögunumsem fóru á flugumþví að það fóra að sjálfsögðualls konar sögur á flugog sumar flugu herra en aðrarog víkur þá sögunniað árinu 1948Árið 1948var Færunarfélag Reykjavíkur stopnaðen frumkvæðið átti Gunnar TórótsenborgastjóriEitt af fyrstu verkefnum félagsinsvar að kaupa verk ásmundar SveinssonarVaspiranHugmyndin var að setja þau uppvið fyrsta Vaspól Reykjavíkurí bankastrætiEn upphófust þá mikil mótmæliÞótti að andmælundumstittan í einu orði sagthræðileg með sínum mótenísku línumog var hótað að eidilegja hanafengi hún að rýsaMálið endaði þann vegað nefndin þorð ekki að reysa stittunasem endaði árið 1954í gardi ásmundarí sigtúniEn fjekk mun síðarsess á klöppi litlu hlýðvið ösku hlýðog svo 2011 fjekk hún endanlegasinn stað við horn, lækjargutu og bankastrætisListfræðingurinnHrafnildur Skramfjallaði um æfi og verk nínuí bóksinni Nina Ssem koma út 2015Áður hefur verið vísaði skrifaHrafnildar í þessum þáttumenda stór brunnur að sækja íþegar kemur að æfi og störfum nínuÍ bókinni minnist Hrafnildurá Vaspéramáliðog segir þessi tvö verkeða það sammeilagtað það var lendi í harkaleri gaggrinnien einnig eigi þau sammeilagtað fjalla um líkama konunará ólíkan hátþóHrafnildur ber þá ekkiaðföruna að þessum verkum frekar samanog nefnir ekki heldurorð Ragnars í smáraum tengl þessar að tvekja verkasem eru allra aðtekli verðSína skoðun á hafmeinniviðræði Ragnarí viðtali við Guðmund Danielssoní viðtalsbókinni skrafað við skemmtilegt fólkÍ þessu samtaliræða þeir Ragnar og Guðmundurverk ásmundar almennten Ragnar var ekki aðeinseinlagur aðdáðandi verka ásmundarheldur einnig mikill vinnur hansSpirk Guðmundurhvort högmyndin Vaspurinnhefði verið sprengthefðum fengið að standa við lögaveglíkt óverðu tólvárum síðarörlög hafmeinarRagnar segir þáað sennilega hafi það verið mennsem stóðu með ásmundisem sprengtu hafmeinaað sprenginginhafi verið eins konar hefnd þeirrasem fengi ekki Vaspurinní bankastrætiðÉg held nú aðaðrir menn kunni að hafa staðiðfyrir því verkiSprenging hafmeinar kann að hafa verið svarfyrir okkar hönd sem vildum takaáhættuna með Vaspurinnen fengum ekki að taka áhættunaÞessi stað leiði fyrirhafmeina í tjörninniog skömmu síðar var skúli fókjetiviður með pompi og prækttil að standa í frúartir umfyrstu kirkjunar í höfustadunummeðferðina ásmundi af hendiímisamanna og stofnanaþurfti að fá sitt minnismerkiÞess má getaað högmyndin afskúla fókjeta semRagnar vísar hér tilvar við við hátilega að töfniágúst 1954í gardi nálagtum kirkjuni sem í dag eroftast kallaður fóketagarðurinnHöfundur skúlaer Guðmundur frá Middalen hann vann líkt og nýnaí fremur höfundum stílsem mótenistum hefurmjög sennilega þótt gammaldagsEn hér sem sagtsegir Ragnar í smáraað sennilega hafisprenging hafmeinar veriðmótmælagjörningurskipuladur mótmælagjörningurskilabóð til yfirvaldasem kunnu ekki að veljarétta list íræmiðHann segir auðvitað að þetta kunni að veraskýringin enteku samt fram aðmeðferðin á ásmundi hafiþurft að fá sitt minnismerkiÞetta eru í meiralagi áhugaverðumali og kannskiskrítið að þau hafi ekki flogiðherra en svo kenningað sprengingin hafi verið strákapörÞví hér talarsjálfur Ragnar í smáraog það eru sennilega að fáirvel tengtir í lista sinnu tímansenn hannEn kenningarnar áttu eftir að verða fleiriog við fjöllum nánarum þærog einni aðrar nýjarí næsta þættiÞessi áróður er fyrir neðanallt menningarlegt velsæmiá þessum vettongiÉg held að það sé náttúrulega bara þannigað þú heftir aldrei listinaog listin fyrir þær áttursem að hún vil farasama hvað þú gerirSatt að segjaþá held ég baraeinfallega að þetta væri baraalvitaðað vissu þetta allirAllavegan afþessari skoþessi gamla menningar elita

3. þáttur: Vanskaplingurinn í Tjörninni

lau. 26. sep. 2026, 05:00 · 39:14

Hvað gerðist eftir sprenginguna og hverjir tjáðu sig í ræðu og riti? Voru þetta strákapör eða þaulskipulagður verknaður? Hvað segja málfræðingur og listfræðingar um yfirlýsingu meints geranda og af hv

Samantekt

1. Í þriðja þætti "Hver sprengti hafmiðuna" er fjallað um sprengingu á myndastyttu í Tjörninni, þar sem rakin eru atvik eftir sprengjuna og viðbrögð lögreglu.

2. Jón Péttersson, ungur lögreglumaður árið 1960, deilir minningum sínum um sprengingu sem kom í ljós í næsta nágrenni Tjarnarinnar, þar sem óvenjuleg hljóð vöktu athygli hans og annarra íbúa.

3. Fréttir í íslenskum blöðum á þessum tíma sýna deilur um ábyrgðina á sprengjunni, þar sem listamenn og blaðamenn heyrast í því að ræða um vandalismann og listaverkin.

4. Skýrslugerð lögreglu var takmarkaðri en í dag, og rannsókn málsins virðist hafa flautað út án skýrra lausna, þrátt fyrir skýrar vísbendingar um að sprengingin hafi verið skipulögð.

Lykilorð

3. þáttur: Vanskaplingurinn í Tjörninni
Börnin á vistinni
0:00 0:00
♪