Í þessum þætti talar Hlinur Þóragnarsson við doktor Rósumarju Hjörvar um aðgengisráðstöfnu sem haldinn var í hörpu nú á dögunum.Við fyrir meðni í ferðalag með ungblind þar sem að þau fóru í fly over Iceland hermin og það er Már Gunnarsson sem sér um það og við skulum skipta yfir á Már.Við hefjum ferðalagið úti á Granda eða nánáttiltekið á Fiskisloð 43 þar sem fly over Iceland er til húsa.En fyrir flugið mæltu félagri umblind sér mót á kaffihúsi staðið.Hérna kemur einhver staðvalingur.Hérna kemur einhver staðvalingur. Hvaða staðvalingur er þetta?Nei, góðandag.Góðandaginn.Góðandaginn hér, þetta er formadur umblindar Margrit Elgar Jónsdóttir.Hello.Hi.How are you?Hello Camilla.Ég veist að þú væri farin.Ég er farin og komin.Margrit, formadur umblindar, fyrsti viðbörður ársins og þið eru að byrja með staðvalingar.Það er stæl.Já, fyrsti viðbörður vetturins, eins og við myndum orðað þannig.Já, við ákveðum að skella okkur í flagur á Ísland, gera eitthvað nýtt.Þetta var hugmynd sem ég fjökk og, eða sem, ekki sem ég fjökk en, en...Það var eiginlega mál.Það var eiginlega mál.Og hérna, og ég minna, þú veist, ég bara endilega, þú veist, gaman að pröfa og ég spurði fólk hvort að það hefur pröfaðog það er bara byrta fólki sem hefur pröfað þetta, sem komið mjög mjög góðvart vegna þess að ég hef ekki pröfað þetta.Þannig að þetta, já.Já, vel gert sig okkur. Þetta voru spennandi.Íva, hvernig fannst ég er viðbrið fjölaðsmanna við þessari pælingu að fara í flagur á Ísland?Bara rosalega góð almennt. Ég er náttúrulega að tala við þig og þú komst með þessu hugmynd og ég tala við Margríði og þessin ákveð að skeiplega þetta.Það eru einhverju sem halda að, þú veist, ef maður sjá ekki að það sé þetta engin upplugin, þú veist, þeir sem hafa ekki barið að því að það ger sér ekki grein fyrir, þú veist, öllum auka hlutunum sem eru inn í líka, bara eins og lyktinu, vatninu, reyfingunni, þú veist, þetta er miklu meira heldur en bara svona myndrænt virtual reality þing.Heldur að það hafi svona haft fælingamátt?Mögulega, en þú veist, maður veit, þú veist, ég held að þetta væri eitthvað bara tónstugildra fyrsta í kominga, sko, en þannig að maður veit ekkert fyrir maður reynir.Maga, hvernig var skráningin fyrir viðbyrðin?Skráningin er bara mjög fín, myndi ég segja.Miðað við svona umblindar viðbyrð?Já, þú veist, ég er náttúrulega ekki alveg talið í þetta enn, og ekki með nákvæm að tölu, en mér syns þetta bara að vera mjög góð skráning og bara frábært að fólk segja að koma og greinlega fólk bara til í þetta.Gjá, gjá. Og hvaða plan er ég okkur núna?Bara, bara.Nei, bara.Hvaða plan er frá mig þannig?Sko, það er náttúrulega að klára þannig viðbyrð, svo verður viðst að vera aðalfindur, sem er í oktober, því að það þarf örgulega að kjósa í nýja stjórnumenn, og svo hafa komið upp hugmyndir um föndur kvöld, það sem, við myndum þá líklas bara heitt, stjámlega 17, og þú veist, allir koma bara með alls konar eða sína það sem er að gera í eitthvað skonar föndri, og það var ekki líf eitt mjög ungd ungmenni sem kom með þá hugmynd, þannig að okkur langast að gera það.Og svo var einhver sem myndist á Halloween party, en við verðum bara að sjá hvernig stemmingin er fyrir því, og svo náttúrulega heittumstuð, þú veist, eiginlega hálst, hálst stjórnin og umblend á svona spilakvöldum hann, sem eru annarkvæmt með, nei, annarkvæmt fyndur dag, og við fjallum um síðast.Akkurát.Þannig að það er alveg nógu að döfina, sko.Heldur byrjur.Eftir smá spjall var komið tími til að skrá hópin til leiks.Góðan dag.Hæ.Við erum með hópið hérna.Yes, please.Það sem rúmar 40 mínútur voru í næstu Fly over Iceland síningu, var tekin ákverðun um að nýta tíman og fara í smá umferðlisæfingu í formið gunguferðar um granda.Það er grjókverður hérna, hæra minn.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er magnast.Þannig að við erum að nýta þetta frábæra veður og taka eitthvað hlungutúr.Frábært, þannig að við tökum smá labb og síðan hefð síningin klukkan 2.Klukkan 2, algjörlega.Ekki leiða laungu áður en hópurinn þurft að snúa við því tími var til komin til að sína meðanna við brottvara hliðið fyrir flugið.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.Það er grjókverður.fyrir fólk sem notar þarna ímsastöðutækni og fleiri föllir að hópa.En fyrir okkur er þetta að við getum notað eins og Ísland.is eða heimasið Sveitafélagsins eða pantað ykkur einhverja ofinbyrja þjónustu með okkar stöðutækni og það er rosalega mikilvægur flekkur í því að geta nota þennan nýja stafrana heim.Það er að lausnin það séu byggðar þannig að við getum nota það, þannig að bara segja þessi sjálf. Þetta er þá komið inn í Íslensk lög núna og fyrsti fresturinn er í raunin fyrsta janúar, þá þurfa alla nýja lausnir að standast þessi viðmið og aftur kemur eitthvað ótrúlega leðalegt og langt en það er EN 301 549 sem staðallin heitir og það er svona,þannig að maður getur ímyndið að segja svona gátlista, svona listi af kröfum sem menn þurfa uppfyllat á því að þeir gefa út nýja stafrana lausnir og ástæðan fyrir við ákvaðaðum að bara að blása til raðstefnu og halda svolítið veglega raðstefnu, það var eiginlega svona í raunin í tilvæm til þess að snúa vörn í sók.Við erum eftir bátur annar að þjóða hvað var það stafrænt aðgengi og þá hugsuðum við, ok, hvað getur við þá gert?Þegar þá getur við kannski lært allt sem þau eru búin að læra að mistöku um og aðsnarlega heitum undan farin, já, fyrir að bandrækjumennum er þetta náttúrulega frá því Americans with Disability Act tók gildi upp á 1990 og í Evrópu er þetta ímislaug,sem er svona breytilegt eftir löndum en allavega undan farið tíu ár hafa all Evrópu lönd verið með eitthvað svona aðgengislaugja.Svo við aðkvæðum bara að bjóða allir með hörpu, eða bjóða bjóða, þetta kostiði smá pening, þetta var svona tæknir ástæfna og fræðast bara um það hvað reynslu aðra þjóðir hafa af því að vinna með svona lögjum.Svo við gætum farið bara beintið í að nota hana vel í staðan fyrir að gera alls skoða mistöku.Þetta var með þetta aldrei vel sótt á ástæfna og það var mjög gamar að sjá að þetta virðist hafa hitt í mark hjá réttu aðilunum.Þannig að það voru toppar og ákvarðan að tökja aðilar innan hins opimbera, bæði sveitafélugum og ríkistofnurum og nú hef ég farið á margar rástæfnur og þessi var náttúrulega með þeim léttari og skemmtilegri.Öglokkinn hafa sjáltan verið létt yfir allan daginn eins og þannig tilhamingi með það og þeim voruð að brjóta þetta svolítið skemmtilega upp, þetta var ekki bara fyrirlestrar um aðkengi,þó að það hefði verið virkilega flotti fyrirlestrar fyrir hádegi, fyrir partinn, þar á meðal, hvað heitur hann náttúrulegni?Þaimgóð, sem er mennreitindalagfræðingur bandarískur, þá með okkur á mikið hleyður að hafa hana með.Það var mikið hleyður og ég fekk hérna grænt ljósfráinni að fá að taka viðtal við hana setna fyrir hljóbrótti að Guðmengóður, hún hefur frá miklu að segja og gífur leira reynslu í baráttu fyrir bara fallaða almennt.Svo eftir hádegi þá voruð þið með svona meet the users eða svona hittið nótendurna, þannig að ég var einn af þessum nótendum og þá voruð við að sína hvernig stóðteknin okkur virkar,á vefsýðum bæðið þegar hún virkar vel og virkar ekki og mér skilst að það hafi bara lagst vel fyrir og að margir hafi svona upplifað svona aha moment í þeim sessionum.Og svo í lókinn þá fengum við að svo þið velja hvað við vildum kafa dýbra í og fræðast meira um, hvort sem það var forutunar hlutin eða efnissköpun eða svona UX hönnun og slíkt.Þannig að svona allt í allt.Þá var þetta mjög svona fjölbreytt og skemmtileg rástefna. Hvernig fannst þér þetta allt sem að ganga?Æg takk fyrir það. Já, við vorum að reyna að hafa þetta svona leifandi. Þetta er náttúrulega, þá er þetta síðu teknum allt að snýst þetta fyrst og fremst bara um manneskjur.Og það sem þeim heitir endanótandi, sem er vel fræðilegt íslenskt orð, er þann sem situr uppi með að nota eitthvað svona smáforriðt eða vefssjöðs.Það er að reyna að hafa þetta svona svolítið kærnaði kringum nótendan. Við vorum svo heppin frá upphafi sem við hérna náðum sams tengsljum við það sem heitir EAP, International Association of Accessibility Professionals.Og eru svona eins og svona stjættarfélag, getur maður sagt, það er svona félagskapur fyrir þá sem vinna í stafrænu aðgengi á allþjóða vísu.Þau vildu, þess að þeirra norðanna deilt, vildi gera viðburð á Íslandi og ákvaða að gera það í samstarfi við okkur hjá EAP í réttindasamtökum með styrkingu frá blindrafélaginu.European Blind Union ákvaða að koma að þessu og senda alveg frábært fólk til landsins. Og auk þess að þess að fengum við ský, þess að kerfisfræðingana með okkur, stafrætt Ísland var samstagsæðileg og svo fjármála afnahastraðanætið.Svo þetta var svona mjög, svona breyðfylking af þeim sem hafa einhverju snerfningu við þessi tæknumál okkar og það syndi sig bæði í mætingu og líka kannski í svona þingt náttúrulega fyrirlesaðana í að Pekat komið með alveg ótrúlega flott fólk sem hefur einmitt þessa margra ára reynsla á því að gera hlutina vel aðgengilega.Og þau gæti þau líka kent okkur það sem ég held að við tökum mikið með okkur í framhaldinu.Það sem skiptir mestum áli það er að sína nótendan og þá ekki endilega eitthvað eins og við eigum það svolítið til að finna eitthvað sem er ósað góður í tölvum og sína hann svona eitthvað superblindan sem kann allt heldur að sína bara hinn algjörlega bara vennjulega nótenda jón og gunnu sem eru búin að missa sjón og eiga að geta notað opimbera og stafrana löstnir og að forriðdara á hönniðir og aðákvarðanatakan gerir sér grein fyrir hvernig það virkar.Svo það fannst mér að vera rosalega gaman að sjá því eins og þú segir það voru bara, það voru fólk þarna varalið bara sömur voru alveg í uppnámi þegar þið sáðu hvaða gæti verið erfitt að nota heima síður.Og þú varstu náttúrulega frábara þarna hlinur, varstu að sína þína stækkun og lita hvað þess að litbreyði sem þú notar og þá stóðstu þar á samt sérfræðingi sem gæti svo útskýst ekki það að þú varstu auðvitað velmettari sem málum en sem gæti þá líka diffkað eða það var eitthvað, eitthvað flóknar spurningar sem komi frá allum þessum tæknimennum sem voru þarna.Og mér fannst svo ótrúlega hvað fólk var lengi, það var ég að vera ótrúlega þakklat fyrir það. Það er oft svona eins og það segir á raðstefnum að mennum fyrir að leiðast og þið fara að leiðast út eftir háttegi en fólk satt bara alveg ótrúlega lengi og var mjög svona áhuga satt.Já, ég er sammála því það viltist alveg margt heitta í marg hjá mjög margu sem þetta mættu og í þarna notenda hlutanum ég var að fá, var gífurlegt marg.Það var svona af spurningum og fólk að spyrja hérna, ég er þetta frá treykingarstátun, getur þú kýkt á vefin okkar líka?Já, menn voru komið líka svona eitthvað svona löggugýr þess að þeim voru farin að draga kvotn annan, heyrðu sjáðu hérna þessi, þessi er á erfilegum með að nota þinn vef og svona.Þannig að fórið þetta alltaf voru svona farið þeirra poti kvotn annan, það var sæðilega að fyndja.Þetta er svona nákvæðin, svona nákvæðin að varsla innan íslenskar ofinbjörgar stafrætna þjónustu.Já, það var alveg aðeinslögt og svo var svo gaman hann í lokin, þá höfðu við, hann Harald frá auðkenni sem er fórstjórið þar og svo þást henni Július frá fjármlarðanætunni og hann er yngubjörg í svona smá paneli og það var svo gaman líka því að ég held að við náttúrulega þau verum að gefast upp á nota stafræna lausnir og nú tala ég um okkur sem blinda á sjónskjösta einstaklinga, við verðum stundu svo rosalega reið og Harald er frá auðkenni til dæmi um mann sem ég hef verið alreið úti við áttum alveg ótrúlega erfiða tíma í upphauð þar sem hann skildi ekkert hvað ég var að segja og ég skildi ekkert hvað hann var að segja.En í gegnum svona struktúrera samtal hefur okkur tekist og með aðstofu sérfræðinga eins og til dæmis bara baldurs og fullt af flottu tæknifólki hefur okkur tekist að gera margara lausnum sem er hjá auðkenni mun aðgengilegar en það voru það þýðir ekki að allir geti fengist af hann eða á hann skildi ekki eða allir geti beitti en þetta samtæl við höfum grætt svo mikið á því begja vegna því að það vil náttúrulega enginn þótt á okkur líðurstundu þannig þá vil náttúrulega enginnút í loku okkur. Fólk vil mjög gætna að gera vel við okkur. Það er bara eitthvað svona samtæl að við erum jáðarsett og svo kann fólki ekki allir tungum álið okkar alltaf. Það er svona svo mikilvægt að þetta samtæl sem er eins og þess að er svo marga spurningar og svo mikið samtæl á raðstöfnumni.Og einmitt að skilja vankantana og skilja þarbitnar. Þetta samtæl milli þjónustu aðilans sérfræðingana.Það er það sem smíða löstnirnar og síðan enda nótandans sem er náttúrulega þetta frábæri íslenska hugdæk sem við verðum samt að vera að skipta út sem mun enda á endanum þurfa að nota löstnirnar og reyða sig á þær og á með þessari tilskipun lagarlegan rétt á því.Það var eitt sem við langaðum hnippa í líka sem var hérna kom upp að þetta væri nú svo sem ekkit svo mikil breyting að því aðþjónustu að hafi átt samkvæmt lögum að vera aðgengileg. Það kom svolítið flatt á mig því að var ekki þarna bara að vera að vitna í stefnu stjórnvalda eða var að vera að vitna þá í mannréttinda þáttin?Ég sko það er raun og verið að vitna í heilmikið að lögum þar. Það er náttúrulega fyrst og fremst bara að stjórna skrá að við séum öll í öppn og þarna utan vinnumarkas sem er svona ákvæðan lagjáðupakki.Lagjáðupakki, það er líka ákvæðan pakki, mannréttinda sáttmálar og núna samningu samleithunum sem er réttin til fallaðs fólks. Vandin er að ef þetta hefur farið fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrst og fremst bara að vitna í heilmikið að lögum þar. Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.Það er náttúrulega fyrir domstóla eða eitthvað svona kærulegir þá hefur verið mjög erfitt að meta.
