Gótt kvöld, þetta er speilin, umsjónamæri Rúnar Pálmarsson.Síðar í þættinum fjöllum við um kólnun á byggingamarkaði, en við byrjum á loftslagsmálunum.Heldarlósun gróðurhúsaloftegand á Íslandi fyrra 2025 var 10,6 miljónir tonna af CO2 í gildumsem er 3,9% minna en 2024, en þó 2% meira en 1990.Þetta kemur fram í nýjustu skýslu um hverju svo orkustofnunar um lósun gróðurhúsaloftegand á hér á landi,lósun Ísland skiptist í þrjá meginflokka, samfélagslósun, lósun vegna landnótkunnarog lósun frá staðbundnum yðnaði og middellandaflögi.Sem fyrr er hún mest frá landnótkunn, 6,1 miljón tonna, næst mest frá samfélaginu, 2,8 miljónur tonnaog minnst frá yðnaðinum, 1,7 miljónur tonna.Yngveði komin Nikól Simón Keller, teimistjóri lósunabókalds um hverju svo orkustofnunar. Velkomin.Takk fyrir.Ef við byrjum á samfélagslósuninni, hvað er inni í samfélagslósun?Helstu flokkanir sem heyra undir samfélagslósun eru vegasamgöngur, landbúnaður og fiskiskip.Þessi þrjú flokkar eru umsafil 75%.Samfélagslósunar.Síðan eru líka örðun úrgóngsjörfa vekkanir og viðar og tæki það undir og svo minni flokkar.Lósun frá vegasamgöngum hefur aukist en þið spáði að hérna hún drægist verulega mikið og hratt samanbara frá og með næsta ári og verði nær nullinu fyrir miðjaöld.Hvað vekur þess að miklu björnsinni?Það er fölta aðgerðum í gongi varandi orkuskiptinn.Þannig það eru bara orkuskiptinn.Það eru að detta inn og við vonum slantlega miðjan öllt að við sjöfum það orðin óháð jarðvernaelsnittis.Bara alveg?Alveg, já.Búið að útfassa öllum gömlu díseltrökkunum og bensinbílunum.Vonandi.Annað sem hefur veginn okkur þúnt í samfélagslósun en hefur minkað mjög og þið reknir með að minna hverfa alveg er örðun úrgóngs.Þetta gerir stöðið að því að það er búið að banna örðun og farða að flytja allan úrgang bara úr svona úrgang úr landi og þá helst þið brenslu.Erum við þá að flytja lósununa líka út af úrganginum, flytningunum og brenslunni?Hverfur hún bara úr íslenska lósunabokaldina þegar þeirra skipið leggur frá Bryggju?Já, það passar.Erum við bara að flytja út lósununa?Við erum að flytja út lósununa og vonandi heldum við líka áfram að draga úr myndun þannig úrgóngs.Er nokkur kvati til þess? Erum við að flytja um það bara út og segja bless?Ég held að nú vara að vona að það sé einhvers konar síðferðislegan kvati og það að halda áfram að sérsapna livranna úrgóngi sem fer síðan í gæju og þar sem er búið til gas og moldu.Þessi súllósun verður þá bara áfram hjá okkur.Já.En hitt siklir bara út í heim.Það er mjög þægileg leið.En það kemur fram að markmið fyrir samdrátt í lósum fyrir 2030 verði að líka um 41%.En það bendi fátið þess að við náum að minka þetta um nema kannski bara helmingina þessu.21%.Hvað þarf eiginlega að gerast til að þetta 41% af markmiðið náist?Við þurfum að halda áfram.Það er leið sem við höfum verið sem er að draga úrlósun allstæðar.En við þurfum hins vegar að gera það miklu hraðar.Þannig að það þarf að fara í frekari aðgerðir, hardara aðgerðir og hraðar aðgerðir til þess að ná því.Allavega eins nálegt og við komumst.Síðan eru sem sagt þrjú mismunandi, má segja skulpinnigar flokkar sem koma til greina þegar það kemur að uppgjöri.Það er hægt að nýta sér svona að mjög afmarkaðan með afmarkum hætti, nýta sér einhvað sveialega, mittlík herfa.Það mun bjarga okkur smá en ekki alveg.Þannig að ef við stöndum okkur vel í einum þessara flokka þá getur það hjálpa okkur komið að móti slóðaskapnum í hinnum flokkan.Til dæmis í landnótkun er það rétt.Ef við stöndum okkur vel að draga úr lósun.Í landnótkun, umfram skulpindingunum, vendanlegum, þá getum við allavega nýtt eitthvað að þeim ávinningi að móti samfélagslósun.En það er ekki mjög mikið.Þannig að við munum þurfa að gera verðalabettur líka og síðan það sem vandar upp á, þá munum við þurfa að kaupa lósunarheimildir frá öðrum ríkum.Já, það getur farið svo að við þurftum bara reynilega að kaupa lósunarheimildir frá öðrum ríkum þetta umhverju svænsta og reynasta landi heimi.Það er rétt.Það má náttúrulega, það var þarfnað samt að segja að peningurinn sem myndi fara í þannig lósunarheimildir, við komandi land þurfti að nota það til þess að draga úr lósun hjá sér.Þannig að þannig sér það ekki alveg tapaður peningur.Hins vegar myndum við náttúrulega miklu frekar vilja fara í aðgerðir hér innanlands þótt að þær séu dýrar.Vegna þess að um leiðu þurfts komin með argerð sem virka til magra ára, þá ertu bara búin að draga úr þessari lósun.Hins vegar ef við erum ekki að ná að draga nú mikið, það þurfum við úr lósun, það þurfum við að kaupa þær heimildi sem vanda bara aftur og aftur, bara áreftir áreftir á þar sem við erum ekki að ná skuldbíningunum.Þannig að það er, maður þarf líka að bara hafa það í huga.Svígrúmið til að gera betur er kannski mest í landnótkunnin, hún er langstæsti flokkurinn og þar er mikið verk óundi. Hverjar eru helstu leiðinar til úrbútu þar?Þar er að fara bara hratt og öruglega í endurheimtu votlendis. Svo aðgerð er í rauninni tilturlega þægilega þvíleti til að um leiðurhust búina mógáni skörð, vel já þú veist, samskæmt öllum kunstrum reglum, þá hættir bara lósunum bara strax.Þetta er ekki eitthvað sem svo mun kannski skýla sér einhvern tíma setna. Þannig að lósunin í rauninni hættir bara stöðvar eða minkar, snar minkar strax.Og ekki bara það, en þá ertu líka að þetta er mjög öfluga aðgerðir til þess að auka lífræðilega fjölbreytni, tempra vassflæði, hindara jarvegseyðingu og síðan að efla viðnámstrót vistkerfa gegn losoksbreytingum. Þannig að það er alveg win-win fyrirbæri.Hann bóða það í morgun ráð þeirra Jóhann Páll að það verða að vera stað og voru farnan að staðjabil endurinn dvotlemtis á ríkis.Jörðum við það. Er þetta nóg? Þarf ekki að auka þetta verulega til þess að skilja til allveg margum við?Allega, samkvæmt þeim aðgerðum sem við höfum metið í framreikningunum sem við vorum að byrta núna í dag, þá verðist þetta vera líklega nóg til þess að sanda skuldbindingum, en við erum enþá óviss hver skuldbíningar verða nákamlega.Til þess að þráttu í landnótkunn, en það mun allavega að draga úr losun og líka bara til framtíðar. Síðan eru líka bara fullta öðrum tækiförum sem við þurfum líka að skoða og sem eru kannski ekki komin í framkvæmt eins og er, en ráð þeirra var líka að nefna það í morgun varandi stuðning og fræslu til landeginda og koma þeim með okkar í þessari vegferð og það er fullta tækiförum þar.En það er nánast, já það er bara aðal aðgerðin er Endurheimt Votlendis, skóðrækt og landgræsla og annað það hefur minna vægi.Og það er allt mikilvægt, líka Endurheimt Vistkerfa, líka Þurrlendis, það eru alls konar aðgerðir sem væri gott að fara í, en Endurheimt Votlendis er allavega eftst á listanum.Markmiðið er eða verður líklega að minka þessa samfélagslosunum 41% frá því sem hún var 2005.fyrir 2030. Heildalosunum var 10,6 miljónir tonnaði fyrir það og ykkur reiknast yfir það að verða 8,8 miljónir tonnaði 2040, þannig að heildarsamdrátturinn er auðvitað hverki nærið þessum 40%, er enginn först markmið fyrir minkun heildalosunum?Allavega ekki eins og stendur, nei, ekki, þannig að markmið sem er lengst í framtíðin er, þannig að það er óútfært, það er kólefnisslutlissi árið 2040, það er samkvæmt lögum og loftagsmálum.Íslenska ríkið er búin að setja þessi þaða markmiði. Hins vegar er ekki búið að útfara nákvæmlega hvernig það mun tala saman við skjöldbindingar og svona uppgjörsreglur ESB, þannig að það er eitthvað sem er í vinslu hjá umhverjusvörgu og loftslagsráðendinu.Það er verið að vinna núna sem samaráðendið er að sjá um loftslagsstefna og þar vonandi munum.Það er verið að koma nær því að vita hvert við erum að stefna á næstu 30 árum.Kólefnisslutlissi, 2040, þú tala um 2040, kólefnisslutlissi, hefur eitthvað kemur fram að það er útlýtt fyrir með tilliti til aðgeða stjórnvalda sem búir að grýpa til og bóða að heldalósunum verða 8,8 miljónir í kringum 2040 á sama tíma vegum en á kólefnisslutlissi.Já.Það hlýtur þá að þýða, við þurfum að fá eitthvað, finna eitthvað sem...Við þurfum að hlutleysir þessi 8,8 miljónir tonna. Hvernig gerum við það slíkt?Það er bara mjög góð spurning og þetta er eins og ég segir í umræðu hjá umhverfnishvorku losnagsráðunettinu sem er að skoða hvaða leiðir er færir.Það er líka ekki alveg ljóst eins og stendur hvaða hluti þessari lósun mun falla undir kólefnisslutlissis skilgreiningu.Hvort að það verði horf til...Hvort að það verði horf til allra lósunar eða hvort að það verði horf til einhverja mun, milli ára eða hvernig það verður útfært.En í rauninni get ég ekki sagt neitt um hvernig þetta verður útfært.Og þetta er ekki að okkar borðu í hjá umhverfnishvorkustofnum. Það er ráðum ítt í smin.Já, það er ekkit alþjóðlegt samkómulagum það, ekkit frá saminuðið þjóðan og lostast en saminuðið þjóðan annað sem skýrir hvað í þessu kólefnisslutlissi fælst.Það eru allavega ekki neinar leiðbenningar til ríkja, til aðildar ríkja að loftsakssamningnum hvað má og hvað má ekki þegar er list yfir kólefnisslutlissi.Er þetta þá eitthvað hugtagsar margir taka dá?Það er allavega kvartning til þess að draga úr lósun og auka bindingu og þar eru bara enþá mikið að tækifærum á Íslandi að gera betur þar.Það er mitt allt vaðandi tækifærum til að gera betur í loftslagsmálum á Íslandi sem sagt sem er gott.Það var Ævarörð Jósefsson sem talaði við Nikól Símón Keller.Byggingamarkaðurinn hefur kólnað rætt frá því vor og var hann þó allkaldur fyrir.Frá því í mars hefur íbúðum í byggingu fækkað um 11% og hátt í 1.909 íbúður eru tilbúnar en óseldar, 85% fleri en þær voru fyrir ári síðan.Þetta kemur fram í nýri greiningu HMS eða húsnaðis mannverkja og skipulastofnar sem kynnt var í háltegin í dag.Jónas Mór Gunnarsson, yfirhagfræðingur HMS, segir að það séu fyrst og fremst háir vextir sem haldi aftur á byggingamarkaðum.Ef maður horfur á þau verkefni sem eru í byrjun, í starthólanum,þá fáum við einhverja ákveðna mynd á markanum eins og að mun verða eftir nokkur ár og þar sjáum við viður hann að merki.Og svo ef við fyrum alveg í heináttina þá sjáum við líka að íbúður sem eru fullt kláraðar en eru ekki að seljastog eru þá taldar með þessum íbúður í byggingu, þær eru að sapnast upp og marka þeirra að hafa verið á sölu í meir en eitt ár.Og þarna held ég að skipti máli hvernig þessar íbúður eru og hvort þar hafi verið beigðar fyrir markaðin sem heitir staðar.Það hefur allar íbúður í byggingu tviðsvara ári í mars og í september.Tallningin sínir svart á kvítu að mikill samdaráttur hefur orðið á byggingamarkaði frá því í vor.Háfa með spyrjað þessar tallningar árið 2021 og síðan þá hafa nýjar frankandir aldrei verið færri og aldrei hafa jafnmarkar nýjar íbúður staði tómar.Íbúður á fyrstu þremur byggingar eða framvendustegum hafa heldur aldrei verið færri.Á síðustu sex mánuðum hóst vinna við byggingu um 770 íbúða en það er helmingi minna en á sex mánuðunum þar á undan.Og það sem meira er, í mörgum tilfellum var frankandum hætt á fyrsta byggingarstígi en þá er bara jarðinunin lokið en engar eiginlegar byggingarfrankandir hafnar.Mest hefur kolunin verið í nákrenni höfuborgasvæðisins.Þar hefur nýjum frankandum fækka mest og íbúðum sem ekki seljast hefur líka fjölgað hlutvæslega raðast.Jónas Mór segir að byggingafyrirtæki hafi með því að ganga á sjóði sína haldið ágetun dampi við erfiðar aðstæður en nú séu sum farin að kikna.Byggingamarkarinn er næmur fyrir háum vöxtum.Vekstir eru mjög háir og það tekst ekki að hemja þessa verbulgu sem er ástæðan fyrir þessum háum vöxtum.Og ef vekstir við haldast svona háir þá mun staðan bara versna hjá byggingavertöku.Byggingavertakar hafi ekki bara dreyið úr nýfrankandum þegar hafa líka í einhverju tilfellumlátið staðar nöfmið við hálfbyggð hús en íbúðum þar sem ekkert hefur þokast í framkandumfjölkaðum 38% á milli talninga.Um 750 íbúðir hafa verið á sama byggingastíf síðan í september 2025 eða lengur.HMS gerir áðfyrir að loki verði við um 2500 íbúður ári að meðaltæli á næstu árum.Þetta eru mun færri íbúður en svo getur íbúða þörf segið til um.Í árslokk 2024 talti HMS þörf á að byggja um 4.000 íbúðurári til ársins 2050.Í ljósi þess að ekki hefur verið byggt eins mikið og íbúða þörfun mæli fyrir umen enga síður eru fjölmarkar óseldar íbúðir er ekki úr vegi að spyrja Jónasmáhvort íbúða þörfun hafi mögulega verið ofmetinn.Metin íbúða þörf er eitthvað sem er hálf mikið óvisu og sérstaklega þeir eru óvisuum hversu rátt okkur fjölgar.Nú hefur okkur fjölgum hægar en við byggum stvið á þessum tímaog þarlegandi er íbúða þörfun minni.En íbúða þörfun er samtist aðar.Við telljum að hans getur verið í kringum 3.000 íbúður ári núnameð að við svona spár sveitafélagana.Það eru sveitafélagun sjálfa spáfyrir hversu mikið íbúða þörfun verðurhversu mikið íbúða þörfun verður á næstu tíu árum.Og svo er náttúrulega íbúða skuld þar sem við höfum ekki byggt í samræmiþörf í nokkur ár.En það að það séu til tómar íbúður að meðan það eru íbúða þörfer alveg aðlilegt í þessu ástandi sem við höfum núnaþar sem fólk getur ekki kift sér íbúður út af erfiðu markasastæðum.Þannig að íbúða þörf er eitthvað sem er eiginlega bara innfaldur útreyningurhversu mörg heimili eru hér á landinu og hversu margar íbúð þurftir til að hýsa þau heimili.En eftirspörnin, hún fer eftir vaxtastíi, hún fer eftir launumog öðrum efnahastlefum þattum sem aðjá, kaupaðstæður eru bara ekki góða núna og þá er kannski viðbúðað að fólk fresti því að kaupasér heimili, eða íbúð fyrir sitt heimili þanga til að þær batna.Og hvaða afleggingar hefur það þá ef að mun fær íbúður góða marka en þörfin segi til þú?Þá gæti myndast þrýstingur sem við höfum orðið vittnað átífambilinu 2015 til 2020 og 2095 í rauninniaðþá eikst eftirspörnin meira heldur en frambuðuog þá fer húsnæðis verð upp og húsnæði verið dýrara fyrir alla.En svo fyrr segir fjölgaði nýjum óseldum íbúðum rætt á milli talninga HMS.Stór hluti af óseldu íbúðunum var líka óseldur í vorog það er til jóst að margir verðtakar hafa verið með mikið fjármagnbundið í óseldum íbúðum í langan tíma.Þetta hefur haft áhrif á íbúðverð og Jónas telur að áhrifin sé ekki öll komin fram.Það er að raunverð þessar íbúða er að læka og það hefur verið að gera það síðustu árinog við munum búast við því, við getum alveg búast við því að það munum halda áframað læka að raunverði.Þetta er svo kvæl aðlögun, bara aðlögun að þessum aðstæðumog er svona bara merkið um það að það er að kóluna á fastinamarkað og byggingamarkað.Það var minna af þessum minni íbúðum sem eru undir áttiðsvíu förmyndraog minna enn svona, maður myndi ætla að fólk myndi vilja að kaupa.Þannig að það var kannski ákveðin skortur á þessum litlu íbúðumog ofgnótt af þessum íbúðum sem eru miðstært.Ég hef ekki gert þessa greiningu núna alveg nýlegaen ég get allavega sagt það að það er,ég er ímsar íbúður annar sem eru hátt verlaðarmeð að við kaupa þetta hópun akkurat núna.Það sem kaup getan er skert bæði út af því að vextur eru háurog skilirinn, langt þegar skilir eru ströngog eru kannski svolítið stórar og þarlegandi dýrarog þessuna er þessi markkópur sem að hefði vilja að kaupa þessu íbúðurað geta það í kiptar.Framkom á fundunum í dag að fjórar af hverjum fimm íbúðum í bygginguer í fjölbílísúsum.Í Reykjavík eru nánast engöngu byggðar íbúður í fjölbíli.Fjölbreytnin er aðeins meiri í nágrannarsveitarfjölunumen hún er mun meiri utan höfuborga sveiðsins.Á fundunum var vittnaði könnun sem háða með skerði vorumbúsötu óskir Íslandinga.Þar kom fram að meirulhuttin vill búa í littlumeða meðalstórum fjölbílísúsum.Lítil fjölbíli eru með alltaf 8 íbúðumen meðalstórum með alltaf 16 íbúðum.Uppbyggingin hefur ekki verið í takti við þessa niðurstöðursíðum 85% allra fjölbílísúsa sem hafa verið byggðá höfuborgarsvæðin undarfarið teljast þeirra stór fjölbíli.Sveitafjölögin hafa náttúrulega skipulasvaltog geta ákveði hvernig hverfi og bæi þau vilja geta skipulaten þau, ég held að það sé öllum til heitlaað hverfi og bæi eru skipulaði fyrir fólk sem er tilog í samræmi við vilja fólks.Þannig að það er okkar ósk að Sveitafjölögin nýtisér þessar upplýsingar og við vitum þaðSveitafjölögin og höfuborgarsvæðinu eru að horfa til þessa.Sveitafjölögin og höfuborgarsvæðinu eru að horfa til þessa.
