Þetta er frettarskýninga þátturinn Þetta helst, miðugutæðin 16. september.Ég heiti Helgi Selja.Hvenar er maður hæfur til að eiga banka?Hvernig geta menn verið ótegndir eigum sínum og jafnvel sjálfum sér á Íslandi?Hvers vegna verið þaðst svo kallar hlutfallstölur?Það er að segja hversu stóran egnahlut fjárfeistar eiga í bankumþví það annað hér á Íslandi en víðast hvar annaðstöðar.Þessu ætlu við að svara í það minnst að velta upp í þætti dagsins.Lýður Guðmundsson, annar svo kallara bakkavarabræðarahefur undanfærin miseri gert sig æmeira gildandi í Íslenska fjármálakerfinu.Lýður ennú stærsti enga fjárfeistirinn í tveimur íslenskum bankumKvíkubanka og Arjónbanka.Fjélag lýðs á nú 5,5% í Kvíkusem gerir hann að femta stærsta hlutafa bankansen einungis fjórir líferisjóður eiga stærri hlut í bankanum.Hlutur lýðs í Arjónbanka er 2,74%sem gerir hann að ellefta stærsta hlutafa þess bankaá eftir nýju líferisjóðum og tveimur.Þessi inkoma lýðs Guðmundssonarinn í hlutafa hópÍslenskra fjármálafyrirtækja er ekki síst aðtiklisverði ljósifyrri aðkomið hans að Íslenskri banka og fjármálastarðsimi.Lýður var á samt bróður sínum stærsti eigandi kaupþingsigegnum fjélag þeirra ekks sista hóðið.Allt fram til þess að bankin fjell árið 2008.Markháttuð lögbrót reyndustu að veri fram inn í rekstrikaupþingsbanka eins og fjöldi dóma yfir stjórnendumog stjórnarmönnum vittnaðum.Ekks sista bræður voru þó ekki í þeim hópi.Báðir bankastjórar bankans einn aðalegandi hans og fleiristarfsmenn fengu hins vegar áralanga fangilsistóma.Þar sem allt hann í málið svo kallaði líklega einn að þektast.Lýður Guðmundsson fyrir verandi stjórnarformaður ekks sistavar í dag dæmtur í áttamanna fangilsi í hæstarikki.Lýður Guðmundsson fekk hins vegar dóm sem að hluta til var skilósbundin.Það var fyrir að hafa brotið hlutafélagalög.Árið 2013 var svo aftur fjallað talsvertum líði fréttumþegar loks tókst að rekja til fulls engabæðingu búnaðabankans árið 2003.Búnaðabankin átti síðar eftir að verða kauptingbanki sem fjallsvo með miklum kvelli í hruninu en á rústum hans reistum en Arjónbanka.Það er kunnara en fráþur að segja að engabæðing ríkisbankanaBúnaðar og Landsbanka árið 2003 var vægarsagt umdelt.Kaupendur Búnaðabankans var seldur bankin á þeirri fósendu að í hópnumværi erlendur banki með þekking og reynslu.Þegar á reyndi var þó ekki með ræða stóran alþjóðlegan bankaheldurtil törlega og þekktan Þýskanbanka.Þetta var Píternokkur Gatti, fulltrúi Þýskabankans hákund áfásersem var nýbúin að kaupa Íslenskan ríkisbankaeða svo heldumenn að mistakosti.Tarnáð síðar komur reglulega fram einstaklingar sem sögðu þessi viðskiptihreinan leikþátt því skibankin hefðið aðeins verið leppur fyrir Íslenska fjárfestasvo þeir gætu komist yfir bankan.Aldrei tókst þó að sína fram á þetta með óvikiandi hættien eftir hrun urðu ratirnar enn hávariri sem endaði með því aðsérstakri rannsóknarnemnd var fælið að kanna málið.Hún skilaði niðurstöðu í marst 2013.Aðkoma Þýskabankans var sem sér tómt leikritað baki kaupum bankans voru Íslendingarkaupting fjármagnaðuðau og þegar þeir baksamlingar voru gerður uppþeir emur orum síðar, runnu 100 miljón dólarar til tvekja álandsfélaga.Egnarhald annars þeirra tók stað staðfestaen ekki hins sem hafði haft tæplega 50 miljón dólararupp úr krafsinu.Eða alltar til upplýstvarum málið í bók BladamansinsÞóruðarsnæs Júlíussonar kaupþenging bankin sem átti sig sjálfur.Eigendur álandsfélagsins sem höfðu grætt óheirilega fjármunniá þessum engabæðingar blekkinga leikvoru þeir eksistabræðurlíður og ágúst guðmusinnir.Það kann eftir vilja koma mörgum spánst fyrir sjónirað stæsti engafjárfestirinn í hlutafahópi kvíkubankaog ekki síst Arjónbankahafi hluti dóm fyrir bróta á hlutafélaglögumog verið dæmtur til refsingar fyrir.En líka eftir að upplýst hafi verið um að hann hafi gengtlíki hlutverki í þeirri flettu að komast yfir vermaæta ríkisegnirmeð blekkingum og hagnast vel á því.Lögum hæfi manna til þess að stýra, setja í stjórnummeð að vera eigendur banka voru herr til muna eftir bankarhónniog nú er beinlega sagt í lögum að mat á þvíhvort við komandi sé hæfur til þessfari fram með tiliti til heilbriðs og tröstsregstusog líklæra áhrifa hans á fjármálat fyrirtækiðog í því sambandi vísað til þess að hort skuli eftir orðspóri við komandi.Þetta er auðvitað allt frekar matskjönt aukþar semþetta á ekki við svo lengi sem hlutur við komandi er undir 10% í bankanema þá hann hafi tryggt sér áhrif og atkvæði með samningumvið aðra hlutafa sem teljast í umfram 10%.Aftur er þetta líka svolítið matskjönt og erfitt að sjáhvernig fjármálat tilitið ætti að geta fylst nákvæmlega með þvíhvort og hvernig áhrifin verða umfram þann hlut sem við komandi á í til dæmis banka.10% egnar hlutur í banka getur hins vegar oftar en ekkivið erum meira en 10% sérstaklega á Íslandi.Hér myndi því mat á þessu atriði skipta ég vel enn meira málun í Evrópuþaðan sem regluverkið er ju fengið.Óstæðan fyrir þessu er fyrirferð íslenskra líferisjóða í skráðum fjölugum hér á landi.Gildir þá einu hvort umir að reyða bankana þrjá sem eru í kaupöllinniþar sem líferisjóðunir eiga samanlagt á bilinu 30-50% alls hlutafjári þeim þremureða smásölur í svona 2, haga og festiþar sem sjóðunir eiga samanlagt um og yfir 70% í báðum þessara keðjasem aftur hafa til dæmis um 70% markaðsluteld á matverumarkaí landsins.Raunar eiga líferisjóðunir líka hluti í móðurfjöla í þriðju keðjunará matverumarkaði og tengjast þannig beintið ópeint 90% á þessu markaðiá Íslandi.Íslensku líferisjóðunir eiga reyndar meira en helmingí að mérsta hluti sjö skráðum fjölugum.Aug haga og festi eru þar til dæmis einskipafjölaiðfastegnafjölaði reytir símin og novaen aug meiri hluta í þessum tveimur símafyrirtækjumeiga líferisjóðunir ríflega fjóruðungi þriðja fjarskiptafjölainu sín.Það er rétt að taka það fram þó líferisjóðunir séu taldir samanhér eru þurfuð ekki einn og sami fjárfestirinn eða samstæð heilt.Eins er það að kalla má ekki af góðu sem sjóðunir hafa komist í þessa stöðu.Takmarkan er á því hvað sjóðunir mega fjárfestamikið í útlöndumhafa og koma enþá í veg fyrir að markir möguleikar aðrirséu til að ávaksta greiðslur sjóðsfélaga.Auk þess sem gjaldiris áhætta gerir það missfísilegt ofta á tíðum.Það er enga sýfur fóröndinlegt að skoða hvernig áhrif líferisjóðunabyrtast í stjórnum markra þessara félaga,fort sem er sameiglega eða hver fyrir sig.Þetta er kannski einn að skýrast í tilfellitvekja stæstu smásölukeiði landsins.Tveir líferisjóðir eiga stæstu hlutina í báðum.Líferisjóðu vestlunar manna á gildi.Sá fyrrnemdi er stæstur í festi með 16%og gildi er með réttur úm 16% í högum.Ef við byrjum á högum, eiganda bónus og hagkaupaen líka ólís meðal annars, eru 12 líferisjóðurá lista 20 stæstu hlutafa fyrirtækisins.Fjórir líferisjóður ræða sér eftst á listayfir stæstu hlutafa.Sá fymti stæsti er fjárfestingafjallag Samherja fjölskyldnana Kaltbækurháðið.Það á réttum 8% hlut í högum.Þessi hlutur dugar enga síður Kaltbækitil áhrifa langt umfram þann hlut.Undan farin þrjú ár hefur enda Eiríkur S. Jónhanssonfórstjóri Kaltbæks setið sem stjórnarformaður í högum.Engir fulltrúar annara eigenda setjaeða hafa setið í stjórn með Eiríki.Heldur aðeins fjórir, svo kell aðeir óháðir,stjórnarmenn.Þar er því engin fulltrúi stæsta hlutamannsLíferísjóðsins gildis, ekki frekar en þess næstæstaLíferísjóðs vestlunamanna eða Líferísjóðsstarfsmanna Ríkisins.Þessir þrýr sjóðir eiga saman yfir 40%hlutafjár í smásöluveriðsanum.Undan farin ár hefur verið rík áhersla ásvo kallar tilnefningarnendir sem fara yfirframbóð til stjórna skráður að fjelaga ákeratilugurum stjórnamenn.Í flestum ef ekki öllum tilfellum er þaðsvo kallar óháðir stjórnarmenn sem rík áherslahefur verið lögð á að séu sjálfstæðir í verkumsínum. Það er að segja ekki undir hæleða stjórn stæstu eigenda.Oft eru þeir þó ekki óháðar en svo að fulltrúareða beinireigendur lítilla fjárfestingafjelagaverða ofan á í tillugum þessar að nefnda.Sjálfir tilnefna Líferísjóðunirkvorki sameilegan ég hver fyrir sig fulltrúarí stjórnir. Þar á leðandi er svo staðaoft uppi að tiltölu að litli hlutafar, eins og ítilfelli Kaltbaks, komast í þá stöðu að hafa markvöldáhrif við stjórnun fjelagana en þeir hefðuannars. Hjá hinni smásölukeiðinnifestiháið var þetta lengi vel einsnema þar satt í mist sem stjórnarformaður eða varastjórnarformaður Þóruður Már Jóhannesson sem þá átti1,5% í festi í gegnumeignanhalsfjelag sitt. Þrýr stæstuhlutafar festi voru á sama tíma hver og einnmeð um og yfir 10% hlut hver.Allt líferi sjöður. Engin beitt fulltrúiþeirra satt eins og þeir í stjórninni. Engungusvo kell að þeir óháðir stjórnar menn valdir aftilnefninga nefnt. Þóruður Mársæði af sér stjórnaformensku í kjölfar ásagan á hendur honumog fleirum í máli Vítalju Lasarefu árið2022. Það var þó ekkifyrir hann hafi sagt upp fór stjórafesti að gertí Kristjánsinni sem hafði ofinbeglega tekiðafstöðu með Vítalju. Líferi sjöðurog fleiri hlutafar bröðust harkarlega viðog stöttu síðar sæði þóruður af sér sem formaðu stjórnar.Þóruður mætti þó aftur til leiksog böðu sig fram í stjórn mörgum að óvörumtók þá tilnefninga nefnt festi vel í frambóðþóruðar og laði til við hlutafarfund aðhann er þig kjörin í stjórnina. Líferi sjöðurnirsem áður, þá og setnavoru stæstu hlutafar festi með LSR í farabróttilístu í kjölfarði við bandtrösti átilnefninga nefndina. Svo fóra lokum aðþóruður hlaut ekki framgang í stjórnarkjör í festi.Samskonar mynd blasir líka viðí öðrum skráðum hlutafélugum.Heiðar Guðjónsson fjárfestir var til að mynda stjórnarformaðusínar í fimm ár, alltar til hann tók sjálfurvið starfi fostjóra árið 2019en hann seldi síðan hlutsinn ífjölaðinu árið 2022.Lengst af á þessum tíma voru allt að fimm líferisjóðurstærri hlutafar en fjölað heiðas.Líferisjóður starfsmanna Ríkisins til dæmis með uppundirþrefaldan hlut heiðas í fjölaðinu.Heiðar Guðjónsson er í dag stjórnarformaðurÍslandsbanka. Hann tók við þeirri stöðu í áspyrjun.Fyrir tæpu ári byrtust í fjölmiðlumfrettir undir fyrirsögninni Heiðar orðinn stærsturí Íslandsbanka. Neðar í frettinnikom í ljósað þá var átt við að hann var orðinn stærstí enga fjárfeistir í bankanum. Ögn neðarkom svo í ljósað hlutur heiðas í bankanumværi 0,8% af öllu hluta fyrir bankans.Enga síður dögði þetta heiðaritil þess að komast í aðstu stjórnunarstöðu í bankanumþar sem einstaka líferisjóður eiga allt upp ítífalt meira en heiðar og samanlagthátt í helming í bankanum.Sum mikilvægi stjórnarinnar við stjórnunbankanser það hún sem ræður fórstjóra fjármálafyrirtækisins.Það eru auðvitað líkt varveittleindamálað undanfarið misseri á ár hefur veriðauðvelt að komast að við stjórnafölun í skráðumfyrirtækjum á Íslandi. Það að eigajafnveg langt innan við 5% hluti í skráðufélagi geturskilað áhrifum í markföldu hlutfalli við hanneignar hlut. Þetta sínuðu þetta ótal dæmihagar, festi, sín, Íslandsbanki og fleiri.Og eins og oft er það svo hinn séríslenska klíma við að tengja saman tengta aðilasem gerir málið ennfloknara ennum leiðalltaf því farsa kjent.Dæmiðum það er tryggingafélagi sjófá.Nokkurir líferisjóðir eiga samtals yfir40% í félaginu. Þaraf ermeira enn þriðjungur í eigu fjögurarsjóðasem allir eiga í kringum 8% hlut hver.Félagið Rolfskir er hins vegarstærsti einstakil hlutafi sjófór með rúmlega15% hlut. Rolfskir er í eigutveggja fjörfisningafélaga. Félagsins semminnstar á hér áðan Kaltbaks sem á ríflega60% en svo eru tæp 40% í eigufélagsins Kjálkaness. Eigendur þesseru það meginstofni til meðlimir úr sömufjölskyldu sem eiga saman útgerðafélagiðkjögur á Greinvík.15% hlutur Rolfskirs hefur þó viðfyrstu sín mun meira vægi við stjórnun sjófóren 15% hluturinn gefur til kynna.Tveir hlutafar og stjórnendur Kjálkanesssetja þannig í fimmana stjórn sjófór.Það er að vera annar þeirra stjórnaformaður.Frændunir Ingi Jóhann Gvumundsson og BjörgúlfurJóhannsson eru báðir í hlutafahópi Kjálkaness.Ingi Jóhann þó mun starri hlutafi.Trátt fyrir eiga minni hlut er Björgúlfurstjórnarformaður Kjálkanessen hann er líka stjórnarformaður sjófór.Þeir eru því báðir fulltrúar eins eigenda í sjófóað minnstakosti við fyrstu sína sjá.En það er ekki mat sjófór.Í upplýsingum um stjórn, stjórnarmenn og tengsleiravið önnur félög, en þá ekki helst eigendur sjófórer einungis einn stjórnarmaður saðu tengtur hlutöðum.Það er Ingi Jóhann Gvumundsson.Stjórnaformaðurinn Björgúlfurer hins vegar saður, árið rétt, óháður félaginu,daglegum stjórnendum og stórum hlutöðum félagsins.Þetta er nýðustöðan.Jafnvel þó listuð sér upp stjórnarsetta Björgúlsí stórum óbeinum hlutafa í sjófóauk augljósra tengsla hans við hinn eigandan,Samherja, eiganda fjárfæstingafélagsins Kaltbaks.Björgúlfur var fyrir fáinnum misserumfórstjóri Samherja og eru aukast tengtur eigendumþess félagsbæði.það er að vera það í gegnum viðskipti og fjölskyldutengsl.En aftur að fyrirfær líferi sjóðana og hlutafa listumennum leitt fjárverður þeirra við stjórn félagana.En svo áður segir hefur þetta oftar og oftarkomið til umræðu og verið gaggrínt á síðustu árum.Nokkur þegar félagar sem sjóðutnir eiga stóra hluti íhafa til að mynda verið staðina því að brjóta lögmeð beinum afleigingum fyrir neytendurog þannig sjóðsfélagars sjálfafrá Líverisjóðunum, í það minnst ekkiog opimbelja.Við höfum undanfarnar vikurreyndan á tali af fósfarsmönnumþyrkjastæstu Líverisjóða landsinssem um leið eru þeir fyrirferðamestuí eigenda hópi skráðura fyrirtækja.Það eru gildi, LSRog Líverisjóður Vestlunamanna.Engin fósfarsmennnaþessara sjóða gaf kost á viðtali.Tveirin eittuðu, en framkvæmdastjóriLíverisjóðs Vestlunamannavar okkur sagt að færi einfalli ekki viðtölog aðrir starfsmenn var ekki tiltakir.Líverisjóðundirsem gaggrindir hafa verið fyrirað vera óvirkir í stórumhlutafélugum sem þeir eiga ívilja sem sagt líkavera óvirkir í því aðræða þessa sömu óvirkni.Góðu hlustendurvið sláum botnin í þetta helst þennan dagin.Ég heiti Helgi Seljanog þakka þeim sem hlýttu.Hlutandur
