Ráseitt, fyrir forvitna.Sælaftur áframheldu morgunvaktin á Ráseitt, klukkan farin að ganga.Já, hún er rétt liðlega half átta og það er 50. dagur í dag, 24. september.Við setjum hér Þórn Elisabeth og Björn Þór.Nú er komið að umfjöldunum Erlend Nálefni.Bói Ákursson er sæstur hér hjá okkur, sæstur við heimsklukkan, góðan dag.Góðan dag.Og við ætlum að ræðum grænland.Já, það er virðisloks við að komin á fríður innan allastarspandalaksins,þar sem hafði stærsta og langabluðasta herrveldið,hótaði grænlandingum og dönum, bara beinir ís herrvaldi og yfirtöku,ásælni sem að á sér engan líka.En það virðist nú hafa verið sætt niður þessi deilaog menn með þá ýmsan hátt hvernig hafið gengið.Flesti sérfræðingar telja að danir og grænlandingar geti verið ánæði með samninginvið bandaríkinum um varnir grænlands.Þessi samningu var undirítar og þrjuta.Það er fréttist af honum.Undir lóksýðustvík og förstutaskvöld þegar að bandaríkja fórsutti.Eins og veinulega, þú veist að vera fyrstu með fréttunar.Þá hverju gata hann ekki bara verið fréttamöður og lótið sér næg aðvegi aðtikla á sér með því að vera með skúpöður og korum.En já, já, hann gerir það ekki.Og það er svona almennt álýtt að samninga.En um dana og grænlandinga hafið tekist vel upp Jens Fredrik Nilsen,formæður landstjórnar grænlands, hann sæði samningin.Hann nota bara, hann sæði að hann væri fantastískur.Mette Fredri sem var einni mjög ánægða og pláðan mann að fundi eftir undirítununasem að haldinn var í New York.Nilsen sæði að allir greitt og þessu, win, win, win, gælaði þetta fyrir alla þrjá.Og leittóarnir við undirítununa lögðu áherslu á því aðþað væri verið að ebla varnir NATO á norðursluðum með þessum.Nú, það sínist samt sýtt hverjum, en eins og ég segi,lang flestir eru á því að þarna hafið samningamændana og grænlandingastaðið sig afskaplega vel.Bandaríkin fá að koma upp nýjum herstöðum í Nassassa vakk og Mistaravíksem að er lengst norður á östuströnd grænlands, eða beint í norður frá Akkuri.Það flóði þann til Skórisbísund sem er næsti flugur til þarna við.Það var ég að minna landafræðir rétt.Og svo stækkaði núverandi herstöði í Pítufík sem áður hétt Túle.Eitt af líkilatriðum er að óvinnveittum ríkum.Verður bannað á að koma sér upp aðstöðu, helnaðar aðstöðu, áhrifjum eða fjárfesta á grænlandi.Og það er allt því því sem að sumi segja að sé takmarkandi á fullveldi í grænlandinga og dana.Nei, því raun hefur þetta verið.Og fyrir svona tæpum áráttuðu að þá kom til tals að kynveri færi að fjárfesta í flugurlum á grænlandiog það var slegið snarlíga af dönsku stjórnir sem var að segjahefðu við skulum bara sjáum.Að garantera fjármagni í þetta.En þetta eru þjóðir sem ekki eru í NATO, eru bandarlagsvíki í NATO,ESB og svona önnur ríki.Þetta eru sem sagt fjantmenn þeirra sem er fjantmenn vestræna ríkja.Nú sumi segja þetta er viðbútt við varnarsamning frá 1951og aðri benda á að sá varnarsamningur, varsluvítakur,að bandaríkja menn hefðu getað komið sér upp þessumtöymi nýju og hestuðum að gerðsamlega án þess að vera að semjaum þannig sérstaklega.En málið hefur leigið sem mara á grænlandsku þjóðinniog leikið Dani, grátt líka, þetta hefur verið,en pressan sem hefur verið á grænlandingum, hún hefur alveg gríðarlega mikilog fólki hefur líðið ítla út af þessu, bara beinlýðis ítla.Ég þekki nú það mikið fólki á grænlandi, ég bara veit að það er svoað auðvita er það það ef að einhvern erlend rýsa hernaveldisegist alltaf bara hyrða þig, að þá er það svona ekki sérstaklegafallið til þessa auka sálaró.Og það er út af því sem að ég ringti í,yngur tóru guðmur stóttur Markusen sem að við þekkjum náttúrulega vel í þessum þætti,hún hefur verið hér bæði í hér í stúdíu húnu og við hefum ringti í hana í símaog heyrðum í henni, hún er að vissu ekki í grænlandi en hún fylltist mjög vel meðþví sem að, og horfið á að vara að horfa á útsendingar frá grænlandinga,við skulum heyrða í yngur tórum.Er ekki talsverðu léttir meðal grænlandinga þessu samningar hafið tekist?Mjög mikið léttir og mikið gleði í loftinu, mikið ánægja og tilfinningar í loftinubúin að vera sérstaklega á samfélagsmiðlum og já, bara hamingja líka eitthvað nefn.Mér finnur það að þetta er mikið léttir að þessi komin, þessi endir á þessarilöngu og erfiðu tímabili.Ég finn það bara samfélagsmiðlum þótt að ég sé ekki heima rétt núna þá bara að segjaút um allt hvað fólk er að tjá sig um þetta og sérstaklega bara hvers mikið fókus erfjölmiðlum líka í sérstaklega í Danmörku og náttúrulega heima við.Það er bara ekkert annað að tala um en þennan upp til og eftir eindrýtununa.Þegar kemur að tilfinningunum þá sé ég að það er mikið verið að hvetja hvertning til þess að setja fánan í gær þegar öndarýtunar sérumuna þátt að byrjaog það er búið að gera upp á fljóðvöldlinum í dag þegar Jens Fredrik Nilsená múttipi ykkið að koma þá er mjög flott múttag út á fljóðvöldlinu eins og viðsáum til dæmis í vor í vetur þegar Vivian Mottsveld kom heim frábandaríkjanum á sínum tíma.Þannig að grænlendingar eru almeitt sáttir við þennan samning eins og hannlikur fyrir.Ég mun tellja að þetta sé sáttir við að þetta sé komin í þann farveg og núnabýður núna svona hvað þýður þetta, hvað áhrif mun þetta hafa, hvernig mun þettahafa áhrif á þjóðina almennt. Sérstaklega að vera að tala um Narsarsvag,vera að tala um Constable Point mestarsví, náttúrulega eitt í nær, það semað bandaríkjan alltaf hefur stöðað líka, hefur stöðað þar.Og svo náttúrulega er þetta tengingin við að hversu mikið skuldbindu við okkurþegar við erum að undirrita samning sem að telur að við frátt fyrir fullveldi ígrænlands þá verðu við partur á NATO. Þetta er náttúrulega eitthvað sem að fólkibyrja núna fyrst að ræða afleðingarnar af þessu og þegar þetta kemur upp íþinginu mun þetta hafa mikil, mun margir fylgjast með í þessum, í þessummáli. Og ef við nú máum bara taka svona myndlíkingu eða einhvers konar líkinguvið á Íslandi þegar þið er að vera að tala um þjóðrættakræsina í samningu umESB, þá er þetta svona okkar samtal núna fyrst að byrja um hvaða, hvernigsamningurinn mun hafa áhrif og hverju munu, svo að segja, hverju munu þjena afþessum samningi. Nú var náttúrulega fljófið búið að leggja nýður fljófið linn þannigmistaravík og komi nýður fljófið allur þarna í nákvæmlega, neyja, fyrirgefiðí Nassarsvág. Nassarsvág, já. Það ætti ekki að hafa mjög mikil áhrif þó að bandarekki, menn farið að byggja þar upp aftur. Þeir voruð þarna náttúrulega til 1958.Já, það er náttúrulega, ég get nú sagt eins og er tilfinningin það eins ogþað eru svolítið utan á föddunum núna að því að Nassarsvág eins og viðþekkjum það, okkar, við sem höfum unnið þarna og verið mörg sumur,mun breytast í eitthvað sem við sáum fyrir 1958, hvernig þessi fljóföldi sem var,það var beint flug með þótum og svona dýrnæra suðugrælendi voruð lokar þarnameð opnunina á fljóföldinum í fyrirsvæðið í Gagóttók og þarna höfum við baraverið að rekka svona þyrtuflug. En með þessusamningi þá, þá er það líka stóra spurningi um hvað, hvað eru við að tala um ogþá þarf líka að byggja, endur byggja fljóföldin svo að segja. Því að eina ástæðin fyrir það varað loka var náttúrulega að þetta var stór fjárfesting sem þurfti til til þess að viðhaldabreytinni til dæmis. En svæðið sem við þekkjum hús, við sem, ég kem frásuðugrælendi við unnið mörg sumur í Nassarsvág. Ég get svona sagt að personlega nótum var þetta, við við semþetta gæti orðið þannig en tilfinnan var virkilegt að finna, ég get mér sagt svona personlega frámamma mín, hún, hún fekk táraðist mjög mikið í gerð vegna þegar þetta kom fram herrstöðunar að núnafái svona þetta að vita að þetta er það sem er á leiðinni og lífið eins og við þekkjum það svona eins ogvið höfum haft eins og hennar fóröldra að hafa lífið undir. Þetta er nýjur tímar fyrir grænland og grænlandingarsérstaklega á þessu.sem er nálega þessum svæðum.Þannig að þetta eru blendna tilfinningar fyrir fólk frá þessu svæði?Já, það er það og bara yfir höfuð því að innúitt að samfélja og við erum ekki, hú veist, við vitum alveg eins og viðhöfum alltaf vita hvers mikilvægt svæði við erum fyrir bandaríkinn og þar að leiðandi er ekki fyrir mjögsenkt að Danmörkja fann að skilja okkar rög fyrir hvers vegna við höfum virkilega þarf að komast inn áauðvirkismála sviðið og þjónustunum.Þannig að í þessum fyrir mörgum, mörgum áratunum síðan, við höfum að tala um 20 ára eða 25 ár gegnuminnúitt sörkumpólar konferens, til dæmis innúitt að samtökin að þetta svæði sem er mikilvægt fyrir fríð á þessumhveli. En núna er þetta alltaf breytast og þess vegna afleiðandi innúitt er friðsarð fólk, við erum friðsarðfólk og við viljum alltaf ekki eitthvað neginn, við erum, ég segi kannski í tilvíðninglíka þannig að maður er svolítið hrætt við hvað er að koma. Þetta er, þetta er þannig tilfinning öðruvísi enþað hefur verið. Nún erum við búin að fá að vita hvað maður gerast en það kemur næsti kaplið sem að er að tala umhvað staðrindir eru að leiðinni.Þetta var yngveldar á guðmustóttir.Já og ég sem átti að heyra, blendan tilfinningar aðalega léttir en líka blendan tilfinningar úr sumir íNassar svo að góttast að þeir þurfi að flytja og með náttúrulega munni eftir því hvað gerist í túli eða það semað þurfti að flytja heilt þorp inn úr þetta á sínum tíma þegar bandarækjum er byggðuð pérstuð þar.En þú hýndir í flera fólk.Jújú, ég ger það eitthvað aðeins á því að við heyrum í hérna í næsta viðmennanda þá að það séu sko á þessumblaðamannafundi sem var í New York þegar undirritunin var að þá heilt Donald Trump því fram að aukinnvarnafiðbúnaður á Grænlandi myndi ekki kosta bandarækjum krónu.Við skinnum ekki alveg hvernig þá að fara fram en svo mikið er víst að Grænlandingar og Danir standa ekkiundir öllum þeim kostnaði. Það vakti aðtikli framkoma Trumps á fundinu.Hann kisti, hérna, Mette Freyr sem fórsætti þess að það er að dana tvísra, tró fram stólinn fyrir hans og eins ogsendið með henn gerina og það er ekki mörg í mánuði sem hann kallaði hann að öllummýlum löfnum. Og svo vakti aðtikli líka að hann svaraði, hann gelt sér algjörlega við handrítið.Og hann, oftast á þá svaraði hann spurningum fjartamanna sem er kallað til hans.Þarna var kallað til hans spurningum það, sko, hérna, hvort að hann hefði gefið þetta kröfurum þaðum yfir á því við Grænlandi og hann bara steint það því og svaraði því ekki neitt, sko.Og eins og ég sagði upp af því að flesti sem hafa tjátsöngursamningin þeir telja hans sigurfyrir Grænlandi og Dani, svo ég vitni bara aðeins, ég veit nýst næst kannan fyrir náðandi þingmannGuðmund Andrar Tórsson sem að skrifaði, sko, hér sem víðar er trömpa sparkað uppopnum dýrum með miklum fyrirgangi, sko, þannig að, og flesti svona alltíða sérfræðingarþeir telja að þetta sé sigur.Einnað þeim sem að ekkier á þessari skoðan er Rasmus Geis og Bertelsen, alltíða stjórnmárufræðingur ogprofessor í Norðurslóða, við Norðurslóðaháskólinni í Úslo.Hann bendir á yngstaflutti sem, í þessum samlingi sem að honum, já, svona, sem hanndreifur fram. Við skulum bara að heyra aðeins í Rasmusi, við töljum saman líka í gær.Og þetta er mikið árangur fyrir svona hefðbundna bandaríska,utanríkis og örgismála hagsmunir á bæði í sambandið Grænland og Norðurslóðir og sérstaklega á heimsvísu.Og mér finnst það að þetta er svona dæmi gert dæmi um svona samningahátt Donald Trumps, að byrja meðharkarlega kröfur og hótanir sem er alveg úti höfnt og þá enda upp með eitthvað og vegna þess að Trump byrjaði með svoöfgarlega kröfur og hótanir, þá finnst, hérna, samlingsæðilinn finnst að hefur hérna kannski jæfnveil unni sigur á því að hérnaþurfa ekki að fara eftir þessa öfgarsynda kröfur sem Trump hefur byrjað með.En nú?Þegar við lítum á, já.Ég ætlaði að spyrja, sko, nákvæmlega það sem að Trump segir í upphafi og hefur lagt mikla áherslu á mér, sér, með hótunumhernar í hlutun, að hann ætla að leggja Grenland undir bandaríkjan, hann ætla að ná yfiráðum, en svo er ekkert minnst án eitt slikt í þessum samningi.Nei, það er eitt sem ég er að vera að hugsa í samband við þessi samning síðustu daga og það er samband og samskiptiDonald Trump.Og hérna hefðbundna bandaríska auðaríkis og auðaríkismála kerfið og mér virðist að þetta er eins og það er svona ákveðið svona bad cop, good copsamband við þeirra að Trump, hann kemur fram með þess að hótanir sem eru alveg út í höft og hann er ekki framgang fyrir því, envenjulega, svona hefðbundnabandaríska kerfið og þeirra hagsmunir ná framgang.En hvað er það sem að bandaríkismenn fá í þessum samningi sem þeir ekki hafðu samkant samningnum frá 1951 og með viðaukum frá hvað 2004?Jú, en þegar þeir lítið á svona hernalegu atriðinn, þá eru breytingarna svona frekar tæknilegar. Öðvitað, sko, það sem, ég held að það sem bandaríkismenn hafa áhuga á, það er að nótfæra sig Grænland,fyrir Golden Dome elflugavarðnakerfið. Eins og ég lesi samninginn, þá fær bandaríkinn þegar greiða aðgang að byggja út þetta Golden Dome-kerfið á Grænland.En það sem ég tek eftir, ég hef með samninginn fyrir fram hann með, það er hérna tíunda grein sem eitthvað á ennsku, Foreign direct investment and other activities,Og það kemur mjög skýrt fram þar að eins og ég leði samningin þá er bandarikin með neytunarvald yfir fjárfestingar frá þriðju lönd sem er ekki tengt hérna Allansáfsbandarlægið eða Evrópabandarlægið.Það eru auðvitað alveg skýrtakmörkun á fullveldi Konungsríkisins Danmarkur og framtíða fullveldi Sjálfstæðisgrænans.Það er annað í þessu og það er líka að ákvæðum það að ef að grænlendingar öllast sjálfstæði að þá haldið er áfram þáttu guinnartó.Það er líka mjög mjög atillisvert og eins og ég er pælt í lengi og við höfum rætt að sjálfstæðis vilja grænlendingar.Og eins og ég held við höfum rætt að þetta er eitthvað sem Danir bara hafa ekki tekið alvarlega og bandaríkjaman hefur tekið miklu miklu alvarlega og nú eru bandaríkjaman búin að tryggja sér það til aftra framtíðar að hvað sem fer í Konungsríkinu Danmark þá mun bandaríkin hafa formlegt neytunarvald yfir fjárfestingar á grænland.Bandaríks stjórnvöld mun hafa insýn í þessi mál.Það stendur líka hérna ég held að það er í tína grein og grænland hvað sem gerist mun vera hérna tengdur NATO.Eins og ég sé þetta þetta er stóksigur fyrir bandaríska högsmunir.Þú lest þetta dálítið öðruvísi heldur en flestir öðrir og ég vil benda á það líka að í raun að þá hafa engir öðriraðri enn bandamennDanar og grænlendinga og bandaríkja manna fengið að fjárfesta eða sína áhuga.Danir ákáðu sjálfur að fara í þessa flugvalla uppbyggingu vegna þess að þeir vildi ekki fá fjármagn.Þeir hafa hafnað kynveskum fjárfestingum þannig að í raun er þetta ekkit mikil breyting.Nei, nei, ég meina nú er þetta sett nér á blad og ég meina ég var að tala þarna um samband,samskipti í Trump og bandaríska stórmálakerfið, utanríkismálakerfið og auðvitað áhuga Trumps á að eignast grænland.Það, eins og ég hef talað um áður, það er svona sálfræðilegt fyrirbæri hjá honum og kannski, kannski hefur bandaríska kerfið bara einfallega nótfært sig hans persónlega áhuga á að eignast grænlandtil þess að íta í gegn, þynga í gegn þessi samning.Það sem þessa bandaríska hagsmunir eru viðurkendir og sett nér á blad til einnig það.Þú lýtur ekki á þetta sem að bandaríska kerfið, eins og þú segir, sko, utanríkisraðunitið og varnamálarraðunitið,að það hafi unni Sigur og Trump og snúið hann niður þegar hann vildi eignast grænland, en þeim nægir að tryggja það sem var í þeirri samningum?Það að ráðast á grænland og þessa hótanir sem voru í byrjun ársins, það var auðvitað alveg úti í hött.Og ég menna þessi kreppa sem var í byrjun ársins, það var auðvitað alveg með ólíkindum og það hefur auðvitað sett alveg rosalega þristing á Danmörk, á grænland, á Evrópulönd.En líka eitt sem ég hugsa, það er að það er að það er að það er að það er að það er að það er að það er að það er að það er að það er.Það er auðvitað alveg með ólíkindum að Trump er að hóta að herseta grænland og svo framvegis og fólk núna er svo þakklátt fyrir að bandaríkin er að viðurkenna fullveldi konungsvík í sinnst Danmörk og viðurkenna sjálfsákunna rétt grænlandiga.Ég meina, halló, ætti það ekki að vera alveg sjálfsagt?Það sem mér finnst mest áhugavert það er þetta tvent með að horfa á samskipti Trump og hefðbundarkerfið og kannski hvort það kemur fyrir á öðru svíðum og kannski sagt að segja líka með að fá Evrópuríkin til þess að stór auka varnaframlög,fá Evrópuríkin til þess að stór auka framlag til Ukraínu og svo framvegis.Kannski er á fleiri svíðum þetta bad cop, good cop samskipti með Trump og vennulega bandaríska hagsmennir og hitt sem er nýgin lærdómu fyrir Danmörk það er að það virðist að bandaríkin hefur tekið sjálfstæðis vilja grænlandiga miklu miklu alvarlega heldur en Danmörk hefur.Já, þetta var Rasmus Gess og Bert Helsing sem hefur sína yfarsendir um þetta.Rasmusen var spurning akkurat um þetta að hvort þetta væri takkmorskun á fullveldi og hvernig hans var það?Det er ekki einn útsald af suverenitet, det er einn genbekraften sag að kongrið Danmark og USA tilhör den saman del af verðin,nefn den vestlí del af verðin, hvor við hafa einn sterk fórsvarsallianse nefn NATO.Þannig að sagði Lars Lökka Rasmusen að þetta væri alls ekkit takkmorskun á fullveldi.Þó að bandargjuminn fengi að hafa sitt um þetta að segja.Þetta væri staðfesting á því að konungslöki Danmark og bandarginn væri hluti vestræðna ríkja og væri saman í varnabandalagi.Og hans sagði að samningur væri byggður á samiðilegri aðvirt að NATO.Það væri fórsett að fyrir þessu.Svona rétt í lókinn, sko bænir Jóhannesin, lögmaður færinga, hann hefur sagt nú búið að viðkenna sjálfsorg á hverðuna rétt,það er grönlendinga, við viljum það sama.En samningurinn í heild eins og, já, Trump hafði ekki erindir sem er við þig.Hæ, nýðustan.Já, við getum sagt að nýðustan í þessu sé að fjallið tókið oss og það fættist múl.Takk fyrir í dagbúið, Jóhannesin.Þú varst að hlusta á hlaðvarpsþátt frá Rás 1.Ef þið langar til að heyra meira, farðu þá á rúf.is skástrík hlaðvarpeða spilaran á rúf.is skástrík útvarp.Rás 1 fyrir forvitna.
