0:00 0:00
Í spilun núna

Umræðurit

Komiði sælir, kæru hlustendur og velkomin í blöndu hlaðvarp sögufélags.Ég heiti Kristýn Svága Tómastóttir og hjá mér setur Anna Agnarstóttir,professor emrítus við Háskóla Íslands. Velkomin.Takk.Ég er sem sagt að rítstjóri nýra rítræðarsögufélags sem að hóf gangu sína í ár.Serjan heitir hún og það komu tverr bækur núna í vor sem að hefur þegar verið rætt um í blöndueftir rækniði Kristýn Stóttir og Artur Gunnarsson.Þurfa munið fá mannrettindi og ringvegurinn og nú í haust munið síðan bætast við tvær bækur.Og önnur af þeim er svo sem við ætlum að tala um hérna í dag, brefið sem leytið til bildingar eftir önnusem að Gunnar Þór Bjarnarsson rítstýrði.Og Gunnar Þór myndi okkur á, ég var að segja þér það að við ættum alls ekki að reykjaalltaf þá sögu í viðtalinu sem við sögðum í bókina því að hún er svo skemmtileg og við viljum að lesendurfái nokkuð fyrir sinns nú þegar þeir taka bókinu upp. En við getum kannski bara dreigið það stuttlega saman að húnfjallar um hérna frægu bildingu, jörgundar hundadagakonungar, konungs er svona í forkrunni þarnaog sem er alltaf alveg ótrúlega saga. Ég er bara einhvern veginn hérna áttæðið mikið almenna á því fyrir að ég las bókinaen viltu kannski bara byrja?Já, að segja mér svona hvenar og hvernig þú fjast áhuga á þessu viðfámssefni?Já, þetta byrjaði nú bara fyrir löngu þegar ég þarna var búin við BIA-próf í Breitlandi.Þá kom ég heim og ætlaði að taka mestrapróf eða kandma-próf í sagfræði við Háskóli Íslandsog þeir vildu einleikil heipa mér inn á kanddaðstíð að því að ég hafði ekki lært neina íslandsugu í Breitlandi.Þannig að ég varði að taka öll stíð í Íslandsugun og skrifa aðra BIA-ryggjörð.Ég hafði skrifað BIA-ryggjörð um fransku byldinguna í Breitlandi en núna semst var ég að skrifa aðraog þá var aðal kennarinn við deildina var þá Björn Þorstinssonog hann átti þetta rosalega spennandi handrytt sem að ferðasæga einhvers breytasem hefði komið til Íslands 1817 og hann hefði bara fengið þetta handrytt lágþannig að hafa skrifað greinlega síni manns sem hefði komið til Íslandsog sónurinn með honum 1817 og engi vissi hverða var og allt það.Og Björn sagði bara, mér langar þess að vita hverð þetta er og þú og þitt verkefnier að skoða þetta handrytt, skrifa um það, sita sögulega um bakgrunnog komast að því hverju hér á ferð og það er BIA-ryggjörðinn.Þannig ég gerði það og þá kom ég ljósa að þetta var ræðismæðu breytasem hafði verið skipaðir hér og eftir nafnlega styrjaldirog átt að koma og hafa umsjón með vestlunamálum hér.Og það var til þess að ég fekk bara gríðar en áhuga á svonaennsk-íslenskum samskiptum og þannig að síðan þannig að eftir þetta árhér að taka Íslands hugunett á BIA stígi, þá var ég einlega búin að fá nógog ákvaða bara að fara aftur til Breitlands og sókti þá umog komst inn í Landenskóli Víkanámíkstins að skrifasvona M-fíl-riðgerð og það átt að vera bara almennt umbreyski-íslensk samskipti en útgangspunkturinn var þessibreyski-ræðismæður sem hafði verið skipaðir hér 1817og það kom í ljósa, það þurfti bara að losna við hannfrá Breitlandsegjum, þannig að hann var senduð til Sýburií þeirra tíma sem var Ísland og þá bara fór ég að kíkjaí þarna, bara fór og skjala söfnin og byrjaði, það vorusem satt bara í udryggisráðanéttunu í skjala söfninþeirra, þá voru bara feitar, bara bungar af skjölum umÍsland frá þessu tímabili, 1807, 1889 og svo framvegsog ég var algjörlega gáttuð, þú veist, ég átti ekkivun á þessu, ég vissi ekki hvað þetta myndi leiða til, égætlaði bara svona almennt að kíkja á þetta en ég hafðiekki hugmyndum að það veri svona roslegt magn af skjölumtil og það var bara vegna þess að það voru gríðalegsamskipti, ég mun að Ísland var bara bresku áhrifasvæðialveg frá bara 1807 og til 1814 og það var ekki baraþað þegar ég ætlaði í verslunum hér að þá voru þettaþá hafði verið bylting hér sem hafði sem sagt það vargríðaleg mikið af skjölum sem tengdist henni ogeðvitað hafði ég þarna lesið um íslensku byltinguneða byltingu jörundar undar konum.En ég hefði alls ekki áttað mig á umfanginu og það semég fannst mest áhugavert var að skoða aðdrahandi.Ekki byltingi sjálf vegna þess að það var búið aðhann saka hann að mínum að þið alveg nægilega, fyrstvar það Jón Þorkilsson sem gerða í lok 19. aldar ogsvo kom Helgi P. Brím og skrifaði 570 blaðsinadoktorsveikjerð um byltingur á 1809 þar sem hannbókstallega notar allar heimildir fáanlega.Það er en þannig að mér fannst það vera en af hverjukomið þeir? Hver var aðdrahandin? Og svo hafðiengi rannsakað hvað gerðist eftir á. Þannig að ísko doktorsveikjerinni minni þá er kaplinn um sjálfabyltinguna, frekar stuttur en því minn meira umaðdrahandan sem byrjaði svona um 1807 og svo hvaðgerist í Breitlandi eftir það og svo held áenglendingar áfram að vera hér alveg til 1814.Meir eða minna.Einmitt og bara akkur að sko verðt að skjótaþví að sem ég ætlaði líka að nefna sem erskemmtlegt að það er alltaf þannig í þessumsériu bókum að það er eitt ártal sem erútgangspunktur eitt viðbyrður og þó að þessibylting og þessi valdatíði görundar sé svonakannski hryggjarstykkið eða svona stórlutabókinni þá er útgangspunkturinn nefnit ekki1809 heldur 1807 og þá er þetta bref semleiðir til byltingar sent þannig að þúfylgir þessum áherslum alveg í þessari bók.Já, já og svo var annað sko sem kom mér mjögóvart sko þá var þegar ég byrðið að sko þettaað það var þessi maður, þessi Joseph Bankssem var bara á ferðinu alls þar og þannig aðmaður þurfti nú að rannsaka hann og hann varnáttúrulega sábreyti sem var fyrstur til aðkoma með breskan vísendaleðangur tilístan 1772. Hann var mjög frægur maður oghann hefði silt með Captain Cook og frægasteitt, já kannski bara frægast að konninaleðangur ádjónd aldranar sem var þarna tilÁstrálíu og Nýja Sjálflands og Banksætlaði aftur að sigla með Cook í fernnummi tvö en þá sinnaði, já þeir barasmári yfirildi. Hann var ekki ánaði meðþarna húsak, eða hvað er það að segja,káettunum sinum borði í skipinu svo hannbara var svona primadonna og bara sagðiég þetta gengur ekki og ég fyrireitthvað annað.Og svo bara leiði hann sjálfið skip ogsildið til Íslands og kemur hinkar1772, þetta er svona algjörð tilvinni.En síðan hittir hann þá Ólaf Stefinsensem var náttum maður og þarna stiftantmaðurinn var náttúrulega danskurinBetts maður, reynda normaður, tótalítanog þeir gerast bara verða vinnir ogskrifast á og svo frá með þess.Og svo bara 1807 sem er áriðsingjuvaldi.Þá vitt svo til að það skolliðaá stríð millir þarna Breitlands ogFraklands og breytar aðast á Danmerkuá kaupmanöfn og Danir dragast inn í þaðog þá sék náttúrulega ennski flotinstjórnir ræðurallu á hafinu og þeirhægt taka Íslands skip og sem beturfyrr borði einu skipi, því tvennesöstre sem Bjarni Sývertsen kaupmar íÍslands skip og þeir hægt taka Íslands skipí hafnaferðinu og algjör breytriðandimeð að Íslandinga í Veslun aðMagnú Stefinsson er um borðið í þessu skipiþegar það er herrtekkið og hann er þarnabara upplifir hvaða er að vera herrtöknumskipi og skipi fær til líð og allir ersettir í land og sjóminnir sendir ífangelsi og kaupminnir, þeir erusem sagt þetta er bara mjög alvarlegt ástand.Þannig að Magnús bara veit ekki hvaðhann á að gera en hann sér strax, hannfattar um leið hvaða afleiðingu þettagetur aftur í Ísland en að því að hann erhátsettur og það verður ekki búið aðformlega lýsa yfir stríði þá fær hann að faraáfram til kaupmanafnar á same herskipuog hætti herrtekkið til tvenni söstrisem var á leið þangað og þegar hannkemur þangað þá náttúrulega kemurí ljósa að Danakonungur var núhalb bilaður á þessum tíma KristjánSjöndi en Sónurhans hann stjórnaðiríkinu og var setna frir rík sjöttiárið eftir, 1808 og en náttúrulegaandúð Dana í gard Breta er náttúrulegaalveg rosaleg og það týðir ekkert aðtala við Breta og hins vegar var alvegljóst að Danir gáttu gert mjög lítiðtil að hjálpa Íslandingum að því aðBreta riðu öllu á NorðurAllanshafunni þannig að bara Magnúsidettu þá í hug.Hvaða Breta þekk ég?Já það var þessi kall sem kom aðheimsáttu pappa þarna þessi flottikallmið sem var síðan að senda pappagafir og skrifast á við hann og égman ég hitt hann þegar ég var tí áragammal og hann bar sett niður og hannskrifar þetta flotta bref tilSjöndjósupbanks og byður hann aðkoma Íslandingum til aðstofar og þaðer bara algjört bara þetta er alltfullt af tilvillinum bara brefiðfyrr alla leiði til einhansbanks fær brefiðog hann barahamasthamast við að gera allt fyrir Íslandingaog bjarga þeim. Og það erst þessi históri.Já, já það erst þessi históri, algjörlegaog þetta er bara eiginlegafyrst mér stór merkilegt að brefiðskildikoma, magnumskildi þóra skrifa honumað því náttúrulega það var algjörlega bannaðhann er embætsmöðu danahann er þarna dómstjórihann er há yfir dómarum í Íslandskaþarna landsífirjættinog hann leiði sérað brjótalög og skrifa til bretasem er bara erkiþeir eru erki fjend, bretar eru erki fjendurdana. Og svo kemur þessibreti og hann bara vil gera allt sem hann geturog hann þekkti allo að skrifa straxnorður til Skóllands, til Líðtil Vínarsins, þar að segjalitur gjörslu að fara á aðtökuðnins Íslandíkarhafið þetta þarna. Og hann ferog það er baraog svo fer allt í gangog skipinur leist úr haldiog vestlum fer að staðog svo fram að eisJá og það er einmitt, þetta eru rosalíka eitt af því sem er svo skemmtletvið söguna og hvernig þú segir hannað þetta eru svo merkilegi karakterog svona stórar personir sem að koma hann við sögueins og hérna Magnúsog sér Jósef Bank, svo pappansMagnúsar Ólafur og þetta erurosa týpur sem aðkoma hann fyrir. Þetta er ekki meðanmendNei. Alls ekkiþetta er alveg, sko, ég mennaMagnús Stefensen, hann var baraputtan í ölluhann var lang merkast íÍslandingurni á sínum tímaog hann er, hann er að geraallt, hann er aðstjórnahann er í dómarastarfinuhann er maður upplýsingarinnarog hann er að gefa úthann vil fræða Íslandingahann er öllum hugsanlegum félögumog hann er veriðgaman að ölluog hann gefur út kokkabókog avísu í nafnimákunni sinar og hann sjálfureldaði þetta ekki, en það varkona Þorkils Fjelstið sem hanndvaldi hjá í Bergenvetrun 1878hann hefur gaman að því að dansahann hefur gaman að því að spila á hljóðfærihann hefur gaman aðeitt af það fyrsta sem hanngerir þegar hann er komin til kaupanafnarog búin að skrifabanks, þá átturhann séu því að hannkann eitthvað ensku, hann er baraansíkoður í fransku og latinuog kann eitthvað í þísku, enhann vantaði það, svo hann bara ferog læri það, fær danskan prestog koma til sín daglega, hann lesurRobinson Crusoe og lærir enskuog hann skrifar brefþarna þessum eftir er Napoleon Styrjaldagog ensku, og það er bararosalega sko fyndin enskasko hann er greinlega með orðaboken þetta er bara ansi vel gert hjá hannog svo náttúrulega þegar aðbreyta englindíkjöndin komaog ég tala ekki um þegar herskipinfara að komaí ágústmániðað þá náttúrulega bara tala hann viðþetta fólk og hefur lítið fyrir þvíþannig aðhann er alveg ótrúlegurog Banks er bara, hann erfórsettu brefska vísendafélagsinshann þekki vísendamenn út um allraEvrópu og viðartil og með Thomas JeffersonNapoleon sagast, æg, ég vildi ég geti hittþennan Sir Joseph Banks, það er tilog svo frá mæs, þetta er ekkivennilega menn og þeir násaman, greiflegaog þú vart náttúrulegahérna, var þau mikilsérfræðingur Ísar Joseph Banks og gafst útrosa stórtu verk fyrirhvað tíu árum? Já, já, akkuratjá, já, það voru bara öll brefsem skipta máli fyrir Íslandþannig að Joseph Banksvar þannig maður að hann varnáttúrulega mjög vellaauðugurog hann var mér í daraog hann gemdi öllbref sem hann fekkog þau voru öll, sko, það var bara að skjælasaman og skjæla vörðurog þegar hann skrifaði brefþá voru kópjur gerðþannig við eigum, ef við finnum ekkibrefið sem, hjá brefhjá viðtakandaþá er það öruglaí brefasafni hansog þess vegna finnum við til dæmisbrefin frá sem Ólafur Stefensenskrifar honumog sem Magnús skrifar honumþað er til hjá honumen brefin sem hann skrifarÓlafur Stefensenog Magnúsisko við, jú, við höfum sum frá Magnúsaþví hann er með kópjur sjálfuren ekkit að því sem hann er skrifaðÓlafur Stefensen, allt glataðEn þaðog þú hefur skrifaðmikið um þannan tímaeins og segir þessiíslensk-önsku samskiptien þetta er í fyrsta skipti sem hún skrifarsérstakt verk um sem erþarðu ekki ætlað nokkuð breyðum lesendahópium byltingunaJá, þetta er baraum byltingunaJú, jú, ég þurft að lesa vandlegaog lesa mig til um þaðogþað er bara mjög, þetta er alveg ótrúleguratbyrður, bara alvegog Jörgen Jörgensenen engin vennilegu maðurog það er líka, sko, þetta erþannig að það eru komnið þrýr, mjög óvennilegu mennBanks, Magnú Stefensen og Jörgen Jörgensenog Jörgenhann er, sem sagt, hann verðursvona 60-uren það er þessi nýju vikurhér á Íslandi sem hann er frægastu fyrirog það stöðurá hér á honumég verði alveg, sko, bara gáttuðí gegnum áratíunahvað ég fengi mikið að brefum frá erlendu fræðumönnumsem eru aðað skrifum hannog bara núnaá þessaröld, 2001. öldþá kom út þrjársko, virkilegastórar bækur um hann500 blaðsir einnsem kom út í Tasmaníusem er hlut af Ástralíuað því þar dó hannhann fluttuð þongað fyrir rest og dóð þarog hanner sérstaklega mjög vel þekkturí Danmörku að því hann var náttúrulega Daniog pappans var hirð úrsmöðurogDana konungur vissi vel af þessumstráku ogvar ofta gandast viðpappan og hvernig hefur sónurþinn það, konungurinn af Íslandiog hann kallaði sér aldreikonungur sjálfur en þaðgerðu þeir semskrifaði um hannog svo er á híí Breitlandiþví að hann var þaðog hann er til dæmishann var í Breskaflótanumhann bjóði Breitlandihann var dæmt upp til döiði í Breitlanduog þess vegna var hann fluttur sem fangi tilÁstralju og lífið hanser eins og allir segja sem hafa kynnt sér þaðbara æfintýri líkastog ég held einmittjá, og bæði hannog svo einmitt þessir atbyrðirátjöndur nýju, þetta er eitthvað sem aðsvo margir þekkja úr Íslandsögunþetta er eitthvað sem að hafi verið skrifaðsvo marga bægurum og gerðið leikritog svo framviðist, þannig að ég heldsjálfa eins og þessi bók sem að þú er búin að skrifa núnahafi verið gjörð samlega nöðsynlegaog við fengjum hana líkaum þessa atbyrðiog það er svo ljóstaðibara sem þú vart að segja, sem er líka svo áhugaverthvað þetta er, þetta er svo alþjóðlega sagaog pínu gaman, þú sérst að komaþannig að þú sagður úr fransku byltingunniyfir í það á íslenskuJá, já, ég hef alveg sérstaklega gaman að byltingunog kendi stundum námskeið um byltingarþegar ég var enn kennarivið háskólanNei, mér finnst það bara mjög spennandiog mér finnst hugmyndafræðin sem byrtist í byltingunumog hvernig hann erog hann kemur þarna og baraákveðir það að Íslandi yfir að sjálfstættríki og ég finnsthvernig þetta er í huga þessum dímaengunum á honumog hann bara drífur í þvíhann bara sest niður og skrifa tilskipanirog það sem er kallaðauglisingar, það sem að segja bara Íslandier frjálst og eiginlegafullvalda ríki og er ekki lengurí sambandi við Danmörkuog hérá bara ríki almennukostingaréttur og Íslandingareiga endurvegi að þingi sittog þeir að taka allar ákvarðinu sjálfirþeir þurfi ekki lengurað borga skattaþeir með að vestla hversið þeir viljaþeir þurfi ekki að fá leiðisíslumanna og reppstjóratil að flytja sig úr einum reppiðeða síslu í aðraþeir með að bara valsum landaþetta er náttúrulega leist Magnús Stefensenalls ekki áað bara pöpillin var færna átt að fá ráfumnei það erhann vildiþað var dómsvaldþað var með alltfrankvæntavaldiðþað var í hendum átta Íslandingasem voru kostnir í hverjum fjörðúkitveir hér og ett hérog þrýr hér og svo framvegisog þeir átt að koma samanog þannig að setja landinu lögfyrsta júli1810þá var hann rekið frá völdum í ágúst1809svo það var aldrei af þessum fundiog svo er hann með þess að hugmyndumhvernig á dómsvaldið það að verajá við ætlum bara að hafa hverjum dómeins og týðkast í engilsaksneskum löndumþað var náttúrulega aldrei neitt úr þvíen hann skrifaðiþað hjelpa allt áfram að fungerog Íslandið á meðan hann var hérþannig að Magnús Stefén semháið við dómari, hann kemur til Reykjavíkurhann átt ekki heim í Reykjavíkurátti heipa hann á agrannissihann kemur til Reykjavíkurtil þess að gangi að dæmií nokkru málumog þá er jörundur að skrifa undir með hanntil nokkri dómarþannig að þetta er allthann var með alltalgjörlega útpælthann er búin að ákvæða Íslandið að ég fá fánaog hann meir sér hannar hann sjálfurhann líti fyrir þvíog já, það erþetta er bara ótrúlegt að lesaþetta, þessa tilskipanirog þetta er allt hluti afþað er náttúrulega bara allt að gerastþú veist, það er þarnaþetta er bara ángið af fransku stjórnabildingunnihann er náttúrulega bara alin uppi þaðfyrst er það ameríska bildinginog þá reykaðir konung fráGeorg III, svo kemur franskaLudwig XVI er halsvögunsvo kemur íslenska og þá erFredrik VI reykin frá völdumog líst yfir baralíðveldistofnunjá, þetta er alveg makalöstjá, þannig að þetta er hluti afeinhverjum svona alþjóðlegahugmyndaheimiog Ísland er svona svo kyrfilegaeinhvern veginn staðsett í heiminumstundum svona hefurfólk helditt kannski þá hugmyndahafi verið algjörlega einangraðer það ekki frekast að það er frálátthugmynd en fullkomlega röngen fullkomlega röngég meina Ísland fylgist alveg meðEvrópu, Ísland er hluti af Evrópuog þarnaþað er bara allt sem gerist í Evrópuberst til Íslands, ég meina við erum meðsíðaskipti, við erum með galdrafárvið erum meðuppísingunaog svo framvegist, þar allt kemurfyrir það síðar til Íslandsog það er bara alveg ótrúleganáttúrulega nýlega rannsóknsín og fólk er að rannsakahvað eru margir Íslandíkar sem er að flækjast um heiminnog finnast þingáað þanga þaðog svo er líka mjög áhugaverðurhérna hlutiþar sem þú ert að ræðasíðan skoþessa ímynd og hugmyndir umbyldingu jörundar síðan í Íslandsog hvernig breytastvið, Þorfinn, svona bæði jákvæðanhvernig lítið áþessa byldingujá, náttúrulega í samtímanumþá verður það baraþá er bara gerð grín, sko Danirnirgerðu grín að Íslandíkumhvernig dettur ykkur viðþannig að kemur ykkur maður og lístur yfir sjálfstöðiog þeir bara segja já og amenog hann allrahvers konarþetta er náttúrulega ekki gungahótturhvers konar hegðun er þettaeiginlegaog þannig er þetta bara svona vittlisirað því raun náttúrulegaþað sem hann taldiÍslandíku trú, skoþað er náttúrulega ekki úrhvað átt Íslandíkar að gera?allt hérna kemur þetta skip siglandium borð er þarnaSábukauppmaður sem vil veslameð honum er tólkur hans hýrundurog þeir sem sagt barakomi í land og þeir fá ekki að veslaog danski stiftdantmarumsegi nei, það bannaða veslaúrlandíkar með ekki vest og í Íslandiog þeir segja já það er nú bara stríð og við erum hérnameð skipbara fullt af nöðsinaverumog annað skipur á leiðinniog svo vorum við nú skip hérna fyrir í januarog við verðum bara að fá að veslaog Trampi Grefi segi nei, neiþað er bara ekki hægt, þá bara handtaka þeir hannog þáhvað var að gera þeir að búða þeir að handtaka hannég menna Felps Sábukauppmærinsem er aðalkauppmærin í þessuað hann náttúrulega bara segir já það verðureinhverju stjórna því það er mjög erfitt aðvesla í stjórnlösu landiog hver vil taka viðog ég get alveg ímynda mérþú veist, hann er innan við þrítugthann færði þetta tækifæriað bara stjórna landiog búa til sín eigin lögog framfylgja þeimog það er ekki nómið það, hann þarf náttúrulega herliðog hann er með átta soldátaog hann lætur saumakonundinriReykjavík saumáð og búningasko lítríka búninga, þeir verða að veraá hestbagi, þetta er rittara liðþetta er algjörlegaog hvað er það ístendíkarReykjavík á þessum tíma, hvað er þeir að geraþeir bara horfa áog þannig að barataka þessu öllu að þeir verðistmeð jafnaði geði, að því aðþað sem er sagt við þáer að þeir segja, jörundur og felpseru náttúrulega með leifisbrjöfvestlunan leifisbrjöfog eða sóliðs skjöleru rúslega flottþað er mikil skreitskrift á þeim og svo framvegisog bara veifa þessu framí ístendíkan og segja við erum sendir hérá konginum á Englandi ogkomum við hér á hans vegum og það er ekkert sem þið getigert, við ætlum bara að fá að vestla hérég menna auðvitað trúðu bara ístendíkar þvítil þess að byrja meðþað er að segja, ég mennaog svo er þeir, segist þeirtekja bankssem þeir gera, þeir tekja hannhann er alltaf með puttan allstaðarog þeir bara, jábanks er búin að bjarga okkur, þessi mennur eru komnirþeir eru með nöðsynum fyrirvið verum bara að taka því sem að höndum beren þegar kemur í ljósað þetta er alls ekki á vegum breytaað þetta sé baraeitt sápu kaupmaðurog eitt skip og jörundur erhún tólkurinn hans og alls ekkisendur að bröskum yfirveldumtil þess að taka Íslandí krafti herfaldsað þá náttúrulegaverða þeir stóldið svona, jáþetta var svolítiðleiðinert að við skildum gabbastog þá erþaðþað kallað grátlegnararspilog Ísland ykkar voru svona vittlausirog svo framvegisen í raun þarna, þeir gáti ekki þannig að gertog það var engi vopnþað var ekkit herliðDanir hefðu reist virki í færiog þar var mæjórog sko álveru soldataren þrátt fyrir að Trampi greivið stiftandmaður hefðu verið að byggjakonung uppog sérstakleftir skrýði skalla áDjondra Sjö að hjálpaÍsland ykkum að hafa herlið þérog svo framvegis að þessi hætta var alltaffyrir hendiþað var ekkitþeir gáti ekkit gertþað er náttúrulega það fyrsta semjörundu gerðidaginn sem hann teku völdin26. júniþað er það að senda sjóliðanasem voru umborði í kaupskipinubara í all hús í Reykjavík að sapna saman þeim vopnumsem fundustog það voru eitthvað svona gömur, riðgaðar, bissurog svern nokkust ekkiþannig í Ísland ykkur algjör og óvotnarog þarnaþeir gáti ekkit gertog svonáttúrulega í blöðumí þannam Danmörgum haustuþá hefur sagt hvað er miklu bjónurí Ísland ykkur er svo vittlæsir og trúallusog svo framvegisen síðan fyrir náttúrulega við þá erum við að breytastog það breytist í takti sjálfstæðisbarþannig að það er í Ísland ykkurað fara að berjast fyrir sjálfstæðaduglega á 19. öllþá fara mennin svo Jón SigurssonJónasfjörn Hribluog mjög margir að áttaseg á því að þetta var náttúrulegamerkilegur albururen það sem ég finnst fyrst og fremst er að hann er svoskemmtilegurþetta er svona hristur upp í Íslandsögunniog fá eitthvað svona fútt í Íslandsögunnasem er svona frekar bræð dögsem er aldreiþá kemur þetta og hristur upp í öllumJá, með öllum þessumlitri ykkur karakterumog litlu svonalitlu sögum, einhvern veginn sem tengjastog ymmit og það er náttúrulega auðvitað ekkibara pólítíkusarennst og þú tekur fyrir líka skáltog listamenn sem hafa hrifist af þessuAlgjörlega, það hefur verið skrifið leikritþað hefur skrifiðmargar skáltsjóðurog þar sem, já, þær eru mjög skóðaren allavega eina már Guimurssonfekk bókmyndavælunum fyrir sína skáltsjóðusem hann byggir á heimilduog svohefur verið talað um kvikmyndiren það hefur aldrei gersten svo gerðu söngleikuren frægast er náttúrulegaþarna þimmunaðanjörundog þar er hann þessi skóppersona, alveg eins ogJónas hverja skrifið 1809þá hefum haustiðog gefur allraunga mynd af þessariskemmtilegu hetju sem jörundu varJá, þér finnst ekkiekki hérna nóg mikið á dýftinahérna persónaskupunin hjáí þimmunaðanjörundNei, ég reyndar aldrei síða þetta leikuren nei, ég held ekkiég verða þarnaeinla miklu meira gamanleisa indriðaEinarsson, síðasta vikinginþann virkilega notar heimildurog Agnar Þórðarsson líkaþeir bara láta personunaað tala byggt upp úr heimildumog þeir eru með sína útskýringaá þessu ölluen ég ætla bara að segja eittað jörundu stjórna því mjög velað þetta er nákvæmt bókaldum all útgjöldog allar tekjurþar er að segja Danakonungurhann er nú að reyna hjálpu Íslandingumog árið 1808þá er þið svo kallaða gilpinsránþá kemur hér bara elskursjóræningi einlegaog rænir Jardabókusjónumsem er konungsíslansem peningarnir kongsins voru geymdirog þarnajörundu stjórnaðirosalega velvegna þess að hann tar til nákvæmt bókald hansum allt sem kemur innog það sem kemur útþað er tekjur sem komi innþað var nú einlega það sem hann bara sjálfsaðifrá kaupmunumen svo sendi Danakonungurað því hann var nú að hugsa um Íslandinganaog hann vissi að Jardabókusjónum hafi verið ræntog það þurfti að senda peninga til Íslandsþannig að það kemkoma peningar frá konungiá einu kaupskipinuog jörundur er ekki lengibara að taka þá peningog færa þá einn í sitt bókalden svo er hannað greiða úttil þeirra sem eiga að fáég menna kennanatinn í bestastæðaskólaþeir fá laun síngreitÓlafur Stiftandmaðurhann er á eftirlaunumhann kemur til Reykjavíku 3. júliog hann fær greitt bara talsvert mikiðá sínum eftirlaunumGuðrún skúladóttirdóttir skúlafókitað sem sati við þeirog er fræg hann er það konahún fær greitt útsín laun sem síslumanns ekkiog svo er hannmeð skoþetta er mikið hugsunum aðurmaður sér það hvernig hann er alveggagdtegjan á fransku bildingunnialmennu kostingaréttur fyrir alla kallaog óháð eign sem er alveg fáheirtá þessum tímaen hann er að hugsa um hvað getiþað er rosalegt hvað ungbatnandauðier mikið hér á Íslandiog hann hafði búið hjáyfirsötu konun í Reykjavíkþegar hann kom hérna í fyrirferðsinnií januar og hún var að tala umhvað var mikið ungbatnandauðiog hann ætlaði bara að keipa þessu í lagog hún átti að verðaþetta er skipuna breyf hansþað sem hann gerir hann að yfirkennaí svona lögsmæðiraskólaog nú á hún að kenna ungum íslenskumstúlkum einur hverju sísluhvernig lögsmæðu störfog svo að fara þær heimog taka móti ogþá mikkar ungbatnandauðinog mér finnst þetta náttúrulegaalveg stórmerkilegt og síðan er þaðbestastaðaskóli, hann ferskoða hannþað er eini skólin á Íslandiskóli fyrir unga pildaarftækihólaskóla og skáhaldskólaog hann fyllir við ástandibestastaðaskóla, það eru margirí sama rúmi, það eru hæðilegleikt, drengirnir erubara bókstála hóraðirþeir eru í illa klættir, maturinner hæðilegur og allteftir því sem hann sér og segirog hann ætla bara að kippa svo allir lagog hann ætla að hækka launinn hjáþessum tveimur kennarum, það voru tveir kennarí bestastaðaskóla, báður hétt erJón Jónsson og þeirátt að fá launahækkunog þá þáþað byrjaði að þrýfaþað byrjaði að mála vegginaþað byrjaði að smíða rúmstæðiþað byrjaði að sauma sengufatnaðen þá bara er byltingu búinnþannig að hann erút um allt og passi upp á þettaog svo þegarjá, ég veit ekki hvaðvið erum að fara langt í þessari söguJá, það er allavega ímislegt svona sem aðmaður hefði alveg veriðtil í að sjá hvað hefði gerstef hann hefði fengið að halda völdumaðeins lengur. Já, það hefði náttúrulega verið mjög gamanef hann hefði nú bara fengið að ríkjasko, ég hefði hægt orðbóslega gaman að þvíef hann hefði fengið að ríkja til 1. júli1810 ogþá hafðan verið bú, myndukostningar hafa farið fram á Íslandiog þessir byggðalagaformen, kostnir íhverjum fjörðungi, þetta er ekki síslurþetta eru fjörðungum og þeir komiðsaman og hvar í Reykjavíkeða Þingvallum, ég veit að sko hann varbara vel að sér í Íslandsugunniað því viðrðistog komið saman og hvernig, hvað hefðigerst, þannig að þetta er doldistutt, þetta er svona leiðinlega stuttað hann skildi bara verið í nýju vikurog ekki fá að vinnabetur úr þessum hugmyndum sínumen hann fekk þó aðsko í fyrstu tilauðvisingunni sinni, 2016, þá segirhann Ísland skal fá fánaog svo þegar hann kemur auðvisingunumí 21. júli, þá er hannbúin að hanna fánaog þannig hann er búin að framkvæpaþað sem hann lofaðiog þess vegna held ég að það hefði verið gaman að sjáhvernig hann hefði gengið að framkvæma allt þittog þeirraef að, til dæmis, ílandsífið réttunum, hann fyrir að kalla samanhverju fáið séti í kviðdónumog hvernig farað þeirra dæmií þjófnaðan mánum og öðruþannig þá veist þetta, maður getur baraímynd sér hvaða hefði verið barahverja gamansvo er alltaf böl, þeir eru alltaf að skemta sérog hann átti kæristufallegustu stelpuna í ReykjavíkGuðrúnuhundudagadrottninguog hún lendir nú íEnglandi en það er önnursagaen ekki með honum, reyndarþannig það er mjög mikið um að veraJá, einmitt, já, algjörlá stöftum tíma er alveg einhvern veginn ótrúlega mikiðsem geristog það er sjálfsögðumynd af þessum frábæra fánajörundarí bókinni ogímsu fleira og mér langar alltaf aðminnast álíka því það er í hverri bókþetta sem við höfum kalliðkjörteksta, það sem við erum meðgrep, ljósmyndeða skjálf frá einhverjaf söfnunumog þar ert þú með steinprentaf geysi, er það ekki?Já, það er alvegstórkvæmslegt að það skulle ennverja tilvegna þess að þig er að sávið kaupmenninu koma og ég er búinn aðminnast á það að banks var náttúrulegasko, banks er ekki að senda þátil þess að gera bildinguþað er ekkert í þvíen hann er að hjálpa þeim að komasttil Íslands, hjálpa þeim út við að leifiog herskipa verndvegna þess að hann vil barahjálpa Íslandingunum og hann veit aðhér eru skipasiglingar, það er bara algjörlegalagst af ogfólk er væntalega sveltandiog það þarf að reyna að hjálpa þeimsvo hann hvetur þessa sábukauppmennað koma hinga til Íslandsog vil þaðalveg endilegajá þetta steimprendier rosalega mikilvæksko merkilegt að það skulle hafa varðveistfinnst mér, einfaldlegavegna þess að náttúrulega bankser með í ráðum en hann er ekkiað senda þess að myndis að gera bildingualls ekki, hann vil bara þeir hjálpa Íslandingumkomi nöysinavörumog hann vil nota tækifæriðog senda gefir til gamlavinarins Ólafs Stefensenog hann sendirþarna tværmyndir af geysisem eru sem sagtgerðar eftir teikningumsem Sir John Thomas Stanleygerir til að hann kemur til Íslands1789og það vitt svo tilað báðar þess að myndir eru tilog hann sendir þær náttúrulegabara upprúleðarhann sendir þær í flottumgildum útflúruðum römmumog þeir eru að burðast með þettaþegar þeir sigla yfir tilviðegjar í veistlu til Ólafs Stefensenþar að segja byltingamenninirfelps sábukaukmaðurJörgen Jörgensen, tólkurinnog hokkar græsafræðingurinnað því ef það var eitthvað semJósef Bang sæði áhuga á, þá var það græsafræðiog þegar hann kom til Íslands1772, þá var hann svosenda á ferðinniað allt hafi fölnaðþannig að hann bað hokkarhann bara fekk far fyrir hokkarmeð bara bústa engum fyrirvarhann bara hefði sambandu hokkar sem var unguruppræðandi græsafræðingurog segði, herði, langa þeir ekki til Íslandség get út að þeir farþú siglir, þú veistog sapnar blómumíslenskum blómumog hokkar gerir þaðog það sem er meira, hokkar skrifadagbók sem er ein helsta heimildokkaren það sem gerist þannig um sömarisvo hokkar er með í þessari ferðog hann segir, hann skrifarog lísir veistlundivið þau þegar að byltingamennarnireru mæltir hjáfyrfirandi stiftandmann í Íslandingavið Stefansson, úti við þeirí margrietta það glæsilegabara ótrúlegavislu ogólægur tekur á móti þeimog þeir drekka það bararosalega vel veitt, maður myndi ekki haldaað vera í stríði í gangiog þetta er alveg sérstaklegaskemmtilegt og þeir afhendaþessa gefir og þær eru tilog var vittarog þjóminnesafniog það er líka, með maður að séra um þetta á myndinnieins og þú segja, þetta er enginn smá ramþetta er í rísa stórum gildum ramaalveg ótrúlega gefirþú veist að senda mér skipium þarnaá miðjum stríðstímunog þessi vesla náttúrulega ermjög, allir þetta sé ekkibara fræðasti einstakjaatbyrður byldingarinn er þessi vesla í viðhún hefur verið revíuð upp svo oftég held að, já, ef fólk tekireitthvað, þá er það veslunni í viðað því líka Óláfurvar fræður gestgjafiog þarna allirsem komið, allir, hann bauðináttúrulega öllum stiftandmönnumhann var sjálfur stiftandmæðuren þeir, en hannTrampi hafi verið í vesluog Stanley hafi verið í vesluallir hafi verið í vesluog svo að þeirra þessir eignendingarþað er til bregð vegna þess aðStanleysem kom í 1789hann er mjög vel gifturhann var af mjög ríkum auðumættumog hann var gifturungri konu sem hérna leitiMariaog hún varjarðstóttir og húnskrifaði rosalega skemmtilegu bregðog þeim hefur verið sapnað saman og gefin útog þá segir hún frá þvíað áriðég minnir 1812þá hýttust við allir íslandsvinnirhjá bank sem bauð okkurþarnaí vesluog við vorum allmætt þarnaog hokkar kom í íslenska falkbúninginsá sem er núna til síningareða hjá minna sapnaðþað er líka tilviljunog það skulle vera okkurtil sínis hér á Íslandi núnaen annars er hún geimd í Londonog þau eru alla dásta af þessuog þetta er baraþetta er svo margt skemmtilegð sem kemur samanog sattu segir þaðleiti í stanleiþað er stanlei hjónin sem sjáum guðrunu hundadagadrottninguhún fær að dvelja hjá þeimbanks reddar þvíhún dvelur hjá þeim þegar óttu mjög mörg börnhún er að passa þausvo fyrir hún loksins heim til Íslandiog svo skrifast þær áþannig að leiti í stanlei og guðrunu hundadagadrottninguþjónustu stúlkan úr klubnum í Reykjavíkjá, úr klubnum í Reykjavíkog hún skrifar alveg eins og enskaí bórin fram, sko stafsendingin er náttúrulega ekkien þú bara sérðog hún kann enskuog það er bara að verða nefna það að það er AndrewVaughan, bókmyndarprofessor íLeeds sem skrifa alveg frábæra greiní sögu á síðustu öllum þessi brefhann að þau fyndi þessi bref og þau eru alvegbara hvet allat þess að kíkja á þauþannig að þessi stúlka þær er að skrifast áleiti í stanleiþannig að Jarlsdótturinn í Breitlandiog eins og segir stúlkan úr klubnumþjónustu stúlkan úr klubnumÞetta eru náttúrulega baranokkrar afþeim sögum og þeim personumog senum sem aðkoma við þessar sögubildingarinnarég held aðvið förum ekkert lengrameð þetta núnavið baraég þakka þér fyrir bókinaog samtaliðmér erst alltaf gaman að tala um þettajá, ég er bara ymmiðog við sjálfsögumhvernig maður lesundurtil að skoðabókin hennar önnuá kaupana og lesana því að ég held að það verðiengin sveikin og því að þetta eru ótrúlegaskemmtileg og forvinnilegog fræðandi bókTakk Anna og takk HlustandurTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrirTakk fyrir

#65 Anna Agnarsdóttir og Bréfið sem leiddi til byltingar

mán. 19. okt. 2026, 14:28 · 41:09

Bréfið sem leiddi til byltingar eftir Önnu Agnarsdóttur fjallar um hinn stutta en ævintýralega valdatíma Jörundar hundadagakonungs á Íslandi, allt frá því að dramatískt bréf Magnúsar Stephensen dómstj

Samantekt

1. Kristýn Svága Tómastóttir í blöndu hlaðvarpi hitti Annu Agnarstóttur, professor emrítus við Háskóla Íslands, til að ræða nýútkomnar bækur um íslenska sögu. Þær fóru sérstaklega í saumana á þeirri spennandi sögu sem tengist byldingu Jörundar hundadagakonungs.

2. Anna deilir persónulegri reynslu sinni af því að rannsaka íslensk-bresk samskipti, sem leiddu hana að áhuga á Bretlands ræðismönnum sem sendir voru til Íslands í byrjun 19. aldar. Verkunum hennar tengist mikil saga um samhliðar byldingar í Bretlandi og Íslandi.

3. Bókin fjallar um hvernig Jörundur náði að lýsa yfir sjálfstæði Íslands árið 1809, og hvernig atburðir frá Bretlandi höfðu áhrif á þessa byldingu. Anna dregur fram áhugaverð sjónarhorn, þar á meðal einkennandi persónur eins og Magnús Stefensen og Joseph Banks.

4. Hlaðvarpsþátturinn skoðar einnig hvernig guðfræðingar og vísindamenn úr Bretlandi – sérstaklega Joseph Banks – spilðuðu lykilhlutverk í að veita Íslandingum aðstoð á þessum tumultuðu tímum.

Lykilorð

#65 Anna Agnarsdóttir og Bréfið sem leiddi til byltingar
Blanda – hlaðvarp Sögufélags
0:00 0:00
♪