Þú ert að hlusta á hlaðvart frá RÚF. RÚF okkar allra.RÚF okkar allra.Til að spara kostnæfi fluttning þeirra, til að spara síslumönnum uppi haldið og svo framvist.Þeir eruður náttúrulega hvemsa við þarna út í kaupanlega öfna því þá eru við farin að þróa starra hugmyndir um hvernig meðferðfanga og meðferðsaka manna og hvaða refsingar væri til líðilegar og þá fyrir hvaða brot og svo framvist.Og þá eru við þarna farin að vísa til hugmynda upplýsingamanna sem að mótast þarna um þetta.Þetta leiti og þetta er svona evróst fyrirbæri, þetta er hluti af upplýsingunni í Evrópu sem er þá í fullum gangi.Já, síslumönnirnið töldu að besta lausnin og þeir mikla kostnaði sem fyldi sakamannum væri fundið, einfallega að taka það á lífi.Þetta fæli líka í sig tímasparna.Í stað þess að þurfa að fara með sakamannin með sér fram og aftur um lagið.Það er það sem við þáum landið, hlætiðsíslu maður bæðið felt og fullnagt domnum og einum og sama degin.Ég heiti Guðrun Haldanadóttir og þetta er þáttaröðum betrun þar sé fjallaðir um fangilsi smál Íslandinga í nútíð og fortið.Lafið Þór Björgunsson, mentaður í lögfræðu með doktorspróf í þjóðarétti.Ég hef lengst af á mínum starfsfelli verið í akademíunni,sem profesor við lagatilt háskóla Íslands, háskólan Sýr Eikjavíkog reyndar kom ég við í háskólanum í Kaupanahöfnum tímaog var þar sennsatt profesor og syndi kennslu og rannsóknum við Kaupanahöfnarháskóla.Sýðan endaði ég minn akademiska feril, ef hann er þá búinn,að við háskólanum á Akureyri, þar sem ég var dildarforsyndir lagatildar,tekja ára skeið svona undir login.Ég hef líka gengt ímsum öðrum störfum og þar ber helst að teljaég starfaði nokkur ár við eftir domstólinn, fyrst í Genf, Ísvis og síðan í Luxemburgog síðan sem dómar við mannreitnindar domstóla á Rúbu í nýju ár.Og síðan var ég um 5-6 ára skeiði dómar við landsrétt.En við ætlum að ræða saman um refsi lögjöfina á 18. og 19. öld.Tímabil sem er í raunni til umfjöllunar í þessari þáttaröð betrun.Og þá er ég einhvern að horfa svona kannski miðja 18. öld og eftir það.Og þú hefur nú fjallað tölverdu.Já, ég gerði það nú ganski fyrir svoðallið löngu síðan.Það er að segja að þá skrifaði ég, ég mann var reyndar í sakfræði,aður en ég byrjaði að læra lögfræði.Og það má eiginlega segja að það hafi byrjað þessi áhugðu minna á réttarsögu.Síðan lögjöfi ég að prófi eða sko ég færði mig yfir í lagadildina.Og það voru ymsar ástæði fyrir því ég var í sakfræði á hinsbyggi og hérna,fannst svona lögfræðin, sá fyrir mér alveg að í mínum huga var lögfræðinundvöldi tengd þessu svona á sinn hátt, skulum við segja,fyrir ekki að það er óprættískan hátt.En einhvað síður þá endaði þetta með því að ég skrifaðisem sagt loka reykjarn mína í lagadildinni um áhrif upplýsingarinnará íslenskan refsýrjætt og sakamála réttarfar.Og þá erum við komin inn á þetta tímabýrg sem þú varst að nefna,þar sem segjaði Sveitjónun,1850 til cirka svona 1830, skulum við segja, eitthvað svo leiðis.Um miðja 18. öld voru domstíðin fjögur á Íslandi,þar sem hæsti réttu Dammörgur hafiði lokaörðið.Landsífuréttu tók síðan til starfa um aldamótin 18.Það er alveg auðvilt að tengja saman svona upplýsingahugmyndirvið stopnum landsífuréttarins.Það sé nú kannski ekki alveg augljóst að því leiti aðþetta var mikið réttarbót, skulum við segja.Það var þannig meðferðsakamála og réttarfar í sakamálumsem að þá var farið að taka á sig svona, getur við sagt,eitthvað leiði nútímalega mynd sem er svona miklu réttarfarfyrir þann tíma var miklu ólíkar að því sem við tekjum núnisamtímanum, þannig að þetta var mikið réttarbót og sömu leiðitil að mynda svona umbætur í sakamál og réttarfariendur spegla vissuleiti við þór upplýsingarinnar,þannig að þetta er mikilvægur tímapunktur í þessari söguþó að við getum kannski ekki alveg fullirt um að beina áhrifupplýsingarinnar hafi komið þar til, en þó má nefna sko aðdómendur í réttinum, sérstaklega Magnús Stefinsson ogsvo Bjarni Tórarinsen, þeir endur spegluðu að ekkur leitisvona ólík við þór til þessara tilrefsinga og svo framvisog sömum dómum má sjá svona að menn eru að velta þessifyrir sér og hérna dómadnir þá líka orðnir miklu betursamtir, þeir eru náttúrulega fyrir okkur kannski ekkibeint aðgengilegir að því málfarið er svolítið fortfálegten það var gríðala mikil framförð, þannig að maður fekkupplýsingarum að tök maulsins, maður fekk upplýsingarumhvað stóði hér á stómunum og dómadnir svona settir framskulum við segja á mjög skipulegan hátt og miklu ítarlegriog miklu betur raukstutir heldur en áður var, þannig aðþað er svona í samræmið við þessi viðþór.Með konungsbrefi 1734 var mælt svo fyrir að beita skildinorsku lögunum í þjófnaður og mandrapsmálum í staðJónsbókar ákvæða.Þingstar Efsing sangan þessum lögum var kakstryking,brennimerking og þrældómur í járnum æviland.Þetta var fyrir einn alvarleiri brot og svo voru eitthvaðmildra fyrir þau sem ekki voru talin jafn alvarlegaog svo framvegis.En þetta eru lögjöfin sem að gildi til 1750-1751.Þá kemur annar konungsbrefi til landsin sem mæli svo fyrir aðþað er að segja að hugmyndin með því var að draga úr líkamleguum erafsingum og fjölga heimildum til þess að dæma menní fangelsi sem við kvöllum í dag sem að var þá náttúrulegabara þrældómur í kveifmanlega efna á þessum tíma.Já, já, ég minna að það er talað alltaf.Það er talað um slaveri.Já, já, já, þetta er ekki, þá vorum við kannski að tala umbetrun í þeim, þeirri merkingu sem við dölum um það núna.En allavega, þá eru þessar breytingar gerðar og það eruleiða til þess að það fjölgar því fólki sem er dæmtirefsegistar og þá erum við komin að þessari frægubænaskrá og íslenskara síslimanna til konungs umbreytingar á efsegjulögum.Það er fjöldum í efsegjulögum til þess að dæma menntil fangavistar og þá stækkaðu svo hópur manna á Íslandisem að senda varð til kveipanahafnar.Síslimennin dæmdu í hýraði, síðan þurftu að býða eftir aðmálþegra er tekið fyrir á alltingi og síslimennin þurftu aðhalda þeim uppi á meðan.Það var þá í vist hjá sér, lokaðu aukstarinni eitthvað,hvernig sem það var umgeða.Það er kannski rannsóknaröfni útaf fyrir síð,hvernig það var framkvæm.Síðan þegar það var komin alltingi stómur í þeirra máliog málunni lokið einanlands, mögulega þá var hægt að skjóta því,en í öllu falli þá var vandamáli þetta að síslimenninþurftu uppi með fjöldafanga, jáfnveil, sem þurftu að halda uppiá eigin kostnad.Það þurftu að höfðu saga erinn á leiðu.Já, og líka þá gott ég næsta höstskip færi.Já, svo þurftu ég að finna flutning fyrir þá og þá vorukaupmir sem önnudist þessa flutninga og framann afþókuður ekki gælt fyrir en fóru síðar að heimta gælt.Þannig að af þessu hlust mikil kostnadur og 1758þá gerist það vegna þessa ástand að síslimennintaka sig saman og senda bænaskrá til konungs um aðgerða það.Það verður breyting á lögum og þeim verður heimiltað það verður heimilt að taka bara sagamenn af lífi straxtil að spara kostnad við flutning þeirra, til að sparasíslimennum uppi haldið og svo framvegist.Þeir eruður náttúrulega hvemsa við þarna út íkveifmanu að öfna því þá vorum við farnar að þróastaðrar hugmyndir um hérna hvernig meðferðfangaog meðferðsagamanna og hvaða refsingar værutil líðilegar og þá fyrir hvaða brúið.Og þá erum við þarna farin að vísa til hugmyndaupplýsingamanna sem að mótast þarna um þetta leitiog þetta er svona Evróst fyrirbæri, þetta er hlutiaf upplýsingun í Evrópu sem er þá í fullum gangiog það eru heimsbyggingar og svona samfélagsreinarþess tíma sem eru að ræða þessi málvaðandi refsingarog frægastur þeirra sem eru nú oftast nefndur í þessuer Ítalin Beccaria sem eru að ræða þessi málvaðandisem að setja fram hugmyndir um sem eru mjög nútímanlegarog eru svona rótin að hugmyndum okkar umrefsingar og sagamálaréttarfarl í samtímanum.Það er að hætta líkamlegum refsingum ogá milli refsingar og brot þurfa að vera hæfilegthlutfall. Þetta er svona byggt á náttúru réttar hugmyndurumum það að einstaklingurinn hafi réttindi sem er ekkihægt að taka af honum og ríkisvaldi getur ekki tekið af honum.Í þessum fólkst andofu gegn döðarefsinguog margt svona að það er ríkit eða þá sem að ber framsagir eða sannaða eru og svo framvegis og þarna sjáum við frjóanga þeirra hugmyndasem að nútíma réttarfar er byggt á.Líka um sönnun í staðis að reyða sér á eyð ogheitvinningu, þetta menn lappa á glóðandi kólum og svo framvegis.Það er víkja fyrir hugmyndum um efnislegasönnun sem eru náttúrulega grundarallaraldriðið.Það er bara nútíma réttarfar.Í samtíman, í nútíma réttarfar.Þetta tók svolítið tíma að komast þánga þar sem við erum núnaen þetta er svona frjóanga þeirra hugmynda.Og þeir þekktu þetta hérna í kaupanöfn og Henrik Stampi sem tók við þessuörendu og var fælið að svara því að hann gerði það á þann hákta.Það er ekki hákta að velkjast í vafum það að hann var mjög kunnuúr hugmyndum umflysingarinnar og hann vísar meðal annars íréttar hugmyndum og hugmyndur hann sem neyðar rétt og þá erumenna átt að segja á því sko að það er neyðin á Íslandi semveldur brotónum.Það er ekki vegna þess að þetta fólk sé ómögulegt.Það er neyðin sem er undirrótin og orsökin og það eru svonadadra við þessar hugmyndir.Ekki kannski með þeim skýra hætti sem við þekkjum í samtímanumen einn goða síður.Þá er þetta að koma fram.Þetta helt áfram.Þessu verður þetta sinjað.Menn voru ekki alveg til í þetta sem að síðlumörðinusáu fyrir sér.En þetta var svona uppdakturinn af því að við stofnuðumfangelsi.Það er hluti af því ferlið.Það er nú reyndar að byrja aðeins fyrr en það er hljópsvonakraftur í þær hugmyndir.Það er þyrti að setja að stofna fangelsi á Íslandieða tökktúsið sem var 1761.Þetta er konungsbref.1734 innleiti líka ákvæði norskulaga um manndrápog líkansmeðingar og röfsingar fyrir slík brot.Og það var semst að fyrir alvarlegustu brotinnþá var það bara líflát.Fólk var hálsögvið.Og það gildi þá bæði um karla og konur.Og við þekkjum þetta úr sögunni og út af sætunumhérna morðin á illega stöðum.Það var sérst aftökan á Íslandi þar semMagnís og Frerik voru hálsögvin.Það var verið að framfylgja þessumákvæðum norskulaga frá 1695 ef ég mann rétt.Þau hafðu verið innleiti á Íslandi 1784og veruð þar með lög og það eru lögin semhafði langt eftir í því máli.Þetta helst meira og minna ábreyktallan upplýsingatíman.Síðan eru það sem við getum kallaðkynferðisbrot, það eru það á skillífisog fyrirlilífsbrot og hórdómsbrot og allt þetta.Þessi broti eru ekki til lengurmenn skildi gæta því en þetta vorukynferðisbrot þess tíma.Það skulle maður hafa það alveg í huga.Það er hluti líka af hugmyndumupplýsingamanna að það er að fækkabrotum með því að hætta að líta áhátsemi fólk sem er öfseverða hátsemieins og til dæmis framhjáald.Það er engamálefni og ríkisvaldilætur sig það mál ekki varða.Já, í mittatna er þetta náttúrulega orðið.Já, og lauslæti, sko, lauslæti er ekkibrot lengur en það var brot á þeim tíma.Um þessi brot gildu ákvæði stóradómsmeira minna allt þetta tímabill sem við erumhér að tala um sem er ykkuryllirramdasta laugjöf Íslandsögunarfrá 1563 þar semrefsingar voru gríðarlega harðar.Líflátt, konum var dregt og svo framvisvið þekkjum öll þessar sögurog hérna mikið verið fjallað um þettadrekkingar heilur á þingvöldumhversu smekklegt er það orðeitt og sér en það er tilvísin tilþessar sögur og þessar fortíðar, sko.En það sem að gerist eins og verður, sko,sem að maður getur kannski mögulega tegnvið upplýsinguna, það sem geristþarna á síðari sluta átjándu aldarvarðandi þessa tegund brotaer að í framkvæmd þá er síntmeiri og meiri svona umbyrralendieða mildun, sko. Þannig að það varorðið doldi mikið um það undirloka aldarinnara menn treystu séreiginlega ekki lengur til þess að framfylgjaþessum lögum. Þá var þetta hafiformlega verið í gildi til held égá 1880-uen þá var orðið algengaraað fólk var náðað eðarefsingunum var breytt í vatnobröðí áttadaga varðaldi eða eitthvað slíkt.Þá erum enn að framfylgja lögunumen gera það svonaað mildilegaog afskilningi að því að viðerum öll bresku ogþað geta allirallirrasa þeimsvo það heitir í hýsten hérnaþetta er svona yfirlitiþessa lögjum.Ég skoðaði ími smálvíkjarþáttana og þar á meðal varMál Guðruna Þorðadótturfrá Vennsmanniðu.Mál Jónsó Sackfræðingur fjallar um hanní bóksinni Dullsmál og þar kemur framað hún hafi fætt andvana barnhaustið 1769og flykt því í sjóin.Hún var dæm til döði í héradi9. januar 1770og dómirinn staðfesturá alltingum sumarið.Hún fætt annað barn haustið 1770og kastaði því í sjóin.Árið síðar var hún enn söguð umDullsmálen hún viðurkendi ekki.Yfir réttu fór fram á frekarí rannsók 23. júli 1773hérastómir gekk 17. júní 1774og var hún endaðim til döða.Þessi dómuru varreitning staðfestur á alltingiog í yfir rétti en konungur ákvað1778 og hún skildisendt til ævilangra refsivistarí Kaupmannhöf sem er í samræmivið það sem Davíð Þór sagði áðanum breytt viðþór til refsinga.Í rétt gerð sýriðarhjörðisar Jörnstóttursagð fræðing sem við höfum fjallaðumí fyrri þáttumsegir svo um Guðrúnu.Eitthvað mun hafa verið umað þessar konur fættu börní fangjalsinu. Guðrún Pálstóttirúr Vesmanegjum var einn þeirra.Á Íslandi hafði hún verið dæmtfyrir að fæða nokkur börní Dullsmáli. Hún kom í Spunahúsiðfjóðlislega og það varað það september 1778og var þá komin töluvertlangt á leið því að í byrjundesember ól hún barn.Það barn dó í fangjalsinunýju mánada gamalt.Sjálf lefiði Guðrúnvistina af og var hún sendtheim með skipi fyrsta mæ1784.Guðrúnu bregður einnig fyrir í bókBjörst hjá Björsonar hauskipumog vísar hann í fangabækur Spunahúsins.Ísletika bók segiraftur á móti að hún hafi fæðst1740 en látist1774.Það er vísað í dóminþar sem henni var gert að missa hönd og höfuðog að hvortvekja skildiuppfestast og stjaka.En einu sinnirakst þið á vegfið að finnaaftur í fólks sem var sendt til hanní dönnsk fangjálsi, ekki sísthvenna. Það er að minnstakostiljóst að Guðrún var ekki tekin að lífien hver afdrif hennarurðu að lokum veit sennilegaengin. Við rannarhólm, leðsögum aður í kaupmannhöfnfórum og sögurslóðir dæmdrahvenna og við byrjumfyrir utan eitt þektasta bakar íborgarinnar.Hérna eru við fram að lagkökuhúsiðsem er einnstaðisti bakarískaffehúsi keiðja í Danmarku.Komið til London og út um allt.Þeir eru opnuð hérna í hodninu.Og hér er ekkilagkökuhúsið. Það er húsið sem heitirlagkökuhúsið. Það er líturút um þessu lagkaka. Og þess vegnavar bakar ég bara að kallalagkökuhúsið. Og þeir er meðsvo vel að nafna það að núna heita það er lagkökuhúsiðút um allt. Ástan bara því aðKristjánsöfn sem við erum núnaþá heita öll húsin eitthvað.Bak við er lagkaka húsiðþað er sandkökuhúsið.Og svo getur við að lappa hægnum. Ég geti aðlappa með hérna hún Kristján og sagt eitthvað húsinheita. Þau hefur að hafa öll fengiðeinhvern nöfn sem er mjögsérfinnilegt og skemmtilegt.Hins vegar var ekki alltaf gaman að vera hérþví að sko árin 1625þá stopna Kristjánfjörðið í það sem að kalla bönuhúsiðbarnahúsið, nýri bæ.Það er hús við strykiðsem er alltaf elsta húsiköfmanumsem er Heljónshúsiðsem við Heljónskirkjuna, kirkjensheila er að anda, miður strykiðþað er hús sem er byggt svona1380. Hann tekurþað yfir á 1625og byrð til barnuhúsið og hann semer að sapna saman, börnum, munalegsingum og öðrumþví að hann trátt verið að hafagrimmu kall, þá hafði hann mettnaða þaðað mennta börn sem vorumunalus, kennaðum yðinkennaðum að sauma að smíðaeða eitthvað svo leiðis. Og svoflist barnuhúsiðhingaði yfir í byggingu sem að reist hérog það var þá kallað tukthúsog tukthúser umveruleg ekkieins og viðskiljans endra sem fangilsiheldur þetta tukta fólkút af að kennaðum einhverja dyðirút af að kennaðum að smíða eða saumaeitthvað svo leiðis og þarna voru börn og þarna voru konurþeir sem voru teknur upp águttunni, en þú gæst líka að sendaspötniðið nokkað, eða vildiref spötniðið verið eitthvað óþegþá gæst bara að senda þau, tukthúsirþá láti kennaheim aðeinhverja yðin og eitthvað svo leiðisJá, læra sérna leksjuog svo verðatil þetta nokkað deildirað tukthúsiðog svo var það hérnahvað hérna áttur?Spöunahúsið, það sem hefði voru búið tilhérna efni og svoþriði hlutin var þeir voru búið tillit í raspúsiðog raspa treog búið til rauðan lit í búningasem var óbáslega óhagvinnaþannig að þetta var svona enn og afturkjarnin í hérnaí fangjálsistefnum þess tímaá 17. öllog fram á 18. öllog fram á 19. öll líkaJá, vegna eins ogSölvi Helgason, þegar hann ersendur í fangjálsi í hinga til Danmarkurþá var hann hér og þetta erumiðja 19. öllþað eru miðja 19. öll, þeir eru hérnahérna gerði mikil uppreysn á 18. söytanef ég mann rétt, þess að fangjarni gerði uppreysnog tólaðiog það voru tegnað lífi í kjölfarien hér var eins og alls það að fariðilla með fólk og helsti tilgangurinhjá yfirvöldum var að láta fangjarn aðvinnaog það er ekki fyrir um 1850þegar menn fara að fá það hugmyndað það var eitthvað skynsald að gera eitthvaðað fangjarni heldur um bara að nota á sem þrælaen þetta var sko kvennafangilsiþað er konur á Íslandisem voru sendir í fangilsiþá voru sendir hingakonur, þær eru miklu miklu ferðijá, sem voru sendarúten þær voru sendaríspöna húsiþannig að varðandi konurnarað þar kemur ákveðinheimildar vandiað því að allarfangilsi spækur stokkshúsins eru varðeittarþannig að það eruallar upplýsingar um þá einstaklingasem komið þanga tilen varðandifangilsið út á Kristjánsöpupparlega varðað sett á stoppsem svona börnehúshúsfyrir únglingasem að höfu ratað afhérnavegið réttvísinnarog það átti svonaleiðrétta þerramistöksíðan er þettaer þetta spöna hússem að konureru settar íog þær eru að vinnavið það að spennaúr öllfyrir danska herin klæðnaðog þángað faraí íslensku konunnaren það vantarþað er ekki fyrir1778sem aðer einhverjar heimildirtil umhverjir koma inn þaren ég fór svona bakaleiðinn í að leita af þessumeinstaklingum ogþað var að fara í kirkjubækunnarog þarfann ég einstaklingar sem aðdóiíslenskar konur sem að dóií fangjalsinuþannig að jáþetta var svolítið erfiðarað finna skoAllt flesti kallmennir sem að farautan þeir eru dæmdirþjóðaren konurnarþar er algengaraað það sé annarkort fyrirdullsmál, fyrir hórdómsbróthórdómsbrótþað er svona meirakynferðislega tengbrótsem að þæreru dæmdar fyrirog maður sér það náttúrulega íbara réttarsögunni aðkonur voru jæfnilega dæmdar fyriref þær egnuðu sparn eftirnaukunJájá, það er baraþað er ljótstaðrend sem að maðurgerir sér fyllilega grein fyrirskoEn hvernig var aðbúnaðurinn?Í Spunáhúsinu?Hann var ekki góðurHann var eiginlega bara alveg hræðilegurog sko þettarefsi bákt þannig aðút á Kristjánshöfn skoþað byggðist pínulítiðá því aðþú hafðir einhvern einstaklingþú þurftir í raunog verið, þú gast fengið matutanfráog þannig gastulifað en fyrir Íslandingarnanáttúrulega þú hafðir enganutanveggja fangelsinstil þess að hjálpa þérFólk fjekk átveggjára fresti fatnaðþarna líka og það erudæmið um það aðfólk nýti sér þarna fatnaðsem pening innanmúra fangelsinsOg það eru líkadæmið um það um þetta konursem að voru fluttarað þær voru að egna spörnþegar þær eru í fangelsinuJáÞað eru að hafa mæntalega orðifyrir einu misnótkun líkaAlveg það er ekki að evaskoÞær eru líka það dæmið umhana gerluðuþórstensdóttur í Vesmanegjumsem að er dæmtfyrir held égí fjórðasinnað bera út batni sittsko hún er óléttþegar hún fer útog egnast batni sittí fangelsinuég fann það í kirkjubókþegar það síðan degirsex mánuða gamaltBæði Björn og Mársegja frá því að gerluðhafi látist í spunahúsinuaðeins rúmlega sjö mánuðumeftir komina í fangelsiðmæntalega um leið og barniðÞað eru svo margarörlagsögur sem að eruþarna í þessusem aðreyfa við manni oghræra upp í manniJáFlestireða meiri luttinum 60%ljöst í fangelsiEn einhverju komist heimEinhverju komist heim, jáEn til dæmisþegar þú ert með kannskiþjófsmarki andlitiáttuður eitthvað möguleikaáttuður eitthvað möguleikaá að líma eðlilegu límiá Íslandi og eftirJá, veistu að það virðist veraað það aðÍslenska þjóðarsálinn kannskiþú varst sildurÞú hafðir komiðá stað sem fæstirhafðuðu nokku tíman möguleikaá því að komast tilþú hafðið séðkaupman á höfnSvona eins og Sölvi Helgarssonlísti kannski ágjörlega að þetta vareins og hann hef verið bara í heimsokniá hyrðinni, þótt hann hef veriðþar í fangelsi í þrjú ár held égJá, þetta varbara pínum þannigþegar ég var aðgera þess að ég gerð á sín tímaað þá hafði ég ekkiÍslendingabók eins og við höfumí dag, þannig aðég vissilítið um afdryfmargra, en síðanþá hef ég svonaaðeins hérnaþannig að ég veitum einstaklingar sem aðkomu sannanlega tilÍslands og báru beinsinná Íslandi og verðast barahafa getaðfungeraðí sínu lífi, það erueinstaklingar sem voru dæmdir út og vorubændur á þennar þegar þeir fóru útogganga bara inn í þaðog eru bara, jáErtu til ég að segja mér fráeinhverjum þeirra?Já, það er tildæmisvo en Elin Þorkelsdóttirað hún varárið1816dæmt fyrir þá þjófnaðog eitthvað flakkhún var fætt1789og hún kemurí fangelsisem fyrir 1816út í Kauppmanhauog hún hefur greinilega fengiðtímabundin dóm því að hún ersíðan laus2009. april1820og égsatt við hérnaþegar égkjölfarið á því að þú hafiðsamband við mig og að reyna að hafaupp á henni íí mantölumí hérnasókna manna tölumog prestjónustu bókumog sko ég er ekki búin að finnaallt um hana, ég er til dæmis ekki búin að finnahvert húní hvaða sókn hún kemureftir hún kemur frá fangelsien svona fyrstuþað fyrsta sem ég finnum hana er þaðað árið1825egnast húnbannog1829egnast hún annað bannsíðan er það1830að þá finn égað hún er giftég er ekki búin að finnahvenar þau giftast enþau erukoma fráálfhólum íSigluvíkur sóknheld égálfhólar eruí vesturlandeigum aðhúpi undireigafjöllumog þar búaðusaman hún ogSigfadur Þórótssonog eru1835eru þau skráðþar og hún ersagð hans konaog 1840þá eru hún vinnukona gift1845er hún sagðvinnukona og ekki1850þá eru hún líka vinnukonaog þá eru hún sagð skilinhvort að þau hafiskilið og hann fariðí burtu og hún hafi ekkertverið ekki að þarnafimm árum áður veiti ekkien svo 1860í manntalið að þá eru húnsagð húsa ráðandiog ekkiog þá fannstmér pínumspennandi að kíkja á hvaðafólk bjó meðinniog þá var það sonur hennarsem að bjó þarna meðinniog eiginkona hans og tvöböðþannig aðhún og síðanhún deyir1859þannig að þá orðin70 ára gumurJá, hæfur hennarhefur vankast mjögJá, það verðist veraog verðist baraað lifa ágjöndis lífieftir þessi örlögog þetta er ekkerteinstæmi og ég veit aðtil dæmis að Guðjón Fridrikssonsagfræðingur komin út afeinum kampsráms mannanaog hann kom til Íslandsog egnaðistafkommendur þannig aðí dag eru víða Íslandingarsem eru afkommendur þessara einstaklingarsem að lifðu ímislegtí fangjalsumKauppmannhafnarÞað er mikið vinnaðað reykja sögu fólksog sigriður enna rannsaka hvernig fólkihefur reykt af eftir vistiþrægila kistum KauppmannhafnarMónandi eigum við eftir að heyra meiraaf þessum rannsóknum í framtíðinniMár Jónsson sagfræðingurhefur líka rinti dómsmál fyrir alltafekki síst dullsmál og blóðskumHann hefur líka rannsaka morðog jafnvel aftur í forfæðraVið sjáum það alveg, Márahlutir sem okkur finnast baróskupeðlilegir í dagþegar voru kynferisbrotþerra tímaJá sko, það fyrir ekki eðlilegt í dagað ef maginskyni eignast börnþað er efsiverten þáen reglurna voru víðar í þáþað semst eins og föðsistirog síðan og fleiraog líka það að það sem erfrábröðiðokkar hugsunarhættier að mægðirvoru lagðar aðjöfnu við skildleikaþannig að sístirkonu minnarjafngildi sístur og það var þá líflótlíka og þetta auðvitað á ræturbara í gamla testamenti í Mósubúkog þessu var haldiðmjög stertí laugjöfdanskri alþjóðlýri laugjöfkristinir laugjöfá þessum tíma og semst fram á19. áld sem fóra svona graf undan þessuloka á 19. áldar að það var það að leifaþað að semstá 19. áld ereru prestar að giftastyngri sísturláttunar eiginkonu sínar og svo framiðþannig að þá er þetta fariðvegaldrar veröldur og þetta er það semsvona kannskier fólki þykji núnaílskiljanlegtað þetta sé, tengstinnhafi verið svona sterk en þau erualgjör sko, eins og þettaþað eru þarna domsmól á18. áld íblóðskamarn mál þannig aðsem eru þannig aðkona eiginans batnog síðan þreymaronusíðar eða fjórumónu síðarmeð fyrri barsföðurog þá er kerfi komið innþað er þá liflótsjög og það er þáhún er þá döða, demti döðaog hann síðarimaðurinn er demti döðaog þau eru út tekinni af lífiþetta þykir auðvitað svona kannski núnaþurðulegt en þetta var algjörleftir kerfinu skoí einhverju tilvíkun slappkarlin við aftöku en ekki konavoru löghins vegar það eru auðvitaðalgengara aðkallarnir kemist undangáttu strókið, eða ekkert að láta sér kverfaog hlöpið í skipkonan erí flefstu tilvíkun íbúnegabarn og erog konur almennt voruekkert nefn ekki reyfanlegar en kallarnirog það erunokkur dæmi um þaðþað er sérlega stertií Dalasíslum 1730þar sem aðmaður hafibarnaðstjúpdóttu sínadóttu konu sínaog síðaner hún látið eins og eins aðlýsa annan mannföður en gugnar síðan á þvísamfélskusunna vegnasegir fyrir mérog segir satt fráendað svo sem einhver orðrómur um þaðnú og þáþá lætu kallin sér kverfaog skrifa svona hjarnan brefieins og hann kennið ólaog figgi óla veintumþessar tvær konur og við viljum allt því bestaog óskarðin verðvarnaðar og vill aðsíslumadurinn passu upp að þeirog er svo bara gufaður uppog það eru svonaþað er dæmjum það líka í blóskamamálumog svo líka í dörrsmálumþar sem konar ersem er skilgreyndþannig að efkona var óléttog lætur ekki vita og barnikemur ekki fram og þá kemur síðan uppað líki finnst eða eitthvað geristað hún er, allir sjá hún er ekki óléttog er gengið á hann og þá játar að þávar þá líflátt sögog þá er líka aðsvona all nokkur dæmi umað kallarnir hafiðir veriðsamsegir, þeir voru það ekki alltafþeir vissustundum ekki það af þessuog þá láta þeirsig hverfaen ef þeir náðust og ef það varskýrt aðaðild var skýra þá voru þeir líkaþá voru þeir hagnir á hálsog þeim konanum þó dregt í samræmivið bara almenn ákvæði umaftökur svona í þessuákvættarlandieins og hefur komið framvoru langflestir íslensku fanganaí kaupmannöfn dæmdi þjóvaren nokkuð var um dómafyrir blóðskömm, hórdóm og dullsmálÁrið 1750 fjallií freysni Sigurdur Einarssonog sístur dóttir hans, Þortís ÞorstenstóttirHann var þá 74 áraen ekki er getum aldur hennarBæði komið þau tilkaupmannahapnar 1751Hann dó í fangelsi 1755en hún var líklegaeinn þeirra sem til finnmörkur fóruÞetta kemur fram íRítger Sigurðjar HjördisarÍ haustskipum er þeim líst semhálf kar lægum kartliog lausgirtri stelpuog jafnvel í að þvíhvernig sístlumadurhafi broti kinnferðislegaá Þortís á domþingiÞví er flekti í gárumskapað honu þykji aldrei verraað hafa eina leggna hvern personuhjá sér í búðinniSérdeilis ef hann geti losna fljótlegavið hana aftur í helineða spinnihúsiðsegir í bók Björst H. BjörsonarFlest mál hérog á þessum tíma sem erum við að tala umvoru þjófnaðar málJá sko þjófnaðar ersvo sem það eina sem ég vekkialmirlega aðtóðað og endakannski að það er svo mikiðen líka það eru svo margskonaþað er verið að stela fyrir eitthvað pínlítiðþá er verið að stela fyrir eitthvað pínlítiðfólk hýtt eða kallar yfirleittogallt upp í það að vera stór þjófnaðaraí þriðja segin og þá voru mennbara hengtirog þarna á þessumharður þetta tíma byrjum með átjöndaldþá er ekkert verið aðþessum reglum um að það er að senda döðdómatil Danmörkuþað var bara eitthvað sem er svo mikið af þeimað síslum er nefnt ekki að hafa þess aðóknitta menn í húsum sínumef við hefðum þaðþá, þannig að það er svona ákveðurég er þarfars neyksli, getur við sagtsem hefur nokkið, sem mættir nú kannanbetur, en það ermikið, það er alveg nóg, ég meinaþetta eru, það eru blóðska málmálum rumlega hundrað, döðsmálum rumlega hundrað, ég er meðnúna að lista yfir eitthvaðþrjátjú morð, mortilrunirátjöndald, það er eitthvað svipað, þannig að þetta eruþetta skiptir hundruðumþessi alvarlegustu mál, en það varþannig að stemningin að það1705 að þá vorusex mannstekinu lífi á þingullumog þannig að það eru svonaþetta eru árlegur viðburður að var á þingullumað það var einhverheimdur, höggvin, einhverjumkonundrækt, þannig aðfram til kannski 17101520þá síðan tekur þetta viðað í stað döðadómsþá úrskurðaði konungurað æfi langt fangilsií Kaupunahöfn og síðan þegarfangahúsi kom hér, Reykjavíkþá var það að nota þaðen í minna mælilíflótsfangar átt ekki, raunögur ekkiað vera þar, heldur bara stittirlíflótsfangarna átt að setja, senda tilKaupunahöfnHvernig hefur þau gengið þá að finna þessi málmeð heimildirhvernig hefur það gengiðþað er bara heil besta skemmtunað það eru auðvitað þessistórfenglega útgáfa alþengisbókasem sögufélagstóðu að ogþeir byrjuðu nú 1912 og síðanvar Gunnar Sveinssonþað af Reykjavík skerla vörður aðklára það og núna er farið aðgefa út sem sagt yfiréttardómanalíka semsíðan hvað nýtt þaren sem sagt alþengisdómatnir og síðanlandsyfyrétturhæstardómarsem sagt frá 1912það er bara einfaldast að byrja þaraf ég hef gert það og síðan eru barasem sagt hérastómarvarðveittisvona, sömstæðar velsömstæðar illa og það er þá baraþað er ekki stórmálaað þeim er farin að þekkjaþessar heimildir að bara faraþetta til, þetta til skulmatókvartað það er einhver dómur og síðan erusem sagt, eins og í þessummorðmálum sem ég hef verið að kanna núnanýveriðtalsvært af brefumí skælasöfnum, amtmanns, stiftamannskansilísþetta er barasvona skemmtilegurradleikur um þessamyrkviði. En eins og þegarþú talar um þessi einmitt morðmálað því að við vitum alveg hvernigrannsóknu svona erí dag á svona málumhvernig var þessu háta á þessutíma? Já, okkurþætti nú kannski ekki mikið til þesskoma og það ereitt sem hefur nú svona vakiðsérstakartiklu mína í þessum morðmálumsem ég hef verið að lesa undanfarið er aðsakbortingar er ekkiyfirherðir, af nefnummargi. Það er aðtóðað skohvað menn aðrir sáu, hvaðaðrir vissu, hvað aðrir er að þauheirt, ensko ekki gengið skojafnharlað sakbortningumsem ég eins og ég ímynda mér aðsé gert núna, ég er náttúrulega ekkiorðið vitni að þvíhvernig þetta er, hvernig þessufer fram en með að við svona sjónasthættu á bíómyndir og svona, sem er ég myndið sér aðhafa ekkert, takk ekkert maðmeð á hlutum að það er semstþað svona farið svo því kringum hlutina skoog síðan er það aðsönnunarbyrðin var ekkertendilega einföld ef mennjátuð ekki, sem er barajáta, bara bugastog gefa sér ogþá eru þau bara dæmtiraðrir bara þrjóskurist viðogþað er gott dæmi afforföðu mínum Magnussi Benditen ég á hólum í eiga fyrir því semaðætla mádrap Myrti Stúlkusem aði barnaðum 1704drektinni í áog hann bara neytaðiað maður varmeð honum sem lísti atveikumog hann bara neytaðiog þetta var fýtt maður, auðurog hann sem séþvælir þetta mál, þannig að hann færmeð kunni laugingalt þvælt þetta einhvern veginn í kervinuog fyrir öðrum, fyrir hinnum dómurunumog fjökk eiðreyndi síðan eiðmennina sem voru í eiðnumþannig að þetta fóri eindum að þvæluog enda með því að það er ekki hægtað dæmandi dögða, heldur er hannsem sé dæmdu tillífstýðarfangilsis í Kaukmanahallog það hann, sem séþar var hann í einntíu ár og kom síðan heimaftur skoog galt auðvöldlega bara komið inn í Íslands samfélagaftur því það var líka allur gangu þar áJá, við veitum nú ekkit um það skokonunars beigðvartalaog en það segirí einu marnála að hann hafi veriðbugaður og helsu og sálalíka maður en við veitumekkit um það, við veitum að hannkom sem sagtþetta var fýtt maður, kuningi ÁtnaMagnussonar og alls konar skoþannig að þetta var stór málá síndíma en ég sé ekki annaðen hann hljótaf ekki unni þennanvelknar en hann sem sagthann tókst aðmunstjókustið aðhalda lífiÞað er nefnilega ekki samaJón og Sýra JónÞað kom berliða í ljósi máliMagnúsa BenedítssonarJón Helgason skrifaði löngumálið um orðið á Guðrún Jónsdótturvinnukonu að Ulf Váí fálkan 1960Búndin og hólum þótt ekkialdæla, hann var drikkjumáðurog hinn mest í ribbaldisem fáir þorðu að rýsa gegnsækir ættirnins hansog ófyrirlitnimenn hversu frekar að beja sigog þeia þegar hann reytti svipunaað hafa þeirraHann hétt Magnús BenedítssonSvona hefst frásögn Jónsí fálkanum en þar kemur framað Magnúsa hefði átt átt að börnmegin konu sinni þegar hann drafGuðrúnu hjá konu sínaÍ draugum að ríti sem árum megivinslu segir meðal annarsAð kvöldi förstu dags12. september 1704gegg Guðrún til kvílusem annað heimilis fólk á Ulf Váog háttaði í rúmi sínuvið bæjardirinnarÞar hafði hún sofið einn allt sömariðÞorstutn og þórarinn Jónssonvinnumadur fóru á fætur umsólarupprás og var Guðrún ekki í rúminuFyrir miðjan dagaog sunnudegi fannst hún látinvið eigafjörðar áJón Haldanasson lísti því við réttarhöldað þeir Magnús hefði riðið að Ulf Váog Guðrún komið með Magnúsiniður að ánni og þar hefði hann myrt hanaMagnús neytaði sögen var aldrei spurður alminnilegaút í atbyrðarásinaÁtt árum síðar er hann senduðtil kaupmálhafnarÁrin liðu og hinn ófyrirlátsamieigfiski bóndi er eittsem hafi verið á flestra vörumGlimtist þeim er ekki voruðþeimun langminnugriSaganumann hefur helst veriðrifjuð upp endrum og sinnumnórdri eigafyrðiþegar fólk var í skapi til þess að spjalla umgamla viðbyrðieða ef höfðingjar þeirsem átt höfðu í stímabrakki viðanmyndust liðina dagaÞó liði Magnúsmeðal kongsþrælaá breymarhólmiHann hafi verið harður í hornatakaog meðan hann leik lausum halaog hann reyndist einnigfurðu þólin við þau kjörsem fjötramönnum voru búinHonum hefur áengan hátt verið físjað samanHann var þó orðin hálf sextúrþegar hann var sendurutan í þrælkunnaMagnús lifið í átta áreftir kominu heimHefur eitthvað séðvarðandi þá sem að komaí mitt heim aftur eins og Magnúsfórfæðiðinnhvernig fólki var almennttekið þegarÉg held að ég hef ekkiég hef ekki séðþað væriþað væri þettasjálfsagt hægt aðþetta í svonasnem á nýtjóndaldeða í loka átjóndaldarþegar þessiþeirra þetta undarlega fangir sem var starfrakthér í Reykjavík um30-40 árað þar eru þetta rennir íað þar eru verið að sleppa mönnumað láta mönn lausa eftir2 ár, 3 árþað er þá til japsvæntanlegavið það að hýðingarog brennimerkingarhvernig þessu fólki vartekið í samfélaginuég get svarað þvíhljóta bara að hafa veriðallur gangur á þvíeins og ernúna að mennsögumir einhvern veginn spjara sigog að teki velog svo framvegirþannig að þetta verið ekki veriðmér er utanlega að skoða sérstaklegaen á átjóndöldþá er það ekki einamildunin í gæsalöpumá svona er að í staðin fyriraftöku að þá var fólk sendttil ævilangrarþrælavistarþví að þetta varhörkuvinna og flestirdói nú bara á 2-3árumþannig að það er svona svonajafnkildir en og auðvitað líkabara niðurlengin og óþægindinen þetta var það barasvo laust sem enn vorufarnir að hugsaað fangilsi værirefsi háttursem gæti eitthvað gertþví að aftaka eru þettaannars vegar refsing fyrir ákveðu broten síðan áttu hún að veraöðrum til viðvörunarog þess vegna eruþessir hræðilugstumorðingar getum við sagteinn sem drafáttur að dótu sínasem draf úrlingspiltmeð kvöldu blóð og skarurog tungun og alls konarþeir eru semst að tá að kveða áþá er það semster sérimóniaþeir eru semst að klipniðmeð brennandi taungog leið til aftökustadarfyrst höggun af þeimönnur handinog síðan höfuði skoog þetta eru þettajú refsingen þetta er líka bara til þess aðskjóta öðrum skálkumJá, skjálki í bringuskjálki í bringutil þess að afstýraen það eru þettaeins ogmaður sérþað hefði ekki minnstu áhrifað semstþessi afbróti erusemst ekkert neginn viðvarandiog það er enginn að taka markaá þessu ekkert neginneða láta sér þettakeningu verðaog svo voru mennisemst í blóðskapamálum aðsegja við vissum ekki aðþetta væri svonaræðilegtvið vissum ekki aðþað aðég egnar spart meðbróður hansfyrir tíu árumog ég þótten það var heldilega ekkitekið marka á þvíNei, ég mitt ogfólk var eða vilja að segjaég vissi ekki eins ogþað væri bræðureða fæðgareða eitthvað svolegaþað skipta einhverjum málumJá, skoÞað var ekki tekið tilitið þessÉg mann nú ekki eftir þvíí líflátsNei, ekki líflátsmálumen það eru þetta í sektarmálumsko því aðþað var það náttúrulegaog ég nefndi stóru dómaað stóru dómur er meðhérna alveg stórfungleganhvarðasektaog refsingaþetta er toppurinnþetta er þessi17 liðirsem eru íþriði mósubókog hafðu verið útferðirá guðfræðingumog voru teknir upphinga skoog það er líflátten síðan erunákvæmar sektí sískinabötniað borga þettaí annarskipti þettaþreiminningarað borga þettaog svo eru auðvitaðumræðanssnirist um þaðhvort að þriði og fjóruðiliður væri líkasakkfæltverðinsem fólk mátti giftastí þvíog svo frá migog síðan eruhórtónsbrótef annað var gifteða bæðvorgifteða fyrstaskiptiannarskiptiog síðan áttu að verasemst ef einhvervar þriðja hórtónsbrótað hjælt fram hjá þriðjasíðan það áttu að takaþann einstaklingar lífisamkvæmt svo eru tómien því var nektbara straxí lók 6 stóndu aldarog var fara að milda þaðbara í sektirog setna fangilsiog hývinguog það má ekki segjaað það sé svona viss kallaren bæði þvíþegar það er barayngungu kallarsem gátt að afrega slíktsíðan eru semstbrotáttu fólk sem eignastbönn og giftlíka að borga sektog það eru auðvitað alvegreygin miskilingursem oft kemur framað það baraþað að hafa eignastbann í lausarleikeða utan hjónabansað það er baraþýtt jafnkiltaftökuþað eru auðvitað baraþað er náttúrulega ekki varekki þaðbara þá hefðu veriðsko hundraá annað hundraaftökur hérog hverju auðvitað árisko þannig aðen semst að þetta erþannig að stóru dómurer með þennan mjögnákvæm að hvarðasem var fylltmjög vandlegamann getur sagtsem betur fyrirþví að það er tilgögnumhellingafólkisem erværið annars óþægtsem varð þetta ásemst að þetta erallt skráðsíslum er skráðþetta allt samanþví að konungurátt að fá þriðapart úrog hafa upphæðinni skoJá, það er sagtinniJáÍ næsta þættifæri við okkurnær nútímanNánartillteikiðí síðumúla fangjalsií kringu 1980Það kvílu skuggiyfir því fangjalsií huga margraOg það húsvar náttúrulegagerstamlega ófærtsem fangjalsiog varfyrðufyrðulenginnotasemsem fangjalsienþessi skuggivaríyfirsíðumúlafangjalsinuGuðmundur og Gerfinnsmálinallir þvíÞannig aðog það erþetta dæmumréttakerfigetur framvið réttarmórþað erGuðmundur sag og nýog þess vegnaeruer þetta kerfallt skomjög viðkvæmtogog sérstaklegasá hlutaþví sem heitirfangjalsiþar semhinn er felsisviptog menn erugemdireins oggæsluvarhaldiáður endómi fellurþó sébúið aðúrskurða þáí gæsluvarhalden þááhættar þettaréttaformulegaogþað ernáttúrulegaalvegur málHreitn Hákonarssonfyrirvöndi fangapræsturogTryggvi Rúna Brynjarssonsagfræðingureru gæstir ínæsta þættibetrunarÉg heitiGuðmund Haldanadóttirog Lítiða Gretastóttirer tæknumað verð þáttaraðarinnviðfyrirnjáttúrulegafgjóluogfrjóð surf пришundabeginasemmætusvakurtæstáluð sembymurindifgjóluogtri kommandingaðsegjaviðkannskiaðbyrstinniogRúf okkar allra
