Leðtófundur og Lichtenstein verða á darskrá heimskviða í dag. Ég heiti Birta Björnstóttir.Og ég heiti Bjarni Pétur Jónsson. Áðurum fyrir að skoða leðtófundin þá skulum við aðeins staldra við Lichtenstein.Þetta er land sem við hegurum alveg reglulegum en ekki kannski margar frett í það.Nei, við ætlum að bæta á því í dag. Það ætlum að beina sjónum okkar að þessu smáriki,milli Östuríkis og Sviss, fyrsta dæminu þar sem erða prinsin Aloís er, já kannski ekki einvaldur,en fer með mikil völd og hefur mikil áhrif.Já, og þau völd og áhrif hafa til dæmis komið ljós núna þegar að umræðum aukin réttindi kvenna til þungunarog sem við búrðum á góma í Lichtenstein og bara síðast núni sumar.Emiðt. Og öll þessi saga, þessa smáriki, er mjög áhugaverð og við ætlum að heyra allt um það í síðarluta þáttarins.En við ætlum að byrja á að hoppa melli nútíðar og fórtíðar, heyra um breyfaskriftir, barna,stjórnusbá, hollywoodmynd og allt sem tengist leðtóafundum þá og nú við skulum hefja leika í höfða.Já, þannig að heyru við Marko Rúbjó, utarriki sá þeirra bandaríkjana,þakka fyrir leidsögnina um höfða og þriðu dæin.Hann fekk að sjá gæstabókina sem að þeirri Reykján og Gorbátsjóf skrifið í árið 1986og auðvitað sjá myndir af fundinum mikilvæga.Það er mitt og Rúbjó stoppaði hérna í Taipan Solring fyrir í vikunni eins og fórleikleiki framjón einum.Hann fundaði með þorgirði Kættun Hugunarstóttur utan Ríkisræðra og Kristúnur Fróstadóttur Fossættisræðra.Þeir fundir fór reyndar fram í sapnahúsinu við hverju skötu en svona í ljósi sögunar þá var Rúbjó við þetta að koma við í höfðaáður en það sá fundur átti sér stað og þau þorgirði stilti sér upp í stólunum sem er leðið 22sáti á sínum tíma og þrættu svona þessar söguslóðir.Já og við ætlum að koma okkur dálta vel fyrir í þessum stólum við ætlum að fjalla um höfða hérna í þættinumog höfðið á sér náttúrulega langa og merkilega sögu. Húsið var byggt 1909 og var strax með þessum alþjóðlega blæog þetta var setur franska konsulsins hér á landi upprannlega. Svo bjó Einar Benedítsson þar um tímameð fjöskildu sinni. Reykjavíkuborg tók húsið svo yfir og þar bjó Páll Einarsson um tíma en Páll var fyrstiborgastjóri Reykjavíkur og síðar hæstir þetta dómari og bjó í höfða í nokkur ár.Emit og það eru fleiri ábúendur þarna. Lúisa Mattias stóttir listakona, bjó hann að síðan í nokkur ára meðanfæðirinn er Mattias Einarsson átt í húsið. Hann seldi bresku utarrikiðstjónustunni svo höfða og þar varbreska sendir áð og sendið hér að bústæðinu sömur leiðis fram til 1951.Winston Churchill kom með alveg þongað í heimsóknu á þeim tíma og Reykjavíkuborg egnaði svo húsiðaftur 1958 og hefur nýtt að ég móttökur og alls konar fundi allar götu síðan og þeirra þægtast hannauðvita fundin sem við erum að fjalla um hér. Já og þess vegna var þessi heimsókn rúbjórs mjög viðandiaf því að það eru 40 ár liðin frá þessum sögufræga leðtófundi.Skulum byrja á að grýpa niður í forsiðu morgumblasins 1. oktober 1986.Tass, frettastofan sovjaska, skýrði frá því skömmu fyrir klukkan 14 í gær að Mikael Gorbachev,aðalreytari sovjiska kommunistaflokksins og Ronald Reagan, bandreikjaforsetti,ætluði að hittast á fundi í Reykjavík 11. og 12. oktober.Morgumbladið byrti þessa frett frá associatet press frettastofunni klukkan 13.54 í gæren skömmu áður hafði verið bóðað til áriðandi bladamannafundar með forsættisráþaraog utanríkisráþara í stjórnuráðshúsinu klukkan 14.30.Samkvæmt áreiðanlegum heimildum morgumblasins í Washington lagði Gorbachev til að fundur sinn með Reaganerði haldin í Reykjavík eða annar í borg í Evrópu og valdi Reagan Reykjavík.Já, Reagan valdi Reykjavík á tveimur valdkostum Gorbachev.Við ætlum aðeins að dvelja við þennan aðdraganda af hverju þeir tveir endu á Íslandi.Það er nefnilega alls konar kenningar og loftu um það benni.Já, við veitum kannski minnst um það. Við vorum eins á svo sjú ára þegar þetta var.Kannski ekki sjálf mikið frásagnar um andrumsloftið hér, þó svo að þú hefði nú þarna sjú ára verið farin að skrifa fréttatagsta.Já, það komur eitthvað líka síðar einmitt.Já, en andrumsloftið þarna var mjög merkilegt. Við vorum svona að það var komin svolítið lofti í kassan hjá íslensku þjóðinniog ég fekk rósu maklustóttur, professor í sagfræði til þess aðað svona segja okkur aðeins frá andrumsloftinu á Íslandi á þessum tíma.Reykjavík átti náttúrulega 200 ára ammali árið 1986 og það voru greiðilega mikil hátegarhöld í mann sjálf eftir þessum degi.Það var mjög gott veður, fór í stræt og í bæin og fekk bytta við þessari köku og einhvern veginn fannst manni maður búa í svona alveru borg á þessum tíma.Íslandingar almennt voru svona mjög uppteknir af því að þeir væru svona stíg á hvern skrifa á allþjóða vettvangi sem voru ábyrrandi í fjölmjölumog þá kannski hægt að minnast á að við áttum fallegastu koni í heimi sem að vara ferðast um allan heiminn og fjölmjölaflutu mjög mikla fréttir af þvíog við áttum sterkastamanni í heimi líka og svo tókum við þátt í Eurovision og við varum að fara að líða svolítið eins og að núna væri loksins um heimurinn að taka eftir okkurog við hefðum eitthvað fram að færa svona í því alltfjöla umkörfi.Rósa var að gefa út bókinu að kalda stríðsborgin og fjallarmiðalanna sem aðdraðanda fundarins og val á fundarstað og fleiraen líka andrumsloftið í samfélaginu. Við sem yngri erum þekkjum ekki þessa óknuð kjarnorku stríð sem að gegnum sýrði samfélagið stóran hluta nýjundu áratörins og þar áður.Það áði til allra, líka barnana sem að tala við í hlýðaskóla dæin áður en leitófundurinn hóst.Þau voru hrætt og höfðu ekki mikla trú á því að leitóarstórveldarna næðu þeim árángri sem að stemt var að.Það eru hagsmunir barnana og ókominna kynnslóða sem verða til umræðu á fundi stórveldarleitóan í Reykjavík.En hvaða hugmyndir gera íslensk börn sér um þennan fund og þau mál sem þar verða á dagskrá?Ég finnst það að það eru mjög ánæðið að hafa allir í Ísland, landkynningu og svona.Síðan vonaði ég bara að það er sem í frið og gangi bara vel hjá það.Svont evast ég það. Ég finnst aldrei neitt ganga hjá þjóðum, kvorum.Ég finnst það bara rugglík báðar átti hvað er að reyna með þessar kjarnarku vopna. Ég vona þetta gangi núna.Hvaða hugmyndir gera þú um þessi kjarnarku vopna og kjarnarkuna?Já, ég veit að þetta er mjög öllu vopn og ég hef stundu verið að hugsa út í það að ef að því kjarnarku stríðs kemur,að við erum beint á millið að bandaríkjana og sovjetiríkjana, að þá eruðum við svona eitt af þeim fyrstu landum sem eruðir aðast á.Það gefur mér aldrei reyling að hugsa um að Ísland verið lagt í eigðið einhvern tíma.Og hvaða hugmyndir gerur þú þér um þá reykan og golbarsjófun?Ég gerir mér mjög litlar hugmyndir um þá sjálfa en ég gerir mér hugmyndir um það að þeir eru tveir voldugusti menninir á jörðinuog þeir getur eitt heiminum ef þeir kemurst í ósætti.Ef þú trúið að þeim takist að komast að samkómalagi þannig að því er þið afstyrt fyrir fullt og allt að þeir notuðu vopni sem að þeir ráðið virk?Já, ég hef trúið að því en ekki mjög mikla.En ég held að þeir náðu aldrei fyrir fullt og allt að starta.Og eins og við heyrum þá höfðu börn og ungmenn á þessum árum miklar áhyggjur af íbúnaðar kapplaupi Stórvöldana.Neymyndir í áttundabekk, æfinga og tilvunarskóla kennaráskólans, það sem að núna er háttegskóli,tóku málinni sínar hendur og sendu leðtóðanum tveimur bref.Það var Kristín Helga Þóranstóttir sem átti hugmyndina og hrindin í frangand á samt samnemundum sínum og kennurum og fleirum.Aðdráðan var sá að árið 1985 var alþjóðlegt ár æskunar.Og við komum saman á Bekkjafundi um haustið og vorum að ræða það hvað við getum gert til þess að markera þetta ár.Og þá kom upp svo hugmynd að sapna undirskriftum fyrir rauninni friði því að staðrendi var svo að mjög margi krakkarhafði gífulegar áhyggjur af ástandi heimsmála á þessum tíma eins og kannski bara gildurinn dæn dag.Við settum sniður og sömdum ávarp til liðtóa Sovjetiríkjana og Fórsættabandiríkjana sem var í rauninni ákvæðlu um að þeir stöðvuðu þetta vipunakaplu sem geysaði og einhvern veginn við skinnjuðum og upplýðum að var ég sífælt meira óg við okkur og okkar framtíð.Bréði var svo sendt til liðtóan að tvekja á samt undirskriftum rúmlui 8.000 barna og ungmenna á Íslandi.Hátt virti liðtói bandiríkjana, svo kemur skástríkjað Sovjetiríkjana, Rónald Reykjann, Mikael Gorbachev.Í tílefnaf ári æskunar höfum við æska Íslands útbúið undirskriftalista gegn viðbúnaðarkraplupinu.Okkar einlæga ósku svo að við og komandi kynnslóðir,fáum að lifa í heimi, fríðar og bróðernis.Það er ræðileg tilhjómsun að öll þau kjarnorkuvopp sem til eru geti grantað heiminum á svip stundu.Stöðu við víbúnaðarkraplupið áður en það verður hún sendt.Kristýn segir að það hefur farið mikil vinna í þetta að senda bref til allra grunnskóla landsinsog fá undirskriftirnar og setja þeir í kassa.Annan mertan Sovjetiríkjunum og hinn bandiríkjunum.Í bandiríska sendiráðinu voru svona svolítið hrissingslegri móttökur, mann ég,á hverju fannst en hérna nýra tungvöldu þessum að rúsnarska sendiráði var til húsa,eða það er sovjíska sambanslýðveldisins.Það var, hérna, já, Amerikunanum var þetta svona svolítið snubbóttur örgstverði sem tók á mót okkuren aðeins alveg leiri hinn um einn og stötti setna var okkur meiris að bóði móttökur þarþar sem fengum te og súkulei.Og við munum örg en þá hvernig pappirinn utan á því var á leitinn og leit út.En síðan líði sumari og þarna komið árið 1986 og það dreyði út í tíðindaðum haustiðað þá er tilkynnt að Ísland hafi orðið fyrir valinu sem staður fyrir leitófund.Og við vorum náttúrulega bara, þetta var svona mjög stort í okkar hugaeins og bara held ég að við gildum um flest allar íslendingaen kannski sérstaklega svona krakka sem að hugsaði mikið um þessu mál.Þá var ákveðið mjög stuttu fyrir leitófundinn að hann erði haldinn í Reykjavík.Þegar það lág fyrir fyltist alltaf réttamönnum og spennan jógstog Kristín og bekkefélagir hennar fenguð að vita af því að Ræsa Gorbatsjóf,eiginkona sovjet leitu hans, vildi heimsækja þau.Þá fór undirbúningur á fullt og skólinn þrýfin hátt og láttog skólastjórin Óláður Há Jónasson fór fyrir hópnu.Að hann og Guðmundur Björg Kristmundsson, yfirkennari, Jónas Pálsson sem starfaði í kennarháskólanog ræstingaliðskólan, þau voru bara alveg langt hrum á kvöld,aðfarnátt lögdagsins þegar Ræsa kemur að þrýfa og gera fínt, bóna gulvin.En við krakkarnir snurum okkur í að útbúa ávörp, meiri segja á rúsneskurúsneska þýðingu sem að, hérna, bekkessisti mín Elva íri Gilvardóttir fluttiog einni voru þrýr nefnundur sem að fluttu tónlist.Og mér langar bara að geta þeirra, það voru Solveig heitinn Tóllarsís,Bóel, Sigubjörg Bóel Hjartadóttir og Ásta Hallgrímsdóttir, því þar gera þetta svo fallega.Því miður mani ekki hvað það spiliði en þetta var falleg dagskráf sem að fór þarna fram í okkar kennselstofu.Og þegar hún kom, sko, þá, það er mjög eftirmínilegt. Við stóðum út á tröfnum skólansvo það kemur þessi svona bíl að lesta svörtum volkubifriðum og sægur á fréttamönnumog við komist verðilega upp í kennselstofuna fyrir fólki en þarna voru reffulegir örgisverðir með,í ríkfræðum, við komist verðilega upp í kennselstofuna fyrir fólki en þarna voru reffulegir örgisverðir með í ríkfræðumvið komst verðilega upp í kennselstofuna fyrir fólki en þarna voru reffulegir örgisverðir með,sem að eins og nákvæðilega hvað að fólk þetta að vera í stofunum, hver er ekki og kifta okkur bara með og inn.sem að eins og nákvæðilega hvað að fólka þetta að vera í stofunum, hver er ekki og kifta okkur bara með og inn.og reysa átti vist upphvalega t續tur mínútur þarna í sinni laungu og þétti dagskrá ég eða dægin.og þétti dagskráðið í daginn en mér skilsta Ólafi skólastjóra að þetta hafi staðið upp myndir klukkutímaþví að hún var bara mjög afslöpuð, spurði margs og flutti sjálf langt á varp í minningunniog tók sér bara þann tíma sem henni greinilega fannst nöðsilegur og var allur leiti afskaplega alulegog bara glæsileg og við sátum þarna egt ogOg hvað sýtur eftir hjá ykkur svona í dag eftir að hafa fengið þið hitt hana og brefið það við skila þessum áranglu?Já, það er náttúrulega bara, ég hef oft hugsað um þennan dag og þessa stundað því að þetta er bara mjög merkilegt að fá uppljóð svonaÉg held að það sem standi upp úr sé bara að það að krakkar fái hugmyndeða krakkar svona látið til skar að skrýða með það að segja hugsin um ykkurt áhugjefniað það sé síðan hlustað á það og að það leiði til einhvers atbörðar eins og þessaÞað var virkilega sterk upplifun og hún er það ennþann dag í dagOg þetta er hlustendur, ekki bara að þeir yngstu að taka til sín, það geta allir haft áhrifog það eru sumir sem vilja meina að þetta bref til leitóðana hafi komið Íslandaá kortið, sérstaklega kannski sovið megin og hafi átt kannski svo litin þátt í þvíað fundurinn var haldinn hér í ReykjavíkÞetta er dásanlega saga og svona eiginlega skemmtilegast að saga hann til að trúa um tilurleitóðafundarins hér, en þetta er reyndar ekki eina kenningin í sjómanstáttunumstríð og friður sem síndir eru hér að rúðum þessar myndir, þá er sagt frá leitóðafundunumog í fyrsta þættinum þessum aðdraganda. Ég hef til dæmis ekki heilt áður afstjörnuspekingi Reykjans eða eiginkonu hans Nancy sem að meldi með Reykjavík sem fundast aðvistJá, mjög áhugaverði kenning, en við skanum að leita aftur á forsiðu morgblassisaðeins eftir leitóðafundireyndar, þetta er 2003. september 1989Rónald Reykjann, þávenandi forsið til bandreykjana, ákvaða að halda til fundarvið Mikael S. Gorbatsjóf, aðalritar af sovjaska kommunistaflokksins í Reykjavík árið 1986eftir að Nancy eiginkona hans hafi ráðfært sig við stjörnuspekingÞessu heldur stjörnuspekingurinn Joan Quigley fram í viðtali við bandaríska dagblæðiðThe Washington Post fyrir þessari vikuOg í þáttunum sem þú myndist á áðan, stríð og fríður, þá komum við fram að vinskapurReykjann hjónana við bandarísku sendeirarjónin Hírólandi hafi nú, já, líklega hafttalsveil áhrif líka á því að valið á fundastæðinuJá, allir það ekki, svo þau, dóttir Reykjans komiðinu líka, það er alls konar ástæðurEn saman hverja ástæðan var, þá varð niðustöðan þessi, Reykjavík varð fundastæðurinnVið slum heyra aftur í rósuÍsland var auðvitað ekkert augljóð stvald, því að Ísland var alls ekki hlutlöst í kaldastriðinuStopn aðili NATO og hérna, hér hefðu verið ákveðin svona átökk á milli stórveldanaum aðtekli Íslandinga og Íslandingar komist upp með ýmislegt út af því aðþeir voru svo mikilvægri, eða landi var svo mikilvægt í kaldastriði samhenginu út af landfræðilegri leguhérna norður í AllanshafiOg sko, það var í rauninni samkvæmt skjólanum, Gorbatsjóf sem læði tilað þeir myndu hittast hér í, eða þeir myndu hittast á vinnufundin sem var fyrst talað um fundinog nefndi þá strax annars vegar Reykjavík og svo London sem mögulega fundastæðiOg á endanum verður Reykjavík fyrir valinu held ég aðalega út af því að hér þótti auðveldaraað tryggja öryggi leittóana með svona stuttum fyrirvaraOg svo sagði Gorbatsjóf líka, og það er skjálfæst, að það væri öruglega þægilegast að halda þetta í Reykjavíkþví að þá myndi ekkert stórveldana móðgast og þá áhansennlega við, sko, að breytar eða frakkareða hverju sem það væru sem hefðu annars fengið svona fundinn á sitt borð, að þeir myndi ekki móðgast við því að það væri haldið á litla Íslandi, skoÞað er kannski allt í lagi að geta þess að það er ekki bara við Íslandinga sem eru svona upptekin að þessum fundien það fyrir 40 árumÍ vikunni var hann blað frumstýnt hér á landi í Hollywoodmyndin The Brink of Warog þar bregður Jeff Danielsir í búning ReykjansJá, og Jared Harris sem var markimuninast eftirúr Tjernobyl þáttunum, eða Gorbachevog við herðum einn brot úr myndinni, hérna er eitt af hannJá, þannig að í lókinn herðum við reynda Reykjan að spyrjautryggisáþur hansinn, George Schultz, hvernig honum hefur dottið hugaðvelja eitthvað hús á Íslandi sem fundastallog þannig erum við þá komið enn eina ástæðinu fyrir fundastæðinuað það hefur hugmynd Schultz sem er í myndinni í leikin af J.K. SimmonsJá, J.K. Simmons, frábær leikari, ég ætla að trúa þessari genninguÞetta hefur verið, það eru ekki smáliÞað var hans hugmyndog ég held að það sé nú líklega slíka að ástæðinu fyrir því að Ísland var fyrir valinuvar að það var þægilegt að tryggja öryggi í þessum fljóttitumað því það þurfti að gerast hratt eins og Rósa var að tala um hennar þettaAlvöru drama í þessari myndin sem við átunumGert smáEn við fylgdumst með öryggiskeslin í vikunniog innfljótt að hundunum sem að Marco Rubio fekk að taka með sér til landsinsfyrir vikunni til að þefa öllum búnaði fjölmelamanna til dæmisJá, mjög nú nú svona líka eftir enn meiri öryggiskeslusem fylgdi þárandi Varafósta Mike Penceþegar leginni skiptur lúruðu hérna á þau konum í borgatúrunniÞað var líka freistandi að velta fyrir sér öryggiskesliní kringum þennan leðtofund fyrir 40 árumHún var auðvitað mikil og allir kallaði til þeirra á með landalegiskeslanJá, og þetta er nú ekkert svo langt síðanÞetta er ekki nema 40 árog það er maður undir frásagnar um öryggiskesluna þá og núEinmitt, hann heiti Karl Stenar Valssonhann er yfir lögla þjóðn og sviðstjóri hjá Ríkis lögla stjóraog eitt af hans fyrstu verkefnum af þessu tæginuvar einmitt fundurum fyrir 40 árumAnna Leaþórið stótti fréttamaðurRættið við Karl Stenar að heimsokn Rúbjós lokin á þriðu dagog rættið hans við hann um einmitt fundurum fyrir 40 árumog hann segir margt hafa breystþegar svona stóru verkefnir og annars vegar hér landiJá, já, ég er nú að viðkjöna þaðþað var svona með fyrstu verkefni sem ég tók þátti ísem lögla maðurþað hefur mjög mikið og margt breystog kannski fyrst og fræðinst myndi ég nú segjasvona tæknilega séð hvernig lögla stýrir sínum aðgjörðunþrátt fyrir að það hefur gengið ákvæmlega vel á þeim tímaog skemmtilegt að þá taka þátti íað þá er eiginlega bara það næstuð í grundvallamunurá því sem að það er svona mjög mörguleitien samt á hvern aðrið sem er alveg einseins og útfesslur á hérna fylldum og svonaþað er kannski gert aðis öðruvísien grunn aðriðin einsHvernig heldur og umfangið yrði núnaef að slíkur fundur yrði haldinastÞað erði nú mjög mikið um lokanireins og reyndar var þáÞað erði nú ansi mikil svona höfdsettsem að borgari myndi finna fyrirÉg held að það sé ekki nokkuð afiÞví miður er bara umgjörðin einhvern veginnþannig orðin og hætturnar sem eru í kringumþá sem eru að koma á slíka fundiað öryggis þættirnir eru með þeim hættisem að hafa mjög miklar ástafanÞannig að það erði ábyggilega mjög mikið í lagtTalsvöld meira en þáJá, ég hugsaði þaðSvolítið öðruvísi samanOg það var ekki bara lörugla sem varþað var hraðar hendur þarna höfstu 1986Nei, til að skipulega sigÞetta var ekki náma hálfu mánuður sem allir hafðutil stefnu til undirbúinins fjölmilarog hótilegjandur hýrlandi þegar á meðalOg það er fjallað um þetta í þáttunumStríðu fríður sem við myndust á áðanog svona sagt fráumstanginu í kringum þettahótilegjististaðir sem þurftu aðbara að græja 1-10 fyrir allan fjöldanaðalega þá bláðu fréttanJá, einmitt. Þetta myndust alltaf á umfyllunumsolmirkvanina í sömur þegar fólk var að fara að leiðaút húsin sín þegar ströymurinn láfingarí bunkumJá, og fengur uppundu 100 áskallá þeim tíma sem erumargir 100 áskallir í dag fyrir baranokkað daga. Einmitt.Þannig að svo miður auðvitað ekki missatjónaraf bara ástandinuí heimsmálunumorðræðinu og spennustíinusem að þessi fundur áttinuog að minka til muna. Einmitt.Kjarnórgu ógnin vofiði yfir ölluog sliðsið Sjarnóbíl kjarnórguverunufyrir þetta sama ár síndi ámjög óvægin hátt hvaða skalakjarnórga getur valdið. Já, ekki sístþegar óvinir í austri og vestri keftustvið að bæta í varnabúri sitt.Við skulum heyra aftur í rósu.Og þessi undilikjandi óttivið kjarnórgustyrjöld að hanner að gegnum síra allt samfélagiog það er sko þessi óttisem að skýrir líkaþessi tilfinningaríku viðbröðút af leittóhafundunumaf því að það berst útþegar leittóhafundun erá sér stað að það sé verðaræða afvopnunamál afeinhverju alvöru og fólkbara þráirraunverulega að eitthvað fara að gerastí þessu málum því aðþessi ókn var svo raunveruleg.Sko, hérnaþegar maður skoða dagblöð frá þessum tímaþá eru fjölmila mikið að velta þessu uppog til dæmis bara spurningdagsins í tíu, hvað fyrir óttastþú kjarnórgustrýð og það er náttúrulegaallir alveg bara lýsa þvíég vera, já, þetta sé bara raunverulegurótti. Þannig að það máalls ekki vannmeta það, þó aðeinmitt kaldastrýði hafi kannskimíkst ef það verða að hugsa svona umsamskipti, sósælistafi,sofuvitríkin og svo framvegis að þaðauðvu svona breyttar áherslu svar eftir þvísem að tímin leið. En þessikjarnórgu ókn var alveg raunveruleg ogég held að margir muni eftir því sérstaklegafrá nýjunda áratöknum þegarað stjórnustrýðis áallurinn vará allra vörumog ég má nefndi eftir því sembarna vera bara mjög hrættvið kjarnórgustrýð ogþessi hugmynd sem að var líkahaldi mikil að Íslandingumað í áraður þá fyriraðra hlið að ef aðbandar ekki að hér myndi fara þákemur bara rússatnir og það þýtti bara eittbara kjarnórgusprenguvarpað á Íslandum.Rósa segir að flest hafi breyst síðaná þessum árum en það megi finna marga hliðstaðurvið daginn í dag. Til dæmissamskipti stóröldana. Þau erulítilega engin í dag millir bandaríkjanaog rúslands en í kaldastrýðinuvoru samskipti millir bandaríkjanaog sóvutríkjana alltaftölu verð. Sérstaklegaþegar kemur að margskonarmenningastar sem ég. Meira segjaþegar að sóvutmennir reyðustin í Afganistansem er kannski svolítið sambarlegtvið það sem gerðist núna þegar að rússarreyðustin í Úkrænu.Á þeim tíma voru líka efnaðastfinganirog sóvutmennu þetta ekkií góðum málum á allþjóða sviðinuen þá heldur þessu tengslsamt áfram, alveg í lámarkiog það sem er ólíkt núnaer að það eru eiginlega engin svonasamskipti í gangi í dag.Þessi samningur sem ég var að vísaí áðan sem var frá árun1958 varhérna það var Gerní gerðþessa samning í þeirra kaldastrýðinulaug, millir úslands og bandaríkjanaog hann er ekki lengur í gildi, barasem eitt dæmi. Það er rosalegatil svona samskipti í gangií dag, miðan við hvernigþetta var í kaldastrýðinu.Washington isoffering to saveMoscow, MoscowHurry upIt's almostnews of the eveMoscow, MoscowCan't you hear meWaiting on the lineMoscow, MoscowHurry upIt's almostnews of the eveMoscow, MoscowWhat's now, what's in timeis offering to saveMoscow, MoscowOg þá ætlum við að halda tilLichtenstein, litla fyrsta dæmisinsmillir Austríkis og Sviss, það semerða prinsinn Aloís Filipe MariaLichtenstein deilir og drotnarað hluta til allavega, yfir þeimtæmlega 40.000 íbúum sem það erað heima. Björn Málkvist,þú ætlar að fjalla um málið og ég skal viðkjönamaður veit kannski ekkit mjög mikið umLichtenstein, nema þetta er pínulítiðog forrikt ríki, ekki satt?Alveg rétt, það er í næstu þvítíu sínum minna en Íslandhvað allavega, hvað fólksfjölda var þarog það er minna en Reykjavíkað flatamáliðan, en það er ríkasta landí heimum við þjóðaframinslu og mannog við erum reyndar í nánusamstarfi við Lichtenstein í gegnumsamninginum Európskvaða erfnaðarsvæði.Já, ymmit, það er ekki allavega þar semmann heirir minnst á landið.En hvað með hann Erðaprins í myndistáðan?Já, hann Alvís, hann er kallaðErðaprins af því að pappans eren þá lífi, en hann, sérst, afsalaðisér völdum til Alvísárið 2004 og hannhefur einlega jafnveikil völd og þingiðog ríkistjóðunni í Lichtenstein, hann geturhafnað lögum sem að þingið hefur staðfæstog hann getur líka hafnað við að viðkjönaniðurstuður úr þjóðaratkvæðgreislusem er reyndar mjög vinsalari í Lichtensteinen það er búið að halda tøyjist líkraá undanförnum árum og áratögum.Já, og það er að meðal um rétt hvennatil þungunróf sem er afar takmarkaí Lichtenstein, ekki rétt?Jú, þetta eru með ströngustu reglum í Evrópuvið tölum kannski meira það hérna og eftiren Alvís er nefnilega strangtrúaðurkatólki og hann er alfarið á mótiþví að konum er í rúa þungunþannig að það er sem að það geraþær fyrir að keira til Svissu eða Östuríkissem er reyndar bara um korters ferðalagaen þær eru þar með strangtil tekiþað brjóta lög í Lichtensteinog þetta er eitthvað sem að margir viljabreyta en ekki erða prinsinAlvís, við tölum að tala um þettahérna og eftir. Gerum það, en þúætlar að byrja að bjóða okkur upp á uppháfstónuí þjóðsöng Lichtenstein.Herum brota honum.Þetta er hljómutaldi kunnulegt.Þetta er sama melódiá því þjóðsöng breyta, er það ekki?Jú, en textin er kannskiaðeins öðruvísin. Það eröllum er í lofgjör til Lichtensteinog reyndar varlega sem melódiað hún hefur oft verið nótuðí þjóðsöngum og hátuðjásöngummjög mikið á 19. öll, tala umSviss, Prústlandi, Rústlandiog reyndar í LichtensteinSviss allar gotur til1961 og svo er þaðKongasangen í Noregiþað er sama melódi íþví lagi. Og svo er þetta eldgamlaÍsaföld? Ágamlega, þannig aðLichtenstein er ekki eina dæmiðum ríki sem hefur nýtt sér þessamelódið, en ég veit reyndar til þess aðþegar einhverjar sérumónir eruí Lichtenstein, þar sem að breytar eruviðstætir, þá er tali nú aðspila bara annan fjóðsengin.Já, ok, það stýttir landsleginu aðeins.Það stýttir. En nú, það verðurnú sklúfið að heyra hvað þú hefur að segja okkur um Lichtensteinog erðaprinsinn.Hvað er best að byrja þegar maður talar umLichtenstein? Jú, það erfyrsta dæmi í fjallasal Alpanaeitt af ríkustu löndum heimsþar búum 40.000 mannsog erðaprinsinn Aloísá heima í Kastala fyrir ofanhöfuborgina í Lichtenstein sem heitirVadús. Aloís ersamsagt af Lichtenstein ættinni.Já, landið er nefnt eftir hansforþörum. Það var aðalsett semmeðal annars stuttir leitt og að hinsheilaga rómönska keisaradæmisá 70. öld meira um það á eftir.Aloís er samsagterðaprins. Pappi hans sem heitirHans Adam er prinsinnaf Lichtenstein en Aloístók við stjórninni 2004og titillinn ogembættið eru talsvert miklumeira en einhver skraut húfaeða arfur frá miðöldumþegar kolungar, drottningar og prinsarriðu lögum og lofumvíðast hver í Evrópu.Lichtenstein er samsagtþað sem kallað er stjórnarskrárbundiðfyrsta dæmi. Það eru25 þingmenn kjörnir álandtak sem er þingið í Lichtensteinog það er ríkistjórn sem færmeð framkvæmdavaldið enfyrstinn eða núna Aloís erðaprinshefur eins og er völdtil japs við kjörna fulltrú ástjórnvöld. Hann geturvísað ríkistjórninni frá til nefndómara, hafnað lögumog hafnaði að virða niðurstuðurí þjóðratkvæðgreyslu sem ereinmitt það sem stemdi í fyrra á þessuári þegar meirinn 5.000íbúar í Lichtenstein, vel að merkjaum fjórðungur skráðra kjósendaskrifuðu undir kröfum aðhalda eftir þjóðratkvæðgreyslu umaukinn rétt kvenna til þungunarófs.Í Lichtensteineru nefnilega strangar reglureinar þær ströngustu í Evrópuþal er þungunaróf bannaað nefna líf og heilsa móðu sé í húfieða þungunin sé komin tilvegna glæpsamlegs aðhæfisþannig að konur þurfa að fara tilÖsturíkis eða Sviss og borgakostnæðin sjálfar.Til aðan sem laður fram fyrra á þessuári gengur út á að lögleiðaþungunarófi 12 vikur eftir gertnaafnema bann við því að veitaupplýsingar um þungunarófjá, slikt bann er í gildi í Lichtensteinog að sjúkratryggingar megi greiða kostnæðvið þessa aðgjörð, já það ernefna líka bann að. Sem sagttil aðan var laður fram, fekk þýttekanstuðning, þingið í Lichtensteintókana fyrir í sumar ogsamþykti að losa um þessarströngu reglur. En til aðanum þjóðratkvæðagreisl var hins veriðfælt með naumum meirilútaí þinginu. Þeir sem greiðtu atkvæðiá móti því, sögðu aðþjóðratkvæðagreisl að verið jú óþörfað því að þingið hefðu kosið með samþyktlagafljumarpið. Og þaðlosar Aloís Erðaprinsauðvita undan því að þurfa að hafnanýðustöðu í þjóðratkvæðagreislu.Prinsinn hefur eins og að sagtað hann ætli ekki að staðfestalaugin, en vilja samt ræðaum einhvers konar málamelun.Og málamelun erenda staðan eins og hún er núnaí Lichtenstein varðandi möguleikahvenna til þungunarofs. Árið2011 var nefnilega líkaað þjóðratkvæðagreislaðum samu málekki svo fyrsta reyndarog þá lísti Aloís Erðaprinsþví að vera að hann myndi óhygg aðhafna nýðustöðunni. Almenntirtalið að svo yfirlýsing Erðaprinsinshafi haft áhrif á kjósendurnýðustöðun var að48% kjósenda söðu já52% söðu neivið auknum réttundum hvennaen það sem gerði svo í kjörfæriðvar að prinsinn og stjórnvöldgerði ákveðna málamilunum að líta framhjáði að konurfæru yfir landamæri til að færiaðgerð til að rjúa þungun sem erjú strangtiltekið lögbrottí líktanstein.Þessi þjóðratkvæðagreislað 2011var bara eitt dæmið um þá spennueða núning sem verið hefurmelli stjórnkjörfið sinn svo tjájúað segja margra sem búa í líktansteinþannig að álið eftir2012 var sapnaðundirskriftum fyrir nýja þjóðratkvæðagreislusem í þetta skiptiðsnýjarist um að takmarkavöld erðaprinsis til að hafnanýðustöðu, emitt íþjóðratkvæðagreislu. Reyfingin sem aðslóð fyrir þessu framtæki kallaðistdamit dæna stimmutseilt eða fannig aðþitt aðkvæði telji eðaskipti máli. En anstæðingarnirmynduðu samtök sem héttuForgot, First og Fatilandfyrir Guð, Furstan ogFöðurlandið. Nýðustöðan var að76% kjósandavoru mótið í að takmarkavöld erðaprinsins en aðhafðan sjálfur lísti verið anstöðuvið til lefuna og hóðaðireyndar að segja af sér yfir þvong samþygtsem reyndar endurómæði hóttun sem kom fráföðurhans Hans Adam álið2003 íN1 þjóratkvæðagreyslunni.Í það skiptið lagði HansAdam nærmina til að völdhans erðu aukin að fyrstinngeti vísað ríkistjóðunni frá völdumhann geti sjálfur útnemd domaraog hafna nýðustöðum í þjóratkvæðagreyslu.Þetta samþygtu64% kjósanda.Kanski vegna þess að Hans Adamhótaðið í beinlýnis að flytjaá landi og gerast einhvers konarútlegi í vín að sjálfsögðuhvar hann að staðar sem hefði að líkindumþýtt að Líktensstæn fjölskyldanmeð öll sín auðefi hefðiyfirgefir landið sem berþeirra nafn.Líktensstæn fjölskyldanennabla vell auðug.Það er líklegast engin leiðast ánákvæmri tölu á verðmæti þegareigna sem tilhæra þessari fjölskylduen nýlegar útvektir sem gerðarhafa verið sína að þessari eignirþeirra eru metnar upp á þetta4,6 til 9miljardar efra sem erustjartfræðir eða uppæðir.Til samanburðar eru eignir breskukonungsfjölskyldunar taltar veraaðeins um 640miljónir efraeinhverstaðar umflabill tíu sinni minni.Aðal uppspretta þess aðauðs Líktensstæn fjölskyldunartali með að bankin sem þau kæftu snemmasíðustöld, LGTeða Líktensstæn Global Trustbankin sem er svonaengabanki sem í fyrra var að sýslameðum 650 miljardarefra eignir fyrirríkt fólk, aðra banka oglíferisjóðis og eitthvað sem nefntog bankin er undir stjórnannars prins sem heitir Maxog er bróðir hans, Aloís Erðaprins.Pappi þeirra, fustinnþar að segja Hans Adam, hefur líkaundarförtum og árum og áratögum veriðdúlugur að kaupa hlutablið í allskonarfyrirtækjum, fara meðallandbúlnaða fyrirtækjum í bandaríkjunumsem meðal annars framleiða Rís Grjónsem seltaður eða þeim á Íslandiundir vörðamörkinu Angl Bens.Og svo er það listafarkarsapnið semLíktensstæn fjöldgildan hefur verið að sapnaundan farinn tja, 400árið að svo, í því sapnieru eftir því sem nestverðu komist um700 högmyndir og um1600 málverk, fara meðalmörg eftir gamlu evrósku mestarunaeins og Rafael, Rembrandt og Rubens.Þetta sapn er líklegaerfiðt að meta til fjár, en þaðgefur líka af sér, því það stöðureða lána verkúrði á listasýningarvitt og breytt um heimen.Auðað við Líktensstæn fjöldskildunareru þannig að hluta til nýen þau byggja líka á gamlumgrunni, mjög gamlum.Fyrst í Líktensstænin vanneblegaHugo Nockur von Líktensstæn sembyggði sér kastala anállagt víní kringum 1130og í gegnum aldinnar eignæðistfjöldskildan mikið af landi ímið-Evrópu. Ekki sístibyrjun 16. aldar eftir aðþrýr Líktensstæn breyður þegar KarlMaximilian og Gundakarbundu trús sitt við þáverjandileðtóa hins heilaga rómanskakesaradæmis sem hétt FerdinandAnnar. Breyðunum þrýrstuttu hann og Karl Líkka í30. stríðinu og fenguða launumviðáttum mikið land á svæðumsem síðar urðu hluti afTjekkoslovakíu og Slovakíuþetta á eftir. Ættin varnátængdu valdhöfum en var ekkimeð stöðu innan kesaradæmisinsfyrr en Hans Adamþað var svonur KarlsLíktensstæn, fekk að kaupatvö lítil svæði við landamælunaSviss. Þessi svæði héttuSjælenberg og Vadúsog þau urðu síðan að nokkurt meginsjálfstæðaríkinu Líktensstænálið 17. og 19.sem er ástæðan fyrir þvíað árið 2019 var fagnað300 ára ammaliog þetta ammalis lag varspilað út um allt í Líktensstænþað er samið af konu sem heitir RahelÖri Malín, hún er leikskólakennari í LíktensstænRahel syngur lagið á Allemalisem er útbreytt málíska íSuðu Tískalandi Sviss Líktensstæn og viðarvel að merkja daglegt máliLíktensstæn er tískaen ég myndist á Tjekklanda á þannsvæðið þar sem að Líktensstæn fjölskyldanátti víðáttu miklar landarögnir og kastalaog reyndar líka á svæðum sem setnatilherðu Tjekk á Slovakíueignis sem fjölskyldan fekk að launumfyrir stuðningin við Habsborgaraí 30 ára stríðinu á 17. ölden þeitt er vindið á sögurnarsem fór á yfirstúningumiðja síðustu öldhún fór ekki vel með Líktensstæninaeins og reyndar svo marga aðraFranz Josef, afi Aluísar Erðaprinsvar mótfallin því á þessum tímaað nazistar í Þískalandifengið að inlýma Súdetalandþar svæðin í Tjekk á Slovakíuþar sem Þískumælandi íbúar voru í meiluhlutasem voru reyndar svo inlýmiðí Þískaland eftir að munhjensáttmáliníðlaræmdi var samtíktulsvo fór að Þískarstjórnin gerði upptækarallar landarignir Líktensstænaá þessu svæðisamtalsum 1600 ferrkilómetraFranz Josef tókst hins vegar að sjálftil að þess að Líktensstæn sjálf var hlutlöstþannig að þetta litlaríkivar aldrei hernumið eða inlýmaðeins og ölluríkiFranz Josef fór meira sig að til Berlíná 1939 og hitti Adolf Hitlersvona til að minnaá sjálfstæði Líktensstænhann sendi Hitler svo reglulega skeititil að skjalla árangur fískahersins framanavið stríðunum allavegaþað sem gerðist svo eftir setni heimsturöldvar að ný stjórnveldi Tjekoslovakíulitu á Líktensstænasem þjóðverjaþað þýtti að fjölskyldan fekk sínar landarignirekki tilbaka og tengslmiðliríkjana tveikja voru rófinog farfið sattog reyndar hefur verið dilt um þessar landarignirfyrir domstólum allar götursíðan þáTjekoslovakíja vildi sem sagt ekki viðað sjálfstæði Líktensstænog árið 2004 fyrir aðeins22 árumliti allt þetta að deilusem að Ísland átti reyndar óbeinaað koma að. Það var þegar aðTjekkland sem að var til árið1992 var að gangií Evrópussambandið eins og svo mörgönnu ríki í östur hluta Evrópuog þar með að verða hlutiaf Evróska efnuhessvæðinuLíktensstæn sem að þá varað auðvitað eins og Ísland og Nóriðbúið að vera hluti af Evróska efnuhessvæðinuí tíu ár átti eins ogönnu ríki á Evróska efnuhessvæðinuað staðfesta þessa stekkunen neytaði að gera þaðLíktensstæna sögðuhvernig getur við samþyggt yngöngu Tjekklandssem vill ekki staðfesta sjálfstæði okkarsögðu stjórnvöldi Líktensstænog reyndar tóku Íslandstjórnvöldundir þessi sjónamiðDeilan leistist hins vegar á nokkrumvikum og nokkrum árum síðarvar allt fallið í ljúva löðmiðliLíktensstæn og Tjekklandsen Deilan um landareigninnarhún stendur hins vegar ennþáLíktensstæn og TjekklandsLíktensstæn og TjekklandsLíktensstæn og Tjekklands
