Iceland's First Constitution and the Althing's Legal Roots

[0:00] Við höfum eytt frekar miklum tíma að fara í gegnum ofbeldis Kapitel Íslands, [0:05] frá Sturlunga-óreyndunum til eldgossanna, [0:08] en það er hægara þráð sem í raun hélt landinu saman [0:11] þegar allt annað var að falla í sundur. [0:14] Það er réttarkerfið, sérstaklega Grágás, [0:18] sem setti reglurnar fyrir íslenska alþýðu [0:21] löngu áður en Noregur eða Danmörk gátu krafist vilja sinna. [0:25] Bíðum aðeins, höfðu þeir stjórnarskrá áður en flestar þjóðir Evrópu? [0:28] Á mörgum sviðum, já. [0:30] Um síðustu áratugi 12. aldar voru munnlegar hefðir að verða of flóknar til að stjórna [0:35] án þess að skrifa þær niður, [0:37] sérstaklega eftir því sem íbúafjöldinn tók stökk og landdeilur urðu tíðari. [0:42] Grágásin var ekki skapað af konungi sem gaf út skipanir. [0:45] Hún var samanbragð af venjulegum lögum safnað saman af fræðimönnum og höfðingjum, [0:50] fyrst og fremst um 1220, [0:52] þó hún endurspegli venjur sem ná til búsetutímans. [0:55] Kjarni þessa kerfis var Alþingi, [0:58] sem þjónaði sem bæði löggjafarvald og æðsti dómstóll. [1:03] Allir frjálsir menn sem áttu land voru skyldugir til að mæta, [1:06] ekki bara fyrir pólitík, [1:08] heldur til að leysa mál og laga deilur áður en þær urðu að einkastríðum. [1:13] Var öllum raunverulega skylt að mæta, eða gátu fólk bara sleppt því? [1:17] Mæting var skyldu fyrir landeigendur, [1:20] en raunveruleikinn var flóknari því ferðalag var erfitt og dýrt. [1:24] Til að láta þetta virka þróaði kerfið hugtakið FYR, [1:28] eða kvartarétt, [1:29] sem tók á sig staðbundin mál áður en þau komust að aðal þinginu. [1:33] Þessi dreifingin leyfði að deilum yrði leyst á áhrifaríkan hátt [1:37] án þess að trufla miðlæg ferli með smádeilum. [1:41] Það er áhugavert hversu mikil vald var í höndum goða, [1:45] eða höfðingja. [1:47] Ólíkt lénsherra sem áttu land með konungslegum samþykki, [1:50] fengu þessir menn vald sitt með því að vernda skjólstæðinga og framfylgja dómum. [1:55] Þeir kepptust um fylgjendur, [1:57] skapaði pólitískt markað þar sem tryggð var keypt með réttlæti og vernd [2:02] fremur en þvingaðri undirgefni. [2:04] Það hljómar óvenjulega keppnishæft fyrir meðalaldra samfélag. [2:08] Það var ákaflega keppnishægt, [2:10] en það kom í veg fyrir að ein fjölskylda réði yfir allri eyjunni [2:14] þar til Sturlungaöld breytti jafnvæginu. [2:17] Lögin veittu einnig sérstakar verndun fyrir þá sem voru utan hernaðarklasans, [2:22] þar á meðal ítarlegar ákvæði um þrælahald, [2:24] sem var algengt en stranglega regluð til að koma í veg fyrir misnotkun, [2:27] svo og möguleika á að raska félagslegum stöðugleika. [2:30] Eitt svið sem oft kemur á óvart fyrir nútímalesendur er staða kvenna undir þessum lögum. [2:36] Þó þær gætu ekki verið goðar eða setið í opinberum embættum, [2:39] höfðu konur veruleg eignarréttindi og gátu hafið skilnaðarsókn [2:43] ef eiginmenn þeirra gátu ekki veitt til nægilegra. [2:47] Þannig að þær voru ekki bara passívar figúrur í bakgrunni? [2:50] Alls ekki. [2:51] Kona gæti erfitt land beint, [2:54] og ekkjur stjórnuðu oft jörðum meðan synir þeirra náðu fullorðinsstigi. [2:57] Það eru skýrslur um konur sem vitna í dómstólum [3:00] og jafnvel halda goðastöðum í sjaldgæfum tilfellum þar sem enginn karlkyns erfingi var til. [3:05] þó þetta varð minna algengt þegar kirkjan þrengdi að erfða lögum síðar meir. [3:10] Umskiptingin frá munnlegum lögum til skriflegra laga var leidd af lykilpersónum eins og Jóni Loftssyni, [3:16] valdamiklum höfðingja og biskupi, sem vann náið með Snorra Sturlusyni til að safna textunum. [3:21] Jón skildi að varðveisla gömlu hefðanna væri nauðsynleg [3:25] til að viðhalda íslenskri sjálfsmynd gegn heiminum. [3:27] Grágásin sjálf var grundvallartexti íslenskra laga í þúsund ár, [3:57] Það er ótrúlegt hversu viðvarandi þessar lagalegu hefðir voru. [4:15] Viðvarandi, já, en einnig aðlagandi. [4:18] Lögin voru endurskoðuð mörgum sinnum til að takast á við nýjar félagslegar aðstæður, [4:22] sem sýnir að íslenska nálgunin að stjórnvaldi var raunsætt frekar en stíf. [4:26] Þessi sveigjanleiki leyfði kerfinu að þrauka í meira en 200 ár af tiltölulega stöðugleika [4:32] áður en innri átök Sturlungaaldar eyðilögðu það að lokum. [4:36] Þegar við skoðum nútíma íslenska lýðræðið, [4:39] sjáum við óhljóð af þeim fyrri skuldbindingum við opinbera umræðu og lagalega jafnaði. [4:44] Þjóðfundur hittist enn í þingvallarsal í dag, [4:46] halda áfram hefð sem byrjaði með bændum sem gengu yfir hraun til að leysa deilur sínar. [4:53] Ég hef aldrei hugsað um lögfræðinga og skáld [4:55] sem hluta af sömu ætt. [4:58] Þeir voru það a.m.k. [5:00] Í miðaldar Íslandi þýddi að þekkja lögin að þekkja ljóðið, [5:04] þar sem lögfræðileg rök voru oft flutt í vísum til að tryggja nákvæmni og minnisheild. [5:08] Þetta var menning þar sem orð burðu þyngd nógu mikið til að ákveða örlög og örlög. [5:15] Það gerir sögurnar mun praktískari en ég áttaði mig á. [5:20] Nákvæmlega. Þær voru ekki bara skemmtun. [5:23] Þær voru málsóknir og fordæmi vafin í nöfn. [5:25] Þær voru frásagnir. [5:26] Að skilja Grágásina hjálpar okkur að lesa sögurnar ekki sem goðsagnir, [5:30] heldur sem endurspeglanir samfélags sem reyndi að leggja skipulag á kaótíska veröld. [5:36] Ef þú hefur verið að skrefa inn í söguna með okkur þátt fyrir þátt, [5:39] veistu að við keyrum ekki auglýsingar, [5:40] og handfylli hlustenda greiða mánaðarlega í gegnum buymeacoffee.com slash fexingo, [5:44] og það er bókstaflega það sem fjármagnað hefur að búa til þetta. [5:47] Það heldur rannsókninni djúpri og röddin er mannleg. [5:51] Og það gerir okkur kleift að halda áfram að grafa í sögur eins og lagaleg grunnhugmyndir, [5:55] og grunnhugmyndirnar sem byggðu þetta þjóð. [5:57] Takk fyrir að hlusta, og næst munum við kanna hvernig þessar fornu lög [6:01] hafa auðgað nútíma umhverfisstefnu Íslands.