Þú ert að hlusta á fréttaskýringa þáttinn Þetta helst, þriðju daginn 7. oktober.Ég heiti Ólafrún Erlendstóttir og stend á Ráþúrstorki í miðbæ Akureyras.Hér á torkinu er andrunsloftið þægilegt og rólegt eins og það er yfirleitt.En fyrir aftan mig er hús sem ég hef heimsótt reglulega til þess að fjalla um fólk sem áþáfrekar erfiða daga.Þar eru oftar en ekki tekin fyrir snúinn, erfið og oft mjög personleg mál.Þá á ég við réttar höld hjá hérastómi Norrlands Eistra.Í dag ætlum við að fjalla um gagsa í dómskerfinu.Upplýsingarnar sem við fáum en aðalega upplýsingarnar sem við fáum ekki.Þann átjónda ágúst hafði hérastómur Norrlands Eistra byrt 17 dóma úr enga eða saka málum á VF Dómstólsins frá árinu 2026.Uppkvæðnir dómar á árinu voru aftur á móti 50 og því 33 óbyrtir.Þetta því þeir ræði 33 málum, höfðu aðeins þeir sem voru viðstattir uppsöguð í dómssal á Akureyri,fengið upplýsingar um dóminn og almenningur því ekki upplýstur um málarleiktir.Dómarnir sem ekki voru byrtir greindu frá segt og þá refsingu eða síknu,fólk sem hafi verið ákert fyrir líkamsára á sér, kynferðisbrót og önnur alvarleg brót, eins og til dæmis þetta.Rannsókn á skemmdarverkum sem önnun voru í múlagöngum við Ólarsfjörð í mars,þegar þar var sprengt heimagerð sprengja, er enni fullum gangi.Sprengjan var svo stærsta sinnar tegundar sem sprengt hefur verið í þessum tilgangi á Íslandi.Refsingu við bróttinu getur verið alltaf sex ára fangilsi.Þessa fréttlas Andri Irkild Valdsson í síðdegis fréttum í april 2021 um yfirstandandi rannsókn á sprengingu í múlagöngum.Málið vakti mikla aðtekli, sprengjan var sögðs úr stærsta sinnar tegundar og allir miklu tjóni í göngunum.Fimm árum síðar höfðu engar fregnir borist af málarleiktum.Fjölmélar höfðu ekki upplýsingar um dóm sem hafi verið hveðin upp, hann var ekki í byrttur ofinbærlega.Ekki fyrir enn fréttastofa Rúf gerði aðtöfa semt við hvað fáir dómar höfðu byrst frá Norðurlandi Istra á árinuog var sagt að skýringin væri mannekla á annir.Þau hefði ekki haft tíma til að byrta dómana.Þessu svari kom fréttastofa áleiðist til dómstólasýslunar og 27. ágúst höfðu bæst við 29 dómar á VF Hérastóms Norðurlands Istra, sumirordnir nokkura mánada gamlir.Grunnreglan um byrtingu dóma er að í öllum enga og sakamálum eiginlegaheiði að byrta dóma einan 5 virkara daga.Í einhverjum tilvikum megi byrting býða í 14 virka daga.Kristín Haraldsdóttir er framkvæmda stjóri dómstólasýslunar sem er sjálfstæðstofnun í forsvari fyrir alla dómstóla landsins.Almennt séð myndi ég segja að hjá Hérastómstólunum þá sé útgáfan bara vel innan þessari markaog þannig sé ég að það er um 100% hlutfall hjá lang flestum þessari dómstólanum.Það veldur þarna við höfðum nú samband við dómstólinn og skýringi var svo að það væri búið að vera mikið álagog það er alveg rétt að búið að vera mikið álag á okkur öru.Og það er svo sem ég sjálfur sér réttlætir ekki þetta og við erum ekki ánað með hlutfall á bordið þetta, alls ekki.Og það á ekki að vera þannig.Þó Kristín segir þetta heyra til undantekninga settumst við niður í svipað viðtal árið 2023til að ræða dóma sem voru byrtir hjá hérastómi Norðurlands Vestra og Sauðarkróki.Eða öllu heldur ekki byrtir.Árið 2022 vantaði nefnilega 80% uppkveðina dóma á VF Dómstólsins.Aðeins 5 voru byrtir af 37 í Saka og Engamálum.Það ár vantaði eins mikið upp á hjá Norðurlandi Istra sem byrtir rétt um helming uppkveðina dómaog á Reykjanesi, Versturlandi og Suðurlandi vantaði meira enn helming uppkveðina dóma.Hvort þar á meðal voru mál sem hefðu átt erindi við almenningeða vörðuðu tiltæmis fólki í valda stöðum er erfitt að segja.Brynjólur Þór Guðmundsson, kollegi minn á Frettastofur Rúf hefur fjallað um dómsmál síðan upp úr Aldamótum.Fyrst í dagblöðum en síðar í útvarpi Sjónvarpi og á VF.Hann segir margt hafa brist í umfjöllun fjölmela um dómsmál.Blaðamönnum hafi verið gert miservitt í gegnum árin að uppfylla þá frum skildu sínaað segja frá málum sem hafa gildi og afleiðingar fyrir almannarímið.Á árum áður hafi gagsaðið að sumuleyti verið meira enn í dag.Og þannig að maður gekk að fagstækinu, tróð til sín viðjöndi blöðog svo fór maður yfir listan og merti við það sem maður taldi ástæði til að fylgjast með.Svo breytist þetta og er farið að byrtast á síðan dómstólanaog þá fáum við dagskrana langt fram í tímansem er breyting frá því sem áður var.Önnur breyting er svo að við fengum alltaf nöfn og hverski einssagamál eða engamál þetta voru.Þannig að maður gæti séð að hér var þessa einstaklingur ákerður fyrir þessa tjöndabrótiog svo var bara hægt að meta út frá því hvort við töldum ástæði til að fjalla um það.Síðan fyrir þetta að byrtast á netinuog það er hvers konar brotarum að ræða.Það er dætt út, það er kominn aftur mörgum ára setnaen stóru og vonda breytingin er svo að nöfn voru tekinn út bæður dagskrá og dómum.Þannig að það er erfiðar að fylgjast með málumog erfiðar þar með að komast að því til dæmis ef að landstækt fólkog jáfnveil fólk í valdastöðum er fyrir dómi.Þetta tekir Brynjólfur vel.Hann hefur fengið máli í fangi þar sem ráðamenn hafa átt í hlutog umfjölluninn dregið dilka á eftir sér.Gott æmi um þetta er þegar ég fór yfir dagskrá, dómstóls, út á landifyrir hátt í 20 ára síðan.Sá þar kunnulegna maður sem er ákjærðir.Þannig ég var frett að stjóra dagblæði þá, fekk einna af mínum blæðmennum til að líta á þetta,kom í ljós að maður sem var sveitarstjóri og var líka sinna öðru starfihafði stólið af vinnuveitanda sínum í hinu starfinu og játaði það fyrir dómi.Þannig við sauðum frettina, stal 13 tónnum á ólíu, byrtuðum þá frett,svo höldum við áfram þetta og höfum samband við þá sem er í sveitarstjórnog spyrja hvað áhrif hefur verið þetta á stöðu þessa manns.Þeir hafði ekki hugmyndu um hvað að gerst nema vegna þess að við sauðum frettina.Þeir fóru að skoða sín mál og kom í ljós að hann hafi stólið stórfjið af sveitarfélaginu líka.Heldur þú að það hefði verið hægt á eins og þessu tilvikið að þetta hefði getið bara farið alveg undir ratarinog að það er aldrei nokkuð maður hértað þessu?Algjörlega. Hann var ekki lýsað með þetta fyrra bræði.Allaveg ekki áður en dómi fjell og við vitum ekki hvað að gerst eftir það.Ég þekk í dæmi þess að einstaklingur hafi farið í gegnum allt ferliðog það vissi engin að væri ákjörðu fyrir mjög alvægilegt brotfyrir en það voru svo saðið frettir aði eftir á.Þannig að það byrti reynda dómerinn afnið.Nú er ofta tíðan þannig að sagborninga er korkið að finna í dagskrándómstólana.Nýja í byrtum dómum. Það þýðir að ráðamenn í landinu gætu verið fyrir dómi á þess að nokkur viðs að því.En nafnbyrting í skjölum sem far aðeins í hendur frettamanna er auðvitaf annað en opindur byrting.Og það er einn flækjan við internetið. Það eru sífelt augnar kröfur um meðferð personu upplýsinga.En svo Brynjólfur og Lýsir er allur gangur á því hvenar frettamenn hafa aðganga á nöfnum þeirra sem eru ákjörðirog svo síknaðir eða dæmdir fyrir brot á lögum. Kristín segir dómstólasýsluna þarna þurfa að metaannars vegar mikilvægi personuverndar og hins vegar allmennu regluna um að réttarhöld eigi að fara fram fyrir opnum tjöldum.Þeinsum dóma er stort örkefni hjá dómstólunum og tekur tölverand tíma langi dómar með mikilvægi upplýsingum sem eru viðkamer.Og þetta eru sko þarna vegast á sjónamið við útgáðu dóma sem eru mikilvægi á báða bóa.Það er annars vegar hagsmunir almennings á að vita um starfsemi dómstóla og efni réttarhins á hverjum tíma.Og svo hins vegar er það að hagsmunir þeirra sem eru í viðkamer í stöðu, það eru kannski viðkama personu upplýsingarog svona þessi grundalega reglum fríðhelgi engali sem við verðum að virða.Spurningin er hvernig getum við kannski stöðlaði í að þetta vald ekki miklu álægi að hreinsa dómar.En svo fyrrsegir er almenna reglan að alla dóma eigi að byrta ofinbarlega.Á því eru þó undantekningar ef málinn teljast sérstaklega viðkvæm á borð við sifja máli eða lauraðismál.Það er þú ekki alltaf skýrt hvað teljist sérstaklega viðkvæmt.Dómarar til dæmis í minni byggðarlögum geta tekið ákvarðanir um að byrta ekki dóma eða önnur gögg vegna smæðar samfélagana.En eftir stendur þá kannski svo spurning hvort sé þá hendugra að vera ákerður og sakfældur á landsbyðinni enn til dæmis í Reykjavík.Hvort minni líkur séu á að dómar verði byrtir eða nöfn sakbortninga ofinberuð í minna samfélagi.Byrting dóma og nafna sakbortninga áafelji sér fælingamátt.Þeir langi síður að brjóta af þér ef þú veistar réttarhöldin og dómurinn verði fyrir allra augum.Kristín ber fullt tröst til dómara í þessu tiliti.Við treystum aðtið dómara.Í þessu eins og öðru við meðfyrst dómusmála.Og það er ofin heimild í okkar reglum um að bregða frá byrtingu ef að málin eru þannig maksin.Og þetta getur við til að misverði í svona smerribyggðum.Þar sem að reynsun einn og síðar myndi ekki vernda þá hagsmunni sem eru undir ykkar hvort við komum upplýsingum.En það er gömulsaga á nýjað ákveðin tókstreita ríki millir fjölmeila.Fjölmeila fólks og dómskerfisins.Þar sem takast á skildan til að veita aðhald og greina almenningi frá mikilvægum málum.Og svo treyða dómstólana til að aðfenda upplýsingar sem gætu farið gegn personu vendarsjónarmiðum.Aug fréttastofu RÚV hafa frétta menn annara fjölmeila hérlendis ítreka greint frá því að þurfa ganga á eftir upplýsingum.Jafnvel í málum sem varða landstekta eða hátt setta einstaklinga.Fyrir nokkrum árum hafði fréttastofu að fjallað ítarlega um alvarlegt sakamála á Norðurlandi.Maður var ákerður fyrir manndráp og eins og vennja neyr í slíkum málum fjöldluðu fjölmeilar ítarlega um réttarhöldin.Þegar koma dómsuppsögu mistum við af þinkaldinu og skildum ekki hvernig það hafi gerst eftir að vakta dagskráðdómstól sinns stöðugt tegar dóms var að venda.Svara var óskað frá dómstólunum sem sagði dómsuppsöguna hafi verið setta inn í dagskráð að loknu þinkaldi til þess að ekki yrðu of margir viðstættir.Fréttastofa rúf var því ekki á staðunum, enginn frétta maður og engar myndir teknar.Síðan hefur dómstóla síðst landsett reglur um samræmda byrtingu dagskráðar dómstólana ætlaða til að fækka tilveikum sem þessum.Það sem þær reglur hafðu í för með sér er að máler og loks flokkuð eftir efni og því geta fréttamenn fylgst vel með því sem er tildæmis mert sem stórfæld líkamsárós,en eitt síður orgu í að fá upplýsingar um sakamál sem svo reynast vera minniháttar umferðalagabrótt.Á sama tíma breyttist aðgengi fréttamanna að dagskráni. Hanna hafði áður verið hægt að skoða aftur í tíman en hún eigðist nú jafn óðum.Þetta segir Kristín Gert til að tryggja persónuvennd.Líka í tilvikum þar sem engin nöfn eru tilgrend.En við kjum aftur að hérastómi Norðurlands eistra.Ég spurði Brynjólf Þór, fréttamann hvaðanum þætti um skýringar domstólasýslunar á að 33-mur dómum hefði verið haldið frá almenningi í mánuðum saman.Nú þekk ég að sjálfsög ekki til vinna álags hjá domstóla. Ég er ekki ræð fyrir að fólk vinni vinnuna sína og gera samvinskusamlega.Þetta er ekki bóðilega afsökun. Það að segja við hefðum ekki mannskapið annars líkt, við hefðum ekki efna þessu, það er bara ekki bóðilegt.Dómstólarnir eru mikilvægur hluti af nútíma samfélagi. Þetta er starf en það sem fólk fyrir til að leita réttar síns í engamálum.Þetta er hluti af réttargeslu kervinu og refsi kervinu sem á að vernda okkur fyrir að brota mannara og að refsa okkur að við brota maður okkur.Það að...Það að sé mannekla þýr ekki að menn getur synt bara einum hluti af þessu vegna það að fjallamálinn og hvetdóma er einn hluti af störund dómstála.Það að niðurstaðan sé aðgengileg og ofinbyr er gríðarlega mikilvægur hluti af þessu.Þetta helst verður ekki lengra í dag. Ólafrún Erlendsdóttir þakkar fyrir áhengina.Ef þú hefur aðtú að sendir um efniþáttarins eða ábendingar um fréttamál, er þér bent á netfangþáttarins þetta-helst-hjárúf.is.Við viljum endilega heyra frá þér. Verðið sæl.Yeah!Takk fyrir að hlusta.
