Umræðurit

Því þið eru að hlusta á uppástand, umfjöllunarabnið þessa dagana er höst.Þorlókur Einarsson, sakfræðingur og starfar á Varnamálas Kristofuauðaríkisræðuneti sinns.Nýverið var ég þegar gæfu aðnjútandi að fagna hálfuraldar ammali.Því var fagnað með pompe og prækt, en það er ég að japnaði vestluglaðum maðurog svo trúi ég því að fagna skuli áfengum á þeim tíma sem okkur er gefinn hér á jörðu.En tímamót gera mig líka hugsi um hvar ég er stattur á ætlegum lífsverli.Ef mér auðnast að ná ein minna en meðalaldri íslenska kalla sem eru rúm átt að tjóa ár.Sýr mannsæfinni skipt upp í árstíðir þá er ég á miðju hausti.Sumarið er sannlega baki en vetur hefur ekki engengi í gard.Ég skil þessa myndlíkingu bara svona rétt náttúlega en átta mig þó á því að haustið er tími uppskjörunar.Það er mitt þá sem að maður...Það er uppskjör árangur fyrra erfiðis og á að vera færum að miðla til annara að þeirri visku sem maður hefur aflað.Já, það er ekki lítið.Mér grunar sterklega að þessi myndlíking sé fengin frá útlandum.Það sem skil árstíðina er nokkuð klift á skorin og árstíðinar fjóra deila dagartalunu bróðulega með sér.Á Íslandi hins vegar er eigi líft haust.Hér er aldrei alvöru sumar.Alvöru vetur eða alvöru vor.Heldur eigi líft haust, vindasamt og blöytt.Því fyrr sem enn átt að sjá því, þeimun farsæli verður tilveran.Ég held nefnilega að æfiskein séum mun meira fljótandi á Íslandi.Vorið sem nær sirka til tvítugs á alla jafnan að vera tími sakleisis og áhyggjuleisis.Ég er nú ekki vissum að ég kannast við það.Ný heldur hvernig vinnuð þrælkun íslenskra ungmenna og unglíkafeyllir í passaðin í þá mynd.Áhyggjuleis ungdómur er útlendur og framandi.Einn af fjölmörgum frönskum kvikmyndum um ungmenni sem eða sumafríinu á fallari strönd og verkefni sumasins er það eitt að kynast leindardómum ástarinnar.Í þeim kvikmyndum voru ungmenni aldrei að vinna í fristihúsi eða að drekka vodka í gók.En sem sagt, ég er stattur í miðjuhusti mannlegar æfi og samkvæmt fórskriftinni á ég að vera gifturíkur og farsæl og tilbúin að miðla fengin í reynslu.Sumulegis á ég að vera að leggja grunninn að síðasta æfiskeðinu, vetrinu.En líkannir gengur ekki alveg upp því að ég eins og æf fleiri á vestulöndum senkaði barnegnum.Frömburðu minn kom ekki í heiminn fyrir en ég var rómlega fært úr.Því er ég eins og margir í þeirri flóknu stöðu að vera í ungbarnastúsi þegar ég ætti í raun og verið að vera sapn í sarpinn fyrir vetratíman framöndan.Þannig hefur þetta reynda verið í minni ætt.Fæður minn átti mig grífilega fært úr og sama átti við um föður hans.Og þannig verður línan ansistuðt sem tengir börnin mín við 19. öldina.Það kemur svo aftur að hugmyndinni um að eldast.Ég, eins og fleiri börn aldraðar og fóreldra, varð sjálfkrafa eldri í upphafi en árin sögðu tilum.Þótt ég sannlega hafi átti jafnaldra sem vini, eitti ég eflust meiri tíma með gömlu fólki.En ekku gerðist. Og sama átti við um föðu minn.Stundum fannst mér pappiheitin vera betur aðsér um atbyrði 19. aldar en einn samtíð.Og sem dæmi þreytist hann senkt á því að segja mig frá því þegar hann hitti fjallabensa þegar hann var í sveit norður í mýfarsveit sem drengur.Mér hefur því alltaf fundist sem ég hafi eldst öfugt.Frá basaldri hef ég því hægt og rólega fjarlægst 19. öldina.Og með þessu móti mun ég ná samtímaðanum en hann skams.Þannig hef ég skilið eftir mig alls kynns bábiliur sem ég ætti.Það er að ekki að taka áfram.Þeirra verst er eflaust fortíðathráin eða nostalgian.Það getur hljómað undarlega að sagfræðingur eins og ég tali niður fortíðathrá.En hér er nöðusenlegt að gera nokkuð skil.Sagfræðin elur á virðingu og skilningi á fortíðinni.En óskar þess ekki að fortíðin kom tilbaka eða sé endurgerða okkar tímum.Fortíðarþrá er að mínu við dæmum.Það er að skilja kæfandi afl- og aftrar öllum framförum.Þetta skildist mér vel þegar ég var í námi í Breitlandi fyrir Maldafjörðungi.Ég átti erfitt með að skilja hversu oft var hægt að rífi upp ár setni heimstýröldarar.Með minningarattöpmnum, leiknûðöfni og svo framvegs.Brittar stóðis í sannala vel í því að standast svo til einir gegn ægivaldi narsistaog drígðu margahjectu þátt.En síðan hafa liðið margir áratýr og ymsir þeirra hafa reynst breytum þungir.Þá verist alltaf vera hægt að ilja hjartarætunar með að rifja upp setni heimsturjöldina sem fullkomist tíma, áræðinni og samstöðu.Þannig verður fortíða þráinn að flóta frá veruleikanum og kvæstarsleikanum.Í haustið tilverunar ætla ég að líta tilbaka með hlýju og geng með höfuðu hátt inn í vetur, hvena svo sem hann kemur.

Haust - Þorlákur Einarsson

fim. 17. sep. 2026, 12:03 · 6:35

Þorlákur Einarsson sem er sagnfræðingur og starfar á varnarmálaskrifstofu utanríkisráðuneytisins flytur hugleiðingu dagsins um haust.

Samantekt

1. Þorlókur Einarsson, sakfræðingur, deilir hugsunum sínum um haustið og hvernig það samræmist lífskaflanum. Hann talar um tímamót í lífinu og hvernig haustið er tími uppskjörunar.

2. Einarsson skoðar hvernig viðhorf til árstíðanna er mismunandi á Íslandi, þar sem haustið er dýrmætara en aðrar árstíðir, og nefnir að hér sé aldrei alvöru sumar eða vetur.

3. Hann deilir persónulegum reynslum af því að eldast, þar sem hann upplifir að hafa skilið eftir sig tengsl við fortíðina og hvernig hann hélt áfram að læra af eldri kynslóðum.

4. Einarsson talar um fortíðathrá og hvernig hún getur hindrað framför, en skapandi hugmyndir um fortíðina geta þó veitt dýrmæt innsýn inn í nútímann.