Þú ert að hlusta á frekta skýringa þáttinn þetta helst. Ég heiti Yngi Fegi Viljámsson.Hvena kom fyrsta Róma fjölskyldan til Íslands?Árið 1911 sankantar ansóknu Guðmundar Haldanusson Sackfrægs.Hún var kallur Demeter fjölskyldan og kom frá Damörgu, segir Guðmundur.Guðmundur segir að talsverðar heimildir séu til um þessa fjölskyldu, meðal annars frá Damörgu.Höfu fjölskyldunar var fjölskyldumóðurinn Rebekka Demeter.Það sem að það var danskur svona...Það sem að etnolók sem að var í góðu sambæti við þessa fjölskyldu og hérna þannig að...Og held var í góðu brefa, var í brefa sambæti við hann og byrti grein um þessa konum sem kom til Íslands.Byrti grein um hana um 1913 og þar kemur fram að þegar grein er skrifuð, sumar í 1911, að fjölskyldan sé þá á Íslandi.Þessi Róma fjölskylda reynda vill á sér heimildir þegar hún kominga til land, segir Guðmundur.Þetta var að öllum líkindu vegna hér af fordóma sem voru ríkjandi Gagvarstur Rómafólki.Fjölskyldan segist fyrst vera norskir lappar eftir hún kom til Íslands.Hún kemur til Íslands snemma í september 1911 og við hefum bara heimildur um það og það er viðtölveðan að þau segist vera lappar og norskir lappar.Og það er svona nokkuð algengt að við heimildur um þessu sömu fjölskyldu í Danmarku í blöðum frá sama tíma og þá er það kallað að segja lappa.Það er heimildur að því að síguinnar voru mjög ylla séðir en menn hefðu kannski svona frekar við að litu lappa svona frekar hjákaður augum.Þeir eru þó að miskusti koma að fara uppröndilega frá Norðurlöndum.En fljótlega að fara að menna velta því fyrir sér hverjar hérna hvort þetta séu nú að gjöruglega síguinnar.Frekar heldur en lappar og mennir að gera þar greina minna á.Þau halda skemmtanir í Reykjavík sem að þóttu hefur mesta.Já, mesta háð og spið þetta menn gerur grína þess og þóttu þetta alveg ræðileg upp að koma.En verganilega vinsvælt.Þau fara síðan svo öfum við frettir af þeim á Seyðisfyrði og Akvariri.Þannig að þau verast fara að miskusti á þessa staði og hverfa svo frá Íslandi verið ekki alveg vljóst.En sennilega svona upp úr míðum oktober.Þannig að þau eru hérna í svona sex vikur eða eitthvað svo leiðis.Koma hérna til þess að annars vegar til að skemmta.Þau halda þessa skemmtan í sína og hins vegar til þess að kaupa hesta.Og þau verast þá svona þaðurist að vera svona efnæðsluðu grunnur fyrir þetta ferðalega.Það er þessi hesta kaupa og það kemur fram í danskum blöðum að þau hafi komið með hópað hestum og selgt þá í Danvörku.Rómafólkar lengi vel kalla síkvinar á íslensku.Ítt og í flestum örn tungumálum í Európu.Gypsy á ennsku, síkvinari á sannsku og gitano á spænsku.Þetta orður hins vegar niðurandi og rasist og er ekki lengur nota af þeim sem vilja tala um rómafólk með hlutluðsum hætti.Á Íslandi er ekki heimildir fyrir því að rómafólk hafi dvali hér eða sest þér að fyrir þann tíma sem guðmyndur lýsir hér.Rómafólk hefur hins vegar búið á heinum Norðlandunum og í Breitlandi um aldir, líkt á annar staðar í Európu.Árið 2013 kom upp stort neykslismál í Svíþjóð þegar greint var frá því að Sænska ríkið hefði haldið ólöglega skrá yfir rómafólk í landinu í ára tugi.Í þessari umræði var einni fjallað um það að Sænska ríkið hefði vana rómafólk í landinu árunum 1935 til 1975 svo það fjölgaði sér ekki frekar.Mikið var fjallað um þessi fjallamál í sænskum fjölmjölum árið 2013 og þar og eftir.Þessi umræði endaði með því að Sænska ríkið greiti þessu rómafólki miskarbætur vegna eftirlitsins sem það hefði þurft að sæta um ára byl.Þetta er stort. Alltaf þess að það er stort að það er stort að það er stort að það er stort að það er stort að það er stort að það er stort að það er stort að það er stort að það er stort.Saga rómafólks á Norðalundunum er því lituð af allskins rasisma og ofbeldi gegð þessu fólki.Í grein sem Guðmyndur Haldanarsson skrifaði um sögu rómafólks á Íslandi í sögu, tímaritt sögufélagsins, er fjallað um þessa fjölskyldu og þau opnu landamæri sem voru á Íslandi á þessum árum í aðdraganda fyrir heimstraldarnar.Það var ekki fyrir nári 1920 eftir að Ísland fjökk fullveldi frá Danmörgu að sett voru sér Íslensk lög um eftirlit með útlendingum sem til Íslands komið.Ísland er hluti að Danaríki og þannig að landamæri ítri landamæri Íslands líkja raunverulega fyrst og fremst þá um Danmörgu.Danmörg var til dala lokaland og Danmörg hafði gert mikið í því að íta rómafólki burt úr landinu.Það er hins vegar 1875.Þá er lögunum breykt í Danmörgu og þá er landamærin eru opnust.Reyndar með þeirri hundategningu að rómafólk er ekki talið verið að tatara, er ekki talið verið að skilja.En þetta eru lög sem er gildið á Íslandi.Það er ekki landamæri eftirlit á Íslandi, það getur hver sem er komið hér.Það er enkið sem fylgjist með því.Það er enkið totlar.Þetta er danska ríkið sá um þetta.En 1875 þá er raunverulega...Feldar niður reglur í danska ríkinu um þá passaskild og annað slíkt.Það eru mjög opin landamæri frá svona viðaskværi Evrópu, frá svona því senkta á 19. öld,framma fyrir heimsturöld þegar landamærin lokaða aftur.Þannig að á Íslandi eru engar reglur til og með þetta einfallega vegna þess að Ísland hafði ekki lögjaðvald um þetta mál.Skomi eftir að Íslandingar fá það lögjaðvald eftir 1918, þá setja þér slíka reglur og loka landinu.Og það er svona hluti af allsvöldir reyfingu, það sem er verið að reyna að koma í vekk fyrir þá svona ströyma óæskilegra ferðamanna.Og það er eiginlega það sem gerist á yfir heimsturöldinu.Það er þá lokað á þessi ferðalög á middilanda sem hafði verið mjög mikið tíðkúða sérstaklega frá svona síðan hluta 19. aldar og framma fyrir heimsturöld.Og þessi ferðalag, þessari fjölsvöld til Ísland, er hluti af því ferðaminstri.Fyrst landamærin á Íslandi voru svona opin eins og gömyndu lýsir.Af hverju kom rómafólk ekki til Ísland svo til þetta með stammörgu, þess að þetta fólk var talið óæskilegt?Sennilega er það bara vegna þess að Ísland hendar mjög illa fyrir þá þess að svona þenn lífsmáta sem að rómafólk á Norðalöndunum hafði tíðka.Það hafði ferðast um, það hafði stunda ákveðina yngreinar.Og að lifað á því, á Ísland eru flakkarar, það eru bara einstaklingar og það eru Íslendingar.Þannig að sennilega hefur bara einfallega ekki verið efnarslugur grundvöldur fyrir þá það er lífsform og þá atvinnvegi sem að rómafólk tíðkaði á Norðalöndunum.Þannig að svona fjölskyldur sem ferðast um, það hefði einhvern veginn Ísland hendaði því mjög illa.Hvernig tóku Íslendingar þessari fyrstu rómafjölskyldu?Sem heimildir eru um að hafi komið til Íslands?Uppafi tókuðum bara mjög vel og það eru tveir blaðuminn sem taka vitölu við þérna fjölskylduna þannig að þeir eru nýkominn og það eru frekkað jákvæða fréttir.En síðan verða fréttina neikvæðar í þeirra álýður, mennir finna skemmtandar veraði mesta skrýpalæti og menningarlegar og ekki mönnum bjóðandi.En það er áhugavert að það er heimild sem að ég hef, það er Hulda á Stefansdóttir, skrifur æfisögun sína, hún kemur út í öndur lok síðustu aldar og þá er hún að lýsa æsku sinni á Akureyri og þá segur hún mitt frá því að það hefur komið síkunum til Akureyri.Það getur allir passað og að hún lýsir því með mikillir ánægur fyrir þessari heimsón, þetta hefur verið svo skemmtilegt, tónlísina var skemmtilegi spiluðu að fylgu og sungu og þetta var henni mesta skemmtarnið.þetta þótti svona brjóta uppupp hérnasvona drungan í hinnu dælega lífiað meðan að yfirveld vorumjög skeftiskáðog það má segja að þessi sama orðaðakomi fram í umræðunum umum þennan hópRómahóll sem kom til Íslands nýttur og eldleguþað er, almenningur viðstað það var svo skemmtaninn og þetta skemmtilegaren yfirveldum fannstþetta hinn verstahinn verstu skrýlslætien það sem er einkennandi við þettaer það að þau eru ekki í regjum úr landiþau eru ekki byrðiþau koma hér að halda skemmtan, þau eru að kaupa hestaþannig að menn sjá þetta ekki semeins og það hefur komið hérna tilþessi armenar sem ég hefur fjallaðum ykkar einní byrjunaldarinnareru hér til að betlaeða sapna peningum fyrir bástaðnaí sínum heimalandiþeir eru teknirþað er mjög svona neikvæðumræðum þá og það erþeim erallt hér til að reyna að koma þeim úr landog regja þú úr landiþað er ekki sem hefði til þess að þetta romafólkskondilÍslands hafið regjum úr landi, það hefði alltaf að komþað kefti hestavar með þessar skemmtanirog sem bara fór þaðþau voru ekkiregjum hérHvert fór Demeter fjölskyldan svoeftir að hafa dvalið á Íslandií nokkra vikur árið 1911Hún sæs að er að reynaað setja stað í Danmörkurog húnkemur til Danmörkurhún er búin að reyna oftar en einu sinþað er alveg þekkt hún er reyndimörgursynum og í gögnumJóns Miskofs er þettatíundaðþau eru í Danmörkurmeð annan fótin að Miskofsfrá 1907til 1913 þau eru endalega reyndin frá Danmörkuþau eru að setjareyndu að og keftu sér húsá Jólandi, ekki langt frá ÁlaborgogJón Miskof ferðaðist meðþeimfjölskyldið fadurinndó1909 og er grafn í Danmörkuen fjölskyldan kemurþegar hún kemur frá Íslandi þá fer hún tilKauppnamnar og reynir að sækjum leiðvið að fá að búa í setja stað í Danmörkuhún var vinsalí síni heimabyð í Danmörkuþegar hún, þau voru áttu peningaen það er ljóstað smamsamman hallaði undan fætiog það er svona því að lístaað það var grafið undanþeirra svonavelsælt og það varfrá fordómum og þeir eru síðanendalega reygin úr landieins og segja í 1913þeir farið fyrst í Norex en Rebekka Deysiní Svíþjóð 1914og fjölskyldan heldur áfram að búaí Svíþjóð og afkomendurinneru þar. Í frettaflutningum fráSvíþjóð um skráðnar sem yfirveld heldyfir Rómafólk kom fram aðfylst var með mörgum úr demeterfjölskyldinuí landinueinn af þeim sem fylst var meðvar Markus Demetersem var fættur árið 1910og dó árið 1970Demeterfjölskyldan lendi þvíbæði í ofbeldi og mismununvegna uppruna sinns í Damörkueins og Guðmundur lýsir hérsem og síðar í SvíþjóðDet var 2013 som Dagens Nýhettafslæði að Skónepólísin uppréttað þetta register var 4673personersem antingen var rómareller til þess að gifta með rómarGuðmundur Haldanarsson hefur stundat þess að rannsóknirog sögu rómafólks í rannsóknarverkefnium sögu og stöður rómafólksá ÍslandiJá, við kallum þetta rannsóknverkni í Rómisþví það er styrt af Sofjúsa Háðasem er stýrir hérnavingtísastofnun við Háskóli Íslandsog við erum aðrannsaka þá er unlega þetta svonaeila tví þætt rannsókn, við erum annars verið að rannsakaþess að svona sögulegu ræturhvernar kemur rómafólk fyrst til Íslandsog síðan aftur ersvona meira etnografískar rannsóknum stöður rómafólks á Íslandi í dagþað er ekki margir sem vita það að hér erujá, ég miskusti500 rómafólká Íslandi sem að kemur mestfrá Rúmeníuþað er ekki hér sem rómafólken það er þeirraþá þeirra etniski bakgrunni sé rómaþá eru þeir ríkisborgarannara landa, hvort sem ereins og segi flestir sem eru hérkoma frá Rúmeníuþeir eru Rúmenarog eru hér sem Rúmenarog hafa all þeir réttandi sem Rúmenaren það hafa þeir verið búsettir í Rúmeníualveg frá, já, loku miðaldaEn hvað er vitað um sögu rómafólksá Íslandi eftir árið 1911?Guðmundur segirfáar rómafjölskyldur hafa komið hingafrá árið 1920þegar þessi nýju útlættíka lögu eru settog þar til Berlínamúrin fjellog Rúmeníu að gekk í ArbjörgsfjöldiðÞað er vitað um einskosti einn fjölskyldasem kom hér á þriða áratögnumhún kemur ekki hinga sem rómahún kemur hérna sem sirkusfólkog kemur frá Danmarku og erueru danski ríkisborgararen eru sjálfsagt af róma upprunaþetta er alveg þekktsíðan vitum við umfjölskyldu sem kom hérsvona 1960, ég hef ekki fundið neitt um þaðhún voru hér eitt sumarog spáðuði ílofa hann að slýttþetta eru teimildiretnokararskar heimildir frá Norrölandunumsem var talað við þetta fólkmér fannst það mjög spennat að uppgöta þessa fjölskylduhún kom hérna, við vitum ekki hvað hefði gerstef landum henni hefði verið áfram mópiðþannig að það kom einn fjölskyldaþetta hefði komið fleiriog hinga kom ekki flera rómafólkað mér vita nema þessi einstöku farfuglasem hún komþað er ekki svona neitt samhángandi byggeins og er á NorrölandunumNorrölandunum almennt frá alveglokuð miðalda til samtímasen á Íslanda eru þessi farfugla sem komþað er skemmtilegt að vita þvíÞetta helst er búið í dagog Yngi Freyr Viljámsson þakkar þér fyrir að hlustaAllar aðtöðasendur um efni þessa þáttarog ábendingar um önnur fréttamáleru sem fyrir vel þegnarNettfangið erÞetta helst að drúfpuntur ísStjórnendur þáttarinsvilja endilega heyra frá hlustendumGóða stundirGóða stundir
