0:00 0:00
Í spilun núna

Umræðurit

Það er það að það er.Það er það að það er.Það er það að það er.Það er það að það er.Það er þannig að það hafðir gerða rannsóknir á þessu fyrirbæri skamdi í Íslandi viðanlönd og þar hefur komið ljós að það eikst eftir því sem norða dregur.Já.Til dæmis er það, það er hátt upp í 10% sem þjáist svona að sæt í til dæmis á östustönd bandaríkjana sem kom mjög norðarlega og Grænlandi, Norri.En svo á Íslandi þá bregðu svo við.Það sem maður skildi ætla að við varum bara sorgmætust allra á veturna og það er alls ekki þannig.Það er ekki náma í kringu 3% íslendinga sem að þjást af skamdi í þunglindi.Þessur þunglindi sem að lýsi sér auðvitað bara eins og þunglindi en því léttir þegar það fyrir að byrta.En það er ekki mikið 3%?Nei, 2,8% samkvæmt rannsókn sem að bara gerði fyrra.Og þessar fyrir rannsóknir eru þetta alltaf langt sem það voru gerðar fyrir 30 árum.En þá var þetta mjög svipinnið, það eru þetta runglega 3% á þeim tíma.En þá var þetta rannsókn líka í Kanada á afkomundum íslendinga þar.Og þá kemur við oss að það er sama niðurstaði svo í Íslandi.Þannig að þetta er einhverja erðafræðilegt.Já, það er það alveg.Já, en við vitum ekki hvernig.Og svo getur líka verið þetta að segja einhver aðlögun sem verður gegnum aldeitnar.Kanski verður þetta náttúruvalð, þannig að þeir sem bara þjást virkilega,þeir komast ekki að eins og hinnir.Þeir er kannski erfiðar með að finna sér maka, erfiðar með að koma bötnusinn og legg.Kanski hafa þau bara flýtt fyrir sér.Já, já, akkurat.En svo getur líka verið einhverja menningunni.Vegna þess að, sko, ég hundla hafandi verið með annan fótin í fortíðinni,bara meirin hálfa efina, þá hef ég svo oft veldi fyrir mér.Hvernig fór fólk eiginlega að hérna áður fyrir að komast í gegnum skandi?Sérst, bara frá landnámi að takast af því.Já, bara þegar fólk hafið ekkert af þessu nútíma þægindu sem við gungum að þessu gegnum,ramarsljósið, uppbyttuð hús, bara öll þessi þægindi.Þegar fólk hafiði, sko, það hafiði eld, langeld, það hafiði lísislampaog svo hafiði það bara tungsljósið og stjórnundar í skamdeginuog ekki bara komst af í gegnum allar þessu aldir,heldur sko skapaði á sama tíma þennan ótrúlega fjársjóðaf þessum saknarfinn sem við eigum, sem ásinn engan líka í heiminum.En er það þá, heldur það að hann hefði svona vaknað svona hressilega þá í myrkvinni eða?Ég held að myrkvinni er tíminn til að segja sögur.Já, já.Ég held að það segja sér nú bara sjálf.Já, já.Það er tíminn til að lesa og hlusta á sögur.Og sko ef við hugsimennar saknar við okkar á þessum myrku miðuldum en að gæðsa lappa,þegar voruð þetta ekkit myrkar, að þá eru við að skrifaður hvað yfir 40 íslendikun sögur,30 fornaldar sögur, 20-25 konungars sögur, 10-15 biskupars sögur,svo er það rittarars sögur, þýðingar, sko á annað hundra þýðingar úr latinuá heilarmannars sögum og heilarar hvernars sögum.Hvernig por fólk heila þessu?Hvað er þarna, þú veist, sem að fólk gerði, þannig að hlýtur að hafa að vitaeitthvað sem við erum búin að gleima.Þannig að ég laðist þér ansóknir og því hvað kom fólkið í gegnum skandiðog afraksturinn er þessi bók mín sem er að koma út í dag.Já, vetrar bókin í gegnum ykkur með góðum og ættum.Já.Það eru allir þessir.Nú skrifaði ég bók sem er með undirtill, ég var ekki verið að það áður.Já, það er frábært.Þú kallar hana óskaldað saknaverk.Já, það er svona...Hvað þýð það?Það er svona mín þýðing á ennska hugdagenu narrativ non-fiction.Við eigum eiginlega ekkit almeinlegt orð fyrir það sem er kallaðennsku non-fiction.Við erum með flokk í bókatíndunum sem heitir, hvernig er það náttúrulega,bækur almennsefnis, fræðibækur og handbækur.Já.Og svona PS og allt hitt líka.Já, og maður er bara með eitt stu...það er svona spurningamerki við bókatíndunum.Já, já.Þannig að þetta er svona bók sem að það sem ég kanna í ferileginni sakna heiminn okkar og skoða það hvernig Íslandingarfyrir alda gerðu þessi dagamönn eftir gangi sólarinnar.Hvernig var trúinn? Hvernig var norrainn trú?Hvað gerðu fólk til þess að marka byrjunvetrar og vetra sólstöður?Ég fyrst svona inn í vetramiskrið.Ég finn jóladröðana í Íslandingarstjónum.Glám, svo einn frægasti sem nefndur, hann gengur áttur á jólónumog glíma grættis og glám sérfram á jólónótt.Síðan skoða ég vetrarvættirnar, þar kemur gríla mjög sterkinnog síðan er það vetrar heiminninn og þá skoða ég stjörnirnarvegna þess að það er eitt sem ég glemast undumað í öllu mirknu þá sjást stjörnirnarog við erum allir með ljósmengun flest okkarsem að hilur öllu þessu undur sem er heiminnog þetta er landslag.Alveg eins og örnettin í landslæginu, þau halda utan og söguraf hverju heitir þetta þetta og við veitum það, svona mjög oft.Það er þeir sem fættur upp alveg einhvern stöðumég held að með sérna 2000 dæmi ég fætti að þyngjur við dýrafjörðfyrir og hann þorpir sandafellið, það er sandakellinginog ég veit að það er þjósað á það að sandakellinginætlaði henn svona að loka minni fjörðarinsog tók etni úr mírafellinu hinn um mig við fjörðinog sandafellinu reyndi að loka dýrónumsem opnast svona fyrir sjófærnendumen svo tókst ekki verkið auðvitað og hún dagaði uppi.Þannig að svona halda örnettin utan og sögurnar okkarog á himninum eru líka fullt að sögumað minnstu að það er þeim tíma sem fólk kunnialla góðsögurnar sem snorri deil með okkur í snorretuog koma fram í etukvæðunum.Þannig ég er að segja svona þá sögurlíka í þessari bók. Hvað er það sem fólk sá upp á himninum?Ég myndi að það sá bara það samu við sjáum í dag.Nei, það sá nefnilega ekki venus á himninum.Það sá fregu og þá sá vagnin en að freguog kettina sem að dróða vagnin.Já, og svo franleis.Og þegar það sé reykistjörnunar að þá hefur það ekkieinhver latjónu heiti yfir það, sko, eða grískgóðafræði. Svo getum við tekið eitt dæmisvona einfalt sem ég, svona í þessari bókþá er ég líka, sko, svona blanda einu svolítiðsögum að sjálfur mér og mínu fólki, mínum öfum og ömumog langumum og langofum.Og ég til þess að stegja dæma því aðþegar ég er krakki þá kendi pappi mér ungri að þekkafjósa konurna þrjár.Og ég átti bara mjög auðvelt með það sem bann að sjáþarna fyrir mér þetta er þrjárstjörnunuröðsvona aðeins í skáhallandi línu að sjá fyrir mérþrjár konur en mjölgakýr, eina á hverjum básu.Og mér fannst það ekki tlókið þó ég sýndur úr sjávarþorfiog hafði aldrei í sveit komið að þá vissi ég náttúrulegahvað mér alltaf konur gera.Og síðan fer maður barnaskóla og þá fer maðurlandafræðibókina sem maður kannski margir á allanummínum aldri mun eftir það er svona stjórnumkortaftan á henni og maður og leiðist svo í snjóinfyrir hún hús með korta bókina yfir höfiog reynda að finna fjósakonurnar.En þá hitt það er ekkit fjósakonur þannig aðþetta var eitthvað belti órjóns.Hver er svo órjón?Já það er eitthvað veiði maður.Og hérna, já, og hvað?Var hann þá að handfara veiðum eðavar hann að skjóta rjúpur með gömlulöngusvo pappi gerir og hafði að hafði að byrja svo nýstinni.Með eitt er eitthvað öðru í þessi veiði maðurog hann notar þetta belti til að halda upp þessi bauksónumist.Og ég veist þetta mjög skrítifyrir því að ég þekkti ekki þessu sögu.Síðan kemst maður þetta vit svo áraog læri einhver gríska góða fræðieða ekki.Og þetta hefur enga merkingu fyrir þér.En hérna, svo þegar ég var að skrifa þessa bókaþá ákvæði ég nú að fletta þessu uppí vini mínu Jónassi á Rappnagilifyrsta þjóðhóttarfræðing í Íslandsjónunarog gáka hansi með fjósakonundar.Og hann er alveg ótrúlega áhualusum stjórnverkinn, fyrir miður.Hann er með þau í neðamólsgrein,telur upp nokkur, þar á meðal fjósakonundarog segir svo að fólk hafinota þær til að meðnafnins í komið til vegnaþegar þær sást á himni að þá var tímillað koma fór út að mjölka.Sem að er sannsvöldi skríti vegnaþessu þetta færistfyrir sjónum okkarfærist landslæfi himninu tilog ekki að hann er kvísið að hann viljaláta mér mjölka sér á mismöndið tímum.Þannig að ég, og hann segirjá, þetta er svona, það séviss þannig, þetta er orðalega svonahann er ekki alveg viss, þannig að tíur og stelphann er mjög hugsaði bara já, já, hann veitekki um þetta, þetta er fjósakonund.Nú svo kynurlið oss til að byrja aðskoða þetta betur og það er líka annað heita á þeimsem er margjur okkurog þá séufyrir okkur rokk en það er ekki hjólen það er alls ekkiþað á ekki viðþetta er svona línaen rokkur varnefnilega ekki alltaf spuna hjólí áðurjá, áður heldur en spuna hjóli kom til okkarfrá Danmörk og í lók átundu aldarað þá spunu konur þannigað eftir auðleginn kemd þá eruvavin í svona rókeða raug ofan á langt priggsvona auðlar teinkallað distafá öðrum málumennsku og þýskuog hérna, og síðan er bundiðutanum þetta og síðan lopin teguðurniður úr þessari kempu sem að er á stafnumog þannig teguður við þráðinog tegjum lopan, alls konar orðatiltæki sem tengjast spunaog hérnaog þessistafur hetur okkursíðan þegar þessi nýja tækni kemur í Íslandingurokkur á hjólið, lóksins,lóka átundu aldar, nýja tækniþá færist bara heitið yfir áþað sem við kollum rokk í dagþannig að það getur alveg að passaað þetta er rokkur en að marju megarsem eru að spinna öllina á heimnien svo í skandinavisku málumog reyndar á fannið á einumeða tömurstöðum í Íslandskum heimildu líkaþá hetið þetta freyjur okkurvegna þess að áðuren að kristin kemur þá erum við með okkar einnnorrennu góðþannig að auðvitað allar konur spinnaalveg frá fjórar aldri þá þurftu allar konurallar stúrkur að læra spinnaog auðvitað freyja eins og hinnarþannig að þegar fólk horfið upp í heimininí norrenni hefiniþá sér það ekki fjósakonur eða órjónþað sér rokkinn en að freyjaþannig að þetta er svo ótal margtsem að við erum búin að glataþví miðursem að mér finnst það er svo dyrmætt að við eigumog að koma því áframSko það erfyrsta vetranóttin er liðiner það ekki?Eða hvað?Sko, sumri lukikjærJáInninlega til hafinguSko, eins og allir vitaþá er sumur vetur í Íslandi jaflóntVeturum er þess að stýttir heldur sumariþað er að segjaí þessu forna misseristalisem hefur verið hérbara frá örfogaldaað þá skiptist árið í tventþað er bjartari helmingurinnog myrkari helmingurinnog sumari, eins og við vitum öllþað byrjar alltaf á fymtið degiog það er vegna þess aðað hérnaþórviðgóttagurinn fymtið dagurhétt þórstagurog svo var miðgóttagurinnog þór var óðinstagurog þór var sér mikilvægast og goða á Íslandiþetta er mismandi eftir Norrænulöndunumen hér eru langflöst örnirnir kendið þórog þannig við vitum þaðað hann er sem sagtsvo sem fymtið dagurinn kendið viðog þá er þaðbesti dagurinn til að hefja einhvað nýttog við getum ekkit fara að breyta þvíég hef heilt hugmyndur um það, ég tek það ekki í málþetta er elsta hefð bara í Íslandsjá þegar við erum að tala um hérnafærum henni vera málundarjá nei, ekki að ræða þaðvið verðum að hafa einhverjarvið verðum að hafa einhverjarog halda samhenginunema það, sömaritt stendur í 26 sléttarveikurþannig að því að byrja á fymtið dagþá endur á miðvíkudegi, óðinstegiég verði líla að skjóta því einsað Jón Helgi Hólabisköpsem voru að dögum í byrjun 12. aldarhann gerð víkudagan og svona leiðilegafyrir okkur, hann breykti þess að hann tókuallir hefðinu góðmjöglinn út úr víkunniog setti þess að talningu stæðinhann ætlaði mér að taka tungli úr mánundegi líkaþátti að heita andrar daguren það tóst sem byggt fyrir ekkinema það, svo ég haldi nú áframég missi mig alltaf í útutúraJá, ég veit að þú erst búin að vara með VilborgJá, já, ég fyrir alltaf í útutúraþessi bók er stútfull áalltaf útutúrum, rétt stjórum átti að hafa séralltaf við að halda mér á svonaveturar þemanu, bara nei Vilborgþetta er ekki alveg núnema það að veturinn, hann hefst aldrei fyrirnáliðvatið, við veitum það, fyrst í veturdagurer alltaf náliðvatiðJá, hann er núna 2004Já, þannig að það eru þrjár nætturþarna á milli og það er heita veturnætturog það eru mjög oft nefndar ííslensku fórtsjóum, vegna þess að þetta er aðalpartitímin, þá þarf að haldavisslu, það er að halda einn veturnáttablótog það er að halda einndísablót um veturnætturog það er vegna þess að í þessu fíliá milli misirannatökjaað þá opnast gáttinn á milli heimanaokkar heims og yfirnátturleimsistÞannig að þá erum við núna að tala um draugaog vætti og allt þarþá er hægt að spá í framtíðinaá þessum þreymutumJá, þetta eru alltaf forðn á áramótinþið veitum að þetta er til dæmisþegar tímar til vikan kemur úttímar eitt ársinser alltaf völva vikunarþað er vegna það eru áramótþað er ekkert að spá bara hvernig sem erþú getur ekkert að spá fyrir einhverju 7. júniþað verður að vera fyrsta januen þessum tímaí fórtsjónum, þá koma spákonurnarfara á veistlur og veturumá öndverðan vetur, í byrjun veturarþá opnastu milli heimaog þá er hægt að spyrja þá sem er íbylinu, kallaða sér einhverja nátturureins og það er orðalægnota Eriksögur og Jöðallumisþar sem Þorbjörg Lítilvölva spáirfyrir framtíðinniþannig þá eru við að segja bara hvernig verður veturinjá, þá er verið að spyrja umþetta er alveg fast orðalægtum sko, já, einmitthvernig verður, hérna, spyrja umárferði og forlöksínforlöksín og árferði, þess að hvernig verðurveturin, einmitt, munum við lifa afþennan vetur, þess að þetta var spyrtingum líf og döðabara þetta var svo hættulegutími og ekki bara vegna þess aðnátturöflin var hættulegu heldurþað var líka, sko, forlöginnortindnar gáttu gertirgreið, sko. Já, þannig að þessirvið erum að, sko, við erum að hættulegum tímanúna, framálega þetta. Já, þurfum að fara mjög varlegaþegar þú ert að fara yfir þröskuldalltaf sama hvað þröskuldur að er, þá þarfst að gá aðþér. Já, já. Men við hefkjumtil dæmis bara svo að við tekið eina þröskuldsefinaþað er svo marga til, einhvað sem margikannast við úr bíómyndum sérstaklegaþegar hjón hafa veriðgemis saman og brúkuminnog þú koma nýja heimilinu sínu, þá þarf brúkuminnað taka sprúðin í fangittil að stíga við þröskuldin. Já, já.Það er vegans að hún má alls ekki detta á þröskuldinumþað búað er ekki gott. Já, það er þannig.Þetta er verið að tryggja það að hjónabandiverði farsælt, þá má hún ekki dettaá þröskuldinum. Nei. Við þurfum að passa okkurá þessum stað, sko.Þetta er út um aðall í menningunnien við erum bara búin að gleimaorsökinu. Já. Þræðinum aðnáttúri fórtíðina. Þúvittnar í múminálvana, Vilborg Davistóttirí þessari vetrarbókunni.Já. Hvað er það semþú segir okkur, hvað ermúminálvöðin að segja okkur? Vilkið lesa það fyrir okkur.Já, sko.Þessi ingangurer nú svolítið mikið um það aðég þjáast svolítið að þessum vetrardrungaog er að svonaleita leiða til að hjálpa mér í gegnum vetri.Og þáblasi viðmanni, sko,það er svo skemmtileg lýsingií bókinni Vetrar undirmúmindal. Þar sem ámúminálvöðin, múminálvöðin hann vaknarallt að stemma að vetrarvöldanum.Og ég er oft að hugsa að það er ekki gott að gera baraþess að múminálvöðin er. Leggjast í dvalaá hustin og fá að vakna bara vorið.Já, en þá kannski lendur maður um til þess að vaknameðan vetur. Það er sæðilegt.Já, hún finnst það. Hann er mjögreyður yfir þessu ástandi.En svo kynist hann Tvíka 2sem er vinkona hans og hún vakirallar veturinn.Og hún, hérnabendur hún á þaðað það eru til ævintyri sem geta baraátt síðan stað á veturlegi og sumufellur svo ást í best.Og það eru til dæmis verðurnarhljetrægu sem halda til í bathúsi fjölskytunarog Tvíka 2 finnst þetta útskýrafyrir honum ástæðuna.Sjá húnu til, sagði hún eftir nokkra þögn.Það er svo margt sem hvergikemst fyrir á sumrin, hustin og vorin.Allt sem er óframfæriðog kannski svolítið skringilægt.Það eru bæði náttýraf ymsutægi og fólk sem aldreifinnur stað við sitt hæfiog engin trúir á.Þess konar verureru í felum meiri hlut ársinsen þegar allt eru að verði kirlátt og kvíttnædurnar longarog flestir lagstir í veturartvalaþá koma þær fram.Og þetta er svona að finnst mig miklugæfulegrií sín og veturinnað hugsa umallt þetta sem er heillandi við hannheldurinn að leggjast ídrunga átvala.Þannig að þúþessi þörðin vil borg að skrifahún er ekki að fara.Nei, nei, nei.En þú ertbúin að vera að skrifa skáltsugurfyrir okkur en þetta erþú ert svolítið að gera annað hér.Já, ég er skojá, ég er kannski svolítið uppföllaf alls konar sugum sem aðtengjast því sem ég hefur að skrifa.Skáltskafnum.Það er náttúrulega þetta landnám og frá landnámog allar þessar sugur sem þú segir okkur.Líf fyrstu kynnsluðanasvo hef ég skrifað bóksem gerist á Grænlandi og þar sökt ég mérhann í svona heillandi yfir náttúruleganheim inn úr þetta.Og ég get kannski, já, ég hugsaég get kannski sagt að ég sé búin að sapnaalveg gríðarlega mörgum sugum í gegnumþennan í þrjóra fyrirminn inn í þessu bók.Það er að segja, ég er að tengjasaman ímslega semgetur ekki sett í skáltssuga.En líka finnst mér líka svo gamanað miðla því til fólks hvað við eigumótrúlega merkilegan sagna arf.Og það er svo mikið, þú þart ekkertég held að sé svolítið með íslendegarsugurnarfórtsugurnar eins og með lagstnesað þá er rosalega margir fjarlésittþessar sugur.Fjarlésitt, svolítið góðlísi.Þú hefur sérst ekki lesið sjálf íslendegarsugurnarþú hefur kannski verið þröngvaðigegnum njálu eða grættisugunsem ég er í hérna vatnarskólaen þú kannast við alls konarsenur. Og það eru stóru senurþar. Það eru bergþóra og hallgerðurog löðrungur og allt þetta.Það finnst manni bara að hafa lesið þetta allt saman.Já, en svo er líka alls konar svonamólar hinga á þanga sem er yngi þekkirog ég er með þáinn í þessari bók.Til dæmis vistur það aðsko gríla hún er kallið hérkerlingí fræðu hvæði.Gríla heitir hérkerlingog svo kemur hvæðisvona þjókvæði. Þannig að ég ákvaðaað byrja hvar kemur hérkerlingfyrir fórtsónu? Hvað þýðir það?Er þetta herska og kerling?Og ég finn þetta orðí sturlungu, tömur stöðum, þar semer verið að gera lítur kallmanniog síðaner segir íeinu handriti njáluþurrmörg sko. Þetta var mjögvinstelsaga þannig að hún er til mörgum handritum.Að þá hreitir skarp í ennnjálsvönd því einu sníhaldkjörði. Hún sé bæðihérkerling og puta.En í öðrum, svona þessusem er líkt prenta, það voru hortkerlingog puta. En hérkerlinger hún kallið líka. Það er semst verið að smættakonur með því að segja þessuherska hór kerlingar.Og tímabili, svona þegar þessi bókaren það var svona á hugmyndasteginu,þá var ég að spája að kalla hann bara kerlingabókina.Já. Enþað var svona svolítið felt í umræðum hérna.Það er bara neyvílbúrg?Já, nei, það er kannski ekki nokkuð á þema.En það er mjög langur kaplið um veturvættirþar sem að ég, og líkaum dísir sem að tengjastveturnóttunum. Þar sem að éger svolítið að, hvað var það að segja,þetta er svona öðri þræði, er þetta svonaeins og leiðarvísir að öllþessum mögnuðu kvennkynsvættumsem að hefur, hinn ópenbærasaga, það hefur alltaf ítt bara svona út á spásihérna. Kanski líka barafyrir þá sög að það er, hafa vakiðknýbrukstikalla fyrir geðistrákar.Já. En hérna.Þetta er eitthvað til sín. Já, en þetta er svonaog gríla hefði verið skrimslavættskilvilega. Þú vilt ekki aðhún sé það. Nei, nei, nú ætla égað afskrimslavæða grílu. Já, ég ségangið verð. Og ég ætla að hefja hannupp sem okkar ein vetrar gýði, þakkaþið fyrir. Já. Og skrifaðilanga kabla þar sem að ég er að nýtaeða byrja þessi bók í því aðég lagðist í, svona ég varsvolítið heldtegin af grílu, fór aðlesa grílu hvæði í sapniÓlar Stafíssonar. Þar erujá, það erbæðið þjóðu hvæði og svo erueitthvað einhverjum kringu tíu hvæðisem eru þekktur hugmyndaraðsem eru orft af, eila flestuallar prestum, austfiskumog norlenskum ogsá elsti þeirra er fættur ílóksautjöndu aldar og þettaer átjönda og nýtjöndu aldinog þetta eru ofbóðslega löng hvæðifeikunarlega löng og þá er ég að talaum sko kannski helmingurinnaf þessum, jáþessum hvæðum eru svona byrjunni20 til 50 erindien svo eru lengri sem eru byrjunni70 til 122og þau eru mjög skemmtilegaþannig að ég er svonaég laðist svona yfir þau og var að skoðahvað er sameilegt í þeimhvaðan kemur þettaog þá er það kannski spurningiþegar það hverða að hugsa, sko, jájá, ég ætla baraég ætla að liftina þessujájáþannig að mér finnst þúna, já, hún er skohún áýmislegtskilt finnst mérog ég þannig að heila bók til að raugraða þettaeða heila að kapla í bókina allavegavið höfum völvöldna sem fara á veistlur og vetrumog íbestu lýsingun sem við hefumí Eiriksöðurauðaþar er hérna, þar kemurvölvan á bæin og hún á spá fyrirhvort að hallærinu fara nú að letafólk eru orðið rættum, þú veist, hvort að komist þiðgegnum veturinnog þar er niður gefið að getahjört úr öllum dýrun sem erutil og bæinu, þannig að þrátt fyrir harðarisem að er búið að vera, þá þarf hún aðslátra sko að hesti, kyndlampi, geitöllum dýrun sem til eruog hún fara hjörtunog hún fara kiði að gröitageita mjölku gröitog síðan er búið mannaá hásæti, seiðhjalliog hún er í svona skinnfötumog það þarf alltaf verið til að setja reglumtil þess að húngeti spáð og svo gerur hún þaðog hérnaog völvöldnar sér þarf komahustiná bæina, það faraá veistlur, heitir, þetta er svona fast orðalagog það þarf aðhérna, síðanfæraðið, já, færaðiðallt þetta að geta, þannig aðhvað ger gríla?Hún kemur á bæina í þessum hvaðumog hún heimtar að fá að getaog völvöldnar er með hjártistafiþað er völva þýðir konasem ber völ, völur er stafurog í gröfum út um allarskandinaog líka hér á Íslandiog þar sem norðræna mennhafa verið á Írlandi og Úslandiþar finnast í hjártistafir kvenngröfumsem að reyndarvoru lengi taldi steigart hennarég haf bilt þú að væri svona einhver dinglu dánulega endanumað það með hlúður á miðjunniog mert hann í oss öfnumog þá er hann alltaf endilega fórsend að svoað því að konur hafa verið að elda allt sitt lífþá vil ég bara endilega halda því áframeftir döðanskuen síðan svo komatveir kvenkins fórlega fræðingar svenskirog sína fram á þetta eru völvustafirþetta er miklu flottarajáog svo kemur gríla í kvæðanummeð sína rauðbrota stöngrauðbroti er svona hjárna af litlum gjæðummeð sína hjártspafahún er alltaf með hjártsstaf í hendistóran mikinn stafog heimtar fórnir á hverjum stafég sé hana fyrir mig sem vetrargeðjusem var jötun konaeins og margar eruaf þessum geðjum í góðafræðinniþað eru jötun konur í yfirleitt ægifagrargríla hefur náttúrulega ekki útlítið með þessuen hún er líka veturinnhóldiklætt, hún er grimog hún er hættulegog það þarfa fríðana til þess að tryggja þaðvið komumst í gegnum veturinþannig að, já, það er svona mínuðustvið hefum okkar vetrargeðjuþað er líka til vetrargeðju á öðrumbara til dæmis mjög skildu menningar heimokkar sem eru sér keltneskiÍrland og Skotlandþar er Guðmjöl Kjærlingsem er vetrar drotning, hún heitir Kæljærog það er því bara gamla konunog hún fyrir með umlandihún skapar landslæði, hún er með stafsetur hann í jörðina og þáflæðir frostið yfir jörðinaGóð, þú, í bókin erstu með að þú veistþú ert með alls konar fallir ljóðog svo ertu með alls konar svonaupplýsingar um til dæmissko sjávarnöpogdísirog eitthvað svo leiðisJá, það eru ansimarkaþað eru kringum svona50 einskottsgreinar í römmuminn í þessar bóksem eru bara alls konar skemmtilegi hlutiren já, ég er svolítið yttirekki að manna nafna flóri í Íslandingamér finnst hún svo merkilegog við gleymuðum því svo oft hvaða nöfnum okkar erufalleg og að þú hafa merkinguog mikið af þessum nöfnumeiga rætur góða fræðinniog égjá, ég meðhérna lísta sig eins og hlumisyfir nöfnum dýra á fugglaríkinuþau eru ansimarkog ég er enda bara með svona það sem að það erustopnin í nöfninu, það eru svo mörgsamsettnöfnum, það er bara ekki hægt að byrta þauen það er kannski helstþegar við Íslandinga förum að þýða fyrir útlendingokkar nöfnum okkar mörgja sem við heyrumhvaðu eru skemmtilegeins og björn og rafn og fólkijá, ég reyndar að ég er meðí svona listum líka nöfnum sem er ekki notur lengurskúmur ogjá, skúmurog galtireyndar að hefur mér sagt nýlega að það sé tilmaðurlandun sem heiti galtisvín og geyturer náttúrulega, hafur var líka tilþað er að kynst vinsa núnaen ég held að þessi dýrannu tengist líka því aðöll goðin í norrætninguí norrætningu trú, þau tengisteinhverjum tilteknum dýrumallir við þetta úðin á hrafnanaþórsetir eigin að geytöfrumog hérnaog svona, það er eiginlega baraþeir og allir sinni enkjænistirog þeir eru áttur svínið og freyjaEn er það þannig, Vilbrok, að því þú er búin að stúta þettasvona mikið og pæla í sjálfriðier bara hvernig þú tekst á viðveturinn og myrkriðEr þú alveg bara, ertu búin að lærainna á þetta núna?Veistu hvernig þú átt að haga þérþegar að dimmasti tímin kemurskamdegi kemurSko að segja það, það skilja tímin við að skrifaþessa bók og grúskasvona til viðbútarhysin ég hef gert fyrirhefur svona opnað fyrir mérmiklu í ákvæðurinn sína á vetturinnMér hefur nefnir þetta alltaf fundisthausti fallegur og góður tíminnotalegur tímin, kertatíminÞá keiki ég á kertum út um allt húsVið töljum svolítið um kertatímanÞað er alltaf að tala um þettaJá, það er mjög notalegtÞað er að humilegst yfir það mildarþess að skörpu útlínu veraldarinnarþað hægir á ölluog hérna, okkur liggur ekki svona mikið áog ég held að því að sömur er eins og stuttog við getum aldrei stóla á þaðað hérna, þú veist, það er barablöyti meira en minna lagiog við erum alltaf að koma svo mörgu afþess að margt sem það er að gera á sömurinnog við erum svo mikið að drífa okkurvið þurfum að njótaog við þurfum að ná öllum sólargeyslunumsem að gera vart við sigÞetta er að vera rétt og svo þegar kemur sólinnþað verður bara óörgur og flýtir sér útþví að þú veist, mann verður, mann má ekki missa þessuNei, mann má ekki missa þessufyrir að ná eitthvað einasta D-vitaminsörndur sem þarna er bóðiðBara vandamal hjá okkurJá, já, en svo bara höystinn, já, það verður bara bóðNú getur við slakað á og bara tekið okkur bókiðog aðeins kvilt okkurog bara sokkið einhvern veginn inn íþetta svona umfæðmandi mirkurog nótið þess líka að við höfumöll þessi lífskeði til þess að gera okkur lífið gottog við förum í leikúsinog við látum segja okkur sögur þarog við lesum bækurog njóta þess að tengja skvæst öruog það er held ég það sem að íslendikarhérna hafi ekkit glemtfrá fyrirtíðÞað verður að lýsa eins og þú verður að lýsavið langeldin ogJá, já, og líka fyrst þettaað skohann byrjar á veturnóktumog þá er haldinn dísablótog blótjú, það er fórt naður að töfnen það er líka samkoma, fólk kemur samanþað er fórt naður dýri, það sláttræðdýrinu, goðinn fá blóðiðen mannskjöndar tæri steiklikjötiðog halda visslu og drekkaog hafa gaman og það er svona heit strengingarþað er mjög mjög mygglega lýsingar á svonafyllirispartiðum í fórtsjónumþar sem menn eru alltaf að strengja ykkur heitum veturnætureða um vetur og sólstöður, eða svona um júlinog það er greinlega bara einhver lenskaþá er menn alveg þýlikog gorgir að reyna að toppa hver annanog þetta er svo skemmtilegtofta og kosturlegtog það er svona hrindu svona atbyrðar á svona staðþá er kannski, þetta er bæðií fórtnaldarsjónum sem að gerastvið höfum þessar flokka íslendikarsöðursem er ykkur 40fórtnaldarsöðunar ykkur 30og þær gerast allar fyrir landa um Íslandsfórtnaldarsöður Norðurlandagerast yflittis ín á Norðurlandaog stundum faraði líka út í heimog stundum ég vil bara til Miklagarsog til Paradísarsog bara út um alltþannig að það erueinmitt þetta, menn alltafeignast þessa konu eða líkja döðuralltafog svonaþað er að gera ég velog svonaþú veist, það er draugagangurnú búin að nefna þaðdraugarnir og allir þessi vængirí mesta mirkurinuþá er þetta mestu draugagangurþað er bara sleið sérútiþannig í rauninni er það bara þannigvið eigum að bara njótamirkusins eða hvaðjá, við eigum að umfana mirkuog við eigum að horfa til heiminsvið eigum að taka eftir öllu sem undrumsem eru, sem fylgja vitrugumog hérna, jáég held að það sé svolítið mikilvægtað opna augun fyrir þvíhvað þetta eru en um magnaðég með heilan kapla líkainnan vitrar og heimins kaplansum norðurljósin okkarog það er líka eitthvað sem við vitumvið vitum aðog ég held sem betur fyrir að við séum ekki hægt að dástaþeim, það sé ekki sjálfsagur hluturen það er samt svonamaður barafinnir það sjálfur stundum aðjá, já, úr norðljósingjar, já, neiég mistaði með eitthvað og þú veistog það, og er manni alveg sama því að mannitekur sér sem sjálfsöðun hlut? Já, já, vel skoen það er náttúrulega alltaf barabæðið skjálfilegt og spennandiað horfa á norðurljós. Já, það er þaðog ég laði öllum svona góðsakna heimumvið það um heim, þá eru ykkur að sögurum hvað er að gerabæðið stjórnendnar, en svo náttúrulegahérna á norðurslóðumnorðurljósin, en það er svo skrítþegar við íslendikar hefum engarí góðafræðan okkar er engi lýsingá því hvað norðurljósin vorufyrir fólki, enég, hérnakonu upp með kenninguum það, og það geristég var ykkur tíma á leiðinni heim eftir upplesturí Dölunum, en það var oftkomið í Dalina, út áút á sollu, út á konusem eitthvað auðvitið búka, og ég vará leiðinni heim, kjærastanum minnum vorum að farahérna yfir heið og þáverður svona ótrúlega mikið norðurljósaþannig að við stoppum í bílundu kantu og fórum útog horfum á því þú eru kvítþað er svona ofta, mikið ofta kvít heldur en grænog þú eru svona lágu nýður heiminineins og taumog þá sló nýður í kollinu mérþess að það eru heim að býta viðÞað er hringið símiÞað er hringið símiLítiða svararJá, lítiða svarar símaÞað er greinlega einhver af mínumfjölskyldur sem er ekki að hlustaJá, já, áfram með sögunaÞá hérna, jáþá horfið við upp í heiminin og séðþessi ljósleka niður og þá hugsaðimeð mér í eftir hvaðaní völusbá, það erlíst þegar aðþað var að tala um AskinYggdrasil og hann er þetta áforþjóðu bókarna, það er semst heimstriðí norrætni trúað þá er sagt ráðiað það setja þrjár norðnirvið urðarbrunn sem er við ræturAsksins og Askurhann er við etrafröðinog það er sagtað það er auðsi Askin kvítumauðriog á spásjögu í orðskeringum í völusbáþá segir að þetta sé eitthvað svona heilagthelgur auður sem er auðsað yfiren ég held þetta sé í norðilusinég held að þetta sé innmettþað sem að fólk sá þegar sá norðilusinú eru norðilnar að auðsa kvítumauðri yfir Askinog allar þess að lýsingará því þegar ratatórskur íkortinleipur upp og niður á bólnum og trénueða það eru fjórir hirtir sem býtahérna lemiðeins og laufiða á greinum trjónaþað er alltaf verið að lýsa veturbrötiþað er eitthvað sem fólk sérvið eigum svo auðvilt með að sjá minnstur á himnunumbara leikur í grasi og horfið upp á skíþað er mjög fljótt að sjájá, við erum að muna það líka bara að horfatil himninsloka lægið Vilborgjá, loka lægiðfallegu dagurþetta er fallegu dagurmeð Bupa Márstensþá skulum við leggja við lustirVilborg Davíðsdóttir í tvöndurtakk fyrir að komaveit ekki hvað vakti mérvið líkja um stundtókar í mitt hær byrktanlísir um stundlísir um stundlísir um stundlísir um stundþessi fallegi dagþessi fallegi dagþessi fallegi dagþessi fallegi dagkonubnar blómstrabróðsandi sælasumar tjólarháir hælakvöldivil komast aðþessi fallegi dagþessi fallegi dagþessi fallegi daghva.mjóaðþessinaáhagomikkunelaPaul RainbergproduksöríallafTakk fyrir að hlusta.

Þáttur

fim. 22. okt. 2026, 09:03 · 40:00

Samantekt

1. Rannsóknir á skamdíi: Í þáttinum er rætt um rannsóknir sem sýna að skamdíi, eins og þunglindi, sé algengara í norðlægum svæðum en á Íslandi. Þó virðist skamdi vera minna áberandi á Íslandi, þar sem aðeins 2,8% Íslendinga eru taldir þjást af þunglindi, sem er sambærilegt við niðurstöður úr eldri rannsóknum.

2. Menning og aðlögun: Þátturinn skoðar einnig mögulegar ástæður fyrir því að skamdíi er minna áberandi á Íslandi, þar sem menning og aðlögun í gegnum aldirnar geti haft áhrif. Rætt er um hvernig forna íslenska menningin hafði sínar eigin leiðir til að takast á við skamdíi, eins og sögur og helgihaldi.

3. Vetrarkenndir: Umfjöllun er einnig um hvernig fornir Íslendingar tengdu vetrartímann við litla jólahald, vetra sólstöður og rituðu sögur um veðurfar. Þetta tengist trúarlegum hefðum og gildum sem voru mikilvægar fyrir samfélagið.

4. Gríla og vetrarheimspeki: Gríla, sem talin er vera vetrar guð kona, kemur við sögu. Rætt er um hvernig hún hefur verið afskrimslavædd í nútímanum, en í bókinni sem höfundur er að skrifa er markmiðið að hætta að líta á hana sem skelfingu, heldur sem hluta af vetrarheimspekinni og menningunni.

Lykilorð

Þáttur
Segðu mér
0:00 0:00
♪