Þú ert að hlusta á fréttaskýringaþáttinn þetta helst 5. daginn 10. september. Ég heiti Erlabjörg Gunnarsdóttir og við erum á menningalegum nódum í dag. Á nýjarsnótt ári 1960 var Stittan Havmeian, sem staðset var í Reykjavíkutjörn, sprengt upp. Þetta listaverkartinn Nínu Simonsson myndið að kvara, hafi staðið mjög stutt en verið umdeilt allan tíman. Enda er tala um verki sem eitt umdeiltasta verk Íslæskvær listasugu. Skendavarkatnir fundust aldrei, málið er enn óuplýst. Í síðistu viku var síninginn Nínna og okkar keirast að Nínna, ópnuð á listasapni reykjanesbæjar sem varpa nýjuljósi á líf, verk og árleið Nínu Simonsson. Á þessari síningu eru tve brót af hinnis sprengtu stittu í fyrsta skipti til sínis á formlegri síningu. Þetta eru vegleg brót, annaðir efri hluti Havmeianar, mitti, brjóst og höfuð, hittbrotið er endina á spórðinum. Bróttinn eru skráð í varstljú listasaps reykjavíkur, en samt sem áður stendur skýrum stöfum undi þeim á síningunni að þau séu í enga eigu. Í þetta helst fá við að heira söguna að baki þessum bróttum, hvernig þeirra var leiðdaðum árabíl á listasapnunu og hvernig þau enduði höndum fjölskyldu á suðureiri. Við byrjum á að heyri Helgu Þórsdóttur, sapsstjóralistasaps reykjanesbæjar, sem fyrir stuttu viss ekki af tilvist þessar að bróta, en tókst svo að fá þið lánuð og hafa á síningunni, eftir krókaleiðum þó. Það eru síningastjórdnir, Dr. Enda Elborg og Viktor Jagunadóttir, sem að velja verkin á þessu síningu. Það er sína með mynd, það sem að verki veriðist veriðist vera sbrótin, veriðist vera skráð hjá listasapnur reykjavíkur. Ég hafði aldrei heirtum einsi brótt áður og átaðiði mér ekki dáði að þetta var eitthvað skrítu við þetta. En svo bara beði ég listasapnur reykjavíkur að lána mér einsi brótt á síninguna, sem að þeð bara einsundislegt og það sabna fólk er. Almsigurur Þrösti, yfum að sabna eignar, hann hérna bara segja já og ekkið mál. Og svo segir að við með, heirið þau Elga, það er hérna, þau er á síningu á Suðræri. Og ég sagði, ha, Suðræri. Og svo, já, það er bara að lungsa að segja frá því. Ég hennar, myndir þú taka korsnæðinn við að flyttja þá? Það var sjálfsúð, alveg sjálfsakt, það er okkasabt sem var að fá þetta lóni. Og svo ringi ég í Elias. Helga hjeldt að hún væra ringið í sandibílstjóra sem sæjum flytning á brótonum Suðr. Hún átaði segjáði fyrir en eftir talsverð samskifte að brótin væru búin að vera á Suðræri í aldarfjórðung í vörstlu Eliasar, Simonson, Gwimonsonar og fjölskyldu Hans. Já, fjölskyldu sem er ná skild, Nínu Simonson. Elias er samsatt maðurinn sem lánaði listasapni reikanespæjar brótin með því skilir þegar þau er þú mert í einhægu, í eigu Hans. Saga brótaðn á Suðræri hefstíkringum ári 2000 þegar föðurbróðir Eliasar, sandibílstjóri, vann reglulega fyrir listasap reikjavíkur. Eitt dæin fekk hann að verkabni að tæma port. Við sklum heira söguna frá Eliasi. Hann bara byðinum að fara með alsko nöruðsklá að hefðina og hérna bróttinn, bróttmyndinn sem er mjög helleið og spórðurinn, orðu alltur af þessu verustið sem hann var byðinum að farga. Stársmár og sappiðinnið vissi þessi fjöllspill tegnsk hérna Hans, ólýstamann, hann spilir bara eitthvað, hann veikir verið ekki bara heiru eitthvað og hann var bara júiðu eitthvað náruðu. Hann deyfriðið með sér heim bara úrstöftu síðar að fá það hann að fleikja í nýmí ígúð og hefur eitthvað ekki tvá sverf, þannig að patti fyrir að keira, svo eitthvað eitthvað eitthvað að skekkiðir verustindinni bara í tramsætiðistamnir hann að örykjiðspelkið og það keira saman veistur á fyrfi og það er stifta með búin að vera síðar hann. Á suðureiri? Já, ég, sem sagt á þessum tíma þá var ég að byggja ykkur í færðiðu fæðaðstu þegar ekki sem er þið fyrstinn hann og svo er við. Hún var alltaf bara í andirinnu þegar húlaðið bæða það erinn og svo fyrir að ég selina úta því verkkurinnu þegar þér þrjum á hann síðarna, þá tólkja hann að verðinir bara heim á hann og hann bara búin að vera stóðast á síðarum síðarum. Á þessum aldar fjórðungi hefur Eliás kynnt sér velsögu Nínu sem að sistir langavans. Faðir hans er svo eini sem er skýrður eftir listamannanapni Nínu, hann heitir Guðmundur Saimundsson Svafason. Eliás tók upp Saimundsson napni sjálfur fyrir nokkrum árum til heiðurs föðusýnum og til að halta sögu listakonunnar á lífi. Saga Nínu er saga mótleitis. Verkennar fengu mikla fagurfræðilega gagrinni sem á þið hámarki stuttu áður en hafmeian var sprengt. Marki segja þá gagrinni hafa verið óvæga og ósangjárna og hafa aðalega verið spróttna upp úr kvennfyrirlittningu og hinsen fordómmum. Helga Þórstóttir sabstjóri segir listasamfélagið á marganhátt hafa hafnað Nínu. Það er alveg ótrúlegt að það verið að tala svona um Nínu. En hugsmokku til þessu Einar Jónsson sem var á einhverjum leiti samtíða hanni og er reyna að vinna með svömmur reyvingu og Nínu. Við byggjum hónum fyrsta listasamfélagið sem við byggt á Íslandi og svo afneitum við Nínu. Það er eitthvað mjög grykkukt veita. Helga þekkir sögu eljasar af brótonum og tilur ótrúlegt og ólíklegt að hafi átt að henda þeim. En ef svo hafi verið, sé það gríðarlega alvægt. Ekki síst í ljósi sögu þessa lista verks og þessar konu. Þá er við að tala um. Ég held ég verið að vera að gefa okkur að verið kallar sem sprengtu sleitanum upp. Það er að hafa svona tvefelt eigðingkallarna á Nínu. Það er eitthvað... Bara wow, wow, hvað er þoltan ekki? En aftur að eljasi sem hefur varðveitt brótin tve síðasta aldar fjórðung. Hann séist nýbúinn að fretta að brótin séu ennó skrá hjá listasamni reykjavíkur. En fyllir þeir að enginn hafi reynt að nálgast þau fyrir núna fyrir þessa síningu í reykjanespæ. Hann hafi ákveðið að lána þau gegn þeirri skírukröfu að þau séu mert sem engaðegn. Eljas hefur reynt að finna brótonum góðan staðu síðst á árin, en hónum hefur ekki fundið sneitt staður nógu örukur fyrir svo umdelt verk. Nú hafi listasamni reykjavíkur aftur að móti lísti vir áhuga á að fá brótin aftur. Ég hefur sagt við listasamni að ég hefur lotum hann aftir til þegar á það krarðu okkar að hann verðið einkstur það sem hann verði varilega til sínis ásangt svoðunni um hérna hann bæði verkið á nínu sem lista hann á hérna. Hann verði það eftir í góðu yfirleitið það sem er örkiskella á hlerað. Hann verði ekki fer ekkari aðkasti. Þetta er náttúk bara saganum eftir verkið sem magt fungin að hérna. Það er bara eins og maður allraðið góða list að hún áskapa tilfiningar. Eftir þetta verkið er ekki hvað að skapa tilfiningar hér í sínsakku fyrir hann, þá eftir ég ekki hvaðst að það er. Þetta er hljómið álíkinum með saganum eitthvað eitthvað. Hann er ekki hljómið ásvitaðu að sámasamleir og öðrukku staður. Hann vil ekki að brótinn verði aftur með ekkuru russlig ekkuru pórti eins og hann orðarða sjálfur. Markus Thor Andersson hefur verið sapsstjóri listasapsreikavíkur frá 2025. Hann var vissuleg ekki á staðinum þegar brótinn fóri í hendur fjölskildu eiliasar, en hann hefur kennsér málið. Það uppgötta þess ekki fyrir 2017 að bródin væru ekki á sínum stað í geimslu sapsins, eða 70 árum eftir að föðubróðir Eliassar tók þau í sendibílin, og eftir aðn sokná málinu uppgöttuðu starfsmenn listasapsins að bródin væru á suðureiri. Við byrjum á að spyrja Markus hvort að geti staðist að það hafi átt að fleija þessum bródum. Já, ég myndi nú hald að það ótrú að öllum som að starfsvennjum og reglum saman, að það sípaður henni ekki mjögulíkja á því að því að það verið að tala um mynja sem eru skráðar í sarnegnina. Eftir að verskinu var spilt 1960 þá er það í vörstli borgarinnar og það það fara bródin í þess að sagt vörstli sapsins og er skráðar og það gildi að bara mjög stranga reglurum skráðar hluti í vörstli sapsins, það maður hérir við um að þess að stræfa eitthvað eitthvað skonar tvísu um því að hvað að valgdum að verskinu fara úr samnileg hér og í eitthvað vörstli. Það er verið gognum það og fyrirmæli, þá mjög skýr fyrirmæli til einhvers aðelum að farga þí, en þau er kverkja fyrir með það heimirtu sem þess að stund þetta. Ég er bara orða mútu orðið. Og ég hadast bara hérst að þetta er einhver mískilingur fjöndlega á sínum tíma. Já, það var orðið mískilingur í þessu porti, þegar það var verið einhver hrensun í gangi hjá sammenu. Mér er þetta það heldið húfk, at það er einhver yfir sjón fjöndlega á sínum tíma að fyrir mískilingur fjöndlega á sínum tíma sem þeimst ekki í ljósfæðina að fólk verið að leita af þessum drótum í tegnsluðið annarsúnaverkefn á 2017. Og þá var það færið þessast í gegnum þess að þessa samtörfið fyrir því starfsmeði sapsist til þess að grænstast fyrir verið, að þetta sé ekki í geimslunaðum okkar. Og það er rættiðið starfsmeðin og lýtað aðhæla sem stóðið að fluttningum fyrir sapsist og sínum tím. Það er ekki fyrir hún að nokku segna að þetta dúkar upp. Og það er ná bara mjög mikið á nájafni að þetta hæli komið í leitina. Og nú vitum við hver bróðinn eru, hver er framtíðin? Framtíðin þessar að bróta? Já, hælum það, bróðinn eru skráðið í vösslu, listasafni regjavíkur og æðrilega þetta, þegar bara snúðið hanga heimaftur í hún að þessi fyrir fyrir skilningur fyrir því. Enda bara vitum við í listasafni regjavíkur sjálmum verkeftið nínu og erum við á andum hennar sögu. Þannig að ættir þetta og erum áttar að langsamlega fasalist eða málið erum við reitt í líktafannig. Ja, þetta er sagan af brótonum af havmeinu sem var spreingt í loft upp á tjördninni ári 1960, sem dúkuðu skintila upp á listasíning og á listasafni regjanespæjar. Af hverju þau enduðu á suðreiðri í fæðmi fjölskyldu nínu, getum við ekki með fylri vissu svarað, hvort henda hafi átt brótonum fyrir mistug eða hvort miskylings hafi gætt í samskiftum sentibílstjóra og stársmannssapsins fyrir 25 árum. En stóru spurningunni er þó ásvarað og hún er, hver eða hverjir spreingtu havmeinu á níjásnótt fyrir ívilega 65 árum? Halla Harðadóttir, daskogerðamæður á Ráseitt, leiðar svara við þeirri spurningu í sextáta hlaðvassuröð og ekki síst þá hver ásettingurinn var, hvortan hafi verið politiskuur eða fagurfraðilegur eða hvortið þetta hafi verið einfaldlega hatusklepur. Ég bið hann að segja mér eins frá þessum þáttum. Hérðu, já, hvar á ég eilega að byrja? Skó, ég byrja að því að allað gera eitt þátt um spreinguna. Hver spreingtu hafi meina? Því að mér stæla bara ótrúlegt hvað þetta er velgeimt og gleimt lindamál. Þetta er eitt svona, ja, hvað er svo stærsta og best gemda lindamál eislenska listasugu, held ég. Og mér stæla ótrúlegt ég að bliðlu samfélagi og Reykjavík var að það það aldrei komst upp. Þannig að ég fara að bólakaff og geta ekki hægt. Þannig að þetta er óvartárni sæks þættir um sem sætt hver spreingtu hafi meina. Og ná spyrja að hvort að þú leysir raðgatunum. Hérðu, ég held að það koma upp allskona kenníkar og ég ætl ekki segja mér. Ég ætla bara að segja endelig að hlustaðu á þessu serie. Já, þættir niðr hver spreintu hafi meina hef ég stá rá seitt 90. september og það eru aldrei leys ekki öll kurð komindi grafar í þessu máli. En þetta helst er búið í dag og Erlabjörg Gunnarsdóttir þakk að þér fyrir að hlusta. Ég minna á netfangið þetta helst að rúfbunduris eða þú vilt koma með ápenningarum ebni þessa þáttar eða ápenningarum önnur frettamál. Næsti þáttur af þetta helst verður að ta skrá á morgun. Mér ég sagi.
Umdeildu hafmeyjarbrotin sem enduðu sem stofustáss
fim. 10. sep. 2026, 12:42 · 15:01
Tvö vegleg brot úr verkinu Hafmeyjunni eftir Nínu Sæmundsson eru þessa dagana til sýnis á Listasafni Reykjanesbæjar. Brotin hafa varðveist eftir að listaverkið var sprengt í loft upp á nýársnótt 1960.
Samantekt
Í þættinum ræða þátttakendur um umdeilt listaverk Nínu Simonsson, Hafmeina, sem var sprengt upp á nýársdag 1960. Bróttin af verkinu voru ekki þekkt fyrr en nú, þegar þau eru sýnd aftur á listasafni Reykjanesbæjar. Helga Þórsdóttir, safnstjóri, kynnir söguna af bróttunum og líf Nínu, þar sem hún var oft niðurlægð í listasamfélaginu. Einar Jónsson, samtíða Nínu, náði þó auknum vinsældum, sem skapaði enn meiri réttlætingu fyrir fyrirlitningu Nínu. Þá er einnig rætt um hvernig Eliás, frændi Nínu, varðveitti bróttin í 25 ár og hvernig þau enduðu í fjölskylduhendi. Þungamiðjan snýst um að koma bróttunum aftur inn í umræðurnar og skýra hvernig listaverk geta jafnvel staðið fyrir stór pólitísk og fagurfræðileg málefni.
