Ráseitt, fyrir forvitna.Sæl og nýð þetta er morgumvaktin á Ráseitt.Klukkan er rúmlega halv átta, þennan femtudags morgun.Nú er hinga komin til okkar Bója Ágursson, sérstur við heimsklukkan.Góðan dag og velkomin.Góðan dag, Þorun Elisabeth, og takk fyrir það.Þú ætlar að, eða þú ert búin að tala við fólk.Það er fundur sem að verður á morgun, er það ekki?Það er fundur, ofinn fundur, sem er í þjóðminnarsafnum,þjóðminnarsafnins, sem er á vegum allþjóðmálarstofnunarog rannsóknarsetuð sem smáriki við Háskóla Íslands.Og þessi fundur, hann ber í visskiptina nýjar ógnir, nýjar áhægslur,smáriki og breytt öryggisungferði.Og þarna verður Pól Smit, fórstuðunar austuríska félagsins fyrir Þorun Elisabeth,það sem heitir á ennsku Austrian Society for European Politics.Og hann er rítstjóri bókar sem að verður til einn fjöllunar þarna,Security, Defense and the Future of Europe, Views from the Capitals.Þessum að við fengum til...að spjalla í gær að því að annað eru átt ekki heimengengt akkurat núnaer Baldur Þórhalsson, professor við Háskóla Íslandssem að er einn af höfundum bókarina, hann skrifa kaplaði hérna.Og Vilborg Ása Guðjónsdóttir sem að er alltið á stjórnmólusaðingur.Og þau komi hérna í gær og við spjallum saman.Og við skulum bara hlusta á spjall okkar.Það er málstofa á morgun í fundarsal þjórnmjögum sapsinsá vegum alltið á málstofunar Háskóla Íslands.Og þar er umfjöllunar efnið öryggið sem hverfi Evrópasem að hefur tekið miklum breytingum.Ekki síst vegna árásastrýðs Rúslands.Það strýðið hefur nú staðið í fjögur og hálft ár.Og svo er ekki ákveðnar, ég getum við sagt ákveðin óvisabandaríkinn og ytan ekki stefnu bandaríkjana.Það eru hóttanir gagvart bandamennum í NATO.Það eru hóttanir um að yfirtakka Grænland.Hvað þýðir þetta fyrir smá rík í Evrópu?Hvað þýðir þetta fyrir Ísland?Hér eru komin til þess að ræða þetta Baldur Þórhalsson,professor fyrir Háskóla Íslands og Vilbór Gásakvíðanstóttir,allt því að stjórnmála fræðingur.Bara að spyrja fyrst, í hvaða heimi er það Baldursem við finnum okkur núna?Þið eru að tala um þetta á morgun út frá bókinniSecurity, Defense and the Future of Europe,þar sem að þú hefur skrifað að kapla.Um hvað fjallaðu þú þar?Ég fjallaðu þar það hvernig Íslands stjórnvöldhafa brúðist þau þessum nýja veruleikað sem vastalýsa hvað þau hafa gert.Það sem blasir við okkur núna er aðég held að með líka samskiptum bandaríkjanavið bandarlegsríkisín.Það er til nýlega eins og gott heimilisaldþað sem ástrykur heimilisfaðir í ríkum.Ástrykur heimilisfaðir sem beitti baraofbeldi utan heimilis.Nú hefa mál þróast eins og það þannigað heimilisfaðirin hefur snúið sér aðeigin fjölskyttumælumum og það veit enginhver og hverjir verða fyrir næsta reyðikastiog hvað hugsalega ofbeldi getur fyllt í kjölfarið.Þetta óvísu ástand er aðsem ríkistanda framfyrir núna nýjastKanada, Suður Kórea, Panama,Danmörg og Grænland. Við getum haldið áframhótaðinu viðskiptastrík, akkvæmt öllum ríkim í vesturEurópu. Íslens stjórnveld, ég sé að þannig við höfumbrúðist við þessu og verða bregðast við þessu undarförnummissunum með því til dæmis að ebla öryggis ogvarnasamskipti við hinn Norðurlöndin með því að byggjanánari og gera nánari öryggissamninga við stórveldinöryggis og varnasamning við Európusambætið sjálfen á líka höfum við verið að styrkja tengslin viðfjölskylduföðurinn. Við höfum verið aðtaka undir allarhansbeinirum aukin umsug hér á landi. Bæði til þess aðtryggja okkur eigin varnir en sömu líkavegna þess að það er ekki vanlegt að styggja að reytaheimilisföðurinn til reyði. Vilbúr Gása, nú varyfirhersoðingi NATOsem er hersoðingi í bandarískaflöguhörnum og hann var hér á færðinni fyrir nokkrum dögumþá vakti nokkra aðtigli að hann talaðium eiginlega meiri og hugsanlega fastaviðböru bandaríkja. Breyti þetta eitthvaðeinhverju miklu í samskiptum í Íslandíka og bandaríkjana?Þetta er svona hluta þróun sem hefur verið síðustu árog í rauninni það eitt á sér ætti ekkitendilega að breyta samskiptum í Íslandíka og bandaríkjana.Það er þetta ofbeldi sem heimilisfagirinn er að beitaeins og baltu kominn á. Það er það sem er að skapa óvissuog sömuleiti er surrealist ogfáranlegt að vera í þessari stöðu að vera meðokkar helsta bandamann nýverðahóta okkar nákvæmlega ríki en við erum að taka þeimofnum örmum. Þetta er staða sem einhvern veginn öllerupuríki er í að vera mitt í miðjina á ekkur sem við vitumekki hvert er að fara og vera einhvern veginn að reynaað dansa í kringuða og reyna að lámarka skada.Er þetta ástafan sem er bundið við núverandibandaríkja fósita eða er þetta merkjum dýpri og lengog svona varanlegar breytingará bandaríkja skrutanriki stöfnum?Já, ég til að vera í rauninni bæði. Það séu að vera breytingarog þá máttalega búast við því. Heimirinn er að breytastþað er ekki lengur bandaríki sem er þetta eina heimsveldiþað eru önru veldarísa og þetta fyrst og fremst kínaog þá máttalega von á breytingumen þetta gerist alveg rosalega brattog með hætti sem við gáttum ekki ímynduð okkurað myndi gerast. Þannig að það má búast við þvínáttúrulega fyrstulega vitum við ekki hver tekur við af TrumpÞú veist, er það annað eins, er það varafósten sem tekur viðþá í rauninni getum við ekki átt vona breytingu við að mínum að þiðverður sko munu demokrættar taka eftir viðeða eitthvað hósamari repúlgani, þá mögulega getur það skánaðen ég held samt að það sé ekki fara að fara allari tilbakaaftur, við þurfum að aðlægast nýjum röðveruleikaÞað bendir allt til þess að það sé að eiga sér staðstefnubreiting í allþjóðumálum innan reklubikannaflokksinsog Trump, sko bandarækjafósiti, er ekki endilegaí harðasta armi þess flokkssegjum sem svo að strísmála ráþeir hann úrverðanditæki við fósenda embættinu, þá mætti gera ráþeiriren meiri hörku kakpat bandarlagsríki bandarækjanatil dæmis í Evrópu. Þannig að þetta er einfallabara sem við vitum ekki, en þetta er staðasem bandarlagsríki bandarækjana og við þar á meðalverðum undirbúið okkur fyrir. Verðum undirbúið okkur fyrirjápil róttakari stefnubreitingu í Vósíton heldur en nú er.Nú er eitt af því sem stendur til að ræða það er skohvernig geta ríki lært hvert af öðru. Er eitthvað sem að við sjáumsem að einhver annu ríki hafa brúðist við sem aðgæti að vera fyrirmynd fyrir okkur, vil bólka á saman?Já, við hefum auðvitað fylst með Damörku, reyna að tæklaþessar aðstæður með Grænlandi til dæmis og þar sá við að þaðvar eitthvað gildi í því að vera inn í Evrópu samtunu.Það voru stærstu Evrópu ríki sem stóða á bakvið Damörku.Við erum að auka samstarka við Evrópu samtni en auðvitaðþað er eitt af þeim þáttum sem kom upp í tengslu viðþjóðarakvæðurinslunum núna framöndan. Er þetta eitthvaðáhróðaþáttur? Þurfuð við að þengja okkur nær Evrópu eðanægir einfallega NATO því að það sem lítur útferðarverðií raunni raunin er að NATO verði evróskara og þá ættu viðalveg að geta fundið okkur stað þar.Nú er bent á móti að Ísland er með tvíliða vartansamningvið bandaríkin.Já og auðvitað er standa vonið til að hann haldi og það erekkit sem bendið til þið sko í praksís það er náttúrulega baraþessi orðaða sem er að...Ég held að leggja alveg fyrir sko að bandaríkin muni haldaáfram að verja okkur ef við metaðum sem svo að ára svoÍslands tíð er að þeirra eigin öryggis í oknað. Það er ekkinokkur vafi á því en eftir því þarf að það að fylgja að þeirraeigin öryggis í oknað. Það er ekki vist að við getumtreyst á þeirra stuðning efa þeirra matið eða þannig sér það ekkiog í þeim vartansamningu sem við hefum bara verið að geravið hinn Orðurlöndin og önnur Evrópuríki þau fjalla meira svonakannski um svona eigum að segja dagstaglegar oknir, nettaurásir,upplýsingu óreiðu, hugsaðarlega oknir við svona innviði eins ogsæstrengi, árásu á orkuinnviði. Það er þetta sem Evrópuríkieru sérstaklega að reyna að styrkja sig í og takast ávist að dagstagleguokn sem við stöndum fram með fyrir. Bandaríkin eru kannski meirihérnaðilega og það langstæsta hérnaðiveldi innan NATO sem kemurbara til kastana ef það sé einhver svona inrásir eða meirihálta skemtaverk sem ætti að sé stað í einhver NATO ríki.En þess að ég tegu undir með vilborgur varðandi það að hvernigeinhver Damörg brást við, það var mjög aðteglisverð að fylgjasem er fórsetisráð þegar Damörgur, hvernig hún rauninni eigumað sletta túraði Evrópu og fjekk staðstu ríkin alvona, þaubara hópuðu saman þær í vestur hluta alvona, staðstu ríkin,stóðu með dögnum í þessu og settu bara trömpstólinn fyrir dyrnar.En nú stendur Íslandi, allavega ekki eins og staðan í núna,ekki negin bein ópna af halvu bandaríkjana þannig að það eróþarðu fyrir íslenskar á það menna að fara í einhverjar ferðitil þess að afbla stöðning.Hinga til, já. En það sem er mjög fyrst í rauninni líka eitthvað semvið þurfum að huga að, er það ekki einangist það munubandaríkináfram venda Ísland og þá er mitt eins og Baldur segir,í hvaða tilvikum telst það vera þá sömulegisvörð fyrir bandaríkinog er þar mjög gulltryggt. En líka þetta, eru við til í skosama hvað? Það er að segja, eru við til í, alveg svo nú sáum við íKanada, fósistræðar af Kanada, segi bara, heyrðu, við erum ekkitil í þetta, þetta er bara ómikil fórn. Er, kemur á því að bandaríkinvilja við undurgöngumst ákveðin skilir þið sem fara umfram það semvið getum að hugsa okkur í tengslum við hernar uppbyggjugu hérog varnar samlíkin?Já, sko, í auðvitað bleikinu stendur okkur ekki neinn bein okkurað bandaríkinu það er rétt sem við segjum bá í, en ef við hórdumað framfyrir þeirra gagvalt Kanada, sem hefur í sérstaklega nánu oggóðu samstarfi, ekki bara nánasti bandaríkjana í ára tý, sko,alla 2000-öldina, eða framfyrir þeirra á Grænlandi, ekki bara hefurTrump hótað að taka yfir Grænlandi með, sko, hernaðavaldi semmaður trúi nú ekki að gerist, það sem ég hef óttast meira þar,er að hann sendi inn, sko, oljufyrirtæki, námufyrirtæki sem barabyrja að grafa og leita eftir málmum án leifis eða heimilt afgrænlandsku stjórnvöldum og farið bara inn og þannig taki hlutalandsvæðis undir sig og þannig smásam og sölsir hluta grænlandstundir sig. Mér skilst líka á kollegum mínum án hinn úrNorðurlöndunum sem fylgjast með samninga viðröðum Dana ogbandaríkjamanna að þar sem hann hugsaðarlega ræða ég aðbyrja svona kýpur mótel þar sem bandaríkinn myndur fáhluta af grænlandi ákveðin svæði undir herstöðar og svæðiundir námufynslu sem verði þeirra eigi svæði þessi þaumyndur ráða fullveldi á eins og breyta ráða á kýpur ogbreyta sömdu um þegar kýpur var sjálfstætt.En er ekki akkurat sannig réttu sem að bandaríkinn hafa núþegar á grænlandi varfandi sína herstöðar?Ekki svona fullveldisrætt á landinu. Þur hafa ákveðinréttandi til að vera þar en hérna sko þetta er ekkibandaríst yfiráðsvæði. Það er þannig hvað var það kýpur.Já og hættan er bara sko ef við lendum í svipari stöðusko við vaksandi mæli eru bandaríkinn að krefjast að viðeins og aðrir fylgjum bara alveg til þess eftirútryggistöfni þeirra. Hvað gerist ef við segjum baravið ætlum ekki að fylgja ykkur á málum var þetta gasa?En svo Íslúk stjórnöld eru ekki að gera. Við ætlum ekkiað fylgja þeim eftir var þetta innrásinja í Írán og munumfylgja hótanir í kjörnfarið eða við höfum verið skýrmeð þetta. En það hefur ekki komið til nefna svonahlut. Nei en við erum að sjá þetta eins og með Kanadabara núna síðustu daga og það var um þess að ég hugsaðiþegar að sko það voru sérst skýlir sem bandaríkinnvoru að setja kanadamönnum var að hérna ef að bandaríkinnsettu totla á hérna Brasiliu að þau þurftu kanadamennað fylgja. Þannig rauninni hefðu þeir ekki enþá sjálfstæðasko stefnu en voru bundnir bandaríkinnum í okkurum þáttumog miða við þarf fréttir sem berast úr samningavöruum þessa starfshóps Grænlands, Damörkur og bandaríkjanaað þá er eitt af skýlunum sem að bandaríska sendinendumhefur sett fram að bandaríkinn hafi neitinu vald á því hverjufjárfesti á Grænlandi. Þannig að það er svona þættir og eins ogBaldur segir um að þetta er kýpuruleyðina sem að hugnastGrænlandingum og dönum bara engamenn. Þannig að núna er baraþað hefur verið svona rólegu tími hvað þetta varðar frá þvíjanúar-februar. Það hefur rauninni bara verið mjög lítið að frétta.Það sem hefur þó borist í fjölmjöla hefur verið svona frekarvarhugavert. Það eru þessi þættir sem ég nefni. Við erumeða aftur að segja hvernig þetta þróast.Það væri óvarlegt fyrir íslensku stjórnvöldum að undubúa ekkibak við luktað til og bak við tjöldin. Hvað myndi gera sem hvernigþú ætla að bregðast við ef að Ísland af einhvern veginn á ástæðummyndi lenda í einhverju svona þvinguna aðgerðum að hálfumstjórnvöldi í Washington. Það væri ábyrð stjórnastefna að undubúaþannig við brúð.Okkur er týðrækt um bandvaríkjana og breytta utan ekkistrefnum bandvaríkjana og hugsanlega óks sem að stafar afhenni en það er ennþá stríð í Ukraínu. Það er búið að standaí fjögur og hóllt ár. Það er duðlega full ferð sem að lítiðhefur frest af yfirmanns CIA til Moskvu. Hvernig lítið þið áóknina sem að stafar af Evrópu og okkur að austan?Hún er mikil og hún er bein í formu upplýsinguróruðu,nettaurása, formi skemtaverka, drónaurása, núna síðastí Þískalandi. Það gera að mér skilst allir ráðferir að þessuauknu skjærur, rústenska stjórnáða, Gagvart, VesturEvrópu muni haldi áfram og NATO-ríkjum. Við þurfum aðþess vegna að gera okkur í brók hvað varnamálinn varðarog huga á okkar eigin innviðum og eigin vörnum ein og séren svo líka í samfunni við bandarleisriki okkar. Hvað er að það geraá þessum sviðum, það sem óknunni stegjar að okkur?Og þetta er náttúrulega helst óknunni sem stegjar stegjar að okkuren vandin er samt óvinsan varðandi stefnu bandarleikastjórnað Gagvart, Úkræninu og stríðinu. Vegna þess að þeir bandarleikinstjóða alveg með Úkræninu, svo bakkaði Trump, hann er afturkomið við þess með Úkræninu í lið, en hvað er að gerast í Moskóií dag? Við vitum það ekki. Og það er þessi nákvæmleisi óvisaað hverju reyðu kostin hún er næst beinast og hvort hann standirmeð bandarleikinu sínum með ekki sem gerir þetta svo erfitt.Og sem segir í rauninni það sem við erum að segja að það er ekkihægt að treysta á bandarleikin sem bandarleikin eins og er,að því þetta er náttúrulega stærsta óknun við erupriki erokkur að þetta. Og þarna erum mjög misur sem þið skilabúaberast, enginn sérstakur viljið til þess að taka á þessuhérna Rúslandi, að bandarleikina holvu heldur eiginlegabeinilís í hinn áttina, sem er náttúrulega mjög ótröstveikindilíka fyrir Evrópu ríkin að bandamæður, þeirra helsti bandamæðurkomið svona fram. Þannig að þetta er byrjað að sína sig nú þegar.Og ef maður hugsaður í lausnum hér Rúslandi, þá hafa til dæmisstjórnvöld í stóru ríkjónum í Evrópu, bæði Breitlandi,Þískland og Fraklandi, sérstaklega Fraklandi, sínt ágáð á því aðauka um sér sín hér, bæði Íslandi og á Norðurslóðum.Það er til dæmis leið til þess að hafa ekki varnar ekkirí sömu körfunni og hafa nýja eða sterkari evróska varnastastóðundur okkar vörnum. Það er að taka um nánari samfunnitil dæmis við þessi ríki.Eittar lókum, stöllega, munu Íslandi ekki að komast upp meðþað að verja jafn litlu til varnarmála og þeirra hafa gertí þessum heimi það sem að gerðir krafa um þaðað ríki veri miklu meira fyrir til varnarmála.Nei.Ég er sammála fyrir greiningu. Ég held það að það sé alveg út í lokaog ekki á grundöðli útreyfninga ríkistjórnarinnarhvernig hún telur til hvað við erum að verja til varnarmála.Ég myndi gera ráð fyrir mun meiri þrýstingifrá NATO, sérstaklega frá Washingtonog það getur fylgt hótanur í kjölfarir ef við greiðum ekki meir.Hvernig ættu Íslandingar sem ekki eru með hérog ekki ætla að koma sér upp hér aukið útgjöld til varnarmála?Erum við að tala um stórukningu landhelgiskesslunareða á hvaða sviði eru þetta?Já, það er landhelgiskesslan og það eru innviðir,fjarskipta innviðir, neturigi.Jó, þetta er bara leit og björgun á norðurslóðumí mýðu samhengi.Bæði var þetta borgarlegt öryggi,skemmtifærðarskipa sem er hernaðalegt öryggi,styrkja innviði og öryggisvæði á keflavíkurfljóðvelli,greiða meiri hlut þar í kostnæðin sem þar fellur aðvarandi herra vingar og eftirlíti kringum landið,greiða meira og taka meiri beina þátt í eftirlítimeð sæstringum í hafinu og neturigiog taka virkan þátt í þessum stopnunumsem eru að sinna þessum hlutum innan Evrópuog vegum NATO.Það eru margar leiðir færar en það kostar peningaen ég er nokkur vissum það að það munauka strýstingurinn á stjórnvöld að leggjaraunverulega meira til varðamála.Vilborg Ása, Baldur, takk fyrir komuna í heimsklugan.Já, þetta var sem sagt viðtall sem aðsamtall sem áttum í gær,sýtegis í gær og við regnum þarna aðeinssem duðlega fulla færð fórstjóra CIA,bandarísku leginnþjónsuna til Moskvuog það hefur hvilt mikil,leindi við því hvað hann var að gera þarna.Við minnaði að við hérta að það hafi veriðWashington Post eða það var helið þaðí fjöltum BBC í morgun aðeinhver bandarísku fjölmið var að upplýsa aðCIA fórstjórun hefði verið að vararúsnesk stjórnvöld viðvegna þess að það væri einhverorðrómur um það eða þeim hefði bóristeinhvern njósna því að CIA vissi eitthvaðað rússar væri með í undirbúningiað markaða aðgerð gegn einhverjuNATO-ríki og hann hefðiflóið til Mosku til þess að vara við því.Það rivjar það upp aðþáverandi fórstjóri CIA fórí tíð valda tíð Joe Bidenssvipaði fyrir Mosku til þess að vararússar við því að ráðast á Ukrænu.Og það er náttúrulega við viðtum allhvað árangur súf færð barAkkurát.Rússar hefurVladimir Putin litekki segjast ogalveg einhvernir styrði sem að búer að standa núna í fjögur oghálfta ár og það er enginmerkjum það að því sé aðljúkaenga samninga viðraður hafa tekistog rússar sittja alltaf fasti við sín keipþeir henda stóran hlutaá Ukrænu ogþetta styrði hefur kostatmörg hundru þúsundmanns líf ef ekkimiljónir.Og mannfalli þarna er ennþáalveg skelvilegt.Þetta ervirðismanni vegna þess að það ernánast allt lest á výgvellinum.Það er unnið gríðalegt tjón áefnahagarslífi Beggjaríkja.Rússar eru núna að hinnalmenni rússi í Stórborgúnumer núna fyrst að fara að finna fyrir þessueftir árásir Ukrænum annaðsérstaklega áólíu hreinsistöðar og annaðþá finnaði fyrir því aðþeir þurfa að sitja í lungum byrjumtil þess að fá bensíná bílana sína.Annað sem ég ætlaði að nefna líkasem að tengistþessum málumá Norðurslóðum ervandraði danska flótthansog þau eru aðdanski flótin hann er við þurft aðhætta við færð sem aðeftirlýsskipið frekáttanViðbjörnin átti að faratil Grænlands íNorðurallasafið.Vegna þess að það tóst ekkimannarskipið. Þetta er náttúrulegaalveg gessamlega fáránlegt ogþað erusérfræðingar í Danmarku sem segjaað til dæmis lektorvið varnamálaskóladanska varnamálaskólasem segir það aðþetta getur orðið vartnummillu bandar ekki að fórstu það sem segir aðþað getur ekki varðið Grænland.Þetta er eitt fjóraviðbjörnin er eitt fjóragamalla varskipaeða frekáta semað Danir hafa notaðalveg frá því í kringum 1990 tileftirlits á Norðurallasafiðog reykvíkingar sem aðkera fram hjá höfninþeir sjá oft þessi skipí reykjauguhöfnogdanski flotin og landhefningskesslanhafa til dæmis átt ímikillir samvinnu ogþannig að þessi skip hafa líka stundað eftir svo björgunarstörf við Ísland þó aða hlutverkþeir að sé aðstundast lík störf áGrænlandi.Ennum það, við komumst ekki lengraí dag, kæra það ekki fyrir komunaá morgumvaktinu.Takk saminniðis.Takk saminniðis.Takk saminniðis.Takk saminniðis.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.Takk saminni.
