Þetta er speilin, umsjón hefur Rúnar Pálmarsson.Í þættinum veru fjallaðum ásælni bandaríkjamanna í Grennland,landakort og heimsín, en við byrjum á gerfugreindinni.Grein sem Darjó Amótei fórstjóri og einn af stopnöfndumbandaríska gerfugreindarfyrirtæki sinns Anthropic byrjt á laugardaghefur vakið gríðarlega aðtegli.Í greininni kallaði Amótei eftir því að hægt er þaðá þrúun gerfugreindar og að fyrirtækjur stjórnvöldkemur sér saman um ákveðnar takmarkanir og örgiskröfur.Greinin vakti örglar hrott hjá mörgum sem hafa heimsend áökjurog sannarlega hjá fjörfustum því morgun fjall hlutabriðarverðí mörgum tæknifyrirtækjum því að það hægist á tækninnihægist á fjörfustingum líka.Allt sem Darjó Amótei skrifar færsvöldi mikla aðteglihann er mjög góðu penni og kemur hlutarnum skýrt frá séren það sem kannski allir því að þetta náða veikast svona mikla aðtegli núnavar að það er búið að verist verið að myndast eitthvað samstaðí kringum það að fara aðeins og hugsa út í þaðhvernig við hefum að hæja á þrúun gerfugreindarþá á ég ekki við að þrúunun haldi ekki áframheldur að hún haldi ekki áfram á þeim rafa sem hún erá og það sem kannski vakti aðteglivar að bæði Sam Altman, forstur í Open AI og Elon Musktóku undir þessi orð Amótei.Segir Hafstein Einarsson, dósend og deildarforsyntiyðnarverkfræði, vélaverkfræði og tölvunarfræði deildarvið Háskólu Íslands.Í greinsinni nefnir Amótei tvær ástæður fyrir því að hæja þurfi á.Í fyrstalagi nefnir hann að bara frá því sumarhafi gerfugreindin þróast mun hraðar en áður.Aðala vegna þess að gerfugreind sé sjálf orðin betriað þróa næstu kynnslóð gerfugreindar.Ef ekkert verða gert, sé hætt á að framfærinar verði svo hraðarað menn geti kvorki skiliteknina nýja stjórnaðinni.Í öðru lagi bendir Amótei á að nýlega hafi gerfugreindar líkansem var í þróun hjá Open AI hakkaðs inn í tölvukerfi fyrirtækissem var að gera á því öryggisprófun.Tilgangurinn var að ná prófunu en til þess bröst gerfugreindinút úr lokuðu umhverfi.Engin hafiði beðið líkanu um þetta, heldur fann gerfugreindinupp á þessu alveg sjálf.Amótei segir að svipu tilvig, þó ekki eins alvarleg,hafi komið upp víðar.Ekkur er að spyrja sig, af hverju er þessi kerfugi bara örygg?Þau eru að búið sér kerfið til og þau eru að þróa þau.Af hverju er þau ekki örygg?Og það er ástæði fyrir því að gerfugreind er ekki eins ogvennilegur hugbúnaður.Vennilegur hugbúnaður eru forriðaður, þess að sérkver línaí forriðinu er skrifið, mögulega að fólki er nú að mestuleytinu til með gerfugreind og þá er þetta sjá fyrir í raunallt sem getur gerst að eitthvað leyti.En gerfugreindin er þróða annan hátt að þá er fullt að gögnumsafna saman, þeim eru rúlas í gegnum eitthvað líkanog þetta sem er halvpartin eins og að rækta eitthvað veruog þessi veru sem verður til, hana þarf að prófa,hana þarf að þjálfa sérstaklega og kenninni að verakurtiðis og ekki vera vond og þess að þarog það er enkið trygging að dala fyrirfram að hún verðialltaf, hægir sér alltaf eins og við viljum að hún hægir sérog þetta er það sem hann er meðal annars að benda áað ef við hægjum á þessari þróun eða hlaupum í rættueða hlaupum í dag, að þá hefur kannski aðeins meiritryggingu fyrir því að þessi kerfi hægir sér ekki ítla.A.M.D. leggur til áæflun í þremur liðum.Í fyrsta lagi skuldmyndi fyrirtæki sig til að leifa óháðumaðilum að hafa eftirlit með þeim.Í öðru lagi komi líðræðisríki sér saman um ymsa reglurog í þriðja lagi reynir bandaríkin og önnu líðræðisríkiað ná samkommulegvi kína og önnur innræðisríki um ákvæmnatakmarkanir og örgiskröfur.Hafsteini líst almennt vel á tillögur A.M.D.Það sé til dæmis ekki óæðulegt að óháðir matsæðalarhafi eftirlit með þróun gerfugrindar.Annað geti verið erfitt í framkvæmt.Eitt að því er til dæmis að það myndis eitthvað samstæðahjá stjórnvöldum um að stýra því hversu rætt megiþróa gerfugrind og þá væntalega OpenAI og Anthropiceitthvað megin að leiða það verkefni.Þau eru náttúrulega í fremsturið eins og staðinu núnaog þetta er kannski...Það atriðið sem er verið að setja spurningamerkivið ákveði á að vera ykkur íhlutun frá stjórnvöldum.Og David Sack sem var ágjafi bandræksu stjórnvöldahvað gerfugrind var þar, hann svona hefur gaggrindþetta með að segja þið getur bara hægt að þróuneða viljið, þau þurfið ekkert aðkomi stjórnvölda.Og hann er svo sem...Og aðri gaggrindir eru kannski svolítið að benda á að það værimögulega mjög gaglegt fyrir þessi fyrirtækiað stjórnvöld sé með ykkur íhlutunút af því að þá fá þau ykkur tryggingu fyrir því aðaðeirir geti ekki náðum jafn auðveldaog þau halda síni forskoti, þannig að þeirra forskotier svona aðeins tryggðara í þessu gerfugrindarkapplöypi sem eru í gangi.Kapplöypi sé nefnilega ekki aðeins á milli stórfyrirtækjana.Mörg smæri fyrirtæki segi hratt fram og nýti sértækni stórfyrirtækjana til að smíða sín eigin kerfimeð skjóttari hætti. Það sé alls ekki víst að smærifyrirtækin séu til í að hægja á og verða þar með lengurað ná þeim stærri. Og samkeipnin er ekki einungisem milli fyrirtækja, hún er ekki síðurá milli þjóðryggja.Það er það sem er einmitt þriðja atriðu sem að nefnirí þessari reitgjarsinni að það þarf að vera eitthvað samstaðá heimsvísu og þá er í rauninni Kína eina landiðsem verstar að tala um því að þau eru kominþau eru svona í öðru sæti eftir bandaríkunumí þróun og gerðurgrind.Og þetta er, það er kannski erfitt að segja tilhvort að Kína myndi vilja taka þátt í þessu.Þetta er svolítið svona eins ogkappleipið til tunglsins á sínum tímaað núna eru við bara í svo gerðurgrinda kappleipiðþannig að það er mikið að vissuleiti undirþví fyrr sem eitthvað þjóðþróar eitthvað skonarofurgreind að þá minn hún alltaf barataka fram úr öllum öðrum þjóðum á öllum sviðum.Amundey segir í greinni að hann óttist að innan 6-12mánada gæti eitthvað gerðurgrinda líkaniðtekið upp á því að skipa líka 12 árás og lamagörfalt internetið. Hafst þeir tilur þetta alls ekkiútlokast. Míða við það semþað sem við erum búin að sjáupp á síðkastu þá er það bara alls ekki ósennlegt.Það er heilmikið af öryggisköllumí kerfum semnetið byggir á og öryggiskallar sem við mögulegaveitnum ekki einu sinni af og þetta eru öryggiskallarsem gerðurgrinda kerfi geta þá misnútaðog þau geti öðvölda að þá tekiðyfir eitthvað 12 og farið aðreyna að slökka á netinu eða eitthvað þess að þar.Hafst þeir tilur þú ósennilegt að gerðurgrindamyndi gerður upp á eigin spýtur. Hann hefur meiri áhugjuraf því að einstaklingar nota ný slæmum tilgangi.Frekar en að gerðurgrindin tæki upp á einhverjum óskunda sjálf.Eins og stani núna eins og þessi kerfi erusem við erum að nota þetta þá er ekkert að óttast.En það sem er kannski meirameira að valda manniáhugjum er þessi hraðiað það er svona margt sem getur farið úrskegisá stuttum tíma.Segir Hafstinn Einarssondósent og deildaforsiti við Háskóla Íslands.Það er skiptafræði í Háskóla og í fyrstu töldu þetta allir grínsá fyrsti sem áttaði sig á að svofar ekki var að líkit umJohn Bolton sem þá var þjóðuröryggisri að gefiTrumps og reyndi að beina allikil í Trumpsað öryggismálum og norðurslóðum.Þessi luti sögunar er nokkuð vel þektur en Ben Taubsegir hugmyndina fyrir laungu hafa færst frá því að veraeinhvers konar þrjóska í Trump yfir að skjóta rótumviðsvegar í stjórnkerfinum. Taub skrifaði líklegaítarlegustur rannsóknargræn sem byrst hefur umgrannlands á húa Trumps í tímirittin New Yorker.Rannsóknir mínar leitu í ljóðs að fólkið sem flakkar umgrannland og danir telja séu þar til að að áhrifa á framöndunasé fólk sem hafi starfað í ríkistjórn Trumps á fyrrakjördimöbili segir Taub. Hann vísar þarna til bandarískrakaupsýslu manna sem hafa farið mikinn á grannlandinbóðað fjörfestingu og uppbyggingu. Tveir þessara mannasegir Taub voru í leinihópi þjóðuröryggisráðsinssem ætlað var að skipulegja hvernig hægt var að ná völdumá grannlandi til lengri tíma litið. Og þetta hafisvo þróast út í saminu þryggja hópa.Fyrst er magahópurinn sem horfir á þetta útráð því aðforsettinn vil í þetta og þau eigi bara að fylgja.Í anda gamalrar bandarískrar útþennslu hugsunarbara að reyðja öllu úr vegna og aðeigi og grýpa það sem hægt er að grýpa meðan færi gefstsegir Ben Taub. Svo séu það tækifæri sínatnirsem sjá gróðavónið þeir ná að notfæra sér aðstæðurhverjar sem þær verða í gegnum innlimun eða viðskiptatækifæri.En þriði hópurinn er áhugaverðastur segir Ben Taubog kannski hópurinn sem minnst hefur verið rætt umen það er þjóðarurugíshópurinn.Fagumenn sem hafi áhugir af þróunurugismála á heimskautsvæðinum.Þessi hópur hafi smámsannan byggtofan af þessar hugmyndur um grænland ogstækkað á formin með hætti sem vekurverulegan óhug.Til dæmis hafi þjóðarurugismálaá heimskautsvæðinum árið 2017áhugir af því að grænland stemdi að þeirra matióhjákvæmilega í átt að sjálfstæðieinhver tíma.Svo sviðismynd hafi gengið út á aðríkistjórn sjálfstæði grænlands getilítið svo á að varnarsamningur grænlandsá bandarækina frá 1951væri einfallega ekki í gildi.Þann var í bara eitthvað samkúmulag sem nýlendu herrarþeirra hefðu gert. Ó menn óttuðustað vera einfallega sparkað útsem þýtti að svegur hún bandarækinatil að vinna að eigin öryggi saksmjönumá sveðinu var í uppnámi.Segir Taupp.Í stað þess að að leita til stjórnmaldæðiDanmörgu sem fara meðöyturíkismál grænlands og í stað þess aðvinna með þeim og grænlandingumvar í staðin rókið í að ebla sjálfstæðisreyfingar á grænlandi. Í vonum að sjálfstættgrænland er því ennháðarað bandarækinum og Kína gæti ekkinotfæð sér stöðuna, segir Ben Taupp.Og með þessu hafi stjórnmaldi í Washingtoner reynt að grafa undan bandamanni.Þetta segir Taupp að hafi verið gert í samstarfiþryggjar hefinga. Þjóðar öryggisópsins,magahópsins og tækifæri sinna.Vissilvöga hafi mátt benda á réttmætaráhyggjur af framtíða þróna á grænlandien þetta hafi ekki verið viðegandi leið.Það er það sem þettaþrjáður og ég þútt aðþað er svonariskið af militær aneksáðað það var aðeins grænlandií janúari, í svonaeftirhjóðinni afmilitær feitir í Venezuela.En Taupp segir að líkurnar á innleimumgrænland sem er þér valdi hafi verið mestar í janúareftir aðgerðir í Venezuelasem skiluðu tilæglaðum áróngri.Þá hafi verið ofsa trúií innstarfing Trumps á að allir veirværið um færir.Stríðið í Íran hafidreyið úr þeirri trú og um leiðhættinu gagvart grænlandi.Áhugin sé þó enn til staðarþörf Trumps og hún hverfi tæpast.Saði Ben TauppIngolubjarni Sigfússon rætti við hann.Viðtalið við Taupp er í heilt á roof.isLandakort sína á flutublaðiJörð sem er kúlulegaþau kort sem nú er algengusteru sprottin af sín sem var til á tímumlandvinninga og nýlendna.Landakort hafa laungu verið notið í áróðuskinnisegir Karl Bendithssonprofessor í landfræði við Háskóla Íslands.Nýlega byrtistfrettir af því að saminuðu þjóðunarhefði samtíkt álugtunum að hætta að nota kortsem byggjast á svo kallari merkatorvörpun.Frekar skildi nota kortsem kentir við jafna jörðíkul örð og enskuog talingi var réttari myndatil dæmi stærð Afrikuríkja.Merkatorvörpun nekend við16. aldar kortagerðaman frá Nýðurlöndumsem voru á þeim tímavaksandi sjóveldi.Karl segir að varpanir séu hlutiaf allir í kortagerð og meiavil rekja 2000 ár aftur í tíman.Og greikinni voru búin að fatta þettaað jörðinu veri nött átt.Svo verður hún flötumum nokkurt skeiðog þetta gleymistraldiðnema hvað aðá15. aldinniþá er Ímis Viskasem er greikinnirhauðu festablaðhún er endur heimt má segjaí gegnum Araba og svolítog þá er aftur og endanum tekinnauðvitað upp þessiþessi hugmyndum að jörðinu sín nött áttogmjög flotlið eftir þetta þá farum viðað sigla um heimsins höf.Og þá hefst mikill könnunar á hí.Merkatorv fjækst til dæmis við gerð sjókortameð sívalningsvörpun.Við tökum jörðina barasem gúlu og setjumutanum hann að pappi svolktil einföldunarog sívalninguren þá snertir hann miðbögu jörðarogsíðan er yfirborðinu varpað áþennar flödd, yfirborðigúlunar og því nærtsem drefur pólunumsuður og norðpólunumþví auðgækjendari verðurí rauninni framsetningin á kortinuog þetta snýsta sumuleitium þetta skoen þessi vörpun var hins oggerði afskaplega hagnítumtilgangi og mann einfallegatil þess að sjófarendur ættu auðvöldrameð að rata um heimsins höfog sem slík var húnbara reyn snild, hún er það sem erkallið hornrétt vörpunþað eru til svonameð nokkur einföldun, það eru til tværmegin tegundur af vörpunun og önnurer það sem er kallið hornréttar varpanirþá getur þú haldið stefnunokkur réttriyfir kortiðhinnar eru kallið að flataréttarleggja ásla á að varðveitaímbiðir sluttföll svæðastærð svæðaen ekki svo mjögstefnuinn í kostinu. Og svo eru til varpanirsem fara bílbeggja. NálgunMerkators varðaðnokkus konar staðli og er til dæmisgrundvöldur kort af FCA eins og Google MapsÞetta er í rauninni deilasem er búin að vera í gangimjög lengi, þetta er alls ekki nýdeila. Hún kemur eiginlega uppmeð vissu millibilisvonaorðuræða um aðþessi ofnotkun, ef maður kallaða þaðá Merkatorverpuninnisem alls ekki var hugsuð fyrir þettasem eitthvað skonar heimskortí rauninniþessi ofnotkun hefur leitt til þess aðfólk fær þessa ímynd, svona brengluðímyndum stærðar hlutföllí veröldinni. Og ég heldað þessi bara heilmikið til í þvíþað er alveg rétt. Þetta er í rauninnifinnst mérmisnotkun áMerkator.En maður orður það þannig.Og mér stildið mér þessi afskaplega vondaGoogle Maps og þessi kortaþessi og svo ég talaði um það er skulið allarnota þessa verpun. Ég hef alveg skilning áþessum áhuga vissraheimsluta á að breytaþessari sín og þetta sem gerðistá Vettvóki saminuði þjóðan að það var núleitt af Afrikuríkjum.Baksagan eru þettanýlendutímin, sko.Mikið af þessum kortumsem við erum búin aðprentin í hausinna okkur eruuppbrunnin þaðan. Merkatorverpunni vargrymt notuð á þeim tíma.Hvað snýrist nýlendutíminum?Hann snýrist jú um sókn í auðlindirog yfiráð þegar við erum heilu heimslutunum.Afróprykji löðundur sig Afrikur,hlutaðan í sundur.Notuð hann að sem auðlindaað miklu leiti sembrun auðlinda fyrir sjálfa sigeðin aðinn í sjálfumAfróprykjunum.Og þetta er bara hreinlega aðræðra ánað við tölum mannum ál skoog það var svolítiðáhugavert að það var Tókopínlítið Afrikuríki sem tókaað sér að leiða þess að baráttu saminnið þjónumog fekk svonastuðning, vítabreytið aðuþetta var samþýtt á vendunum.Í þessari nýju flataréttu vörpunþá verður Evrópa í rauninuað þessum útkjálka sem húní rauninu er svolítið. Hún erí rauninu ekki annað eða lítur á heiminá þennan hátt heldur en svonatildurlega lítilfjölugurútkjálki með að viðstærri heimsluta.Donald Trump fórsitt í bandaríkjanefur ítrekka byrð myndir af kortumþar sem búið er að leggja bandaríska fánanyfir nágrana ríkitil norðurs og suðurs.Mér finnst þessi korta gerð Trump reyndar afskaplegasvona frumstaði nótkunn og gerðvigrindinniogþykir ekki mikið til þess að komasem korta gerðar afreiksþað verður ég nú að segjaenauðvita sjá það allir að þessi erætlað að færa pólitísk kilabúað það verður að nota kort semáráðustæki eða til þess að vinnaeinhverjum álstað fylgi eða hvaða nú er.Það má finna gríðarlega mörg dæmi umsvona nótkunn korta í áráðuskinniheimstirjaldirna tværá 2000-öldinniþá voru korta gerðar mennafar uppteknir af að búa tiláráðuskort til þess að stappa stálií almenning keima fyrir eða ræktaþjóðurniskendina eða eitthvað svo leiðisoft nótið eitthvað dramatískgrafík sem vísa eitthvað til eitthvaðófreskja. Það voru kannskirísa kolkrappar eða kongulærsem voru að seilast tiláhrifa hér og þar skoog svona grafík, þetta var svona grafíkskönnunbara í rauninni á þessumkortum sem að gaf þeimþetta áráðusyfirbrað mjög skýrtþannig að þjóðurnisíkjavaldapolitík og allt svonaþað hefur oft mjög mikiláhrif á það hvað ersett á kortSæði Karl Benditsson, Anna Kristín Jónsdóttirtalaði við hannFleira er ekki í speklinum, hægt er að hlustaá þáttin í spilara Rúv og helstuhlaðvarfsveitum. Frettir verðanæssaðir í sjónvarfi og á rást2 klukka 7. Frettir eru uppfærðará Rúv.is aðan sólarhenginUmsjónumadur fretta varÞorgils Jónsson, Margret JúliaIngimarsdóttir stjórnaði útsendingumTæknimadur var Magnús Þorstein MagnússonVerðið sælTæknimadur
