Rauða borðið 7. sept - Gulur september, Bretland, kynjafræði, Skattland og Jónsi

[0:00] Það er það að við verðum með þátt þar sem gerðir ímessa grasa í kvöld. [0:29] En fyrst ætlum við að taka púlsinn á því sem fólk er helst að ræða í fréttum þennan daginn. [0:36] Það eru fjárlögin, Gunnar Smári. Hvernig líst þér á það sem þú ert kynntur? [0:40] Ég veit náttúrulega ekki nákvæmlega um þessi fjárlög. [0:44] En mér sýnist svona um fjárlögin, [0:48] ber að hafa í huga að allt fer upp á stjórnarstefnu bara til hægri. [0:54] Þannig að mér sýnist allir fjölmiðlar vera að tala um skatta og gjaldahækkanir. [0:59] Sem að hérna, og svona hækka álögur og almenning, [1:03] þetta hljómar bara eins og út úr Seftarflokkinum og Miðflokkinum. [1:07] Og Framsóknarflokkurinn talar alveg eins. [1:10] Ég hefði viljað sjá öðruvísi skatta og gjaldahækkanir. [1:16] Það er hérna, við lifum náttúrulega á tímum þar sem [1:20] er að tala um skattabreytingar á tildar átuglum og við uppfyllum þessi álfu. [1:27] Til dæmis efnahagslegt bil milli kynslóða. [1:29] Efnahagslegt bil milli kynslóða. [1:31] Erfiðleikar svona bastla og batnafjölskyldunum. [1:34] Þetta er að leiða til þess að við lögðum mjög regnhlífar skatta [1:37] sem er alveg snild að skattur til þess að taka frá eldri kynslóðunum [1:43] sem eiga mikla eignir og færa það til þeirra sem eru yngri. [1:49] Þetta er bara hluti af velferðarkerfinu að hugsa svona. [1:52] Það stig vaksandi skattur eftir því sem eru hærri tekjur og hærri eignir. [1:57] Og með því er hægt að viðhalda [1:59] spannabótum, húsnæðistöðningi, námslánum og öðru slíku [2:03] þar sem við erum að hjálpa sama fólki [2:06] til að komast inn í samfélagið. [2:08] Og ef þú fellir þetta niður og lækkar fjármagnstekjuskatta [2:12] þannig að hann er bara brot af tekjuskatti, launaskatti. [2:17] Fellur í burtu eins og náttúrulega aðstöðu gjalds [2:19] sem er eins og náttúrulega útsvar fyrirtækjanna. [2:23] Það er bara að borga til sveitarfélagsins. [2:25] Það var aðstaða sem sveitarfélagið skaffar þeim veginna [2:28] og dagheimilinn og fleira til þess að gæta barnanna [2:32] fyrir starfsfólk og fleira. [2:34] Þetta var allt tekið í burtu og við myndum [2:36] setja upp með vandamál, [2:38] af því að Evrópa sé svolítið slegin yfir því [2:43] að margir í Evrópu austlægnir vegna þess að [2:45] FD var að vinna fáránlega stóran kostningasögu [2:49] í Þýskalandi annarri. [2:51] Munaði minnstu að hérna hafi hreinum verið þetta. [2:53] Já, það er bara að henda að við [2:56] hérna vinstri flokkurinn [2:58] sem að veigamegnir ekki náðinn [3:01] að þá hefði þetta skilað meiri hlutum þingmanna. [3:06] Ég held að það vanti bara þrjá [3:07] og eftir að koma í ljós hvernig það verður. [3:11] En það minnst alltaf fleira og fleiri [3:13] sem eru að átta sig á því að þessir nýfasískir flokkar [3:17] últra hægrið eru skilgetið aðkvæmi [3:20] í nýfjársvekju tímans sem að brjóta niður samfélagið, [3:23] brjóta niður velferðaríkid [3:26] og skapa félagslegan óróleika [3:28] og tilfinningu fyrir því að ríkisveldið væri ekki að þjóna okkur [3:32] heldur væri bara [3:33] á mínum bæjaraldri sem það væri bara að þjóna einu ríku [3:36] en þessir flokkar eru að segja að þjóna [3:38] fátæku fólki sem kemur svo flott að fólk til hans [3:41] fyrir þessar ástæður. [3:43] Þessi ríkisstjórn [3:44] hún er ekki að breyta þessu. [3:45] Nei, hún sér vel um þá sem eiga pening fyrir [3:48] það er ekkert verið hagnýtt í þau forréttindi. [3:52] En svo er þetta líka alls konar svona óljóst [3:55] að það er ekki 36 milljarðar [3:57] sem er einhver ótilgreindur sparnaður? [4:01] Jú, en það er líka bara þessi ofur áhersla [4:05] á það að það sé alveg sama [4:07] að koma inn í samfélagið, [4:09] það verður að vera hallalaus fjárlög. [4:12] Ég er að velta þessu fyrir mér, [4:15] er þetta skynsamlegt? [4:17] Af því að svo bara gerist lífið [4:20] þegar það segjum sem svo [4:22] að það myndi verða einhver náttúruhamfarir, [4:23] það myndi kosta 100 milljarða. [4:25] Ætluðum að taka 100 milljarða [4:27] bara frá hverju? [4:29] Nei, ég hef samt að það gerist, [4:31] en þau tala samt þannig [4:34] eins og allt standi og falli [4:36] öll þeirra embætti síðan [4:37] hana standi og falli með þessu. [4:39] Ég er svolítið hvarta yfir þessu [4:40] að þetta fái að hanga svona í umræðunni, [4:41] því að þetta er ekki [4:42] í því sem að seðlabankastjórar [4:46] eru að segja um ástæður [4:47] fyrir verðbólguna, [4:48] er ekki [4:49] eðlilega ríkisfjármála. [4:52] Og þú getur líka [4:55] eða þú vilt [4:55] í staðinn fyrir að hækka vexti, [4:57] sem að tekur bara pening úr umferð [5:00] þegar það er skuld úr umferð, [5:03] þá er kannski snjallara [5:05] að hækka skatta [5:07] á þá sem hafa mikið umleikis, [5:09] og er náttúrulega fólkið sem drífur áfram [5:11] þá þennslu sem er. [5:13] Það eru fólkið sem hefur peninga. [5:15] Það er ekki [5:16] fátt ykkur skuldara sem er að kæra áfram [5:18] verðbólguna. [5:20] Þannig að það kemur allir til greina [5:23] að vera með einhverjar slíkar efnahagslausnir [5:24] og þurftu að hækka kílómetragjald, [5:27] ofan á sko olíuvershækkanirnar [5:29] og allt saman sem hefur [5:31] truflað fjárhag heimilanna [5:32] margra heimila undanfarið mánuð. [5:35] Þurftum við 15,7% hækkun [5:37] á kílómetragjaldi [5:38] núna til þess að [5:41] Kristrún og Daði geti hampað því að [5:43] þau séu að hallast fjárhag. [5:44] Ég spyr mig, er þetta gáfuleg [5:47] innviða hækkanir á ferðamannastæði [5:49] sem er bara að leggja á erlenda [5:51] ferðamenn, ekki íslenska. [5:52] Ég spyr mig líka út í Frakkland. [5:54] Það er ekki bara [5:55] löngu tímum verðt, [5:57] ég held að það er íkistjórnir alveg bara frá [6:00] eiginfjárskattgosi [6:02] hafa verið að tala um að leggja á [6:05] eitthvað gjald á ferðasþjónustuna. [6:06] Það er mikill kostnaður sem [6:09] getur hýst að venni í samfélaginu [6:10] bara í heilbrigðiskerfinu. [6:11] En er Frakklandin [6:14] örugglega gerðlega [6:15] út af VES-samningnum? [6:17] Þá hefur verið mjög erfitt fyrir Íslendinga [6:19] alltaf mismuna einhvern veginn. [6:21] Það hefur tekið vatnabúss [6:24] í ferðamenn. [6:25] Það er alltaf enginn túristi sem er lengur [6:28] en tvoðrjóða daga í ferðum. [6:29] Það er bara þannig að þú ert búin að skoða allt sem þar [6:32] er að sjá, [6:32] og þá borgaru. [6:35] Ég geti kannski hitt vikupassa. [6:38] Vikupassinn er kannski bara [6:40] hérna [6:40] 80% af því sem kostar að kaupa árspassa. [6:44] Þannig að íbúarnir [6:46] eru þarna allir að borga mjög lítið [6:48] í strætó það er að þú borgar. [6:49] Þetta er líka við [6:50] ferð á að verða sögu [6:54] eða náttúru staði í Bretlandi [6:55] sem að National Trust [6:58] gerir að þá getur þú [6:59] keypt árskort [7:01] og þá kostar [7:04] sára lítið fyrir því að fara [7:06] á alltaf staði, en ef þú ert túristi [7:07] sem að þú ert bara í tvo daga, [7:09] þá verður [7:10] þetta allstaðar. [7:12] Og ég meina í Sviss [7:14] keirir þú gegnum Sviss, [7:15] þá þarft að borga árgjald fyrir að fá að nota veginn, [7:18] og margir keira bara frá [7:20] Þýskalandi til Ítalíu í Sviss, [7:21] og þurfa þá að borga það sama [7:22] og Svisslendingar borga yfir heilt ár. [7:24] Þannig að ég held að það er engin vandi að sitja [7:27] eitthvað regla sem að [7:28] er þetta ekki sund að líka. [7:30] Vonandi er þetta ekki eitthvað [7:32] sem þú þurft að verða að gera aftur, [7:34] eitthvað með, en það kemur ekki fram. [7:36] Finnst mér hérna hvernig þú ætlaðir að útfæra þetta. [7:38] Já, ég [7:39] ég veit svona [7:41] við höfum auðvitað viljað ferðast en ekki borga [7:44] meiri skatt. [7:45] Nei nei, hann situr upp með sín virðisauka [7:48] skattsfríðindi. [7:49] En ég held að við áttum okkur [7:51] og svo ef þú ertu ekki undir skatt, [7:53] þá gerist það [7:55] sem að hefur gerst, [7:56] að einhverjir landeigendur [7:59] sem nálaðst einhverjum [8:01] vinsælum stöðum eru að byrja [8:03] að rukka svívirðulega [8:05] á bílastæðagjaldi. [8:07] Þannig að skatteindar [8:09] það var ekki gaman að sjá það [8:10] hvernig frjálsa skatteinda að ferðamönnum [8:13] hvað hún er óseljandi. [8:14] Ég held að það skipti mörgum máli, [8:16] og minnsta þetta [8:17] þurfum við að bara ná einhverju tökum [8:21] að stoppa þetta, [8:22] að fólk getur verið að rukka [8:24] bílastæðagjald. [8:26] En þetta með [8:28] hækkun kílómetragjalds, [8:30] þetta er mjög óvinnsæl aðgerð [8:32] meðal almennings, [8:34] af því að flest okkar þurfum að nota bíla [8:36] eða marga til þess að fara á frum. [8:38] Nei, það er velgerð á þér. [8:39] En hérna [8:42] en sko, ég er svolítið hissa á þessu [8:44] mér myndi finnast þú vera að gera sér lífið [8:46] bara óþarlega erfitt. [8:48] Ef ég væri að segja hvernig þessu er. [8:49] Við viljum ekki hækka [8:51] til dæmis fjármagnstekjuskatt. [8:53] Við viljum ekki setja á [8:56] eignaskatta. [8:56] Við viljum ekki [8:58] leggja á útsvar á fjármagnstekjuskatt, [9:02] eins og við verðum bent á, [9:03] að þeir sem eru með mikla fjármagnstekjur greiða ekki til sveitarfélagsins. [9:06] Og það skiptir ríkið líka máli, [9:07] fyrir að ríkið er að [9:09] það getur mýkað hlut [9:11] útsvarsins á móti. [9:13] Þannig að [9:16] mér finnst þetta [9:17] þetta er náttúrulega bara áframhaldandi [9:19] ríkisfjármálastefna [9:21] sem var í ríkisstjórn Björns Benedicttssonar [9:23] og Katrínar Jakobsdóttur. [9:24] Mér finnst þetta kynslegt. [9:26] Mjög kynslegt. [9:28] Samliðið með það. [9:29] Það verður ljótt veður á morgun. [9:31] Þá verður hérna kynnt písa. [9:34] Það er eiginlega búið að [9:37] hérna vara okkur við. [9:38] Allir í kennararmunum [9:41] tilkynna þessa veiku. [9:42] Það verður eitthvað [9:44] hefmakangur í mokkanum og fleiri [9:46] sem hafa verið að reyna að berja [9:48] kennara stefnið með písubita. [9:50] Já, [9:51] þetta eru einhver leit [9:54] til þess að við getum gert þessu skil [9:56] annarkvöld. [9:56] Við þurfum að reyna [9:59] að finna eitthvað samtal. [10:01] Það er bara að vita [10:03] að við munum lækka [10:05] allir tala um það [10:07] að það ræðst með rannast af fjölgun [10:10] í innflytjendum [10:12] sem við munum ekki [10:14] lækka leskilninginn. [10:17] Þannig að í heildartölunni [10:20] mun verða [10:21] sorgleg, [10:22] en svo ef þú kannski greiðir [10:26] úr þessu, [10:26] þá er kannski [10:27] minni breyting. [10:30] Það er ekkert gert [10:32] í umræðunni. [10:33] En áður en við förum í [10:35] málin sem við ætlum að vera með [10:38] á daskra í kvöld [10:38] þá spyrjum við út í mati [10:41] þessu opna [10:44] sárum sem enn ríkir [10:45] í samfélaginu eftir [10:47] atkvæðagreiðsluna. [10:48] Sko, þú sérð það. [10:52] Það er ekki allir með sár. [10:53] Það er bara jammerðir. [10:54] Sumir myndu segja að það væri líka [10:57] renniblóð hjá þeim sem sögðu nei [11:00] og hjá þeim sem unnu, [11:02] vegna þess að þeir eru alltaf mikið núna [11:05] að láta knifilga kviði [11:07] og hérna [11:09] bara öll helgin [11:11] fannst mér vera undirlögð [11:13] af eitruðum skemmtisendingum [11:15] og áframhaldandi sárundum [11:17] og ólíkri [11:18] ólíkri meiningu landsmanna [11:21] um hérna [11:23] hvað gerðist. [11:24] Alltaf eftir kosningar er deilan um hvað gerðist. [11:27] Það er ekki tíður mikilvæg, [11:29] bara á þetta heldur og kostningaskot. [11:31] Hvernig heldur við sykluðum út úr þessu? [11:33] Ég veit um að það sem er mjög svolítið [11:34] hópurinn sem að segja því [11:36] af hverju við erum að setja þetta mál á daskra núna [11:38] við erum að vera ímbiðt okkur á allt úr málum [11:41] á vefnaðismálum og húsnæðismálum [11:43] og allskonamálum og mentamálum. [11:45] Fyrir það er bísar að koma. [11:46] Hérna þetta algjör mistökja [11:48] og Ríkisstjórnina að setja þetta mál á daskra. [11:50] Hluti af þessu fólki sem heldur þess að ræðu [11:52] ætlar að láta [11:54] bóku 35 [11:55] og afturköllun umsóknarinnar [11:58] lita alltingi til jóla. [12:00] Hvernig færðu þetta [12:02] til þess að ganga saman? [12:03] Við eigum ekki að ræða Evrópamálinn, af hverju eru það því? [12:07] Þetta er skrítin. [12:08] Þetta er mjög absúrt. [12:10] Ég myndi vilja bara að segja [12:11] þetta er bara niðurstaða, nú ræðum við ekki Evrópu, [12:14] allavega ekki næstu fimm árin. [12:15] Það eru þeir sem að [12:18] unnu kostningarnar að upplifa, þeir hafa unnið kostningarnar. [12:20] Þeir vilja tala [12:22] um Evrópumálin. [12:24] Vilja baðast í sigrinum [12:26] og ég held að það muni ekki [12:28] duga í marga vikur [12:29] eftir að koma í nakkan á þeim. [12:32] Ég vil áhyggjur bæði [12:34] af Alþingi, bæði af [12:36] áframhaldandi hreiði að tökum [12:38] sem að það verða [12:39] mál sett í gíslingu og það verður mikið [12:42] talað um það sem gerist í sumar á hálfu [12:44] minni hlutans og meiri hlutinn [12:45] í miklu vandraði með að koma málum áfram. [12:48] Og svo hefur við líka [12:49] meiri áhyggjur en ég hef nokkurn tíma haft [12:52] bara af okkur sem þjóð [12:54] af heimilunum, af hérna [12:56] einstaklingunum, vegna þess að mér finnst [12:58] við koma bara öll svo rosalega skökk [13:00] og brotin út í röðsug. [13:01] Þannig að þessi fréttan [13:03] þannig að þessi fréttan [13:06] sem við komum persónuvernd [13:08] sem var komin með [13:09] hvað mann ekki hvort voru 20-30 erindin. [13:12] Öll held í náma 1 [13:14] í suma 8. [13:15] Það er bara, margir eru bara [13:17] með þetta óbræð í mununum [13:19] og líður eins og þeirra að verið reyndir [13:21] einhverju og hvað sem á að segja [13:24] um þetta allt saman, [13:25] þá eru bara allir fóreldrarnir [13:27] allt fólkið sem að ungt fólk, [13:29] allir þeir sem að vita það að ég [13:31] borgaði íbúðuna mína 5 sinnum. [13:33] Ég þurfti að gera það [13:35] út af þessu vaxtar rugli. [13:36] Að allir þeir sem að héldu [13:39] að krakkarnir þeirra [13:40] myndu losna við þann vítahring. [13:43] Ég held að það hafi verið mjög mikill hiti [13:45] í því fólki sem að kaus með jánu, [13:47] bara þegar þeir eru lítið sjálfsamning, [13:48] ef skikkin þá að verið hægt að komast út [13:50] úr þeim vítahring. [13:51] Þessi hópur, hann er bara [13:53] rosalega leiður, [13:55] hann verður bara að herða sig. [13:58] Við búum í lýðræðislegu samfélagi [14:00] og það er mjög lýðræðislegt að kasta þessari spurningu [14:02] til því orðunar. [14:03] Verður hann að herða sig, ef mat þessa hóps [14:06] er að það verið bröðiðöfl, [14:08] já, já, það er bara [14:11] þannig er það. [14:12] Það er verið bröðiðöfl í öllum kostningum. [14:15] Menn ljúga [14:17] og linna losun [14:18] og, þú veist, ekki nema [14:20] með að vilja bara leggja niður þjóðaratkvæðagreiðslur. [14:22] Er það tilvíst hann að það? [14:24] Ég sé ekki fyrir mér að við munum [14:26] fara aftur í þjóðaratkvæðagreiðslur [14:28] í bráð. [14:30] Ég hef ekki sagt neitt [14:32] um þetta augnablikið [14:33] sem lýðræði þessa eislur. [14:36] Það er merkið sem að benda á það að þjóðaratkvæðagreiðslur [14:38] hættir mjög til þess að verða [14:39] svipaðar og [14:40] við sáum í þessum kostningum. [14:43] Það verður svona, það eru [14:44] populískarið, það eru [14:45] meiri liggulug þvæla sem að það er veitilin [14:48] um hvað við erum að kjósa. [14:49] Og þannig að sem svona ákvörðunar [14:52] tæki, [14:53] ég held að þessu fáu sem að hafa styrkt [14:56] í trúni á þjóðaratkvæðagreiðslur. [14:58] Ég fór á tónleika [14:59] um helgina og þar var fólk að ræða þetta [15:02] við liðin á mér, ég fór á handboltamót [15:04] í gær, þar var fólk í stúkunni [15:06] ekki að ræða neitt annað en þetta. [15:07] Það var enginn að horfa á handboltann, það voru allir að ræða þetta, [15:10] sem er svona bæðilegt sko. [15:11] Þegar eitthvað gerist [15:13] sem að mínu líkingu fyrir það, [15:16] steittin þarf að sökkva. [15:17] Þú ræður ekki kostningu útslit í venjulegum [15:19] þingkostningum í stúkunni í handboltanum [15:21] mörgum dögum eftir, nei, nei, nei. [15:23] Þú bara setur þetta til hliðar, þá bara [15:24] þá er mér töltu áfram, en þetta sár [15:27] er bara galv. [15:27] Ég er ekki trúað því. [15:29] Ég held að þetta sé bara [15:31] það er suminuti að þetta er fágetar. [15:34] Að þá er núna bara [15:36] deilan í gangi [15:38] um túlkun [15:39] og það er einhverjum hlutum jóaranum að vilja túlka það [15:42] að það hafi verið svindlað á þeim [15:44] sem að tóku Trump á þetta, [15:46] að þeir hafi verið unnir kostningarnar, [15:48] að það hafi verið svindlað. [15:49] En ég held að það sé ekki stóru uppi sko. [15:51] Ég held að langstæðstir séu bara, ég menna [15:53] við erum í lýðræðislegu samfélagi [15:54] þessu spurningu að gasta fram. [15:56] Það kom svar í þessu og hvað þýði það? [15:58] Já, svo er alls konar mál sem eru [16:01] þú veist, hver samskipti okkar að vera [16:03] við Evrópu, eða [16:04] getum við haldið lífi í [16:06] samningnum, getum við gert eitthvað [16:09] til þess að, því að tölna allir [16:11] svo vel um hann, getum við gert eitthvað [16:12] til þess að hann lifi lengur [16:14] og þjóni okkur betur? [16:15] Ég held að [16:16] umræðan, ég held að ég fari í eitthvað [16:19] það fari, en ég [16:21] hef hluti af neyjarónum sem alltaf [16:23] nota þingið, og ég held að mjög flokkur [16:25] sé líklegur til þess, einhvern veginn að [16:27] hamra á þessu, að þeir eru upplifað [16:29] einhvern veginn, þeir eru af unni sigur [16:30] og þeir séu eiginlega með völdin í samfélaginu. [16:33] Að þeir eru unnið [16:34] þjóðaratkvæðið, og þeir eru alltaf einhvern veginn að [16:36] því meira sem við tölum um Evrópu, [16:38] því veikari verður staða ríkistjórnarinnar. [16:39] Og þannig að þeir eru alltaf að breyta þinginu eins og oft er gert [16:42] yfir í eitthvað svona [16:43] fáránlegt kjaftæði. [16:45] En svo er það líka hópurinn sem að líður [16:48] eins og það að verið framandi bara að lýðra þessu [16:49] triði verk á [16:51] hérna stórum hópi í Íslendingum [16:53] að þeir skildi ekki fá [16:55] að skoða nýjan samning, [16:57] að þeir skildi ekki fá að kíka nýgjörp [16:59] og klaga á ríkistjórnina. [17:01] Sem að laga þetta fram, [17:02] þú ert á líklega þegar að skoða ný ríkistjórnina [17:04] hafið bara átt að taka upp alltaf viðraður [17:06] og sýna okkur svo samningin. [17:08] En hún kaus að gera þetta svona, [17:09] og það var allir flokkar verið með þetta stjórnarskotsins, [17:13] nema held ég með flokkinn [17:14] eina sinnum var sjálfstæðisflokkurinn með þetta stjórnarskott. [17:16] Eina sinnum var framfaraflokkurinn með þetta stjórnarskott. [17:18] Eina sinnum var [17:20] Samfylkingin, viðrýst. [17:22] Það gefur mér að selja [17:23] Kaltæni örlagan er að ríkistjórnin [17:26] hefði mögulega bara að geta tekið ákvörðun [17:28] um að fara beint í samning [17:30] sem er hlutir Íslendinga [17:32] hefði samþykkt. [17:33] Á meðan þessi niðurstaða [17:36] hefði samþykkt samninginn. [17:37] Þú veist ekkert á það, [17:39] þú ert bara oft svöruð í skoðanakönnunum. [17:42] Já, en við höfum aldrei haft gagnið [17:44] til að mynda okkur skoðun út frá [17:46] nei, það er bara ekki það. [17:47] Það er ekki reiknistæmi. [17:48] Og enn fyrir við að býða einhverja áratugi. [17:50] Það er ekki reiknistæmi. [17:52] Fólk tók afstöðu út frá [17:55] svona sjálfsmynd sinni [17:57] sem Íslendingar [17:58] og það er oft búið að spurja þessu [18:01] viltu Ísland í Evrópu samtíð? [18:03] Og ég held að það hafi verið aldrei yfir 40%. [18:04] Og ég held að segja yngar lík. [18:07] En það veit enginn eitt hvað það þýðir. [18:09] Nei, ég menna ef þú ert í ári [18:11] og þá ertu bara að gefa þér [18:13] einhverja sko strax breytingar [18:15] sem að verða við það að við gerum einhvern samning, [18:16] en það var bara ópen hægt til að vita eitthvað. [18:19] Skiluru, og það er þetta sko [18:21] að vera rendur í möguleikanum. [18:23] Já, það er bara andmanlega því sem þú ættir að segja [18:25] eða lagi fyrir samningur [18:26] að hann myndi fljóta í gegnum, ég held að það sé langt frá því. [18:29] Sko, og það er [18:30] þjóðaragögnin sýndi það [18:35] að þeir séu jáarar [18:36] og vilja ganga í Evrópu samtíð. [18:38] Að þeir bara [18:39] miskildu þjóðarsina. [18:42] Hvað þurftu að segja þetta hátur? [18:43] Ég held að það væri með hlít að vinna það. [18:46] Já, til að sjá. [18:47] En þeir bara voru svona langt frá því [18:50] og þeir bara mislásu þjóðina. [18:52] Og það er ekki þannig að allir sem að fóru á kjörstað [18:54] hafi verið handbendri. [18:56] Eitthvað þess að, það verið heilaþvegnir [18:57] eða auðvitað skiptir máli [18:59] svona að þú veist hverju verið aflið til þess að [19:01] úlýsa í lokin. [19:02] Ég var svolítið að horfa á línulega [19:05] dask að þessu tíma og sé yfirleitt ekki [19:07] sjóma sér þetta tíma. [19:08] Mér kom á óvart hvað var gríðalegt aflýðisu [19:11] og ég held að það hafi verið svona [19:14] þokkalegt djafnvægi á RÚF. [19:16] Voru spæðið já og nei [19:17] en mér fæst það svona meira [19:20] stræt á skílunum hérna í Reykjavík. [19:23] En það var ekki að sjá að það hefði [19:24] skilað neinu árangri. [19:26] Því að nei tapað í Reykjavík. [19:30] Það var eiginlega helst það sem ég sá [19:32] umhverfis krífuina. [19:33] Jú, jú, en það sem er eftir að metta það [19:36] hverju hérna [19:38] hvernig hefði farið [19:40] ef ekki þessar hundruð [19:42] milljónir í þetta sem fór. [19:44] En allavega, ég er hérna [19:46] ég er búin að tapa eiginlega öllum kostningum [19:48] sem ég hef tekið þátt í, [19:50] sem er gott fyrir blagaman, [19:53] alltaf á móti [19:55] hérna öflunum. [19:56] En ég er í hópi þeirra núna [19:58] sem á bara mjög erfitt [20:00] með að gleima, [20:02] fyrirgefa, halda áfram og sætta mig við. [20:04] Og ég sé bara [20:06] fólk sem hefur aldrei tekið til máls [20:08] á Facebook, líkt ákálar [20:10] sem er með tilfinningu. [20:11] Og þetta er verkefni [20:15] sem við eigum [20:16] núna framundanför. [20:18] Það er einhvern veginn að [20:20] leysa þetta. [20:21] Og ég held kannski að [20:23] okkar fóramanna í ríkistjórninni [20:25] hafi enga böru til þess að gera það. [20:28] Þannig að ég eiginlega bara mæli [20:30] með því að almenningur taki sjálfur [20:31] einhvern veginn málinn í sínar hendur [20:34] og við bara reynum að [20:35] sjálfstæð fjölaðarsamtök reyna að halda [20:38] málþing og eitthvað svoleiðis. [20:39] Og við þurfum einhvern veginn að fara bara yfir þetta [20:41] og hérna [20:43] þannig. [20:45] Þannig förum við til farsældar [20:48] og framtíðar, en sem stendur [20:49] þá finnst mér þetta bara allt saman [20:51] galopið og mörgum stórum spurningum. [20:53] Og svo var þetta [20:54] en það er bara mín skoðun. [20:57] Og [20:57] við ætlum að enda þáttinn í kvöld [20:59] af því að ég ætla að fá [21:00] tvo kórstjóra [21:02] til þess að koma hér og ræða við mig [21:05] um músík. [21:06] Við ætlum að fara í [21:08] hérna arfleiði Jóns Stefánssonar, [21:11] sem var kórstjóri, [21:12] organisti við Langholtskirkju [21:15] og Brautblad. [21:16] Og segir mér fagfólk í [21:18] árhega mikil, mjög árhega mikil [21:19] sérst með hans á því að orglið er [21:21] á staunum þessum vanalega [21:23] aldaristablaðum í kirkjum. [21:24] Og alveg sérstaklega vel heppnað [21:27] smíðið þessa orgla [21:29] og svona lagði [21:31] línurnar [21:34] fyrir metnað [21:35] annara guðsúsa [21:37] til þess að vera með flott kirkjorgel. [21:40] Það verða eins og tónleikar [21:41] í næstu viku [21:43] sem eru líka styrktir [21:44] tónleikar fyrir ungt og efnilegt tónlistafólk, [21:47] fólk á háskólastígi. [21:49] Og þau eru Magnús Ragnarsson, [21:50] kórstjóri, og Sunna, [21:52] það sem er einni kórstjóri. [21:54] Þau koma hingað [21:57] og ræða þetta við mig [21:59] í lokþáttana. [22:00] Þar á undan [22:03] ertu að ræða við Sverri [22:04] Jakobsson, [22:05] hafa gefið út bók sem heitir Skalland [22:09] og fjallar um svona [22:09] árin eftir gamla sáttmála og fram að síðaskiptum. [22:13] Það er svona í stóru dráttum. [22:14] Hann skrifaði bók um tímabil [22:16] hann á undan fyrir tíu árum. [22:18] Hann er svona að endurskrifa íslensuguna, [22:20] ég er bara að leita, hann segir með sögur [22:22] frá þessum tíma, [22:24] hvernig Ísland var á þessum tíma. [22:27] En ég virði að ríkja [22:29] stöðu sögunar [22:31] í samtímanum [22:32] og hvaða [22:33] máli samgöngur skiptir. [22:36] Ég ger það yfir þegar þeir koma [22:39] að sagnfræðingar, að þá er ég að tala um [22:41] við erum annars vegar með vinnu [22:43] þeirra sem er [22:44] endurskráning og alls konar tímabilum, [22:46] en kannski vantar okkur svona stóru söguna. [22:48] af því að hún er eiginlega ennþá [22:50] til þess að það snýst um stjórnmál [22:52] er meira en minna íslensksaga [22:54] það er svona riplu [22:54] þú ertu að heyra í Óla Ragnar eða Sigmundi Davíð [22:58] þetta er eins og þessu alveg [23:00] ósmitað [23:02] af nokkrum sagnfræðirannsóknum [23:04] síðustu 80 ára [23:04] þannig að svona gildi sögunnar í samtímanum [23:08] líka bara að því að [23:10] það er eitthvað enginn og nýfrjálshyggjan [23:11] það er sögulegur tími, við erum alltaf [23:13] árin núll [23:15] sem að [23:18] ég ræði líka, þannig að það er svo að segja [23:19] skemmtilegar sögur [23:20] þetta er svona tímabil í íslenskunni [23:23] sem við litum [23:24] þannig að það er mjög gaman að fá svona innsýn í það [23:27] fyrst umfjöllun um fylgmið [23:29] af þessa bók, hvað er spennandi. [23:30] Nú [23:32] hún ætlar að koma hérna [23:35] hún [23:36] Ásta S. Olsen og ræða [23:39] kynjafræði í [23:41] framháskólum við hana, [23:42] Hönnu Björgu [23:44] Mjög stórt ekki? [23:45] Jú, passaðar. [23:47] Svo [23:48] erum við með eitthvað [23:50] fleira, hverju er ég að gleyma? [23:53] Já, það verður að deila kynjafræði í skólum. [23:55] Ég held að [23:58] að lágmætt kæmi [24:00] til sögunnar í kostningarsögunni [24:01] nefndum áður í sex löndum [24:03] þar allt, að þeir eru [24:05] á móti [24:07] vilja ekki hafa regnbogaflaggið í skólum. [24:11] Þeir vilja reyndar rafinn nefnda skólaskyldu. [24:13] Það hefði ég [24:14] Þeir líta á að skólaríkis [24:17] og sveitarfélag [24:19] séu gróður að styðja [24:20] við vinstrisinnu. [24:22] Þetta er alveg ótrúlegt. [24:24] Það er ekki hægt að tíma [24:26] hvernig Snorri Málsson fyrir upp í [24:28] hóttu að þingja að vera að tala um þetta. [24:30] Það er bara þrjúkvortur [24:32] hvernig hann fer að halda þessu fram. [24:34] Þú ætlar svo líka að heyra í einum af [24:36] fastagestum samstöðunnar, [24:38] Guðmundi Auðínssyni. [24:40] Landsefni, ég talaði við Guðmund Auðínsson [24:42] sem er fréttaritari okkar í London. [24:44] Það er margt gerst í Bretlandi [24:46] síðan ég talaði við hann í þetta. [24:48] Það er komin í Írforstisjóðara, Andy Burnham. [24:50] Þannig að ég ræði aðeins við hann um það. [24:52] Það var núna um helgina [24:54] var flokksting [24:56] umboðaflokksins undir svona [24:58] fréttum af [25:00] fjárhagslegum [25:02] skandölum [25:04] þar sem verið að sækja styrki [25:06] og ólöglega styrki [25:08] inn í flokkin. [25:10] En ég veit ekki hvað þetta hefði [25:12] nokkurt áreiti sko. [25:14] Ég fylgdist aðeins með þessu [25:16] við að hlusta og viðtöl við fólk sem [25:18] er að koma á þetta. [25:20] Fólkið sem að mætir er bara sannfært um [25:22] að allt sem er sagt um umboðaflokkin [25:24] sé lígi [25:26] og allt sé gert til þess að klekja á þeim [25:28] og það er þannig að [25:30] þú talar um já og nei [25:32] í klopning, að þá er þetta bara [25:34] þetta er bara svipað [25:36] í Bandaríkjunum, Bretlandi að verða. [25:38] En umboðaflokkurinn hefur [25:40] fengið miklu minna fylgi í könnunum. [25:42] Hann er ekki alltaf staðfastur [25:44] oft verkamannflokkurinn er staðfastur [25:46] með því að íhaldsflokkurinn [25:48] var orðin stærri en hann. Það er annars vegar af því að [25:50] með nýju forysturáði [25:52] kemur svona smá kvöðröðstaga [25:54] fylgi yfir í verkamannaflokkinn [25:56] sem á kannski eftir að koma í ljós hvort [25:58] að næra að halda. [26:00] En það hefur líka orðið til [26:02] flokkur til hægri við umboðaflokkin [26:04] Lee Storm, Britinn [26:06] sem að [26:08] tekur eitthvað svona [26:10] 5% styrk. [26:12] En það er kannski jafnmarki sem eru þarna [26:14] fyrir honum, en það deilist niður á þær [26:16] flokka eins og oft gerist að leið. [26:18] Og þessi flokkar reyna [26:20] að verða svona stjórntæki einhvern veginn [26:22] með einhverjum mæti sem er leiðandi orð [26:24] að reyna svona að segja aðeins [26:26] inn á miðjuna umboðaflokkurinn og skilgreina [26:28] sem hægri í miðjuflokk. Ég held að gera það [26:30] einhvern annan, að þá verður strax [26:32] til flokkur til [26:34] hægri við þá. Þetta [26:36] við þurfum ekki að finna í Danmörku til dæmis [26:38] í Hollandi [26:40] og Frakklandi [26:42] það er alltaf verða til svona litlir flokkar. [26:44] Svo er það einn maður sem að var [26:46] mikill í fréttunum í sumar [26:48] sem var um [26:50] prófessor í Oxford, [26:52] Jason Ardai. [26:54] Ég held aðeins að ræða um það [26:56] það var svo mikil fjallagmynd í Frakklandi. [26:58] Ég held aðeins að [27:00] Guðmundur geti sagt mér eitthvað frá þessu. [27:02] Mjög áhugavert. [27:04] Nú, þetta styrtist í alþjóðlegan dag [27:06] sjálfsvigsforvarnar. [27:10] og það er vaksandi gaggrína [27:14] á hefðbundnar geðlækningar [27:16] í þessu landi [27:18] og við öðrum stöðum í heiminum [27:20] og það er [27:22] mikil andstaða [27:24] og við hérna allar þessar [27:26] lyfjagefingar og hvernig fólki [27:28] er haldið niður með lyfjum [27:30] fyrst og fremst frekar en með öðrum úrræðum. [27:32] Hún kemur hérna, [27:34] hún Auður Axel Stóttir hjá Hugarafli [27:36] til þess að ræða við mig um [27:38] leiðir sem að [27:40] finnst að við þurfum að [27:42] taka upp á kostnað hins [27:44] hefðbundna geðverndarsviðsins. [27:46] Ég las hérna, ég var að undirbúa mig fyrir þetta [27:48] viðtal, ég var að lesa [27:50] svolítið á gögnum [27:52] og sumir halda því fram að [27:54] bara lokaðar geðdeildir [27:56] séu ekki staðreynd [27:58] að lokaðar geðdeildir [28:00] feli í sér [28:02] meiri ávinning [28:04] heldur en skafa. [28:06] Ég vann á Kleppi þegar ég var ungur maður. [28:08] Já. [28:10] Þetta var [28:12] tilkynning sem ég fekk eiginlega strax [28:14] sko, það álægi við það að vera lokaður [28:16] hérna úr deildinni. [28:18] Það er í stað þess vandamáls [28:20] og óttið í Viti bókin eftir Gerði sem kom út í sumar, [28:22] hún er svo sannarlega, eftir múnu lesana. [28:24] Hérna, keyptu hana. [28:26] Svo gaf ég hana. [28:28] Náðu ekki að fara að menna heim. [28:30] Ég þarf að lána þér mína. [28:32] En þetta eru stóra spurningar [28:34] sem þú verður að spyrja. [28:36] Það eru líka Hugarafl og fleira sem tengist því [28:38] að frelsisbaróttu fólks með [28:40] geðraskanir að fá eitthvað svona frelsi [28:42] eða eitthvað yfirráð og vald [28:44] yfir eigin meðferð. [28:46] Það séu ekki bara [28:48] þá séu ekki bara að valda lausnir [28:50] í eitthvað geðhylpisbatterí, sem eru náttúrulega ekki alveg [28:52] þannig. Þetta eru ekki allt svona svart-hvít [28:54] það eru gráðar tónar í þessu öllu. [28:56] En ég veist þetta alltaf [28:58] ég vil alltaf tengja hérna þessa baráttu [29:00] bara við frelsisbaráttu [29:02] kvenna og svartra og samkynhneigðra [29:04] og horkanir, náttúrulega unnu [29:06] sem eru eitt í sína baráttu [29:08] um miðjaðið síðutaldar, náðu yfirráðum [29:10] yfir eigin meðferð eftir að þau [29:12] hefðu verið full að þola ímislegt inn á [29:14] geðsugurúsum. [29:16] En nú er einn yflildið innan SAO [29:18] þar sem allt logar, skeljan og milli. [29:20] Ég hef spurt fólk svona [29:22] betu, sko, nú er einn yflildið um, sínist mér [29:26] utanfrá. [29:28] Hvort þið [29:30] geðræna sé [29:32] aktífur hluti að meðferðinni [29:34] eða ekki. Ég man [29:36] hlæmis eftir því þegar ég fór að tala við [29:38] geðlækninn hérna, hann Ólafur, sem hefur verið [29:40] fastagestur á samstöðinni. [29:42] Er aftur að koma núna næst á fimmtudaginn. [29:44] Hann segir, [29:46] “Fík, já, þú gerir ekki [29:48] það er skoðun [29:50] geðlæknanna.” [29:52] En það er eins og að [29:54] innan SAO séu [29:56] deildin um meiningar um þetta innan stjórnarinnar [29:58] hvort það séu geðsugur [30:00] sko. [30:02] Sögulega [30:04] að þá tóku horkanir [30:06] og stofnuðu samtökin [30:08] og byggðu til svoleiðis fyrstu meðferðina, sem er í lík [30:10] þeirri sem að [30:12] maður fær upp á vogi [30:14] í vik. [30:16] Það var upp á líf og dauða [30:18] fyrir þau að skilgreina [30:20] alkóhólisma frá geðveikinni. [30:22] En þess að þeir voru að brjótast út úr [30:24] geðveikrahælinu þar sem að sko [30:26] geðlæknarnir höfðu bara allsherjar [30:28] vald yfir sjúklingum sínum. [30:30] Þannig að þá var það svona pólitískt [30:32] mikilvægt alveg [30:34] sem er í þessu nálinu í samtökunum [30:36] tengt þessu. [30:38] Að þarna var það bara upp á líf og dauða [30:40] að fólk vissi ekki að það væri alkóhólisti. [30:42] Þeir fordómar voru svo miklir [30:44] að þú bara varst að þegja yfir því, [30:46] sem kannski er ekki alveg á okkar tímum, [30:48] þar sem að [30:50] mennska hefur eiginlega [30:52] haft gríðarleg áhrif á bara [30:54] menningu okkar og hugmyndir okkar um [30:56] manninn, sko, sem að [30:58] seglasta í gegnum eiginlega allar [31:00] menningarafyrðir sem við sjáum. [31:02] Mestlastna fréttin um helgina var [31:04] stelpa sem hætti 22 ára [31:06] að drekka og var að segja [31:08] söguna sína, og allir Íslendingar vildu lesa um hana. [31:10] Þannig að ég [31:12] hérna [31:14] ég hef alltaf verið á því að [31:16] alkóhólismi sé hérna [31:18] geðsjúkdómur. [31:20] Ég var einnig formaður S.A. [31:22] þá tengdi ég mig [31:24] hérna svolítið til geðhjálpar [31:26] og hérna [31:28] sá fyrir mér að S.A. [31:30] og geðhjálp geti unnið [31:32] saman. [31:34] S.A. þá hérna er [31:36] þessi sjúklingahópar [31:38] hafa veikari stöðu en þeir sem [31:40] eru með líkamlega sjúkdóma. [31:42] Þetta er líka [31:44] þessi sjúkdómar geta haft [31:46] svipaðar áhrif á fjölskyldur. [31:48] Þetta getur veikt foreldra [31:50] getu [31:52] foreldra [31:54] og þetta hefur meiri kannski áhrif á [31:56] börn heldur en kannski ef að [31:58] einhver er fótbrotinn heima. [32:00] Þannig ég tengdi mér svolítið [32:02] í þetta en ég fannst alveg þá að [32:04] það eru svona eldri kynslóðir [32:06] sem kom úr fríportarannir og fleira [32:08] sem voru með þetta yrði [32:10] að vera aðgreind, mætti ekki vera saman. [32:12] En ég veit ekki hvað [32:14] það er alvarlegt, ég skil ekki því þessari [32:16] deilum. Ég sá, ég hef spurt fólk að þessu [32:18] og það bara hrist allir höfuð. [32:20] En margir halda að þessi deila sé síðan núna [32:22] í kjölfarið á öðrum hatrömmum deilum [32:24] sem hafa verið, þetta munir bara ganga [32:26] meðal bóls og höfuds á þeirri hugmynd [32:28] sem þú geti borið ábyrgð [32:30] á svona heilbrigðistriði. [32:32] Það er mjög leiðinlegt, sko, en ég held að [32:34] S.A.H. þetta sé raunverulega [32:36] þetta eru félagsskapur [32:38] sjúklinga. [32:40] Það er ekki alveg [32:42] það er mikið aðstöndu svona [32:44] og S.A.H. hefði aldrei fengið þetta fljúandi start [32:46] ef ekki hefði komið bara fólk [32:48] úr samfélaginu og stutt S.A.H. [32:50] Það hefur átt [32:52] faglega meðferð [32:54] og í því felst að [32:56] eftirlit S.A.H. með meðferðinni [32:58] er ekki faglegt. [33:00] Þetta er bara rekstraleg [33:02] og þannig að það er ekki sniðið [33:04] að setja leikmenn yfir [33:06] lækna. [33:08] Og því að þú skoðar [33:10] baráttu manna sem stopnuðu [33:12] AA, þegar þeir voru á móti [33:14] sinni meðferð, þá var þetta líkið ladrið. [33:16] Við erum í þess aðeins baráttu [33:18] til þess að við getum fengið faglega meðferð [33:20] við sjúkdómunum okkar. [33:22] Við viljum ekki að meðferðin okkar sé [33:24] leikmannameðferð, [33:26] þó svo að leikmennirnir séu notaðir [33:28] sem er aðdáendur fleira [33:30] og sé bara líkið ladrið í meðferðinni, [33:32] að sá sem þú ert að tala við [33:34] hafi reynda sama [33:36] eða bara jafningastuðningur, [33:38] eins og hefur við að koma fram annarstöðar, [33:40] eins og fyrir fólkið sem er með krabbamein, [33:42] veit alveg að það er miklu betra að tala [33:44] við eitthvað sem að hefur verið með krabbamein [33:46] til þess að bara hátta að segja hvað er að koma yfir mig. [33:48] Þess vegna var krafa [33:52] gömlunarmanna alltaf að [33:54] við verðum að fá faglega meðferð. [33:56] Við vorum að fá bestu meðferð sem mögulega er í samfélaginu. [33:58] Já, kannski ræði ég þetta [34:00] öðrum þræði við Auði Axel Stóttir [34:02] hjá Hugarafli, en [34:04] ertu til í að segja nokkur orð við... [34:06] Hlustendur og áhorfendur. [34:08] Á þar en við förum að stað? [34:10] Já, við höfum svolítið verið að benda á það undanfarið að [34:12] það sem heldur samstöðunni gangandi [34:14] er sá hópur áhorfenda [34:16] og áhörenda sem hefur verið áskrifandi. [34:20] Þaðan fáum við aflið til þess að halda [34:22] samstöðunni úti og ef við fáum [34:24] meira afl frá fólki, [34:26] þá munum við efla samstöðuna. [34:28] Ég tek eftir því að það er svona [34:30] svolítið streymi af áskrifendum til okkar [34:32] núna undanfarið, kannski er það út af [34:34] fréttastofunni. [34:36] Stofnaðir 2 lagum við af og fólk [34:38] átti sig á því að það er ekki sjálfgefið [34:40] að við getum haldið úti fjölmiðlum [34:42] eins og samstöðunni nema með [34:44] stuðningi, ekki almennings. [34:46] Þetta er ekki eitthvað fyribrigði sem [34:48] verður stutt af auglýsendum [34:50] eða [34:52] einhverjum ríkum eigendum. [34:54] Útgerðarlínan mun ekki halda út í [34:56] samstöðunni. Þannig að ef að þú [34:58] ert sammála okkur og finnst [35:00] samstöðin vera mikilvæg, þá kvet ég [35:02] til þess að skrá sig í hópa áskrifenda. [35:04] Það er inn á samstöðin.is, það er [35:06] nafnið sem ástandur áskrift, [35:08] 2750 krónur. [35:10] Maður borgar meira ef maður vill, og þeir sem að af að borga [35:12] kannski grunn áskriftina hingað til geta líka hækkað [35:14] sína áskrift um nokkur, sem eru að gera það alltaf. [35:16] Og því sem [35:18] að hjálpið getur látið áskriftina [35:20] að reyna sem félagsfélaga í [35:22] alltíðar félagskap eða það er alltíðar félagið sem á að veita ykkur samstöðuna. [35:24] Nú skjótum við inn örstuttum auglýsingum [35:26] og svo hefjum við tölvukvöldsins. [35:30] Góðir fjölmiðlar [35:32] eru mikilvægur [35:34] partur af því súrefni [35:36] sem sérhver samfélag [35:38] þarf á að halda, [35:40] en [35:42] góðir fjölmiðlar þeir þurfa ekki endilega [35:44] að vera hlutlausir, [35:46] en þeir verða [35:48] að vera sjálfstæðir, [35:50] alveg eins og góðir [35:52] háskólar og trúverðugir dómsstólar [35:54] þurfa að vera [35:56] sjálfstæðir. [35:58] Þeir þurfa að [36:00] þjóna fólkinu, [36:02] ekki valdinu. [36:04] Ég heiti Þorvaldur Gilvarsson [36:06] og ég styð [36:08] samstöðina. [36:10] Hotel Bjarkalundur, [36:12] tjaldstæðin eru [36:14] opin, [36:16] minigolf er á staðnum [36:18] og rafmagnskliff til leigu. [36:20] Velkomin á Hotel Bjarkalund. [36:22] Kennar það að [36:24] ekki þá móti einhverjum í tölustöðum, [36:26] við þurfum bara að vita hvað tölurnar þýða. [36:28] Við viljum að námsmat okkar [36:30] endurspegli áherslur í námskrám [36:32] sem byggja á símati. [36:34] Og ef við viljum breyta því, [36:36] þá þurfum við að taka okkur tíma í það. [36:38] Það verður ekki gert á einu sumri. [36:40] En við erum svo sannarlega tilbúin að gefa einhverjum í tölustöðum [36:42] mót framtíðina saman. [36:44] Kennarasamband Íslands. [36:50] Langar þig að byggja hús? [36:52] Við hjá Arkitek [36:54] færum þér heilda lausnina: [36:56] Lóðir, hönnun, framleiðsla [36:58] og uppsetning. [37:00] Skoðaðu heimasíðuna okkar, [37:02] tek.is [37:04] og hafðu samband. [37:06] Samlokkubrauð, [37:08] Maltbrauð, [37:10] Tjekkneskt brauð, [37:12] Súrdeigsbrauð, [37:14] Brauð ársins, [37:16] Bernhöftsbakari. [37:18] Íslensk handverk síðan 1834. [37:20] Hvar skrá ég mig í áskrift? [37:22] samstöðin.is. [37:32] Já, við hefjum leikinn á [37:34] kannski svolítið viðkvæmari [37:36] umræðu, en [37:38] sjálfsvík verða stundum [37:40] frétt á umfjöllunarefni [37:42] hér í þessu landi. [37:44] Og nú stýttist [37:46] í alþjóðlegan forvarnadag sjálfsvíka. [37:48] Ég held að það sé næsta 50 dagar [37:50] núna í vikunni. [37:52] Nú hugarafl hefur fengið viðurkenningu [37:54] fyrir sjálfsvíksforvarnir, [37:56] og [37:58] það er heilmikið að segja, [38:00] graumandi, það er heilmikið umræða [38:02] um það hvort við erum á [38:04] réttri leið í svona viðurkendri [38:06] heilbrigðismeðferð [38:08] gegn andlegum kvillum okkar [38:10] sem alveg ótrúlega margir [38:12] Íslendingar þjást [38:14] af, að minnsta kosti til [38:16] skamms tíma á einhverjum tímapunkti [38:18] ævi sinnar. [38:20] Og hún er komin hérna [38:22] Auður, hjá [38:24] Hugarafli. Axel Svertus, velkominn. [38:26] Takk fyrir. [38:28] Sko, ég fyrst að læta til hann mikið með viðurkenninguna, [38:30] takk fyrir það. Hvað eru þið að gera sem að [38:32] fólk lítur til? [38:34] Sko, við erum náttúrulega [38:36] óopin úrræði utan [38:38] hefðbundins stofnana kerfis, [38:40] þannig að það er auðveldara að leita til okkar [38:42] heldur en [38:44] svona stóra stofnana, [38:46] ef við segjum sem svo. Já. [38:48] Það eru opin hurðir, það eru hérna lágar [38:50] þröskuldur, það er ekki byggð tími, [38:52] þannig að þegar að fólk er í neyð [38:54] og í þessu tilfelli í sjálfsvíkhættu, [38:56] þá er það ekki staður til að leita. [38:58] Og eins og ég sagði þérna, það eru fengum við [39:00] viðurkenningu, þá erum við stundum [39:02] síðasti viðkomustaður. Já. [39:04] Og fólk er að gefa séns [39:06] í síðasta sinn. Já. Og þess vegna [39:08] skiptir svakalega miklu máli [39:10] að maður engi hurðin okkar sé opin, [39:12] að sé tekið eftir fólki [39:14] þegar það kemur inn og gripið. [39:16] Og við höfum verið að ná [39:18] árangri með þetta, og það hefur alveg komið [39:20] í ljós að 86% [39:22] af okkar fólki sem [39:24] eru að leita til okkar [39:26] eru á mjög, mjög viðkvæmum stað. [39:28] Og 42% af þeim eru [39:30] í sjálfsvíkhættu. Já. [39:32] Eða með sjálfskaðandi hegðun. [39:34] Næstu því annar hver einstaklingur sem [39:36] kemur í heimsókn til okkar. Já. Og við náum miklum [39:38] árangri þarna, og það eru auðvitað líka [39:40] að því fólk stiginn inn í samfélag [39:42] sem að er umhyggjusamt [39:44] og þú byrjar að tilheyra [39:46] og þú fer kannski að byggja upp von. [39:48] En að sama skapi, eins og [39:50] þú nefnir, þá er þetta hjá mörgum síðasta [39:52] úrræði. Já. Þeir eru búin að rekka sig á [39:54] margar lokaðar dyr. [39:56] Já. Akkurát. Þá [39:58] bara dettur mér í hug hlutlæms [40:00] lýsing [40:02] Gyrðis Skáldins okkar [40:04] á bókin Ótíði [40:06] í Víti, sem hann skrifaði, [40:08] sem hann birti [40:10] þegar hann kom út fyrir geðklofa í sumar. Já. [40:12] Þar sem hann gagngrínir mjög [40:14] getur við sagt [40:16] hefðbundnar [40:18] aðferðir á geðdeildum. [40:20] Og hérna finnst þær mjög ómannlegar, [40:22] mjög gagngrínin [40:24] á margt sem þar fer fram. [40:26] Og ef ég skil [40:28] svona alheimsumræðina [40:30] rétt, þá hefur verið [40:32] bara vaxandi gagngrýni [40:34] og vísbendingar um það að ábatin [40:36] af því að hafa fólk lokað [40:38] á geðdeild, [40:40] að hann geti [40:42] verið mjög óljós. Það geti [40:44] verið að skaðinn sé [40:46] jafnmargir tilvikum [40:48] jafnmikið eins og ábatinn [40:50] þegar það þykir [40:52] tilbota. Og það eru auðvitað margar [40:54] skýringar á því. [40:56] Við höfum svona verið að varpa [40:58] ljósi á þetta líka, að þessi [41:00] hefðbundna nálgun, [41:02] sem byggir á því að þú sért með [41:04] sjúkdóm, þetta sé eitthvað brotið hjá [41:06] þér sem þarf að laga, [41:08] að það sé ekki beins, [41:10] uppbyggjandi. [41:12] bæði Sameinuðu þjóðirnar [41:14] og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin [41:16] hafa kallað eftir því að þeir [41:18] minnki sjúkdómsvæðingu, [41:20] fækkun [41:22] einangrunareininga, [41:24] og gerum þetta svona mannúðlegar. [41:26] Þannig að ég skil mjög vel það sem [41:28] að gerður eru að segja, að þegar maður [41:30] er tekinn út úr sínu umhverfi [41:32] vegna þess að manni líður svo hörmulega, [41:34] illa að maður getur í raun ekki lifað, [41:36] settur inn í umhverfið [41:38] þar sem er í raun þvingun, [41:40] það er lokað, [41:42] það eru aðrir sem eru veikir líka. [41:44] Og svo er þetta til sínar, segir hann í lagspítalunum. [41:46] Já, ég held að líka [41:48] að þessi aðferð að við þurfum að lifja [41:50] hlutina eða sjúkdómsgreininguna [41:52] eða hvað það er, sem við kallum það [41:54] þjáningu, [41:56] að við þurfum að lifja hana endilega eins mikið [41:58] og við gerum á Íslandi. [42:00] Það held ég sé líka partur af þessu. [42:02] Og þess vegna, kannski, líður fólki eins og [42:04] það sé að svona halda [42:06] zombies, eða [42:08] eða svona kýlt út úr [42:10] lífinu í staðinn fyrir að fá að ganga [42:12] í gegnum þetta í [42:14] ákveðnu umhverfi, umhyggju, [42:16] kærleika, samtali, [42:18] að það sé svona [42:20] að það sé ekki eins og þurfa [42:22] að það sé eitthvað að mér [42:24] vegna þess að mér líður svo illa. [42:26] Það er nálgunin. [42:30] Mér finnst það rosalega áhugaverð þetta [42:32] sem þú segir um sjúkdómsvæðinguna, [42:34] að sko, ég hef einhvern veginn [42:36] litið þannig á, sem leikmaður, [42:38] að það getur verið frelsandi [42:40] fyrir fólk að vera sjúkdómsgreint. [42:42] Töku á alkohólista, [42:44] þegar hún er sögð [42:46] í meðferð, þú ert með sjúkdóm, [42:48] vinna mín, þú ert veikur [42:50] og þú verður að fyrirgefðu sjálfum þér [42:52] þú kannski gast ekki gert betur [42:54] þegar þú klúðrar öllu sem [42:56] þú varst að klúðra. [42:58] Hvað segirðu við þá sem koma þessari áttinni? [43:02] Sko, það eru auðvitað [43:04] hérna, ég skil þessa nálgun líka. [43:06] En á sama tíma, [43:08] að það eru raunverulega ekki fyrir en þú fær [43:10] við til að fara inn á við [43:12] og endurskoða [43:14] hvað er það sem kom fyrir hjá mér, [43:16] hvers vegna líði mér svona illa, [43:18] hvers vegna gríp ég alltaf til áfengis. [43:20] Þá færðu kannski svolítið að sjá [43:22] hérna úrvinnslu og bata. [43:24] Ef við erum bara [43:26] að setja einhverja merkingar á þetta, [43:28] og svo skaltu bara [43:30] rætta þér eftir það, [43:32] þá er þetta svolítið þenn að þessi [43:34] ringur sem fólk [43:36] fer aftur og aftur. [43:38] Sjúkdómsgreining með innbygu hjálparlega. [43:40] Og nákvæmlega, já, akkurat. [43:42] Og það, við erum ekki hrifin af því [43:44] og við ættum ekki að vera hrifin af því. [43:46] Nei, nei, akkurat. [43:48] Það er kannski ekki mjög margt sem geðlæknar [43:50] geta oft gert annað [43:52] í þessum tímabitum [43:54] sem hann er, en að ávísa á eitthvað [43:56] lyf og kannski loka fólk inni sem [43:58] er í hættu að skada sjálfsagt. [44:00] Og hérna, [44:02] og það er ekki eins og hann geti boðið [44:04] geðsjúklingum [44:06] rosalega margar eftirfylgni. [44:08] Nei, það er svona spurningin: [44:10] Af hverju er þetta svona? [44:12] Þú veist, ég velti [44:14] þegar ég fyrir að ræða um [44:16] getur við ekki breytt hugmyndafræði? [44:18] Eigum við að reyna aðra nálgun? [44:20] Eigum við að reyna nálgun sem byggi [44:22] til dæmis á því að vera með fólki, [44:24] við hliðina á fólki, bjóða upp á [44:26] samtal, bjóða upp á [44:28] skilning, hlustun og fleira. [44:30] Af hverju getur við ekki breytt [44:32] þessu? Af hverju erum við [44:34] að afsaka okkur með því að sé ekki [44:36] tími, til dæmis? [44:38] Það er [44:40] af því að við erum ekki búin að breyta [44:42] nálgunni. [44:44] Og ég vil meina [44:46] að kerfi, [44:48] sem hafa bæði aðstæður og [44:50] fjármagn, þau eiga að geta [44:52] snúið hlutunum aðeins á kvolf. [44:54] Og það er það sem við erum meðal annars búin [44:56] að berjast fyrir mjög lengi. [44:58] En það er rosalega erfitt. [45:00] Þetta snýst um völd líka og [45:02] fordóma? Fordóma. [45:04] Og kannski hæfni til þess [45:06] að mæta fólki á jafningagrunni, [45:08] staðfest að við erum í þessum valda hlutföllum [45:10] hér, læknirinn veit best, [45:12] og sjúklingurinn kannski hér, [45:14] en við viljum færa þetta hinga [45:16] og hafa þetta sem sam [45:18] starf. [45:20] Þannig að [45:22] við sem nótum svona mikið [45:24] að lifa um á Íslandi, verðum [45:26] að stokka þetta, verðum að hækka [45:28] upp á nýtt, af því að við erum með heimsmið [45:30] hvert og fætur öðru [45:32] undanfarið ár. [45:34] Síðast er að koma út [45:36] frétt frá meil um [45:38] heimsmiðina okkar. [45:40] Ég held að það séu svona cirka tvö ár síðan [45:42] eða þrjú ár síðan, já, vel [45:44] um þunglyndislyfin og það allt saman. [45:46] Já, um þunglyndislyfin, kvíðarlyfin, áhyggju-lyfin, [45:48] og þá fengum við [45:50] símtöl frá þremur erlendum. [45:44] fréttastofum. [45:46] Það var Aldja Sjera. [45:48] Það var einn sænskur svona fréttaveita. [45:50] Og eitt frá Washington Post. [45:52] Eigum við að rétt. [45:54] Og ringdu til þess að spurja: „Bítið, af hverju er þetta svona? Eru þið eitthvað öðruvísi?“ [45:58] Held að hann var að tala um aðrar þjóðir. [46:00] Og við sögum: „Nei, við erum það ekki. Það er ekkert meira birki hjá okkur.“ [46:02] Held að mörgum öðrum. [46:04] Eða meiri kuldi eða meiri erfiðleikar í náttúru. [46:06] Við erum sannlega. [46:08] Í streytu. [46:10] Við vinnum mikið, en það gera líka aðrar þjóðir. [46:12] Og af hverju erum við að grípa svona hratt til þessa? [46:14] Ég held að það séu margar ástæður fyrir því. [46:16] Og við erum svolítið hrifin af því að svona laga hlutina [46:18] hratt og örugglega og bara græta. [46:20] Eins og þú sagðir, þetta með að fá [46:22] sjúkdómsgreiningu, ég skil alveg [46:24] þann léttir en hún [46:26] einu sér og [46:28] lífið, það er ekkert endilega [46:30] vist að það sé hjálplegt. [46:32] Af því að manneskjan setur kannski eftir, [46:34] „Líður ég illa eftir, hvernig lítur þetta út? [46:36] Býtu, er eitthvað að mér? Ef ég get ekki nýtt [46:38] allt þetta góða sem mér er rétt.“ [46:40] En það sem við gerum á Íslandi, bara svo [46:42] ég klári það, [46:44] er að við notum ómikið að lyfjum [46:46] og hratt og of mikið, án þess að [46:48] útskýra fyrir fólki [46:50] að þessar aukaverkanir gætu komið. [46:52] Það gætu verið svona erfitt að hætta á þessu. [46:54] Og fyrir ungt fólk [46:56] sem fær fullt af aukaverkunum [46:58] sem eru hamlandi í daglegu lífi, [47:00] það er ekki uppbyggjandi. [47:02] Það eykur ekki von. [47:04] Og hérna gefur svona svolítið [47:06] falska mynd. [47:08] Og það er [47:10] ekki. [47:12] Því að það byggir svolítið mikið á því [47:14] að það sé efnið að virka í höfðinu, [47:16] en það hefur aldrei verið sannað. [47:18] Og það er mýta sem er orðin ansi lúin. [47:20] Það var aðandi þessari góðu spurningu [47:22] erlendu fjölmiðlanna sem hafa [47:24] samband við þig og spurðu: [47:26] „Hverju er þetta svona? Hvað segir þú [47:28] um þjóðfélagskenninguna um þjóðartraumað?“ [47:30] Það sko, [47:32] við komum bara upp að slegja [47:34] begið og brotinn. [47:36] Það er fyrirtæki. [47:38] Og við erum með [47:40] þá bara út úr fortíð sem [47:42] ég verð að segja [47:44] mér finnst að hafa verið alveg hryllileg. [47:46] Allur þessi barnadauði, öll þessi [47:48] sorg, fátæktin, [47:50] harðræðið, náttúruhamfarirnar. [47:52] Hvernig þú getur ekki treyst nokkrum hlut. [47:54] Hvernig þú getur mist [47:56] allt þitt. [47:58] Sérvíska sem kemur í veg fyrir slíka visku [48:00] eða umbætur. [48:02] Og hvað menn voru farnir að [48:04] sæta sig við óbáslega [48:06] vonlaust hlutskipti. [48:08] Yllum á venja svo gott þykki [48:10] er Íslandsdórtak. [48:12] Hvað segirðu um þetta? [48:14] Sko, mér hættir til að flétta þetta [48:16] aðeins út af því að við vitum [48:18] að það eru margar aðrar þjóðir [48:20] sem þjást mjög mikið. [48:22] Og stundum er það sem við [48:24] köllum útlönd. [48:26] Og ná stundum betur utanum [48:28] að hlúa að fólki heldur en aðrir. [48:30] Og það er mjög aðteglisvert [48:32] að þau skulu hafa aðferð [48:34] sem byggir á því að þjafna [48:36] fjölskyldunni saman og jafnvel þorpinu [48:38] og líta á ángistina [48:40] sem eðlilegt viðbragð [48:42] og kostar enga peninga. [48:44] Ást og umhyggja [48:46] er auðvitað eitthvað sem við höfum séð [48:48] um aldir að virka. [48:50] Þannig að jú, auðvitað hérna [48:52] kemur einhver staðar nýður áföllum og harðræði og öllu slíku. [49:00] Trúir þú áföll erfist? [49:02] Trúir þú að áföll erfist í DNA? [49:04] Ég trúi á að tilfinningin [49:06] eða sagan erfist, já, [49:08] hún getur gert það, og svo er spurningin [49:10] hvað gerum við með það? [49:12] Getum við stíð út á minnistrinu? [49:14] En þú trúir því að félagslega erfist [49:16] þetta frekar en að það sé? [49:18] Félagslega, ekki gen, [49:20] en sagan, hún er með okkur. [49:22] Og kannski eitthvað sem að mótar [49:24] líka, en ég get alltaf [49:26] unnið með mín viðhorf [49:28] og unnið með svona mína möguleika [49:30] í samfélaginu. Þannig að [49:32] það er. [49:34] Af hverju erum við [49:36] svona upptekin af því að sjúkdómsgera [49:38] þjáningu? [49:40] Að því að fólki sem að líður [49:42] jafn illa og gerðist að lýsi sinni, [49:44] það þjáist verulega [49:46] og á erfiðleika með að lifa. [49:48] En hvað er þjáningin? [49:50] Það er einhver viðbragð; [49:52] hún er mögulega eðlilegt viðbragð við einhverju [49:54] sem við komum til að hafa gengið í gegnum. [49:56] Þannig að [49:58] að lífa það niður eins og þessi einkenni, [50:00] er að mínum að þetta er rán [50:02] í stað þess að gefa [50:04] tíma, gefa nánd, [50:06] gefa umhyggju. Mér hefur oft [50:08] langað til að verða spurð [50:10] af einhverjum inn á landsbytala: [50:12] „Heyrðu, breyttu bara einni [50:14] gerðdælli, sýndu okkur hvernig þú vilt gera þetta.“ [50:16] Af því að hérna [50:18] kerfið hefur lítinn kærleik í að breyta [50:20] sér. Það vill ekki gera [50:22] breytingar, af því að það er ákveðin [50:24] svona stöðuleiki í því að [50:26] halda bara áfram með sama [50:28] mótelið. [51:00] Og það gæti hrygt í stofunum ef við ætlum að [51:02] fara að breyta einhverju. [51:04] En ég held að það sé það sem þarf að gerast. [51:06] Það þarf einhvern kerfisbundinn einstakling til þess að gera það, [51:08] og þá erum við kannski komin í pólitíkina [51:10] til þess að taka ákvarðanir. [51:12] En það var til dæmis gert í Noregi [51:14] með lyfjalausa geðdeild [51:16] í Trómso, í Noregi. [51:18] Og þá er það hérna ráðherra [51:20] sem tekur ákvarðanir. [51:22] Vegna þess að notendur, gæð þjónustunnar, [51:24] fóru fram á það. [51:26] Það hlusta á notendur [51:28] og það varð til lyfjalaus geðdeild [51:30] innan sjúkrahússins. [51:32] Og hvernig hefur farið [51:34] fyrir þessari dýld? [51:36] Hún hefur minkað, [51:38] og hún var, það var [51:40] niðurskurður fyrir einu ári síðan, [51:42] þannig að það lág við að hún erðist lágt niður, [51:44] en það var ekki gert. [51:46] Heldur er þjónustan kannski meira úti [51:48] í samfélaginu, sem er ekkit verra, [51:50] heldur en að fylgja fólki eftir heima, [51:52] þannig að ég vona að hún fái að [51:54] lifa þannig. [51:56] En þetta var auðvitað tilhengt til að lifa fólki að ganga [51:58] gegnum þjónustu án þess [52:00] að lifa eru fyrstu kosturinn. [52:02] Já. [52:04] Og sko, af því að þú ert að tala um þjónustu, [52:06] þá er hérna [52:08] þetta þjóðar megin [52:10] sem eru sjálfsvík [52:12] og ekki síst ungra Íslendinga. [52:14] Við höfum bara verið með [52:16] augun lokuð [52:18] ár eftir ár eftir ár. [52:20] Yfir alvöru þessara mála. [52:22] Akkurat. [52:24] Við erum alltaf að reyna að bæta okkur, [52:26] en þetta gengur bara ekki vel. [52:28] Nei, það gengur ekki vel [52:30] og við verðum alltaf að vera með svona svipaðar tölur [52:32] og hún lækkar ekki, [52:34] þó að við séum búin að bæta ímislegt, [52:36] eins og með píráðastöðunum [52:38] og hérna fleiri leiðum. [52:40] Og það er auðvitað svakalega sorglegt. [52:42] Margir týna Íslendinga. [52:44] Margir týna Íslendinga hvert ár. [52:46] Já, og hérna [52:48] þessi fjörtíu þrír [52:50] yfirleitt svona tala. [52:52] Og hún hefur ekki lækkað eftir [52:54] COVID eða hækkað eftir COVID. [52:56] Hún hefur einhvern veginn haldist [52:58] stöðug. [53:00] En ég held að þetta sé [53:02] einhvers konar svipað, [53:04] að þegar fólki fer að líða [53:06] illa, þá heldur það að það sé [53:08] eitthvað annað, [53:10] að það sé brotið. [53:12] Og sérstaklega ungmenni, [53:14] þau kannski trú ekki beilinins á að þetta geti verið öðruvísi. [53:16] Við finnum það þegar ungt fólk kemur til okkar, [53:18] kannski búið að detta úr mörgum skólum, [53:20] búið að detta úr vinnu, [53:22] búið að missa von. [53:24] Þau trú að þetta geti breyst, [53:26] það þarf að hjálpa þeim mjög að vinda ofan að því [53:28] að vannlíðan geti verið eðlileg [53:30] og ekki vera svona varanleg, [53:32] en það er hægt að breytast, [53:34] og það er það sem skiptir svo miklu máli. [53:36] En finnst ungum skjólstæðingum þínum [53:38] verða þeir fyrir minni fordómum í dag [53:40] heldur en þeim til dæmis mína kynslóð, [53:42] ég er á sjötugsaldri. [53:44] Hvað heldur þú? [53:46] Já, ég held að [53:48] fordómar hafi sannarlega mingað [53:50] og ungt fólk okkar er náttúrulega [53:52] ber höfuð og herðar yfir okkur, [53:54] því þau tala meira um þetta. [53:56] Og hérna eru [53:58] svakallega góð í þessu. [54:00] En svo finnst mér viðbrögðin [54:02] kannski stundum hjá sérstaklega [54:04] heilbrigðiskerfinu vera að [54:06] þetta sé eitthvað, eins og ég var að tala um áðan, [54:08] eitthvað sem þarf að laga, [54:10] en það þarf að spyrja þau: [54:12] „Hvað kom fyrir þig? Hvað gerðist hjá þér?“ [54:14] Það er eitthvað sem við getum rætt. [54:16] Og það er, eins og ég sagði áðan, [54:18] mörg þeirra sem koma til okkar [54:20] hafa orðið fyrir vonbrigðum, [54:22] vegna þess að þegar þau koma fyrst [54:24] og leita aðstoðar, [54:26] þá fá þau kannski greiningu [54:28] og kannski lyf, [54:30] og það kemur þessi léttir, eins og þú varst að lýsa áðan. [54:32] Sem er mjög öflugt, [54:34] „Ok, það er skýring hérna, [54:36] og ég get bara haldið áfram.“ [54:38] En það er bara ekki svo einfalt. [54:40] Það er ekki búið að ræða kjarnann, [54:42] það er ekki búið að ræða [54:44] af hverju [54:46] viltu deyja, eða af hverju [54:48] hefur þú liðið svona illa. [54:50] Þeim kannski stundum sleft. [54:52] Og þá finnst mér [54:54] verið að staðfesta [54:56] og stundum verða við fyrir [54:58] svo miklum vonbrigðum þegar þau háttvöndu. [55:00] Já, heyrðu, það var enginn sem spurði mig. [55:02] Og ég held að þetta sé, [55:04] þú talar um [55:06] þjóðfélagsmein, [55:08] þetta er líka [55:10] þjóðfélagsmein [55:12] að við spyrjum ekki, [55:14] heldur erum við að snöggva sætt okkur [55:16] við einhverja stimmla eða greiningar. [55:18] Og kannski er ennþá innbyggt [55:20] í okkur að þetta sé ómerkilegra [55:22] mál að sinna [55:24] heldur en að fótboltamaður, landsliðsmaður, [55:26] mölvar á sér löppina [55:28] í landsleik, að ingen segir við hann [55:30] og hans í auðmýkingu að hafa brotið á sér fótinn. [55:32] Þvert á móti fer kerfið alltaf [55:34] mjög markvisst að laga þennan fót, [55:36] þess að hann geti haldið áfram [55:38] og skorað mörk fyrir okkur. [55:40] Akkurat. [55:42] En það sem brotnar innan í okkur, [55:44] og það er eins og að það sé ennþá ekki [55:46] jafnfætis. [55:48] Og það er einhvern veginn svona, [55:50] þú veist, að er grípi hratt [55:52] til lyfja, eins og við höfum verið að ræða, [55:54] og þau geta líka aukið [55:56] sjálfsvígsheiður. [55:58] Við skulum ekki gleyma því. [56:00] Þú veist, að geta komið fyrstu vikur. [56:02] Og ef þetta gerist [56:04] hjá einhverju ungu fólki, [56:06] þá áður en þetta gerist að stoppa strax. [56:08] Er þetta í rannsóknum að lyf, [56:10] eins og þú nefnir, [56:12] sem er kannski ætlað að lækna þunglyndi, [56:14] að þau skapi nýjan? [56:16] Já, þau geta skapað aukna sjálfsvígsheiðu [56:18] í fyrstu. [56:20] Og það geta verið mjög alvarlegar vikur [56:22] til að byrja með, þannig að það er [56:24] og þetta byggir svolítið mikið [56:26] á upplýsingaflæði, sem við erum [56:28] ekkit rosalega fús til að veita [56:30] hér á landi, því miður. [56:32] Og þessi tímar þeir ganga hratt, [56:34] fólk fer mjög fljótt út með [56:36] lyf í höndunum. [56:38] Og aðrar þjóðir í kringum okkur, [56:40] eins og Bretland, [56:42] eru farið að skoða [56:44] að krefjast þess að fólk sem ávísa [56:46] lyfjum, það upplýsi fyrst. [56:48] „Þetta og þetta og þetta getur gengið í gegnum [56:50] vegna lyfjanna.“ [56:52] Og ef þú tekur upplýsta ákvörðun [56:54] um að taka lyf, [56:56] vitandi svona hvaða afleiðingar [56:58] þetta getur haft, [57:00] þá er allt mjög, allt annað. [57:19] hlutur, heldur en að þú. [57:21] hérna vitur í raun og veru ekki, [57:23] að þér getur verið að líða. [57:25] aðeins verður, það getur komið alls konar [57:27] aukaverkanir. [57:28] og hérna eins og bara [57:31] eins og fyrir ungt fólk [57:33] að kynna þetta mikið, [57:35] jafnvel og að maður [57:37] þingist og verður þreyttur [57:39] og sljór, og þetta er ekkert sem [57:41] er uppbyggjandi fyrir ungt fólk [57:43] sem líður illa. Og þá ætla ég alls [57:45] ekki að fullyrða að lyf séu ekki [57:47] hjálpleg í einhverjum tilfellum, ójá, [57:49] þau geta gert það. [57:51] En mikilvægt væri ef við værum [57:53] til þess að ræða þetta betur [57:54] og ræða þetta á svona [57:57] upplýstan hátt [57:58] og setja svolítið ákvarðanatökuna [58:00] í hendur fólks, ekki bara [58:02] heilbrigðisfólks, að heilbrigðis [58:05] það svo segi ég veit betur, og ég veit hvað það [58:07] er að því að [58:09] hérna [58:09] við höfum rétt á því. Og það er [58:12] þú getur frekar haldið svona [58:14] stjórn á lífinu eða veist hvað er í gangi [58:17] og fólki eins og ég [58:19] sem ræður þessum lifum opinberlega, [58:20] ég er ekki mjög vinsæll [58:23] alltaf og hef fengið alls konar [58:25] rýtinga í bakið, [58:26] en ég [58:27] stend fast á því [58:29] að við eigum að taka þessari umræðu, ekki [58:31] síst á Íslandi, þar sem við erum að [58:33] nota allt og mikið [58:35] af lyfjum, allt of lengi, og þau geta [58:38] verið mjög skadleg. [58:39] Um leið og þau geta verið hjálpleg einhverjum, [58:41] þá geta þau líka verið skadleg, og það er [58:43] ekki endilega eitthvað sem að þeir [58:45] taka alltaf aftur. [58:46] Og fullir þú einhvern veginn til rögstunnings [58:49] bara í tölfræðina, eins og við vorum að nefna, [58:51] það er brjálæðislega [58:53] notkun. Akkurat, hún er svakaleg [58:55] og við erum að nota meira heldur [58:57] en þjóðirnar sem við berum okkur saman við, [58:59] eins og Svíar, Norðmenn, Dani, [59:01] nánast helmikið meira. [59:03] Og það er ekki engin glóra í því, [59:05] það er það ekki. [59:07] Einhverstaðar heyrði ég í geðlækni sem sagði [59:09] já, við erum bara svo [59:11] flink að greina, við erum bara að hugsa svo [59:13] meðvituðum um þetta. [59:14] Ég ætla að leiða mér að vera ósammála [59:17] á því, ég held að við séum bara [59:19] svolítið hérna fokker [59:23] á sjúkdómsvæðingu í staðinn [59:25] að horfa á þjáninguna. [59:26] Af því að [59:29] fólk sem missir fótana, lendir í ungstræti, [59:31] missir stjórn, því líður [59:33] alveg bölvanlega, missir jafnvel vinnustað [59:35] og skóla, og allt þetta [59:37] að hérna, fjölskyldan verður [59:39] óörugg. Segjum að ég myndi [59:41] þannig að það myndi skella á mér alveg [59:43] rosalega þunglyndi, [59:43] og þetta þunglyndi myndi lýsa sér þannig að [59:48] ég [59:51] allt það sem er [59:51] í hug myndi vekja mér í augun [59:53] og [59:55] skásta leiðin til að lifa lífinu [59:57] væri að vera bara inn í herbergi [59:58] og fara bara á klósettið og borða bara matinn í rúminu. [1:00:01] En samt myndi ég [1:00:03] vita það einhvern tímann að [1:00:05] það væri hræðileg leið til framtíðar. [1:00:06] Ég myndi samt hafa mig [1:00:08] eftir símtali til geðlæknis, [1:00:10] ég væri svo heppin að fá tíma hjá [1:00:12] geðlækninum, það væri laus tími [1:00:15] og ég væri svo heppin að hafa pening [1:00:17] til þess að borga nákvæmlega. [1:00:18] Og hérna, [1:00:21] og hann myndi [1:00:22] bara [1:00:23] senda mig heim með einhver þunglyndislif [1:00:26] sem er alveg upp og ofan, [1:00:28] hvort myndu [1:00:29] ná að styrkja mig aftur. [1:00:32] Já, [1:00:32] hvað myndir þú vilja sjá geðlæknin gera, [1:00:36] annað en að senda mig [1:00:38] heim með lyfin? [1:00:40] Ég myndi vilja sjá [1:00:43] hann mæta manneskjunni [1:00:44] í augnæð, [1:00:45] og ræða, hvað er það [1:00:48] sem þú ert að fást við, hvað kom fyrir? [1:00:50] Og ef að þú veist það ekki [1:00:52] eða þú þarft að ræða, [1:00:53] og þú getur ekki hugsað, [1:00:55] þá reynir að veita samtal [1:00:57] til þess að það verði hægt [1:00:59] til þess að nást traust, [1:01:00] af því að manneskja sem líður svona illa [1:01:03] hún þarf að finna [1:01:06] einhverja von, hún þarf að finna [1:01:07] nánd og virðingu, [1:01:08] af því að sjálfsvirðingin er mögulega í lágmarki. [1:01:12] Þannig um leið og þér erum að í augnæð, kannski [1:01:15] svo lítið með hjartanu, [1:01:17] þá getur sá sem að [1:01:19] líður svona illa mögulega [1:01:21] svona fengið aðeins, wow, [1:01:23] hérna, ok, ég er kannski eitthvað [1:01:25] virði [1:01:26] og hef að samtali þar. [1:01:29] Og ef að við hefðum [1:01:31] svona [1:01:32] geðdeildir, eins og mér langaði [1:01:35] að hafa þær, [1:01:36] þá gætum við mögulega leitað svona á einhverja [1:01:39] minni geðdeild sem er í hlýðunum, [1:01:41] eða þú veist, við gætum farið eitthvað svona [1:01:42] í minni stað, [1:01:44] þar sem að ef það er þörf á [1:01:47] eða er sjálfsvígsógn eitthvað slíkt. [1:01:49] Alveg svo gerir þér hampar kleppi, [1:01:51] finnst það frábært staður [1:01:52] og það sem er veitt [1:01:55] svona róandi, [1:01:57] fallegt umhverfi, [1:01:58] og hérna samtali, [1:02:00] að þú sérstaklega aldrei skilin eftir [1:02:03] einn, þannig að þú þarft ekki að óttast um [1:02:05] að þú sért settur út í hornið eða eitthvað slíkt. [1:02:07] Og að verða í samtali, [1:02:09] að því að ég hef til dæmis [1:02:10] lært andlegt hjartanót [1:02:12] sem byggir nákvæmlega á þessu, [1:02:14] að vera með manneskju í þjáningunni [1:02:17] án þess að dæma, [1:02:18] án þess að greina, [1:02:20] án þess að segja að þetta sé eitthvað að, [1:02:22] þá gerast mögulega kraftaverk. [1:02:24] Og það er bara [1:02:25] það er svona human connection, [1:02:28] þú veist, það er bara [1:02:29] það setur ekki afgreiðslu. [1:02:31] Þetta leiðir á sér aðra spurningu hjá mér, [1:02:33] ég hef heyrt að fleiri læknar [1:02:35] sem útskrifast út af því [1:02:38] hvað þurfi. [1:02:39] Hvað nefndur þurfi? [1:02:42] Þurfa að læra mikið á sig [1:02:43] til þess að verða læknir, [1:02:44] séu með ímis [1:02:47] greind eða ógreind [1:02:49] Asperger, Helgeni og eitthvað slíkt, [1:02:51] og séu ekki þá [1:02:53] fyrir veikið kannski sterkustu kandidatarnir [1:02:55] til þess að [1:02:56] faðma fólk með hjartanu [1:02:58] og lesa sjúklinginn, [1:03:01] og huga að öllu því sem þú varst að tala um [1:03:03] núna síðast. [1:03:04] Hvað segir þú um það? [1:03:06] Þurfi þá að vera einhvers konar í þessu námi? [1:03:09] Þurfi að vera horft til [1:03:11] mannlegra eiginleika? [1:03:12] Já. [1:03:14] Og auðvita, [1:03:16] sko sama hvað greiningu þú hefur, [1:03:18] þá getur þú haft þessa hæfileika, [1:03:20] samt sem áður. [1:03:21] En það sem mér finnst [1:03:24] gleymast í allri greiningagleðinni [1:03:27] og sjúkdómafræðinni, [1:03:28] og ég skil að námi er eins og það er, [1:03:30] það er til dæmis mjög lítið talað um [1:03:32] geðlifin eða niðurröðun geðlifja [1:03:34] í læknanámi. [1:03:35] Og ef að [1:03:38] samskipti, ég held að það sé lítill [1:03:40] partur. [1:03:41] Og þannig að ef við myndum [1:03:44] auka þann part, þá myndum við sjá það [1:03:46] ef að fólk væri algjörlega ófært um að veita [1:03:48] námi, en það er [1:03:50] líka, það er ákveðin hugmyndafræði [1:03:52] sem að [1:03:53] læknisfræðilega mótið [1:03:56] eða sjúkdómsmótið er byggt á. [1:03:58] Það er til dæmis að hafa ekki of mikið námið. [1:04:00] Ég fékk að vita [1:04:02] það fyrst þegar ég fór inn á geðdeildir [1:04:03] að ég átti helst ekki að vera með [1:04:05] eftirnafni hérna á blúsunni. [1:04:07] Ég mátti ekki vera ónáðs, ég mátti [1:04:09] ekki fara inn í hugsanahátt [1:04:12] fólks, og ég mátti ekki vera [1:04:14] kærleiksrík. [1:04:15] Það voru alls konar svona mýtur. [1:04:17] Hvað varst að gera inn á geðdeildina? [1:04:19] Ég var að vinna, það var fyrsta starfið mitt, [1:04:21] var inn á bráðageðdeild, lasbítalars, [1:04:22] og ég lærði þetta bæði á náminu. [1:04:25] Og þannig að ég átti að halda [1:04:27] ákveðinni fjarlægð, [1:04:29] og það var mest ímyndun. [1:04:31] Það sem ég hef heyrt. [1:04:32] Og ég held þetta raunverulega fyrst, [1:04:35] en sem betur fer [1:04:36] þá láðist mér að fleyga að mér þessum mýtum, [1:04:39] því að það sem við sjáum hjá Hugarafli, [1:04:41] að þú mætir [1:04:42] virðingu, kærleika, [1:04:44] nánd, [1:04:45] þá ertu miklu líklegri til að koma úr [1:04:49] þjáningu þinni [1:04:50] og svona byrja að slaka á. [1:04:53] Það goes without saying, [1:04:54] myndi einhver segja. [1:04:55] Þannig að þetta er svolítið mikið common sense, [1:04:59] en kerfið okkar [1:05:02] er bara ekki byggt upp svona. [1:05:03] Og mér er oft sagt, [1:05:04] þú getur ekki að fara fram á þetta, [1:05:06] þetta er tímafrekt. [1:05:07] En ég sný því bara við [1:05:09] og hugsa um hvað við getum náð miklu árangri, [1:05:12] þannig að ef við myndum gera þetta. [1:05:13] En það er virkilega gaman að við séum [1:05:16] þómið þá fjölbreytni sem að [1:05:17] er fyrir hendi. Og þú segir [1:05:20] að þeir séu stundum síðasti [1:05:22] við komum staður inn, [1:05:23] og ég vissi að þér liði. [1:05:25] En svo að þín samtök hafi [1:05:27] raunverulega bjargað mannlífum, [1:05:30] er það rétt? [1:05:31] Já, mér líður þannig, og ég veit að [1:05:33] og það er náttúrulega stórkostlegt að vinna að vera [1:05:35] í þeirri stöðu [1:05:36] að geta bjargað fólki. [1:05:39] Ég veit að það var [1:05:41] alþjóðleg ráðstefna í Hveragerði [1:05:43] ekki alls fyrir löngu. [1:05:44] Stóðu þið fyrir henni? [1:05:46] Við stóðum fyrir henni og við vorum gestgjafar. [1:05:49] Og þetta er ráðstefna sem er [1:05:51] svona flökkur ráðstefna, [1:05:52] þetta er því tjóasta ráðstefna [1:05:54] sem byggir á hugmyndafræði [1:05:57] sem kemur frá Finnlandi, [1:05:59] og allt fólkið [1:06:01] sem mætir þar. [1:06:02] Við vorum með yfir 40 lönd, [1:06:04] sem mættu, og svæði til að ræða [1:06:07] open dialogue [1:06:08] og hvernig við bregðist við [1:06:11] fólki sem er í þjáningu [1:06:13] eða geðrof, til dæmis. [1:06:14] Og þetta er hugmyndafræði sem [1:06:16] sprettur, sem sagt, í Finnlandi [1:06:18] fyrir um það bil fjórum áratugum, [1:06:20] og jafnvel aðeins fyrr, [1:06:21] þar sem verið er að spá í, hvernig getum við stuðlað að [1:06:24] því að fólk lokist ekki inn á stofnunum, [1:06:26] heldur komist út í samfélagið. [1:06:28] Og þá er fjölskyldan lykillinn. [1:06:29] Og þetta þróast síðan þannig [1:06:32] að verður til ákveðin aðferð [1:06:34] sem heitir open dialogue, [1:06:36] og byggir á því að [1:06:38] ef einhverjum líður mjög illa, [1:06:39] þá er fjölskyldunetið [1:06:43] kallað saman [1:06:45] innan 24 tíma [1:06:47] ef það er bráðamál, [1:06:49] aðeins síðar, ef þess þarf, [1:06:51] til þess að... [1:06:53] Og það getur allir komið að borðinu. [1:06:55] Það getur verið fjölskyldan, [1:06:56] það getur verið nágranni og aðstandandi, [1:06:58] við þjálfara, hver sem er sem snýr að [1:07:01] einstaklingi sem er í þjáningu. [1:07:02] Og svo hefst opið [1:07:04] og það eru tveir [1:07:06] fagmenn með. [1:07:08] Og ef við sjáum fyrir okkur eitthvað teymi [1:07:10] sem þú getur hringt í [1:07:12] eða þú hefur áhyggjur af aðstandanda þínum [1:07:14] og sagði: heyrðu, ég held að það sé eitthvað [1:07:16] alveg að gerast hérna, getur fengið hjálp. [1:07:18] Og þá eru tveir fagmenn [1:07:20] sem taka málið að sér [1:07:21] og hafa fjölskyldunetið saman. [1:07:24] Og það hefst samtal [1:07:27] á jafningagrunni, fagfólkið [1:07:30] er ekki ofar heldur nær, [1:07:31] þannig að allir setjast saman í hring [1:07:34] og ræða málin. [1:07:35] Og það vita allir eitthvað, [1:07:37] þá hefur allir eitthvað að segja [1:07:38] og það er unnið að því að [1:07:41] verði til samræmi og skilningur [1:07:43] og samræming orða. [1:07:44] Og það er ekki lítið á geðsjúkdóm, [1:07:47] heldur viðbrögð [1:07:50] við einhverju sem er að gerast. [1:07:52] Og fjölskyldan er, [1:07:54] eins og ég sagði áðan, oft [1:07:55] mjög áhyggjufull, skilur illa hvað er að gerast [1:07:58] og þarfnast þessa utanumhalds. [1:07:59] Og þarna er [1:08:00] fagfólkið komið til að skapa ákveðinn [1:08:03] vettvang til að fólkið geti talað saman. [1:08:05] Og það er talað saman eins oft og þarf. [1:08:08] jafnvel eins og ná dag [1:08:09] og helst heima hjá fólki. [1:08:11] Og þetta hefur sýnt sig [1:08:14] aftur og aftur að [1:08:16] hérna [1:08:17] fækkar greiningum, [1:08:19] það fækkar innlögnum, [1:08:21] lyfjagjöf minnkar, [1:08:23] þjáning fjölskylduna minnkar [1:08:25] og það var á ráðstefnunni [1:08:27] verið að birta nýjar niðurstöður [1:08:29] frá rannsókn sem heitir Odessí, [1:08:31] sem að [1:08:33] gerðist í London, gríðarleg [1:08:35] stór rannsókn á því, að þeir hafa [1:08:37] unnið með óbyndu efni mörg ár. [1:08:39] Og þar kemur [1:08:41] fram sko [1:08:42] þrýsasinnu minni líkur á því, [1:08:45] þú þarft að leggjast inn. [1:08:46] Þar kemur fram í þeirri rannsókn [1:08:48] gríðarlegar nýjar niðurstöður, [1:08:50] minni lyfjagjafir og aukinn bati. [1:08:53] Og ég er [1:08:55] eini þjálfarinn á Íslandi. [1:08:57] Ég hef verið að reyna að [1:08:59] tala fyrir þessu í mörgum hópum [1:09:01] síðan 2000, og ég veit ekki [1:09:03] síðast ráðstefnuna [1:09:04] eða lengur. [1:09:05] Ég ætla ekkert að segja að ég fái einhverja rýfandi [1:09:08] mótstöðu. [1:09:10] En það sem gerist þarna er [1:09:12] að [1:09:14] við mætum að því saman [1:09:17] og ræðum auðvitað [1:09:18] hvað er að gerast í hverju landi, hvernig gengur þetta, [1:09:21] hvernig er niðurstöður rannsókna [1:09:22] og hvað getum við gert [1:09:25] á Íslandi. Og þess vegna er þessi [1:09:27] fundur svona flökkufundur að því að vera að reyna [1:09:29] svona að opna augu [1:09:31] almennings- og stjórnsýslu [1:09:33] fyrir þessu. [1:09:34] Og það voru sannarlega, það var fagfólk [1:09:37] hérna frá Íslandi, ég ætla ekkert [1:09:39] mjög margir, en það var [1:09:40] og einn [1:09:42] eða tveir úr stjórnsýslunni. [1:09:44] En það vantaði auðvitað, það vantaði geðlækna, [1:09:46] það vantaði þingmennina og ráðherra [1:09:49] og svona til að ræða þetta mál, [1:09:50] því að þetta eru auðvitað [1:09:52] þetta spara [1:09:55] bæði fjármagn og sársauka [1:09:56] að geta leitað [1:09:58] hér og nú [1:09:59] að hjálp sem er ekki svona [1:10:02] þung skref inn í þungt [1:10:04] kerfi. Það getur verið mjög [1:10:06] erfitt, þó að það sé [1:10:08] sannarlega þörf á því kerfi líka. [1:10:10] En þetta geti [1:10:12] hjálpað fjölskyldum á Íslandi. [1:10:14] Og ég hef verið að vinna með [1:10:16] aðstandendahópum í 23 ár [1:10:18] eða meira. [1:10:19] Og það er alltaf sama. [1:10:21] Það er sama umræðuefnið í raun og veru. [1:10:24] Fólk er hrætt, það veit ekki nákvæmlega [1:10:26] hvernig það á að [1:10:28] ná tengslum, hvernig það á að setja mörk, [1:10:30] hvernig, og það er hrætt um [1:10:32] einstaklinginn sinn. Þannig að ef þú hefur [1:10:34] vettvang þess að ræða þetta á [1:10:35] jafningjagrundvelli, að þá [1:10:37] getur þú sparað mjög mikið [1:10:40] sársauka. En þú [1:10:41] varst þú með [1:10:43] eiginmann halló forsetta? Já. [1:10:45] Á ráðstefnunni? Björnska [1:10:47] er vendari hugrænna [1:10:49] og er að [1:10:50] hjálpa okkur við að verða [1:10:53] bæði öflugri [1:10:55] innan samfélagsins okkar og [1:10:57] sýnilegri og [1:10:59] svona [1:10:59] hvetja okkur áfram í [1:11:03] að bara [1:11:05] hvað ég var að segja. Að því við erum grásót [1:11:07] þá þurfum við alltaf að passa. [1:11:09] Við þurfum að vera svolítið á tánum, [1:11:11] að því að hérna [1:11:13] hugmyndafræðin sem við erum [1:11:15] oft að berjast við, sem er [1:11:17] sjúkdómsvæðingin, hún er mjög sterk. [1:11:19] Og það unga fyrir fjármagnið, skilurðu. [1:11:21] Það er fyrir mjög lítið fjármagn [1:11:23] í grásótt sem er [1:11:25] samt að spara samfélaginu [1:11:27] gríðarlega peninga, eins og kom fram [1:11:29] í virðisauka. [1:11:31] Hérna rannsókn sem [1:11:33] Gunnar Ulfarsson gerði fyrir okkur, [1:11:35] þar erum við að spara [1:11:36] að koma bara út í sumar. Við erum að spara [1:11:39] hálfan milljarð á ári, [1:11:40] með okkar starfi, [1:11:42] þar sem við gerum það eins og við gerum. [1:11:44] Og hérna [1:11:45] ef það er ekki ábati, [1:11:48] þá veit ég ekki hvað, þannig að það er þetta [1:11:50] að horfa á svona og segja: [1:11:52] hei, við þurfum að ítaka þetta. [1:11:54] Svona starf má ekki [1:11:57] líða fyrir það að það sé lítið fjármagnið. [1:11:59] En við fáum ríkistyrki, [1:12:00] við fáum ríkistyrki og fáum líka styrki [1:12:02] frá sveitarfélögum. [1:12:03] En það sem kannski hamlar [1:12:06] að við getum vaxið er að þeir fylgja [1:12:08] ekki vísitölu. Við erum ennþá með [1:12:10] sömu upphæðir ár eftir ár, [1:12:12] eftir ár. [1:12:13] Við erum með [1:12:16] rúmlega 6 stöðugildi, [1:12:17] 10 starfsmenn sem sinna því, [1:12:20] en svo erum við náttúrulega svo lán sem að vera með sjálfbúðaliða [1:12:22] og jafningjaskiptis aðila, [1:12:24] annars gætum við þetta ekki. [1:12:25] Hver er menntun hins vegar? [1:12:27] Það getur verið meðferðaraðila? [1:12:29] Já, það eru yfirþjálfarar, [1:12:31] það eru félagsfræðingar [1:12:32] og markþjálfar. [1:12:34] Og svo eru verkefnastjórar sem nota [1:12:37] eigin reynslu, þannig að við erum mjög [1:12:39] breytilegur hópur. [1:12:41] Við erum í jókakennara líka, [1:12:42] og það að geta [1:12:45] haft svona lífilegan breytilegan [1:12:47] hóp sem hefur líka reynslu af [1:12:49] að ganga í gegnum [1:12:51] gerðar áskoranir. [1:12:52] Er það einhvers konar skilyrði? [1:12:53] Það er ekki skilyrði, [1:12:55] en það er ekki verra. [1:12:57] Og við erum flest [1:13:00] búin að ganga í gegnum eitthvað. [1:13:01] Þú líka? Já. [1:13:02] Ég gekk í gegnum þunglindi, sömari [1:13:05] sem að hugrænna stofnanir. [1:13:06] Og það var vegna þess að ég hafði verið að starfa [1:13:09] annar staðar og var svona [1:13:10] lendi bara í miklu einelti, [1:13:13] og var svona hent út í hópinn, [1:13:15] og í fyrsta skipti upplifði ég [1:13:18] mjög alvarlegan kvíða. [1:13:20] Ég sat undir skrifborðinu [1:13:22] mínu í vinnunni, [1:13:22] sem var sem betur fer fyrir mig, [1:13:24] sem var platan fyrir framan. [1:13:25] En ég gæt að setja þar [1:13:27] og var komið með svona [1:13:29] alls konar hugmyndir um [1:13:31] hérna lífið og tilveruna [1:13:34] og hvað væri að [1:13:35] og ég var sett á líf [1:13:37] þunglindis líf [1:13:39] og ég held ég hafi líka verið með fjórar [1:13:41] svona benso, [1:13:43] benso líf, [1:13:45] sem var bara alveg fáranlegt. [1:13:47] Eða með sveppalíf, [1:13:49] og ég var svona eins og [1:13:51] annað fólk sem leitar í ángist. [1:13:53] Ég bara tók þessu, [1:13:54] og sé rosalega eftir því, [1:13:57] líka því ég raunverulega [1:13:59] gerði þetta svolítið að verkum [1:14:00] að ég lendi í svona [1:14:03] einelti á vinnustað, [1:14:05] eða svona slæmri framkomu. [1:14:07] Ég gæti ekki barist fyrir mér, [1:14:09] þegar ég var komin á alla þessa [1:14:11] sljókandi koktila. [1:14:13] Þá bara einhvern veginn svona [1:14:15] hristi ég mig niður [1:14:17] og missti hérna [1:14:18] missti fætur mína. [1:14:21] Og það er mín eftirsjá [1:14:23] varðandi þetta. En [1:14:24] ég lærði hvað þýðir að trappa niður, [1:14:27] og ég er þakklát fyrir það, [1:14:29] af því að [1:14:30] við erum með hóp í [1:14:33] hugrænni starfsemi sem ræðir þessi mál víkulega, [1:14:35] og það er allir sem koma í hópinn. [1:14:37] Er fólk sem tekur líf eða er að hugsa um að taka líf. [1:14:39] Það er engin stefna [1:14:41] sem segir að það sé að vera á lyfjum [1:14:42] eða hægt á lyfjum; [1:14:45] það er oft svona misskilningur hjá okkur. [1:14:47] En þetta er hópur sem vill [1:14:49] fá upplýsingar, vil fræðast um [1:14:51] kosti, galla. [1:14:54] Hvað á ég að trappa niður? [1:14:55] Hvern eru aukaverkanir? [1:14:57] Sláandi, já, heyrði Lísa þessu, [1:15:01] en mjög kerkomið. [1:15:03] Og hérna minnir mér svolítið á það að [1:15:05] ég og Ólafur hérna þóur [1:15:07] við höfum verið að skiptast hér á [1:15:08] reynslusögum. [1:15:09] Og það sem hann hefur talað um sína [1:15:11] geðveiki fyrr á tímum, [1:15:13] og ég líka. [1:15:14] Eitt sinn var ég að gleyma að sofa, [1:15:16] en ég gleymdi ekki að [1:15:19] fá mér bjór á kvöldin. [1:15:21] Og það leiddi til sturlunarástands, [1:15:23] sem er það sem ég var mjög hægt [1:15:25] kominn. [1:15:25] Og það er svo gott að [1:15:28] þegar maður býr yfir þeirri [1:15:31] reynslu, þá náttúrulega [1:15:33] hefur maður tök á alls konar skilningi [1:15:35] sem að annars [1:15:36] yrði ekki. [1:15:38] En það sem að vekur athygli mína í [1:15:40] þinni sögu, þessum síðasta kafla, [1:15:42] er að, ert þú ekki sko stopnandi [1:15:45] í höfuðafls? [1:15:45] Þannig að þótt lífið [1:15:48] væri nú ekki að gera það gott [1:15:50] og þótt þetta væri svona ömulegt, [1:15:52] ömurlegur kafli, þá náðir einhvern veginn [1:15:54] að búa til svona [1:15:56] magna fyrirbæri. [1:15:57] Og það er ákveðin ástæða fyrir því að við vorum [1:16:00] fimm sem upplifðum [1:16:04] þetta sama á þessum vinnustað. [1:16:06] Og við vorum reiðuhópur, [1:16:09] við vorum hópur í uppgjöf líka, [1:16:11] og við ákváðum [1:16:12] bara að láta ekki [1:16:14] í staðin. Við ákváðum [1:16:15] að berjast fyrir einhverju. [1:16:18] Við vissum ekki nákvæmlega hvað það var til að byrja með, [1:16:20] en við náðum að beisla reiðina í eitthvað gott. [1:16:21] Við gerðum það og ef einhver [1:16:24] komst ekki, þá hittumst við [1:16:26] tvisvar í viku út í Grasagarðinn [1:16:27] í tvo tíma senn. [1:16:30] Og þú skildir ekki reyna að skrópa, [1:16:32] og þó svo að við værum [1:16:34] illa haldinn rólurhópur, [1:16:36] þá varstu bara sóttur. [1:16:38] Ég var bara sóttur ef ég kom ekki [1:16:40] og það var önnur í hópnum sem var líka [1:16:42] að berjast fyrir því sama. [1:16:43] Og það var bara að ná í fólk. [1:16:45] Þú bara kemur, sinnir þínu verkefni, [1:16:47] og við skipulagðum breytingu. [1:16:50] Magnó. [1:16:51] Og það að gera [1:16:53] og hún stendur enn yfir, þessi breyting. [1:16:54] Já, hún stendur enn yfir. [1:16:56] Og þó hefur okkur síðan tekist að ná ímsu. [1:16:59] Við ákváðum, eitt af því fyrsta sem við ákváðum, [1:17:01] var að hafa áhrif á íslenska [1:17:02] þjónustukerfið. Sannlega höfum við gert það, [1:17:05] en ég minn, það er langt eftir. [1:17:07] Og við erum búin að kynna valdeflingu, [1:17:09] batafræði og reynslu [1:17:11] notenda og fleira og fleira. [1:17:12] Þannig að hérna [1:17:14] það að vera með fólki [1:17:16] og fá eins og þú segir að beisla [1:17:18] reiðina yfir í eitthvað fallegt, [1:17:20] það er það sem gerði kraftaverk. [1:17:23] Og lærðum við sér eitthvað fyrir marka, [1:17:25] að heyra það [1:17:25] að reiðin er ekki alltaf bara [1:17:28] neðurrif og eitthvað, [1:17:30] sem bara lærir [1:17:32] að beisla með réttlát reyði. [1:17:35] Já, hún er aðeinslega. [1:17:37] Hún getur komið svona ímsýttilega. [1:17:39] Það er bara svoleiðis. [1:17:40] Og það sem meira er [1:17:42] að þegar við mættum, [1:17:45] og ég kannski var að berjast fyrir bæði [1:17:47] einstaklingseftirliti og hópum [1:17:49] vinnu, og það varð að hugarafli. [1:17:51] Ég mætti [1:17:53] svo mikil í ákvörðuninni, [1:17:55] bæði hjá heilbrigðis- og tryggingamálum. [1:17:57] Nefnd og fólki sem var að styðja [1:17:59] okkur til þess að gera samning, [1:18:01] að það var alveg ótrúlegt. [1:18:03] Sumar sá alveg að ég var [1:18:05] að ganga í gegnum mikið þunglindi. [1:18:07] Og það var eins og einu maður [1:18:09] sem kom til mín og sagði: "Þú þarft ekki að hugsa [1:18:11] betur um þig, [1:18:14] það lítur ekki vel út." [1:18:15] Og var svona að benda mér á: "Þú ert hérna [1:18:17] í miðju samningsferli, [1:18:18] og þú þarft aðeins að sjá um þig." [1:18:21] Og svona, þú veist að þetta var svo fallegt [1:18:24] að bara [1:18:25] og við mættum einhvern veginn [1:18:27] strax ákveðinni óttun í samfélaginu [1:18:29] hennar 2003. [1:18:30] Og það var eins og það væri allir að býða eftir [1:18:33] einhverju, þannig að við einhvern veginn hittum [1:18:35] á réttan tíma. [1:18:37] Ég var búin að láta vita [1:18:39] hvernig hafið þið farið fyrir mér á hinum staðnum. [1:18:42] Og Styrmir Gunnarsson [1:18:44] opnaði blaðið sitt, [1:18:45] hann bara gala opnaði það. [1:18:47] Og hann er í raun og veru, [1:18:48] svolítið hérna [1:18:50] grundvöllur að við verðum strax svolítið þekkt. [1:18:53] og Jón Kristjánsson. [1:18:55] Þá er hann til ráð þar. [1:18:56] Mokkin og Styrmir sáttið mikið þátti [1:18:58] að breyða á þennan bóðskall, [1:19:00] og það er bara [1:19:02] djúft þakklátt í mínum huga fyrir því. [1:19:05] Og við þróum mjög djúpa vinnáttu. [1:19:07] Og Jón Kristjánsson, [1:19:09] ráð þeirra sem er þarna, [1:19:11] heilbrigðisráð á sínum tíma, [1:19:12] hann ef það eist ekki eina mínút, [1:19:15] hann bara stóð baki á okkur [1:19:17] alla tíð, og hann er ennþá að fylgjast með okkur. [1:19:19] Þannig að [1:19:20] þannig að það skiptir máli [1:19:23] að hafa gott fólk sem er tilbúið [1:19:26] til að gera breytingar [1:19:27] og hafa kert þess að gera. [1:19:28] Það er það sem að [1:19:30] ég sakna svolítið í dag. [1:19:31] Þetta eru bestu lokorðin. [1:19:34] Kæra þakka fyrir komu í öðru. [1:19:36] Takk fyrir mig. [1:19:36] Ekki fara langt, kæra hlustendur á orðendur! [1:19:39] Nýr kafli eftir andatakk. [1:19:41] Ég heiti Þórildur Þorleifsdóttir. [1:19:43] Á samstöðinni er fjörugt [1:19:46] og opin, skemmtilegt [1:19:48] og gagngrýnin umræða [1:19:49] um allt milli heimsins og jarðar. [1:19:51] Samstöðin á erindi en á öll heimili. [1:20:00] Hverju þá hefur komið að því [1:20:03] að slá að þráðum til [1:20:05] Guðmundar Auðunssonar, [1:20:06] hagfræðings sem að [1:20:08] við ekki að kalla þundum [1:20:09] fréttarittara okkar í London. [1:20:10] Þú blessaði Guðmundur. [1:20:11] Já, sætt. [1:20:13] Það sem að ég var að skoða [1:20:16] um helgina, [1:20:17] fréttir frá Bretlandi, [1:20:19] var landsfundur [1:20:20] umbótaflokksins [1:20:22] undir hérna. [1:20:25] Kom í kjölfarið [1:20:26] og svona upplýsingar [1:20:27] um aða sem fjármál og fleira. [1:20:29] Var þetta aðal fréttin [1:20:30] inn í Bretlandi. [1:20:31] Það var allavega fjallað um þetta [1:20:34] töluvert, [1:20:35] en það svona fór í skuggan. [1:20:37] Það voru mótmælendur [1:20:39] sem vildu [1:20:40] láta heyra í sér [1:20:41] hérna á fundinum. [1:20:42] Á [1:20:45] þegar ég [1:20:46] á daginn, [1:20:47] þegar að [1:20:49] þegar að þarna fara [1:20:50] að sætla að spjalla [1:20:51] og [1:20:51] spurja hann út í [1:20:53] þessa 5 milljóna [1:20:54] sem að fekk gjöf [1:20:56] innan gjaldsfélaga [1:20:57] frá [1:20:58] frá hérna [1:20:59] bitkónum [1:21:01] eða hérna rafmyndanum, [1:21:03] miljardamæringur [1:21:04] sem að hann [1:21:06] er núna til rannsóknar. [1:21:09] Og hann sagði með allan að segja [1:21:10] og fór í [1:21:12] keppni, [1:21:14] dýði sér fram og [1:21:16] lendi í slag við russlatunnu [1:21:18] og hann hafi nú unnið það [1:21:20] að það fekk russlatunna [1:21:21] sem ekki að kvað. [1:21:22] Og það sem að gerðist, [1:21:26] það sem að skemmtilega segir [1:21:28] að hafi verið farið [1:21:29] í skuggan af þessum fundi, [1:21:31] var það að [1:21:31] þessi mótmælendur [1:21:32] sem stóðu upp [1:21:33] á fundinum, [1:21:34] að það var bara ráðist á þá [1:21:37] og þeir ráðist á unga konu [1:21:40] sem að var að mótmæla, [1:21:41] og hún var lamin með… [1:21:43] Það voru svona [1:21:44] dæmigert myndir. [1:21:45] Það voru [1:21:46] hópur [1:21:48] eldrifólk [1:21:50] sem var að ráðast á hana [1:21:51] og lemja hana með stöfum [1:21:52] og hækjum [1:21:53] og tók ég hárið á henni [1:21:55] og hún var dregin út úr salnum. [1:21:57] Þetta hefur [1:21:59] farið svolítið [1:22:03] sérstaklega í fólk, [1:22:04] vegna þess að [1:22:06] Reformflokkurinn hefur nú gefið sig út [1:22:08] fyrir það að vera [1:22:09] baráttumenn fyrir [1:22:11] það sem þeir kalla [1:22:13] free speech [1:22:17] eða málfrelsi [1:22:19] og fundafrelsi [1:22:21] og allt það. [1:22:21] En þegar að [1:22:23] held að hafi afhjúbast [1:22:26] á þessum fundi, [1:22:27] það sem þeir meina með því [1:22:29] að þeir vilja [1:22:29] vera í friði [1:22:30] með því að fara á rassi, [1:22:33] svona reglulega, [1:22:35] án þess að vera bara niður. [1:22:37] En allt sem er [1:22:40] gegn þeim [1:22:40] er fair play [1:22:43] og þarf helst að taka niður. [1:22:45] Í kjölfarið á þessu, [1:22:47] fóru svona [1:22:49] nokkrir af helstu [1:22:50] framámönnum flokksins [1:22:52] og fóru á eins og er alltaf gert [1:22:55] á þessum fundum, [1:22:57] haustfundum, [1:22:58] sem eru [1:22:59] árlegir haustfundir [1:23:00] hérna í Bretlandi [1:23:02] hjá stjórnmálaflokkanum. [1:23:04] Þeim þótti þetta bara [1:23:06] fyndið að það var að vera að ráðast [1:23:08] á konuð þarna [1:23:09] og hún dregin nút á hárinu. [1:23:11] Lítu við, [1:23:12] það hafa svona uppákomur [1:23:14] komið fyrir á öðrum fundum, [1:23:15] en mér er það nú einhverjir [1:23:16] einhverjir öryggisverðir [1:23:19] sem leiða [1:23:20] viðkomandi persónu út, [1:23:20] en þetta gekk ansi lengra, [1:23:23] en þetta svona [1:23:24] mörgum fannst þetta takkrænt [1:23:26] fyrir [1:23:27] hvernig [1:23:29] hverju mætti búast við [1:23:32] ef var í form [1:23:33] eða umbótaflokkurinn [1:23:35] kæmist nokkuð tíman til valda [1:23:36] í Bretlandi. [1:23:37] Markmiðið með þessum landsfundar [1:23:39] var að [1:23:40] ég venni að breyta við [1:23:41] þá tilvísun mitt, [1:23:42] og þeir voru að reyna að kynna [1:23:45] verkefni fyrstu hundra dagana [1:23:47] eftir að þeir kæmist til valda. [1:23:50] Náðust þau skilaboð [1:23:52] eitthvað svona út í samfélagið. [1:23:54] Þau féllu svolítið í skuggan [1:23:56] út af þessari uppákomu, [1:23:58] vegna þess [1:23:59] að fyrir allavega mjög marga, [1:24:02] við vorum að aðtúa það, [1:24:04] þó að umbótaflokkurinn [1:24:06] hafi farið mikið upp [1:24:08] og hátt í skoðanakönnunum [1:24:09] og hefur verið svona kringu 25% núna. [1:24:12] Að þó verkefnaflokkurinn [1:24:14] sé skriðin aðeins fram úr honum, [1:24:15] og þá var flokkurinn lengi [1:24:17] flokkur sem mældist með mest [1:24:19] fylgi í Bretlandi, [1:24:20] þá er þetta líka mest hataði [1:24:23] flokkur Bretlands. [1:24:24] Fyrir fólkið, fyrir marga, [1:24:27] þá var þetta [1:24:29] svona dæmi um [1:24:31] svona fyrirbæri, [1:24:33] þetta að vera [1:24:35] að þetta svona [1:24:36] settist kastljósið [1:24:39] á svona þöggisma [1:24:41] eða svona ábeldi. [1:24:43] Svona menning [1:24:46] sem er ansi grund á í flokkinu. [1:24:48] Þannig að hins vegar hundra daga [1:24:51] og hérna ríkistjórn, [1:24:53] gáfamyndin, [1:24:55] veiting eins og þeir kalla það hér, [1:24:57] ríkistjórn sem er tilbúin til að [1:24:59] stjórna rannstæða, sem er tilbúin [1:25:00] að taka við ríkistjórnum. [1:25:02] Það fór svolítið í skugga [1:25:03] meðal annars út af þessari uppákomu. [1:25:05] Er staðan í Bretlandi svipuð [1:25:07] og kannski Þýskalandi, [1:25:09] þar sem að kannanir [1:25:11] sína að 70% [1:25:13] kjósenda vilja alls ekki að [1:25:15] AFD komist í ríkistjórn? [1:25:17] Þó svo að það sé frá flokkur [1:25:19] sem að nýtur mesta [1:25:21] fylgis í könnunum, [1:25:23] er að slá upp í svona 26-27, [1:25:22] svipað og [1:25:23] umbótaflokkurinn hefur náð. [1:25:25] Þannig að það er spurningin, [1:25:27] fyrirbreyðð erð, [1:25:29] þar sem kannski [1:25:29] 25% af þjóðinni stýrir, [1:25:31] en 70% af þjóðinni vilt bara alls ekki [1:25:33] að komist nálægt völdum. [1:25:34] Já, sko, [1:25:36] meðal annars það sem gerir það að verkum [1:25:39] hér í Bretlandi, er það að [1:25:41] flokkurinn gæti komist í valda [1:25:43] innan við [1:25:45] þriðjungsatkvæðis. [1:25:46] Og innan við 30% [1:25:49] atkvæða gæti flokkurinn komist í valda [1:25:51] vegna kostningakerfisins. [1:25:52] Þannig að það er miklu meira svona [1:25:54] að játa hættumenn, [1:25:56] til maður, [1:25:58] að segja allavega á þessu stigi [1:26:00] hér heldur en í Þýskalandi. [1:26:02] Það er líklega [1:26:04] sögulega í Þýskalandi [1:26:06] er andstaðan meiri, kannski 70%. [1:26:07] En ég myndi segja að það er allavega um [1:26:08] 60% sem að [1:26:10] fyrirlita reformflokkin hérna. [1:26:12] Kannski ekki alveg [1:26:14] hátta gegn AFD [1:26:16] í Þýskalandi, en það er allavega [1:26:18] mjög góð um meirihluta. [1:26:20] Ég myndi allavega [1:26:22] segja 60% [1:26:24] eða 2-3 [1:26:26] kjósenda [1:26:28] og lægsmennt. [1:26:30] Það er kannski vilji sem að þarf að taka [1:26:30] mark á, og er náttúrulega forsetta [1:26:32] fyrir heldvegi sem á að vera [1:26:34] í kringum AFD sem áttur að koma í [1:26:36] ljóðskortahaldi, [1:26:38] sem er eiginlega [1:26:40] byggt á því að það sé mikið meiri hluti [1:26:42] þjóðverðar sem vilja bara alls ekki [1:26:44] að fá hann á flokk. [1:26:46] Þar endur skiptir ekki máli út að hann sé [1:26:48] kannski stæðstur eða [1:26:50] vinni eitthvað kostningasögur, [1:26:52] að það er [1:26:54] alltaf miklu starri fjöldi [1:26:56] sem vil bara ekki að hann komist í valda. [1:26:58] Já, en það er líka, [1:27:00] sko, verður líka að hafa [1:27:01] það í huga í Þýskalandi, að ástæða [1:27:03] meðal annars ástæðan fyrir þessum eldveg, [1:27:05] sem hefur gert það verkum að [1:27:06] íhalsmenn hafa [1:27:08] vilja frekar tala [1:27:09] við [1:27:11] vinstriflokkin, [1:27:13] sem á svona ákveðna rætur [1:27:15] meðal annars í austriðiska [1:27:17] kommúnistaflokkin, að þeir vilja [1:27:19] tala frekar við þá heldur en AFD. [1:27:21] Allavega þeir sem [1:27:23] eru við völd í flokkinum, þó að því að margir [1:27:25] innan þyska [1:27:27] íhaldsflokksins sem vilja [1:27:29] fara að tala við AFD, að þá [1:27:31] menn muna það. [1:27:33] Og þeir sem þekkja söguna, [1:27:35] að nasistaflokkurinn fékk aldrei yfir 40% [1:27:37] fylgi í þingkosningum [1:27:39] í Þýskalandi. [1:27:40] Það var [1:27:41] færður til valda af [1:27:43] hægrimönnum, íhalds mönnum [1:27:45] og að hluta til [1:27:46] miðju hægrimanna. [1:27:48] Var færður til valda. [1:27:49] Þess vegna [1:27:51] er þessi eldvegur [1:27:53] er miklu sterkari, [1:27:55] myndi ég halda, í Þýskalandi heldur [1:27:57] en hér, vegna þess að ég get alveg séð [1:27:59] fyrir mér einhvers konar samfunnu [1:28:01] íhalsflokksins [1:28:02] og [1:28:04] reform eða umbótaflokksins, [1:28:06] vegna þess að það er [1:28:08] mörg stefnumál [1:28:10] með þeim eitthvað samið. [1:28:12] Ég fylgði það eins með [1:28:15] fréttaflutningi, meðan [1:28:17] afhjúbunum, [1:28:19] Channel 4. [1:28:21] Þeir hafa reyndar blaðamenn á þeirra vegum [1:28:23] sem þóttust [1:28:25] verða að vilja gefa [1:28:27] mikið fjölg. [1:28:29] Inn í umbótaflokkin, [1:28:31] og eftir einhverjum leiðum [1:28:33] sem eru umhverjulega ólöglegar. [1:28:35] Næstild fannst mér að sá lokafundurinn, [1:28:37] þar sem þetta var rætt. [1:28:39] Hann svaraði einhvern veginn á eftir, [1:28:41] að hann hefði ekki sem verið að hlusta [1:28:43] á hvað mennin þeir sögðu [1:28:45] og verði að verja sig [1:28:47] með þeim hætti. [1:28:49] En það sem mjög áhugavert, það voru einhverju blaðamenn [1:28:51] sem fóru og voru að tala við fólksnúl [1:28:53] sem var að streyma á landsfundin, [1:28:55] að allir þeir höfnuðu [1:28:57] bara öllum þessum fréttum [1:28:59] sem liggja í áróðri, [1:29:01] sem verði ótt í meginströms [1:29:03] fjölmiðla um [1:29:05] umbótaflokkin, og ég manaði [1:29:07] einn sem var að ganga inn í salinn, [1:29:09] þannig að við verðum að styðja [1:29:11] umbótaflokkin, [1:29:13] því annars verðum komin séríarleg [1:29:15] lög [1:29:17] í Bretlandi innan 20 ára. [1:29:19] Og maður fór að velta fyrir sér [1:29:21] hversu klófin er [1:29:23] þessi sjóð. [1:29:25] Þetta er byrjað að hljóma [1:29:27] eins og maga í Bandaríkjunum, [1:29:29] sem að fólk lífi bara algjörlega [1:29:31] í sínu eigin raunveruleika. [1:29:33] Jú, það er alveg rétt, [1:29:35] það er búið að flytja berguleiti, [1:29:37] bandaríska [1:29:39] umbótaflokkurinn er að færa [1:29:41] bandaríska [1:29:43] pólitíska menningu að hljóta til. [1:29:45] Sko, vandamálið er [1:29:47] það að, til dæmis, [1:29:49] eins og ef við horfum á Bandaríkin, [1:29:51] þá er spillingin [1:29:53] grímulögst. [1:29:55] Spilling sem fyrir tíu árum [1:29:57] hefði verið brott frá þessu. [1:29:59] Að meira að segja [1:30:01] Donald Trump, [1:30:03] hann rósa sér í því að [1:30:05] hann sé að nota [1:30:07] innherjaupplýsingar til þess að [1:30:09] versla með hlutabréf, [1:30:11] sem er ólöglegt [1:30:13] samkvæmt bandarískum lögum [1:30:15] og lögum í öllum löndum, [1:30:17] að svona að þessi [1:30:19] verið að nota upplýsingar til þess að [1:30:21] til þess að [1:30:23] verða ríkur sjálfur. [1:30:25] Vegna þess að það er alltaf einhver sem tapa. [1:30:12] og vikla. [1:30:14] eða sko. [1:30:15] þegar spillingin [1:30:17] og bara [1:30:18] svona incompetence [1:30:21] er orðin það há [1:30:22] að þá virðist [1:30:25] svona harður kjarni [1:30:26] lífa í einhverjum síndarveruleika, [1:30:28] þar sem meira að segja viðurkenndar staðreyndir [1:30:31] eru hérna, [1:30:32] viðurkenndar staðreyndir [1:30:34] eru bara lygi [1:30:37] og búið til að fjölmiðum. [1:30:39] Og þetta er svona [1:30:40] svolítið skelvilegt ekko úr sögunni, [1:30:44] nasistar fundu upp hugmyndina [1:30:46] hérna í lúkenpresse, [1:30:48] eða [1:30:49] fjölmiðlar [1:30:52] væru alltaf að ljúga. [1:30:54] Og þessi [1:30:56] þetta virðist hafa verið tekið upp [1:30:58] og virðist hafa gengið gegnum [1:31:00] sérstaklega ábyrðandi í Bandaríkjunum. [1:31:01] En það er ákveðin minnirleiði [1:31:03] í Bretlandi sem [1:31:05] harður kjarni kringum í fang [1:31:07] sem er algjörlega búinn að taka [1:31:08] þessa maka. [1:31:11] Möguleikunum, [1:31:13] möguleikunum [1:31:14] um það að allt sem aðeins er sagt [1:31:15] gegn þessu er bara líðræðislegt, [1:31:17] sem er búið til [1:31:19] í meistaralegum fjölmiðlum. [1:31:22] En vandamálið [1:31:24] sem reform hefur við [1:31:26] hér að gera, þó að kannski [1:31:25] andstæðan sé [1:31:26] margir að því, að það er allavega [1:31:29] mjög margir sem geta hugsað sér að kjósa þá. [1:31:32] En þá er tröpp, [1:31:33] en þá gífur lófínssall í Bretlandi [1:31:36] þannig að þeir eru í vanda [1:31:38] með það að [1:31:39] við takum tröppins mann, er helst að [1:31:41] halda tröpp úti. [1:31:44] Og þessi línutans [1:31:45] gengur svona svolítið erfilega hjá þeim [1:31:47] að vegna [1:31:49] þess að [1:31:51] vegna óvinsælda tröpp, [1:31:53] en þeir eru samt [1:31:55] langt út fyrir það, ég myndi kannski segja það [1:31:57] að með hana kannski með harða makakjarnanum [1:31:59] erum þriðjungur [1:32:00] kjósenda í Bandaríkjunum, [1:32:03] að þá er kannski [1:32:04] þessi harði [1:32:05] svona [1:32:06] hægri kjarni sem trúir ekki [1:32:09] neinu að vera bendað [1:32:11] á einhverjar staðreyndir. [1:32:12] Að þetta sé bara vera [1:32:14] eins og varst að segja með [1:32:15] þessar rannsóknir [1:32:18] Channel 4, [1:32:19] að hann er miklu minni [1:32:23] hérna í Bretlandi, [1:32:24] þó að svona potensíalti geti [1:32:26] reform fengið [1:32:28] töluvert meira fylgi, [1:32:30] heldur en þessi harði kjarni, sem er kannski [1:32:32] 10-15%. [1:32:33] Það sem ég velti fyrir mér þegar ég sá þennan mann [1:32:36] segja að það var í [1:32:37] eru sjarjalög í Bretlandi innan [1:32:40] 20 ára, þá fór ég og fletti upp [1:32:42] hvað eru stórt hlut [1:32:44] í búum í Bretlandi segja [1:32:46] múslimar, og það var eitthvað [1:32:48] tæplega 7%, [1:32:49] og ég fór að velta fyrir mér sko [1:32:51] hvernig geta menn fengið þetta út [1:32:53] að 7% af þjóðinni [1:32:55] nái að steypa [1:32:58] líðræðinu [1:33:00] og leggja því af Bretland [1:33:02] bara mjög fljótt. [1:33:04] Hvernig ætla menn að gera? [1:33:07] Sko, þetta er [1:33:09] þetta er bara hluti af ræðsluráðunum, [1:33:12] sko. [1:33:14] Það er svona svona tvíþætt, [1:33:16] það eru ótti. [1:33:18] Sko, grunnurinn eru efnahagslegir ræðingar [1:33:20] og við horfum auðvitað á það að [1:33:22] nýfrjálshyggjarkerfið er í upplausn [1:33:24] og það verður oft gróðra stígja [1:33:26] fyrir fasisma og protofasisma [1:33:28] og svona popúlíska hægri ákastefnu. [1:33:30] En það sem gerist er það að [1:33:32] hérna [1:33:34] það sem gerist er það að [1:33:36] það sem gerist er það að [1:33:38] hérna [1:33:40] að hérna [1:33:42] að hérna [1:33:44] það þarf að búa til óvin. [1:33:46] Það þarf að búa til óvin. [1:33:48] Og óvinnurinn [1:33:50] er í mörgum þáttum, [1:33:52] eins og frægt er í sögunni, [1:33:54] að þá voru nasistar [1:33:56] í óvinni hérna, þeim voru gyðingar, [1:33:58] í hérna afgahagri mannum. [1:34:02] Í Evrópu hefur þetta verið aðalega [1:34:04] múslimar, [1:34:06] og það verður að búa til ótta [1:34:08] við þetta hvernig, [1:34:10] og sérstaklega við fólk sem er með [1:34:12] litarhátt, [1:34:14] eða lítur aðeins öðruvísi út. [1:34:16] Og á sama tíma [1:34:18] er það að vera að sko [1:34:20] að vera alhæfandi ógta. [1:34:22] Og svo að búa til einhvers konar grílu [1:34:24] sem er ekki til. [1:34:28] Til dæmis það sem eru sjarjalögin, [1:34:30] er það að [1:34:32] öll lög [1:34:34] sem eru byggð á trú [1:34:36] krafteiga mér við þetta óalandi og oferjandi, [1:34:38] og að ekki lífi sínu einu landi. [1:34:40] Og það eru kannski [1:34:42] fáir sem að átta sig á því, [1:34:44] og það eru mjög fá [1:34:46] s.k. múslimalönd sem eru með sjarjalag [1:34:48] svona [1:34:50] kót inn í [1:34:52] lagabálki sínum. [1:34:54] Þó að séu kannski einhver ákveðin speklun, [1:34:58] það er helst Sádi-Arabía [1:35:00] sem er með það, [1:35:02] hluta til Íran [1:35:04] með þann að [1:35:06] sía múslimar byggja eins [1:35:08] öðruvísi kerfi heldur en sunni-múslimar, [1:35:10] með þann að lönd [1:35:12] eins og til dæmis Norður-Afríku [1:35:14] að öll af þeim byggja [1:35:16] á hérna [1:35:18] veraldlegum eða [1:35:20] sékular lagabálkum. [1:35:22] Þannig að [1:35:24] og síðan er einhver mýta [1:35:26] um það að [1:35:28] sjarjalög séu þegar [1:35:32] búin að hreyðra ums í einhverju vestrænu [1:35:34] samfélagi. Þetta byggist [1:35:36] allur að [1:35:38] er þetta [1:35:40] algjörlega fáránlegt út frá [1:35:42] lagalögum sjónameð. En það er ákveðin [1:35:44] svona [1:35:46] sömur trúarhópar [1:35:48] og þar á meðal múslimar og gyðingar, [1:35:50] og er alltaf ákveðin hlutar á gyðingum, [1:35:52] þeir eru með það sem við köllum [1:35:54] svona ekki [1:35:56] lagakerfi per se, en þeir eru [1:35:58] með einhvers konar svona [1:36:00] konfliktresolúsjónkerfi. [1:36:02] Svo í slettin og eins og enska [1:36:04] sem er oft byggt í kringum [1:36:06] trúabrögðin, [1:36:08] annarkvöld í kringum [1:36:10] til dæmis synagógur [1:36:12] eða í kringum [1:36:14] moskur. [1:36:16] Það er til dæmis að leysa svona [1:36:18] ákvörðun persónulega en ákvörðun milli fólks. [1:36:20] Já, en það eru reyndar [1:36:22] ákveðnir neikvæðir [1:36:24] þættir á þessu, að stundum [1:36:26] hefur þetta verið notað [1:36:28] þess að ég hef ákveðin innbyggð [1:36:30] til dæmis [1:36:34] að hallmæta konur, til dæmis [1:36:36] bóðum þessum kjærðum, sem ég var að taka dæmi um. [1:36:38] En [1:36:40] sko, laga [1:36:42] það er alveg klárt að lagabókstafurinn [1:36:44] er yfir þessu [1:36:46] og það getur [1:36:48] það er hver geinu sinni, [1:36:50] það er ekki [1:36:52] það er laginn að gera ráð fyrir því að við [1:36:54] megum vera með einhvers konar mediation. [1:36:56] En þegar það kemur að [1:36:58] það er að [1:37:00] það er að [1:37:02] karlar hafa [1:37:04] eila við skilnað [1:37:06] að hafa karlar í [1:37:08] íslenskum [1:37:10] sérhæfðum. [1:37:12] Ef við tölum um það, [1:37:14] að þá fá þeir [1:37:16] oftar en ekki, [1:37:18] til dæmis [1:37:20] forræði yfir börnum sínum. [1:37:22] En það er samt, [1:37:24] og stundum hefur þetta verið [1:37:26] leiðst. [1:37:28] Stundum er þetta [1:37:30] ferið til gegnum einhvers konar [1:37:32] líðandi veruleika. [1:37:34] En [1:37:36] það er alveg klárt að [1:37:38] lögin yfir landinu [1:37:40] eru samt harðari, en það er kannski [1:37:42] það fer kannski aldrei þá leið. [1:37:44] En ef að til dæmis [1:37:46] einhver [1:37:48] svona [1:37:50] panel innan einhverjar mosku, [1:37:52] bara að taka sem dæmi, ákveður það [1:37:54] að börnin eigi að vera forræðis, [1:37:56] eigi að fara til [1:37:58] föðurs, að þá verður það aldrei [1:38:00] gert nema með samþykki móðurinnar. [1:38:02] Og móðirin gæti sótt [1:38:04] rétt sinn í [1:38:06] hjá dómstólum. [1:38:08] Þannig að þetta [1:38:10] er svona [1:38:12] þarna er ákveðið vandamál í gangi, [1:38:14] og ákveðin svona menningarlegt vandamál [1:38:16] sem er alveg allt í lagi að tala um. [1:38:18] En að þetta sé einhvers svona sér [1:38:20] lagabálkur sem er eftir að [1:38:22] taka yfir landi, [1:38:24] tvílík endanist, [1:38:26] þvæla að [1:38:28] þetta er búið að búa til einhver [1:38:30] svona hræðslu við fólki [1:38:32] og þessi orð varðandi þetta [1:38:34] kommentakerfinu á Íslandi. [1:38:36] Það er verið að Donald Trump, var nú að [1:38:38] fyrir svona tæpa ári síðan [1:38:40] í Sameinuðu þjóðunum og var að segja okkur [1:38:42] að London væri eiginlega fallin, [1:38:44] að þar væri sjarjalög [1:38:46] tekin yfir. [1:38:48] Og hann er náttúrulega [1:38:50] með það, hann er eiginlega með London [1:38:52] og bæjast er hann þar alveg á heilanum. [1:38:54] Já, það er ekki. [1:38:56] Menn spyrja sig hvers vegna, [1:38:58] en það þarf nú ekki hérna [1:39:00] en að lýta [1:39:02] náðuna til þess að kannski átta sig á þessu. [1:39:04] Já. [1:39:06] Herðu. [1:39:08] Það sem að [1:39:10] sko [1:39:12] lengi vel var umbátaflokkurinn [1:39:14] heldist töluvert [1:39:16] töluvert meira fylgi heldur en [1:39:18] næstu flokkar voru bara [1:39:20] nálgast 30%, en meðan að [1:39:22] íhjálpsflokkurinn og verkefnaflokkurinn [1:39:24] voru að berjast við að vera í 20%. [1:39:26] Þetta er verið einhver leiti breyst núna, [1:39:28] að [1:39:30] verkefnaflokkurinn mælist með meira [1:39:32] fylgi eftir að hafa [1:39:34] skipt út forystumönnum sínum. [1:39:36] En það er kannski ekki [1:39:38] fylgi sem kemur frá [1:39:40] umbátaflokknum, heldur verið það að [1:39:42] sem hefur haft áhrif á fylgi hans, [1:39:44] er að það er komið flokkur til hægri við hann. [1:39:46] Rýstór Britten, [1:39:48] Hvað getur þú sagt mér um þann [1:39:50] flokk? [1:39:52] Sko, Rýstór Britten er svolítið [1:39:54] merkilegt fyrirbæri, að þetta er [1:39:56] raun og veru [1:39:58] að [1:40:00] þetta fyrirbæri er að maður líta [1:40:02] á þetta kannski líka [1:40:04] vegna þess að þessu margt sem [1:40:06] með [1:40:08] reform og þessari hægri populísku [1:40:10] bylgu, er á margt [1:40:12] það er þetta að finna margt sameinlegt [1:40:14] með því sem er að gerast í Bandaríkjunum. [1:40:16] Og í Bandaríkjunum hefur orðið [1:40:18] hefur svona [1:40:20] öfgahægri [1:40:22] til hægra með Trump hefur erfarið [1:40:24] að bera á því að hann [1:40:26] gangi ekki nógu langt og svo framvegis. [1:40:28] Og svo framvegis, [1:40:30] og hann sé að [1:40:32] hljóma á málin. [1:40:34] Í Bretlandi, [1:40:36] það sem hefur gerst er það að [1:40:38] sko, þegar flokkurinn fyrir að stækka, [1:40:40] þá eru að reyna að [1:40:42] sko að fara [1:40:44] að þessum svona hópur [1:40:46] í kringum hann, að þeir eru [1:40:48] náðu klárið til að átta sig á því að [1:40:50] með einhverju svona reyndtrúa stefnu [1:40:52] eða fasisma [1:40:54] eða svona [1:40:56] fundamentalism, [1:40:58] stefnulega, [1:41:00] að þá náið þeir ekki þeirri breytt [1:41:02] til að komast í vald. [1:41:04] Þannig að þetta gerir [1:41:06] gerir að verkum [1:41:08] að það eru ákveðnar öll sem að [1:41:10] sem að [1:41:12] vilja sko þessar reyndtrúa [1:41:14] stefnu og að hafa verið að brjóta [1:41:16] sér út. [1:41:18] Það sem hefur samhliðað [1:41:20] þá hafa verið [1:41:22] alls konar klúður í þessum [1:41:24] margu sveitarstjórnum, [1:41:26] sem að hérna [1:41:28] reform hefur verið [1:41:30] að taka yfir, vegna [1:41:32] þess að þeir eru búin að lofa [1:41:34] öllu og lofa [1:41:36] öllu og engu, en hafa sýnt [1:41:38] fram á það að þeir eru algjörlega [1:41:40] svona incompetent [1:41:42] þegar það kemur að því að reka sveitarfélag, [1:41:44] og þar meðal annars [1:41:46] hefur allt orðið í bál og brand. [1:41:48] Og hlutíð uppafi var [1:41:50] var þetta ákveðið leiti klömputakki [1:41:52] sem byrtist innan sveitarfélaga, [1:41:54] en [1:41:56] ættu við að þróast út í svona [1:41:58] þróast út í [1:42:00] svona breiðari hóp. [1:42:02] Og þeir eru verið að vera að taka, allavega [1:42:04] þeir eru verið allavega að taka [1:42:06] kannski 4-5%, að það er alveg [1:42:08] nóg til þess að ná svona uppsveiflu hjá [1:42:10] faraðs niður. [1:42:14] fylgi sem var að fara á íhjafsfloknum. [1:42:16] hefur farið tilbaka, íhjafsfloknum. [1:42:18] er núna að mæla svolítið yfir 20%. [1:42:20] en það er ekki landskján að þeir eru voruð vel undir 20% eins og þetta segja. [1:42:24] réttilega að þá er það sem að tölkisaukning verkamennarflokksins. [1:42:26] sem kemur á stóru hluti er það að græningarnir. [1:42:28] hafa verið á niðurlið, þeir voru nýtt mikillar uppsveiflu vegna ofynsaldastar mest. [1:42:30] og frjálfslynda demokrata sem miðjuflokkurinn. [1:42:32] er líka á niðurlið. [1:42:34] þannig að svo hreyfing ef verið. [1:42:36] það verist verið að tiltölulega lítil hreyfing. [1:42:38] mittlir þess sem við köllum miðvinstri blokkar og hægri blokkar. [1:42:40] þannig að það eru meira svona hreyfingar innan þess. [1:42:42] en það er samt sko að segja, til dæmis, nýjasta sviðasta könnun sem ég skoðaði. [1:42:44] þá var verkamennarflokkurinn eitthvað 27-28% og reform eitthvað 24-25%. [1:42:46] slíkur möndið hefur þetta ekki nægt fyrir verkamennarflokkinn til að ná meiri hlutum, en allavega. [1:42:48] er þeir náðu sterkir til að stoppa það að reformin nái við völdum. [1:42:50] Nú getur fórstistráður að búa þetta til kostninga í Bretlandi. [1:42:52] heldur að Andy Burnham sé að velta því fyrir sér að ef að staðan í könnunum sé. [1:42:54] svona sæmileg að það sé svona séns á að fara í gegnum kostningar og halda reformniðri. [1:42:56] að skella sér í kostningar, heldur að það sé líkur á því. [1:42:58] Já. [1:43:00] það eru góðir möguleikar. [1:43:02] það gerist ekki alveg á næstunni, en ég geti vel hugsað mér að hann vildi. [1:43:04] skjóta sér kostningar kannski í næsta sumar eða næsta vor. [1:43:06] Ástæðan er. [1:43:08] það er eiginlega tvíþætt ástæða, myndi ég segja. [1:43:10] er það annars vegar að hann vil fá gott mandate til að hann verði kósinn. [1:43:12] sem leiðtogi í Bretlandi. [1:43:14] hann var ekki í framboði fyrir verkamennarflokkinn. [1:43:16] skoði það í reynginu núna. [1:43:18] Hild þátturinn er sá að verkamennarflokkurinn skaut sér svolítið í fótinn í seinustu kostningum. [1:43:20] þeir lofuðu því að hækka ekki almenna skatta. [1:43:22] og halda meðal annars svona ákvörðum þáttum eins og það sem kallað er tripp. [1:43:24] tripp og lokk hérna í Bretlandi. [1:43:26] Það er að segja að eina einu velferagreiðslurnar sem fara alltaf upp eru velferagreiðslur til ellilífeyrisþega. [1:43:28] þannig að það sem þið kallað tripp og lokk, eða trefaldi lásinn, er það að. [1:43:30] ellilífurinn hækkar alltaf, með útreikningi. [1:43:32] ef að framfæsluvísitalan hækkar, þá hækkar ellilífurinn. [1:43:34] framfæsluvísitalan hækkar ef að launavísitalan hækkar eða 2.5%. [1:43:36] og það er alltaf valið hæðir þess. [1:43:38] Það er það að verkum að ellilífurinn hækkar meira heldur en almenna tekjur oftar en ekki. [1:43:40] eða hann hækkar aldrei minna. [1:43:42] og þetta hefur verið frekar dýrt kerfi. [1:43:44] sérstaklega þar sem fjöldi ellilífurista hefur verið að staðar aukast. [1:43:46] og þetta var svona eitt af svona útspilum allflokksins á sínum tíma. [1:43:48] til að halda ellilífurista og eldra fólki til áfram að kjósa þá, vegna þess að þar fjöldmestag sínum fylgi. [1:43:50] verkamennarflokkurinn lofaði í seinustu kostningum að breyta þessu ekki. [1:43:52] þannig að þetta hefur. [1:43:54] nú eru allir svona margir að velta því fyrir sér að vilja að þetta verði brotið, þetta á kostningaloforð. [1:43:56] vegna þess að þetta sé áall dýrt. [1:43:58] og það eru svona margar blikur á lofti. [1:44:00] auðvitað í alþjóðamálum og efnahagsmálum. [1:44:02] og ekki þessir fáránlegu svona jójó. [1:44:04] totlar, tröpp ger ekki til að hjálpa. [1:44:06] þannig að það eru svona ímsar blikur á lofti. [1:44:08] þannig að ef að verkamennarflokkurinn og Andy Burnham getur séð fram á einhverjar leiðir til þess að halda völdum í gegnum kostningar. [1:44:10] þá getur ég vel séð fyrir mér að þeir geta vel hugsað sér að gera það. [1:44:12] en það er því erfitt samt að ná meiri hlutum allavega eins og staðan er í dag. [1:44:14] nema að gera einhvers konar bandalag með græningum og hugsanlega. [1:44:16] Þannig að þú nefndir tröpp. [1:44:18] þá var hann með yfirlýsingu bara um helgina. [1:44:20] ekki að hann geti vel hugsað sér að styðja kröfu argetinumanna til Falklandseyja. [1:44:22] Já, já, það kemur svo sem ekki þessari óvart að hann sko. [1:44:24] hér starfeggerði sitt besta við að reyna að halda tröpp. [1:44:26] góðum og gekk lengra heldur en flestir aðrir gerðu. [1:44:28] og það er svona ákveðinuleiti miskýlingur á tuttum. [1:44:30] eða þeir sem að stunda eða búlís, eins og þau kalla það á ensku. [1:44:32] að það er miskýlingur á það að þú fladrar upp um móti þeim að þá sækjast þeir alltaf eftir meira og meira og meira. [1:44:34] og svo gekk. [1:44:36] það var farið yfir ákveðna rauðu stryk. [1:44:38] og þá fór Bretland að setja, að þá stundi eins og Bandaríkjin vildu. [1:44:40] meðal annars þeir að koma í rannsóknum. [1:44:42] og líka með ákveðinnuleiti, ákveðinni þróun. [1:44:44] þá ég uppávið hafi Ríkisstjórn Bretlands ekki staðið almenilega lappirnar gagnvart þjóðamörðinu í Palestínu. [1:44:46] að þá voru þeir alltaf að fara að standa aðeins meiri lappirnar en þeir höfðu gert áður. [1:44:48] þetta fór gríðarlega í túðunar á hérna Trump. [1:44:50] þannig að hann. [1:44:52] er svona dæmigerður tutt. [1:44:54] þar að hann bara byrjar að slá öllu. [1:44:56] að kom ég ekki til óvarta, hann hóta því að hafi ákveðið að lýsa við stuðningi við yfirtöku Argentínu á Falklandseyjum. [1:44:58] eða Malvinas, eins og Argentína kalla það. [1:45:00] enda er það helsti svona pólitískar vinnur hans í norður og suður Ameríku. [1:45:02] en er ekki staðan svo að við sem eldri erum munum alle falklandssera stríðið, sem að ítti svolítið undir vinsældir Margaret Thatcher. [1:45:04] og fremlindi líklega hennar völd. [1:45:06] að hershöfðingjarinn er ekki í neinum standi til þess að verja Falklandseyjar núna, er það? [1:45:08] þeir gætu líklega að skrapa saman. [1:45:10] en það gæti, sko, þeir mjög aldrei geta varið. [1:45:12] en þeir gætu hugsanlega náð þeim tilbaka. [1:45:14] að skrapa saman alveg nóg til það. [1:45:16] ég held að þetta er ákveðin að halda á því. [1:45:18] sérstaklega hjá Míl Egi. [1:45:20] við megum ekki gleyma því ástæðuna fyrir því að Argentína riðist á Falklandseyjar á sínum tíma. [1:45:22] var meðal annars að fara að hittna yllileg undarhershefingjafasista klíkunni sem stjórnaði landunum. [1:45:24] svona að reyna að dí flekt eins og alltaf. [1:45:26] eins og að reyna að bjarga eigin pólitísku skinni. [1:45:28] það eru auðvitað ákveðin áhætta vegna þess að maður veit aldrei hvað Míl Egi gæti í huga. [1:45:30] hvort hann geti dótt í hug að ráðast á eigin. [1:45:32] að setja stað, að Falklands-eyjar verða auðvitað aldrei leitt með ofbeldi. [1:45:34] og það er alveg á reynu. [1:45:36] þó að það mætti færa þetta út frá svona þjóðarlegum réttindum sjónamóti. [1:45:38] að það mætti alveg hugsa sér eihver tík manni í framtíðinni að Falklandseyjar myndu verða sjálfstjórnar svæði. [1:45:40] innan þá er það ekkert inn í spilunum ennþá þetta í dag. [1:45:42] og sérstaklega verður þetta aldrei gert með ofbeldi. [1:45:44] Hérna, [1:45:46] nú eru um 50 dagar eða svo frá því að Andy Burnham tók við. [1:45:48] hann er haldin með kveitibrustunum. [1:45:50] hann nýtur svona meiri stuðnings áður en kannski fórst á sig. [1:45:52] maður þarf að fara svolítið langt aftur til þess að ég held að sé með mælingar á Boris Johnson. [1:45:54] þegar þær voru jákvæðar. [1:45:56] sem að hann er með meira tröst heldur en Keir Starmer eða Rishi Sunak og Liz Truss. [1:45:58] en hvernig metur þau svona hans stöðu? [1:46:00] það er náttúrulega algengt að breytingum. [1:46:02] það er svona smá meðbyrg sem kemur með því. [1:46:04] ekki ásettur vilja sjá hvað kemur út úr þessu áður en áður, við fara að böldsótast. [1:46:06] er eitthvað sem að Andy Burnham er að gera sem að hættir undir stuðningi við hann? [1:46:08] er hann að verða að breyta ábyrgandi? [1:46:10] varir við einhverja stefnubreytingu? [1:46:12] eða er þetta kannski fyrst og fremst svona að með voru ótrúlega þrýst á Keir Starmer? [1:46:14] að það er bara gott að fá nýtt andlit. [1:46:16] Það er að ég raun og veru að hafa orðin að frekar litlar breytingar á borði. [1:46:18] en það voru svolítið breytingar. [1:46:20] hann talar um réttindin. [1:46:22] hann talar um það að tímir ég frá sig. [1:46:24] að vinda ofan þeim spilavítiskapitalisma. [1:46:26] þannig að hann er að tala allavega til vinstri. [1:46:28] en það er, hann er í ákveðinni klemmu vegna þess að. [1:46:30] á sama tíma er pressa á velferðina. [1:46:32] hérna, sérstaklega vegna þess að þjóðin eru eldast. [1:46:34] og það eru uppsafnaðir vandamál. [1:46:36] sem að meðal annars vegna 15 ára ríkistjórnarsetu íhjafsflokksins. [1:46:38] að það eru uppsafnaðir vandamál sem að þarf að taka á. [1:46:40] á sama tíma. [1:46:42] þá ætlaði þess að stórauka hermagnarútgjöld sem að þeir hafi í raun og veru ekki efni á. [1:46:44] en vil ég ekki hægt að skatta. [1:46:46] og þetta gengur auðvitað ekki döf. [1:46:48] og það er ekki hægt sko að hlut. [1:46:50] hérna, varkaður með ríkiskvöldabréf sem að land eru háð. [1:46:52] vegna þess að flest er mjög mörg land og flest hvort sem að meira segja að þó þú væri reyka ríkissjóði á hvernum hagna. [1:46:54] þá ert þú engu að síður greið af lánum sem voru að tekin í meðan annars í COVID-tímanum. [1:46:56] og hluta til jafnvel gafu svo langt eftir að hruninu. [1:46:58] að þessi markaður með ríkiskvöldabréf. [1:47:00] að þeir eru mjög viðkvæmir. [1:47:02] sérstaklega núna þegar Bandaríkin eru í sko mikilli upplausn. [1:47:04] með stórvöxtum. [1:47:06] hérna. [1:47:08] og það eru svona blikur og loftaði. [1:53:56] Fyrstaskipti sögunnar getur Bandaríkin. [1:53:58] Lendið var á vandraði með að fjármanna sig [1:54:00] vegna þess að sögulega hefur [1:54:02] alltaf þýtt að þegar [1:54:04] að það hefur verið efnahagslegar [1:54:06] óráðsíur, [1:54:08] þá [1:54:10] fjárfesta flýtt sér í [1:54:12] bandarísk ríkiskvöldabréf. [1:54:14] Þannig að það hefur verið talið að það [1:54:16] sé þriggja stjarna í heimi, og það eru ákveðnir [1:54:18] mikilvægir vísbendingar um að [1:54:20] það sé ákveðin ræðsla við að gera það [1:54:22] núna. [1:54:24] Það þýðir að allur þessi [1:54:26] ríkiskvöldabréfamarkaður, sem er gífulega mikilvægur [1:54:28] fyrir rekstur á [1:54:30] ríkissjóði, [1:54:32] er í ákveðinni léttvægni [1:54:34] og er mjög viðkvæmur. [1:54:40] Var hérna [1:54:42] fjármálaráðherra þeirra, [1:54:44] hún ákvað að stórlæka skatta [1:54:46] á einu bretti, [1:54:48] og það gekk svo [1:54:50] fram af þessum [1:54:52] ríkiskvöldabréfamarkaði [1:54:54] að vextir, sem að [1:54:56] brettum stóð til bóða, [1:54:58] stórhækkuðu. [1:55:00] Börnin eru þetta skítræddu [1:55:02] við þetta, á sama tíma er hann [1:55:04] undir pressu frá vinstri, [1:55:06] að vinstrimenn [1:55:08] átta sig líka á þessari [1:55:10] stöðu, að það er ekki hægt að reka [1:55:12] allt með stanslausum [1:55:14] sköttum, [1:55:16] sem hallast til lengri tímas. [1:55:18] Þeir vilja stórhækka skatta [1:55:20] á efnafólk [1:55:22] og banka og fleiri aðila, [1:55:24] en hann er [1:55:26] meðan hægri armurinn er að halda henni í hina áttina. [1:55:28] Meðan að allstaðar hafa verið að [1:55:30] þrýsta sterkum [1:55:32] þrýstingi um að setja á [1:55:34] á [1:55:36] hérna [1:55:38] hvað er að kalla á íslensku vinda. [1:55:40] Það er hérna [1:55:42] mjög gott íslenskt orð, [1:55:44] það er hérna hækka skatt á [1:55:46] meðal annars, og það verður öllu líkit [1:55:50] um sett á [1:55:52] orku fyrirtækin, meðal [1:55:54] annars vegna þess að þau græða í raun og veru [1:55:56] á þeirri orku, [1:55:58] kreppunni vegna Íranstríðsins, en bankarnir [1:56:00] það hefur líka verið umræðan um að [1:56:02] þeir setji [1:56:06] skatta á bankana. [1:56:08] Svo við erum að tala um sko [1:56:10] raun eina leiðina [1:56:12] til þess að ná, [1:56:14] já, eins og ég myndi ekki vilja [1:56:16] að kalla það þjófnaði fyrir áratuga [1:56:18] frá þeim ríkustu, [1:56:20] það er að setja á eigna skatta. [1:56:22] Og það er hægt að ná töluverðu fjármagn í gegnum það. [1:56:26] Börnin virðast ekki vera tilbúin í þetta, [1:56:28] og svo er [1:56:30] pressan um það að hækka [1:56:32] breyta, reyða svona [1:56:34] 2,4% [1:56:36] af verkni [1:56:38] landsframleiðslu [1:56:40] á [1:56:42] hérna [1:56:44] en meðan að [1:56:46] þeir eru búnir að lofa því að fara upp í [1:56:48] 3,5% [1:56:50] fyrir [1:56:52] 2035. [1:56:54] Þetta eru auðvitað svakalegir upphæðir, [1:56:56] menn átta sig oft ekki þegar [1:56:58] þeir eru starfið þess að bregða, [1:57:00] að hvert 0,1% [1:57:02] aukning [1:57:04] af hlutfalli af [1:57:06] landsframleiðslu, [1:57:08] sem fer til, [1:57:10] þess að þá erum við að tala um [1:57:12] miljarða, [1:57:14] og það er ekki auðvitað að finna þessa peninga. [1:57:16] Þannig að það er ekki að hækka. [1:57:18] Svo eru öll loforðin um það, [1:57:20] að þau eru að taka eitthvað á því að [1:57:22] bæta stöðu þeirra sem [1:57:24] mega mest [1:57:26] og reyna að byggja upp einhvers konar [1:57:28] til dæmis stór átök í húsnæðisuppbyggingu [1:57:30] vegna húsnæðiskorts [1:57:32] og svo framvegis og framvegis. [1:57:34] Þannig að börnin eru í ákveðinni klemmu. [1:57:36] Verður ekkert auðvitað að leysa þessa klemmu? [1:57:38] Er það þannig [1:57:40] í Bretlandi að það er ekki [1:57:42] réttur mandataríkissjóðs [1:57:44] sem ekki getur lengur [1:57:46] staðið undir [1:57:48] kröfu borgaranna um [1:57:50] samtryggingu og þjónustu? [1:57:52] Ástæðan [1:57:54] er, held ég, öllum augljós að þetta eru [1:57:56] vanfjármagnaðar skattalækkanir til [1:57:58] að lína ríku á undanförnum árum. [1:58:00] Er það samt þannig að þetta er eiginlega ekki [1:58:02] til umræðu í [1:58:04] pólítík í Bretlandi, að [1:58:06] spyrjendur á BBC eru ennþá [1:58:08] að spurja, bara út frá sjónarhóttinu í fram sókn. [1:58:10] Já, [1:58:12] það er alveg klárt vegna þess að [1:58:14] það eru ákveðnar [1:58:16] umræður um ríkisfjármagn [1:58:18] þær eru fyrst og fremst [1:58:20] umræður um [1:58:22] hvað á að skera niður [1:58:24] og hvað á að taka peningana. [1:58:26] Það eru [1:58:28] rosalega litlar [1:58:30] umræður, nema það sem við [1:58:32] getum kallað á vinstri vælunum. Og svo eru [1:58:34] aðrir, [1:58:36] eins og [1:58:38] græningjar, sem eru með klar stefnu [1:58:40] að stóru auka skatta á [1:58:42] átökunafólk og eignafólk, [1:58:44] en [1:58:46] verkamannaflokkurinn [1:58:48] er allavega sem flokkur og ríkisfjórnin [1:58:50] hefur ekki tórað að taka á þessu. [1:58:52] Meðan að [1:58:54] á meðan að það [1:58:56] verður þetta mjög sterk undiralda í [1:58:58] floknum um það [1:59:00] að það verður að taka á þessu vegna þess að [1:59:02] vegna þess að [1:59:04] við getum ekki skorið [1:59:06] meira niður í velferðarþjónustu. [1:59:08] Þannig að það er eitthvað rasyonal [1:59:10] að fyrra hana, og meira að segja [1:59:12] það eru ákveðin vandamál sem allir [1:59:14] eru samfélagsleg með stór vandamál. [1:59:16] Það er sko miljón [1:59:18] ungmenna, sem eru hvorki [1:59:20] í [1:59:22] vinnu né námi í Bretlandi, [1:59:24] og þetta eru auðvitað stórt vandamál. [1:59:26] Þetta er samfélagslegt vandamál. En [1:59:28] til þess að leysa það að einhverju viti, [1:59:30] þá kemur það til með að kosta meiri peninga, [1:59:32] kannski í 5 [1:59:34] til 10 ár, en síðan [1:59:36] þegar þetta fólk, [1:59:38] þegar þú hefur komið þessu fólki [1:59:40] út á vinnumarkaðinn, þá [1:59:42] eru auðvitað möguleikarnir. [1:59:44] Hluti af þessu vandamáli er það að [1:59:46] sko, íhalsstjórnin fyrir [1:59:50] svona 10-15 árum, þegar þau skárðu niður, [1:59:52] þá voru prógram sem voru til mjög ódýr, [1:59:56] svona, svona, svona, sjórnartími, [2:00:00] þar sem voru verið að reyna byggja [2:00:02] upp félagslega [2:00:04] umgjörð fyrir þá sem voru [2:00:06] viðkvæmir börn í samfélaginu. [2:00:08] Þessi börn, [2:00:10] viðkvæmu börn, voru stór hluti af þessum [2:00:12] og þau mistu þessi [2:00:14] úrræði. Þau voru eitt af því fyrst sem var skorið niður, [2:00:18] og þegar þessi úrræði hurfu, [2:00:20] þá eru þetta börnin sem að [2:00:22] eru að berjast [2:00:24] og eru í þessum aðstæðum, [2:00:26] að hvar ekki að vinna eða í námi. [2:00:28] Þetta er [2:00:30] samfélagsvandamál, en til þess að [2:00:32] taka á því, þarf [2:00:34] tímaplan, og það kallar á að [2:00:36] það hefði kosta pening í skammtíma, [2:00:38] þó að það sé samfélagslega [2:00:40] mjög hagkvæmt [2:00:42] til lengri tíma. Þetta [2:00:44] virðist, þetta er, [2:00:46] hóla erfitt að koma inn í umræðuna, [2:00:48] þessar skammtíma [2:00:50] pólitísku umræðu, sem [2:00:52] yfir viðruðum öllu [2:00:54] hérna í Bretlandi [2:00:56] og í öðrum löndum líka. [2:00:58] Fyrir svona mánuði, eða kannski [2:01:00] rétt rúmlega það, þegar maður [2:01:02] fylgdist með bretskum fjölmiðlum, [2:01:04] að þá var [2:01:06] Jason R. Dye, [2:01:08] prófessor í [2:01:10] Cambridge, [2:01:12] sem bara yfirtók allt [2:01:14] fréttasviðið. [2:01:16] Þegar þeir voru að ræða um þetta, [2:01:18] þá voru svona blaðamenn, kannski sumir, [2:01:24] að reyna að afsaka þetta, [2:01:26] því að þetta var [2:01:28] skrítin fjölgun, [2:01:30] og tölur, að þetta verður svona dæmigert [2:01:32] fyrir „the silly season“, sem er svona [2:01:34] þeirra gurkutíð, en það passa [2:01:36] ekki, því að Bretar voru að skipta fóst [2:01:38] þessar á þeirra, Trump var í stríði [2:01:40] í Íran; það vandaði ekkert fréttir. [2:01:42] Það var hérna [2:01:44] 5 milljónir, sem að [2:01:46] Nigel Farage var að þykja [2:01:48] af auðmanninum, [2:01:50] og endaði fréttin, menn samt [2:01:52] voru mál. [2:01:54] Jason R. Dye [2:01:56] algjörlega bara tók [2:01:58] tíu — nægis kannski svona [2:02:00] tíu daga, tvær vikur, [2:02:02] og endaði náttúrulega með hörmungum, [2:02:04] að hann tók sér líf. Hvað? [2:02:06] Nú heyrir maður [2:02:08] eiginlega ekkert um þetta. [2:02:10] Var þetta mál, sem að [2:02:12] kannski fólk bara skammar [2:02:14] sig fyrir, og vill ekki draga [2:02:16] lengur eða kláraðist, [2:02:18] bara málið í þessari [2:02:20] þessu stormi umfjöllunar? [2:02:24] Já, það er reyndar, [2:02:26] að var bara fyrir tveimur dögum, [2:02:28] eða svo að þá var [2:02:30] Cambridge háskóli, [2:02:32] þetta var hérna, svona [2:02:34] hendur í þessu máli, [2:02:36] þar sem að Jason R. Dye var [2:02:38] prófessor í Cambridge, [2:02:40] var að gefa frá sér yfirlýsingu. [2:02:42] Þar sem að þeir eru að við [2:02:44] ætla sér að [2:02:46] þar sem við [2:02:48] kenna ákveðna sök sína hlið, [2:02:50] hvernig þeir komið fram í þessu máli, [2:02:52] meðal annars með stuðning við [2:02:54] Jason R. Dye. [2:02:56] Það má raun og veru [2:02:58] færa sterk rök fyrir því að [2:03:00] Cambridge hefði raun og veru [2:03:02] látið undan þrýstingnum sem [2:03:04] það var búið að gera í samfélaginu, [2:03:06] og hitt honum til hliðar. [2:03:08] Þetta hefði verið svona [2:03:12] kortni sem fylgdi í máli [2:03:14] fyrir Jason R. Dye. [2:03:16] Það verður að gefa aðeins, sko, [2:03:18] Jason R. Dye var svona [2:03:20] mjög merkilegur [2:03:22] fræðimaður og einstaklingur. [2:03:24] Hann átti við [2:03:26] erfileika að stríða, [2:03:28] og var meðal annars, [2:03:30] eins og sumir á einhverfurófinu, [2:03:32] í raun og veru [2:03:34] talaði ekki fyrir en hann var [2:03:36] 11 ára á aldur, [2:03:38] og átti erfitt með að lesa og skrifa [2:03:40] fram að hann var 18 ára á aldur. [2:03:42] Hann augljóslega [2:03:44] var greindur einstaklingur. [2:03:46] Hann tók að berjast út úr þessari [2:03:48] spennitreyju, sem að [2:03:50] einhverfurófið hans [2:03:52] setti honum, [2:03:54] og var svona ákveðinn pósterbói fyrir [2:03:56] hvernig [2:03:58] svona [2:04:00] hvernig var hægt að vinna sér upp [2:04:02] úr mjög erfiðum og þröngum aðstæðum. [2:04:04] Hann var [2:04:06] ráðinn [2:04:08] mjög ungur prófessor í [2:04:10] Cambridge háskóla, [2:04:12] og var mjög [2:04:14] viðurkenndur ræðumaður. [2:04:16] Það gerði að verkum, [2:04:18] að [2:04:20] hann var, sko, ungur, [2:04:22] kom frá [2:04:24] erfiðum bakgrunni, [2:04:26] og var svartur. [2:04:28] Hann var svona [2:04:30] varði allt í einu [2:04:32] takmarkanir, fyrir þetta, [2:04:34] sem að [2:04:36] öfgahægirmenn eru núna gegn [2:04:38] þess að þeir kalla, [2:04:40] D.I.I. eða [2:04:42] gegn [2:04:44] svona fjölbreytileika. [2:04:46] Það hefur afhjúpað sérstaklega [2:04:48] í kringum þessa „Black Lives Matter“ [2:04:50] reyningu, þá afhjúpaði svona [2:04:52] innbyrðis kerfispönd [2:04:54] sem fer í kerfið, [2:04:56] og það hefur verið svona [2:04:58] innbyggður rasisma, [2:05:00] sérstaklega í kerfinu, [2:05:02] almennt, [2:05:04] meðal annars innan [2:05:06] lögreglukerfið, og svona innbyggður [2:05:08] rasisma, [2:05:10] sem væri svona undirliggjandi, [2:05:12] ekki beint á yfirborðinu. [2:05:14] Það sem stofnanir gerðu, [2:05:16] sérstaklega háskólarnir, [2:05:18] til þess að bregðast [2:05:20] gegn þessu var að [2:05:22] búa til einhvers konar kerfi, sem að... [2:05:58] Sem að breyðast niður þessa varnamúra, [2:06:00] og gerðu fólki kleift, [2:06:02] sem kemur frá þessum bakgrunni, [2:06:04] meðal annars ekki, [2:06:06] ekki í raun og veru, eða var þetta ekki bara spurning [2:06:08] um fólk sem væri brúnt eða svart. [2:06:10] En þú líka fólkið sem komi að, [2:06:12] til dæmis, [2:06:14] sérstaklega hérna í Bretlandi, þó að það [2:06:16] væri meira áberandi að vera litarhætt [2:06:18] í Bandaríkjunum. Bretlandi hafa verið [2:06:20] miklar umræður um það að fólk sem [2:06:22] kemur frá verkkamanna bakgrunni hafi ekki verið mjög erfitt [2:06:24] að brjótast inn í þessi kerfi, [2:06:26] að þau væri svona, [2:06:28] þetta væri svona elít af marglitu elítakerfi, sem að [2:06:30] rólaðist áfram sjálft, [2:06:32] og hleypti í raun og veru inn [2:06:34] inn í þetta. Háskólar fóru að reyna að byggja upp [2:06:36] einhverju kerfi, [2:06:38] til þess að reyna að vinna gegn þessu, [2:06:40] sem að var sýnt fram [2:06:42] af mörgum rannsóknum að [2:06:44] var alveg klárlega vandamál. [2:06:46] En þetta gerði það verkum [2:06:48] að sko, þá fóru ímsir rasisar [2:06:50] á stjáð, og sérstaklega margir, [2:06:52] sko, þetta eru þetta [2:06:54] þekkt fyrirbæri sögunni. Er það að [2:06:56] þegar að menn, [2:06:58] eða sko fólk sem að hefur verið í [2:07:00] forréttindastöðu, [2:07:02] til dæmis, [2:07:04] hvítir karlar innan á hverjans [2:07:06] kerfi, að fólk sem hefur verið í [2:07:08] stöðu að þegar að [2:07:10] aðrir fá aðgengi [2:07:12] af því sem að þeir hafa ákveðinn, [2:07:14] svona, svona Bonaparte, [2:07:16] eða svona stjórn. [2:07:18] Voru áttu eða sátu í einur um hituna, [2:07:20] að þá leta ákveðna [2:07:22] hluti þessa hóps á það að það [2:07:24] sé verið að íta þeim til hliðar, [2:07:26] til að hleypa einhverjum inn sem væri ekki þess virði, [2:07:28] óverðskuldan. [2:07:30] Sá sem að rakmáli fyrst var hann, [2:07:32] fyrst komu fréttir af því að hann hefði verið [2:07:34] sakaður um rýtstuld, sem að [2:07:36] ég held að hafi ekki staðist skoðun, [2:07:38] því að háskólinn þar sem hann kláraði [2:07:40] doktorsritgerðina, hafi fjallað um það [2:07:42] og samþykkt í raun rýtgerðina á ný. [2:07:44] En sá sem að ítti [2:07:46] þeim fréttum á flott, [2:07:48] hann kallaði sjálfan sig [2:07:50] raunsæran kynþáttamann. [2:07:52] Já, já, [2:07:54] hann heitir Nathan Kofnars, [2:07:56] og það sem að gerðist, [2:07:58] hann sagði að, [2:08:00] ég ætla bara að nefna hann, [2:08:02] hann sagði að [2:08:04] í eðlilegu samfélagi, [2:08:06] þá myndu svartir ekki vera [2:08:08] í framvarðarsveit, neins staðar, [2:08:10] nefna kannski í tónlist og íþróttum. [2:08:12] Hann taldi það fráleitt [2:08:14] að það væri nokkur prófessor [2:08:16] í Bretlandi sem væri svartur. [2:08:18] Hann sagði þetta klárlega, [2:08:20] og hann er, [2:08:22] hann kallaði sig sjálfan [2:08:24] að vera raunsær. [2:08:26] En í raun og veru er hann bara, [2:08:28] hann er með þá kenningu [2:08:30] að þetta sé bandarískur, frekar ungur, [2:08:32] það er svipaður aldri. [2:08:34] Og af því að, [2:08:36] sko, hérna, [2:08:38] hann er með [2:08:40] eignast kenningu um það [2:08:42] að það sé kynþáttur, [2:08:44] byggt inn í kynþátt, [2:08:46] að svartir séu, [2:08:48] ekki að þeir hafi [2:08:50] lægri greind og hafi ekki [2:08:52] hæfileika innan þessara svona [2:08:54] elítu, [2:08:56] elítu akademíska kerfi. [2:08:58] Þetta er bara svona [2:09:00] gamaldags rasisma kenningar í sparibúningi. [2:09:02] Og hann er búinn að vera [2:09:04] framámaður í þessu, ásamt ákveðnum [2:09:06] jaðarfræðimönnum. [2:09:08] „Má ekki kalla það“ [2:09:10] fræðimenn í langan tíma. [2:09:12] Hann lenti í [2:09:14] meðal annars því að hann var svona [2:09:16] flæmtur frá [2:09:18] Cambridge háskóla, [2:09:20] sem hann hefði verið í [2:09:22] rannsóknarstöðu [2:09:24] fyrir tveimur árum eða svo. [2:09:26] Og hann hugsa greinilega, [2:09:28] við erum að hafa komið þegar [2:09:30] það er í skoðun að það verið að ídónum út [2:09:32] vegna þess að þetta [2:09:34] taka einhverjar óverðskuldaðar inn, [2:09:36] einhverjar svarta prófessor. [2:09:38] Og hann fór í einhvers konar rosalegt stríð, [2:09:40] sem að var persónugert í [2:09:42] stríði hans [2:09:44] gegn hérna kollega sínum, [2:09:46] fyrri. [2:09:48] Fór í, notaði sko, [2:09:50] eitthvað kerfi til þess að [2:09:52] rannsaka hérna doktorsritgerðir [2:09:54] hjá Jason á dögum, [2:09:56] og fann [2:09:58] einhvers hluta sem að hafði [2:10:00] áttu ákvörðunar skikkskotun [2:10:02] í aðra doktorsritgerðir. [2:10:04] Þetta var, þetta hefur [2:10:06] verið mjög algengt [2:10:08] að sé hægt að finna [2:10:10] einhverja svona þætti [2:10:12] innan doktorsritgerða. [2:10:14] Og ef þú fært í skrútinni [2:10:16] hjá öllum doktorsritgerðum [2:10:18] allra prófessora, [2:10:20] þá myndir þú örugglega finna [2:10:22] eitthvað sem væri vafasamt. [2:10:24] Og Jason sagði í dag [2:10:26] að hann viðurkenndi að hann [2:10:28] hefði gert ákveðin mistök, [2:10:30] en það er ekkert óeðlilegt [2:10:32] að fræðimaður geri mistök. [2:10:34] En þetta óks upp í [2:10:36] alveg svakalega stríð, [2:10:38] og hluti af þessu var þetta [2:10:40] stríð gegn D.I.I. [2:10:42] Eins og þetta stóra stríð, [2:10:44] sem Bandaríkjamenn eru í. [2:10:46] En á tímabili [2:10:48] komum við út úr, á tímabili, [2:10:50] kannski svona fimm daga viku, [2:10:52] að þá var þetta í öllum fjölmiðlum. [2:10:54] Þetta var í öllum spjallþáttum. [2:10:56] Það var eiginlega verið að [2:10:58] þetta voru linnulítið fréttir, [2:11:00] eiginlega um allt sem [2:11:02] Jason sagði eða gerði, [2:11:04] inn í Guardian, BBC [2:11:06] og Times. [2:11:08] Og þetta var ekkert [2:11:10] í einhverju svona jaðarmiðlum. [2:11:12] Það var bara eins og [2:11:14] samfélagið væri algjörlega [2:11:16] bara hugfangið [2:11:18] af þessum kónmenn, eða [2:11:20] blekkingarmönnum, sem Jason [2:11:22] var tekinn fyrir að vera. [2:11:24] Það var nákvæmlega, og þetta hefur svona [2:11:26] meir og minna komið í ljós, vegna þess að [2:11:28] hann átti að [2:11:30] þetta var maður sem [2:11:32] átti greinilega í ákveðnum persónulegum vandræðum [2:11:34] að taka sitt líf, vegna þess að [2:11:36] hann verður fyrir alveg [2:11:38] skeyndilösum áróðri. [2:11:40] Áróðri, segi ég. [2:11:42] Og þetta byrjaði sko [2:11:44] í hægri pressunni. Þá erum við ekki að tala um bara [2:11:46] jaðar, við erum að tala um Times [2:11:48] og Daily Telegraph, [2:11:50] og þeir byrjuðu. Og svo fórum við [2:11:52] svokallað frjáslið [2:11:54] í Bablu, eins og [2:11:56] Guardian fór að hoppa á bandvagninn [2:11:58] eða hoppa á vagninn. [2:12:00] Og það var [2:12:02] búið að búa til [2:12:04] sko umhverfi þar sem að hann væri [2:12:06] bara, hann væri bara kónmann, [2:12:08] hann væri algjör hérna, bara [2:12:10] voltið mitt í, [2:12:12] þar sem að hann hefði verið búinn að búa sér til einhverja [2:12:14] ákveðna persónu, [2:12:16] sem að væri ekki til í raunveruleikanum. [2:12:18] Og allt sem að [2:12:20] hann hefði með fræðum, [2:12:22] væri bara uppspuni. [2:12:24] Og það eru auðvitað með lógnum, [2:12:26] voru að koma, það var auðvitað [2:12:28] alltaf ljóst að þetta var bara tvæla. [2:12:30] Og hann gerði mistök, [2:12:32] og mörguleiti á [2:12:34] mjög mistök, sem að gætu, [2:12:36] það væri talist alvarlegt. [2:12:38] En einn agitaníska heimst, [2:12:40] en þetta réttlætti [2:12:42] þetta. En hann [2:12:44] hafði aldrei átt að tapa stöðu sinni, [2:12:46] og eins og bendir á, að þá [2:12:48] háskóli hans [2:12:50] í Liverpool gerði [2:12:52] þetta. Og þegar komist þeirri niðurstöðu [2:12:54] að það var ekki ástæða til þess að [2:12:56] kalla tilbaka [2:12:58] doktorsprófina, [2:13:00] sem hann fékk í Liverpool. [2:13:02] En umfjöllunin eftir að [2:13:04] hann tók sér dag í líf [2:13:06] er það eitthvað [2:13:08] raunverulegt mat á því, [2:13:10] hvað gekk eiginlega á, [2:13:12] hvað gerðist. [2:13:14] Það voru menn dagana á eftir [2:13:16] að segja að ef að [2:13:18] Ardæði hefði verið kvítur, [2:13:20] þá væri hann ennþá við lífi. [2:13:22] Þannig að þau voru eiginlega að lýsa [2:13:24] að helvítis stormi, sem hefði komið yfir hann, [2:13:26] hefði verið vegna þess að hann er svartur. [2:13:28] Og þá er það svolítið sárara [2:13:30] inn í breskt samfélag. [2:13:32] Og það tóku allir þátt í þessu. [2:13:34] Það var líka bent á það að [2:13:36] langstæsti hlutinn fjölmiðlamanna [2:13:38] kemur úr [2:13:40] engaskólum, og er ansi [2:13:42] einslitað þýðiska. [2:13:44] Þannig að það er ekki fjölmiðlarnir, [2:13:46] ekki að þetta er bara breyta þessu, [2:13:48] bara undir teppið, [2:13:50] og vilja gleima þessu máli, eins og aðra fyrst. [2:13:52] Ég held að [2:13:54] þér einhvern mítíng að vera meira síðan. [2:13:56] En það var [2:13:58] alveg beggja reyði [2:14:00] sem reis upp rétt eftir [2:14:02] að Jason Arndt [2:14:04] tók sitt eigið líf. [2:14:06] En menn virðast hafa [2:14:08] reynt að gleima þessu. [2:14:10] En ekki nema það að [2:14:12] allavega Cambridge virðist hafa [2:14:14] tekið upp þá ákvörðun [2:14:16] að þeir stjórna [2:14:18] að skoða eitthvað sína ferla [2:14:20] í þessu máli. Það er alveg [2:14:22] klárt að [2:14:24] það eru doppístandar [2:14:26] þegar kemur að þessu. [2:14:28] Eins og bendir á, að [2:14:30] það hefði engin kvítur, [2:14:32] hérna, [2:14:34] prófessor, lendi við aðra eins. [2:14:36] Ég held að [2:14:38] sko Jason Arndt að ég, [2:14:40] er auðvitað líka [2:14:42] fórtalsamband [2:14:44] þessara sko herrferða, [2:14:46] sem að stór hluti [2:14:48] hægrivagna er í [2:14:50] gegn því sem að [2:14:52] þeir telja að sé að vera [2:14:54] að hyggja minnihlutahópum [2:14:56] á kostnað [2:14:58] hinna hvítu. [2:15:00] Og þetta er hluti [2:15:02] af ástæðunni, held ég, meðal annars, fyrir [2:15:04] því að þetta oxona upp [2:15:06] og rætt var það að þetta [2:15:08] passaði inn í þessa umræðu, [2:15:10] og sérstaklega þessar herferðir í [2:15:12] Bandaríkjunum. [2:15:14] Það sem er svona athyglisvert, [2:15:16] alltaf ef maður skoðar til dæmis sig á [2:15:18] píktaxin, hann er búinn að reka [2:15:20] allar hérna hersauðingja, [2:15:22] og alla svarta hersauðingja. [2:15:24] Og eins og það [2:15:26] er okkur óhæfað, menn í sömu stöðu. [2:15:28] Þetta kemur auðvitað ekkert nerþúra til þessa [2:15:30] þetta kemur bara [2:15:32] þetta er bara gamaldags, [2:15:34] rasismi klættur í einhvern svona búning. [2:15:36] Og þetta fjölmiðlaþrpressure, sem fór í gang [2:15:38] og var það alveg svona linnulaust, eins og [2:15:40] bendir á, í þrjár vikur, [2:15:42] að þetta fjölmiðlaþrpressure, [2:15:44] að allir hafi í raun og verið hoppað á vagninn, [2:15:46] með allan að þetta svona sjónræna pressa, [2:15:48] sýnir það að menn voru allavega mjög [2:15:50] ginnkæfir fyrir því að [2:15:52] kaupa [2:15:54] þessar árásir [2:15:56] á Jason R. Dye, þrátt fyrir [2:15:58] það að þeir sem komu [2:16:00] þessara stað voru sko [2:16:02] eru í raunverulegri [2:16:04] rasisma, eins og Kofnars. [2:16:06] Herðu, Guðmundur, takk fyrir að [2:16:08] taka síman og gefa okkur smá fréttir yfir [2:16:10] því frá bregðarsvejum. [2:16:12] Fórum við viðanvöld núna, en [2:16:14] langt síðan að við höfum hitt saman. [2:16:16] Kannski verður stittra þegar við heyrum næst. [2:16:18] Já, alltaf gott [2:16:20] að koma á samstöðunum. [2:16:22] Herðu, við sitjum hérna áfram [2:16:24] við rauðaborð og meinnig að skilja heiminn [2:16:26] og samfélagið og okkur sjálf. [2:16:28] Næsti kafli eftir augnablik [2:16:30] Frjálfsfjölmiðlun á að verjast [2:16:32] allstaðar, ekki bara á Íslandi. [2:16:34] Peningavaldið [2:16:36] og sterku hagsmunaöflin [2:16:38] eiga greiðan aðgang [2:16:40] að stjórnvaldi og fjölmiðlum, [2:16:42] og eiga að vel sína [2:16:44] eigin fjölmiðla. [2:17:50] Þess vegna er samstöðuna [2:17:52] svo mikilvæg. [2:17:54] Hér er pláss fyrir allar rattir. [2:17:56] Málin eru krufin til mergjar [2:17:58] og samtöðin er stór [2:18:00] og einnihaldsrík. [2:18:02] Samstöðuna er mikilvægt [2:18:04] lýðræðistæki. [2:18:06] Ég heiti Kristín Helga Gunnarsdóttir [2:18:08] og ég stið samstöðuna. [2:18:14] Sæli hlustendur [2:18:16] og áhrifa góðir. [2:18:18] Ástís Olsson heiti ég [2:18:20] og við erum að fara að ræða [2:18:22] um kynjafræði í framhalsskólanum, [2:18:24] sem að er [2:18:26] þú veist, [2:18:28] heilmikið brautrindastar, [2:18:30] og við erum með frumkvöðulinn [2:18:32] hérna með okkur, [2:18:34] Hönnu Björgu Vilhjálmsdóttur, [2:18:36] sem er búin að vera leiðandi [2:18:38] í þessari umræðu í mörg ár [2:18:40] og búin að gera stórkostlega hluti. [2:18:42] Hérna hjá mér [2:18:44] er framhaldsskólakennari í Borgarholtsskóla, [2:18:46] á samt ýmsu öðru [2:18:48] á þessu sviði. [2:18:50] Og við ætlum að fá að forvitnast [2:18:52] um hvað er að gerast [2:18:54] í þessari þróun í framhalsskólanum. [2:18:56] Velkomin, Hönnu Björg. [2:18:58] Takk fyrir, takk fyrir að bjóða mér [2:19:00] og takk fyrir þessi fallegu orð. [2:19:02] Já, það er bara engin spurning [2:19:04] að þú átt heiðurinn skilið [2:19:06] fyrir þitt mikla starf. [2:19:08] Takk. [2:19:10] Og ég man eftir því [2:19:12] að stíga þessi skref, [2:19:14] fyrir, hvað er kominn, [2:19:16] 15, 20 ár. [2:19:18] Já, sko, ég þarf nú bara að rekna; [2:19:20] 2007 byrja ég. [2:19:22] Já. [2:19:24] Og boltinn fór svolítið að rulla [2:19:26] mjög strax, eila. [2:19:28] Já, ég, hérna, [2:19:30] 2007 byrjaði ég að kenna. [2:19:32] Já, ég fann bara, sko, að upphafi á þessu. [2:19:34] Þá fannst ég upp á þessu. [2:19:36] Já, hérna, [2:19:38] fékk leiði hjá stjórnendum [2:19:40] borgarinnar að prófa. [2:19:42] Þetta hétt þá, sko, Fullur [2:19:44] nafni Kinja og Jabrættisræðsla. [2:19:46] Já. [2:19:48] Og ég man einmitt eftir því að þú tókst [2:19:50] strax eftir við þekkingartækjar. [2:19:52] En þú tókst strax einhvern veginn eftir þessu. [2:19:54] Og hérna, mannstu, varst þá að kenna [2:19:56] nýrri í kennaranámskólanum? [2:19:58] Já, þú komst á námskeið [2:20:00] í svona Jabrættiskennslu. [2:20:02] Já, akkurat. [2:20:04] Og stöyttu setna, varst þú kominn að staða með [2:20:06] námsefni fyrir fræðaskólana? [2:20:08] Já, já. [2:20:10] Já, þetta var, þetta var svona námsefni [2:20:12] sem að ég bjó bara til fyrir mig. [2:20:14] En hérna, [2:20:16] já, sem sagt, 2007 byrjaði ég [2:20:20] og ég fann strax um leið [2:20:22] og ég byrjaði. [2:20:24] Ég var með rosalega skýra [2:20:26] sýn og ég var [2:20:28] með rosalega báða og með innihaldið [2:20:30] sem ég vildi tala um, [2:20:32] öll sviðin í samfélaginu [2:20:34] þar sem mér setti [2:20:36] og auðvitað staðalmyndir [2:20:38] og svona ofbeldið og allavega annað. [2:20:40] En svo vildi ég líka vera með [2:20:44] óheft kennslufræði. [2:20:46] Mér langaði að beita [2:20:48] samtalinu meira, [2:20:50] en kannski tíðk-ist [2:20:54] og kannski tíðk-ast, ég veit það ekki, [2:20:56] en mér langaði, sko, já, [2:21:00] að heyra í þeim, [2:21:02] já, vera í samtali við [2:21:04] þeirra menningarheim. [2:21:06] Akkurat, akkurat. [2:21:08] Og virkja þau, hérna. [2:21:10] Og, sko, öllum þessum árum [2:21:12] seinna þá heyri ég [2:21:14] að blessunlega þá hefur þetta [2:21:16] tekist, já. [2:21:18] Og, hérna, [2:21:20] þau segja mér [2:21:22] hérna, og hafa gert allar [2:21:24] góðar, hvað þetta [2:21:26] sé að skila þeim miklu námi. [2:21:28] Já. [2:21:30] Að tala saman og hlusta á [2:21:32] aðra nemendur [2:21:34] og svona. [2:21:36] Rína, þú veist, [2:21:38] það er minning og svo er bara rinda [2:21:40] og tala um það, [2:21:42] hvað finnst ykkur um þetta [2:21:44] og af hverju heldur þið að ykkur finnist þetta? [2:21:46] Þá er þetta svona umræða, sko, [2:21:48] sem við, sko, höldum [2:21:50] alltaf. [2:21:52] Málæfnilegri finnst mér [2:21:54] hvað mér finnst þessa þurfa að koma að. [2:21:56] Þetta er svolítið áhugavert. [2:21:58] Ég gerði, þegar ég var í framhaldsnámi [2:22:00] í Bandaríkjunum, þá [2:22:02] gerði ég svona stúdíu á [2:22:04] sem hétt "Women's Way of Knowing", [2:22:06] sem var rannsókn á því [2:22:08] hvernig hentar konum [2:22:10] að meðtaka upplýsingar [2:22:12] og taka próf, [2:22:14] og svona. [2:22:16] Það var svo [2:22:18] mikil munur á kynjunum, [2:22:20] hvað hentaði [2:22:22] konum betur að vera [2:22:24] einhvern veginn alltaf að máta sig [2:22:26] við nýjar upplýsingar við [2:22:28] sinn hugmyndaheim. [2:22:30] Já. [2:22:32] Þannig að þú ert kannski að vinna [2:22:34] með það á þeim nótum, [2:22:36] við þetta samt. [2:22:38] En ég held [2:22:40] það meikar svo mikið sens [2:22:42] og ég sletta þess. [2:22:44] Það meikar svo mikið sens að [2:22:46] stelpur og konur læri svona, [2:22:48] því að við fáum svo mikla þjálfun [2:22:50] í að máta okkur [2:22:52] við til dæmis í hlutverkaleikum. [2:22:54] Þú veist, Mummo [2:22:56] og jafnvel Barbie. [2:22:58] Og hérna, allavega hana, [2:23:00] hlutverkaleikum. [2:23:02] Sem við [2:23:04] fáum þjálfun í gegnum [2:23:06] á blöðnum barspenni. [2:23:08] Á meðan að strákarnir, [2:23:10] auðvitað er þetta mismunandi, [2:23:12] en svona upp til hópa, [2:23:14] þá eru strákarnir [2:23:16] að fá öðruvísi [2:23:18] mótun [2:23:20] í æsku. [2:23:22] Og langt framöftir. [2:23:24] Ég held að aukist [2:23:26] eftir því sem þeir verða eldri að þá [2:23:28] fjarlægist meira einmitt þetta. [2:23:30] Og við [2:23:32] sko beinlínis [2:23:34] þjálfum þá til að aftengja [2:23:36] tilfinningar sínar, [2:23:38] sem við erum alltaf að gera [2:23:40] með stelpum og konum. [2:23:42] Hvað? [2:23:44] Við náum að [2:23:46] hérna svona tengingu [2:23:48] meðal kvenna við hver aðra, [2:23:50] ræktum þetta svo vel. [2:23:52] Og svo kvörtu við því að þeir séu [2:23:54] aftengdir og ekki tilfinningalega [2:23:56] aðgengilegir. [2:23:58] Já, málið er að þeir geta ekki þessu gert, [2:24:00] sko, af því að þeir fá ekki þjálfun [2:24:02] í þessu. [2:24:04] Og ég er bara að segja það betur og betur. [2:24:06] Og hérna, [2:24:08] sko. [2:24:10] Og það byrja [2:24:12] ég sé líka, ég vil sko taka það fram [2:24:14] að ég sé marga unga menn, [2:24:16] alla hérna, [2:24:18] strákana sína, [2:24:20] upp svo fallega, [2:24:22] svo ótrúlega fallega. [2:24:24] Og allt þessi nálægð [2:24:26] og hlýja, og [2:24:28] þú veist, og ekkert verði einhvern veginn að [2:24:30] byrja strax að [2:24:32] hérna manna þeim að gráta, [2:24:34] að sterkja og allt þetta, sko. [2:24:36] En svo bara ... [2:24:38] svo held ég [2:24:40] að það taka aðrir félagsmótunar [2:24:42] aðilar yfir. [2:24:44] Þú veist, tölvuleikirnir [2:24:46] og fyrirmyndirnar [2:24:48] á samfélagsmiðlum [2:24:50] og í þú veist. [2:24:52] Í öllum þessum heimi. [2:24:54] Og líka í íþróttunum. [2:24:56] En er þetta ekki breytast? [2:24:58] Allt í raun út af því að mann sér líka, [2:25:00] þú veist, eða ég, [2:25:02] kannski bara heyrt að það sé að miki [2:25:04] allstæðar líka í íþróttunum. [2:25:06] Ég man að það var einhver [2:25:08] sem sagði, sko, að Óli Steff [2:25:10] hefði komið heim með svona [2:25:12] nýja nálgun. [2:25:14] Þú veist, tengdason minn, [2:25:16] hann var að lýsa þig [2:25:18] þegar voru börn, voru að berja eitthvað [2:25:20] annað með [2:25:22] hangklæði sem var einhvers konar [2:25:24] svona [2:25:26] inntöku skilur þú, eða eitthvað, sko. [2:25:28] Að raskilla svona með [2:25:30] slengingar eða eitthvað. [2:25:32] Svo breytist það yfir í að [2:25:34] við erum bara vinir [2:25:36] og við erum [2:25:38] staðnað saman [2:25:40] og fagna hvor öðrum [2:25:42] í mjúku, þú veist. [2:25:44] Sko, ég held [2:25:46] svona með það að því að ég er [2:25:48] stöðugt að reyna [2:25:50] að skilja þetta betur [2:25:52] og sjá þetta betur, [2:25:54] og hérna. [2:25:56] Í þessu samtali við [2:25:58] strákana mína, [2:26:00] að þá, hérna ... [2:26:02] Og svona, það eru upplýsingar sem [2:26:04] að ég svona næ utan um [2:26:06] hérna bara út um allt [2:26:08] að það er ýmislegt að gerast [2:26:10] og það eru [2:26:12] margir að gera [2:26:14] rosalega flotta hluti, [2:26:16] hvað þetta varðar, [2:26:18] til dæmis í íþróttunum. [2:26:20] Og eru svona að [2:26:22] tilinga sér [2:26:24] hérna, tilinga sér svona önnur gildi. [2:26:26] Við sáum það, sko. [2:26:28] Ég sá það [2:26:30] að ég fylgist nú ekki vel með fótbolta, [2:26:32] en hérna hefur verið skömm, [2:26:34] fyrir það. [2:26:36] En hérna, en ég sá til dæmis [2:26:38] með þessa tvo fótboltamenn, [2:26:40] sem að ég komst ekki hjá að [2:26:42] sjá, af því að mér hefði bent á það. [2:26:44] Holland, já. [2:26:46] Þaðalandi. [2:26:48] Og hérna, [2:26:50] breski, enski ... [2:26:52] Oh my god. [2:26:54] Nei, hérna. [2:26:56] Bellingham. [2:26:58] Og þeir, sko, bæði svona, [2:27:00] ég á aðlæti gegn hvort [2:27:02] annan, sko. [2:27:04] Þetta var svona [2:27:06] alveg nýtt að sjá þetta [2:27:08] á þessum svona level [2:27:10] í þessari sko [2:27:12] vinsælustu íþrótt heimi, [2:27:14] og mest karlmannlegu, sko. [2:27:16] Eða sko, þú veist, [2:27:18] þetta er svona rosa mikil karlmennska í kringum. [2:27:20] En á sama tíma og við sjáum þetta, [2:27:22] þá er þetta ekkert svona í [2:27:24] daglegu lífi flestra stráka. [2:27:26] Það er það bara ekki. [2:27:28] Eftir að kannski hafa áhrif, [2:27:30] sko, það mun ekki gera það, [2:27:32] nema við látum það gerast, [2:27:34] af því að það eru bara of margir [2:27:36] sem að eru bara ekki þarna. [2:27:38] Auðvitað skiptir þetta einhverju máli [2:27:40] og eru inblástur fyrir einhverja, [2:27:42] en svona almennt séð, [2:27:44] að þá ... [2:27:46] Þá hérna þurfum við að gera [2:27:48] svo miklu meira [2:27:50] til þess að allir strákarnir okkar [2:27:52] fá notið [2:27:54] þess að ... [2:27:56] Sko, að því að þetta er í rauninni [2:27:58] svo ótrúlega einfalt. [2:28:00] Þetta er í rauninni bara að fá [2:28:02] að bera kjánska á tilfinningar sínar, [2:28:04] að fá að tjá þær [2:28:06] í örugu rými. [2:28:08] Og hérna, og öruga rými á að vera [2:28:10] allstaðar. [2:28:12] Er þetta ekki grunnforf? [2:28:14] Þetta er bara svona algjör, [2:28:16] að því að ef [2:28:18] þú gerir þetta ekki, [2:28:20] ef þú tjáir ekki sko örvendinguna, [2:28:22] söknuðin, sorgina, [2:28:24] gremjuna, óttann, [2:28:26] bara, hérna, [2:28:28] og þú veist, höfnunina, [2:28:30] að þá bara hlæðist þetta upp [2:28:32] í taugakerfinu [2:28:34] og brýst út. [2:28:36] Þetta vitum við í dag, [2:28:38] en samt erum við ennþá [2:28:40] að ala strákana okkar upp. [2:28:42] Mér langar að segja frá einni æfingu [2:28:44] sem ég geri með strákana mína, [2:28:46] og ég er búin að gera það öll þessi ár. [2:28:48] Þú ert að tala um strákana sem þú þjálfar? [2:28:50] Já, ég er að tala um strákana mína. [2:28:52] Já, það eru strákana mínir. [2:28:54] Já, alveg, ég er líka hæð við þá, [2:28:56] en ég mitt ekki við að vænta þá. [2:28:58] Mér finnst það nú bara [2:29:00] frumskilda hvers kennara að því að ekki vænta. [2:29:02] Nefndir svona. [2:29:04] En já, sem sagt, [2:29:06] ég geri æfingu þegar ég byrja að tala um [2:29:08] karlmennskuna, sem ég ger í rauninni [2:29:10] svona byrjun. [2:29:12] Hér er ekki bara ég heldur við, [2:29:14] sem kennum kynjafræði allavega [2:29:16] í Borgarholtsskóla, [2:29:18] að þá hérna, læti [2:29:20] þau, nemendur, [2:29:22] sem að eru, sko, sjútípa strákar í Borgarholtsskóla. [2:29:24] Þetta er mikill strákarskóli. [2:29:26] Já, og þau skrifa [2:29:28] og ég skrifa karlmennsku upp á töflu [2:29:30] og ég segi, ok, nú ætlum við að skrifa [2:29:32] allt í karlmennsku, öll skilaboðin [2:29:34] sem strákar fá og kallar fá [2:29:36] hvernig þeir eru að vera [2:29:38] og hvernig þeir eru að hugsa [2:29:40] og ég vil fá bara mótandi [2:29:42] hérna, skilaboðin sem þeir fá [2:29:44] bara frá vaktutegund. [2:29:46] Já. [2:29:48] Málið er að þessi, sko, [2:29:50] þessi tafla sem ég teikna upp, [2:29:52] þeir eru reynða ekkert breytast rosalega mikið [2:29:54] á þessum árum. [2:29:56] Hvað segir þau? [2:29:58] Segðu mér, hvað kemur? [2:29:32] Sko, það kemur að vera [2:29:34] sterkur og háhrafkur [2:29:36] og ofsalega margt fallegt [2:29:38] að verja fjölskylduna sína. [2:29:40] Og hérna [2:29:42] að vera að handla inn [2:29:44] og hérna [2:29:46] og vera svona að taka áhættu [2:29:48] og margt. [2:29:50] Og það er náttúrulega þannig [2:29:52] að í kallmennskunni er rosalega margt [2:29:54] fallegt sem ég vildi að [2:29:56] fleiri gætu líka nýtt sér [2:29:58] ef auðvitað það er farið. [2:30:00] En svo kemur, sko, [2:30:02] með ekki gráta [2:30:04] og sterkinn [2:30:06] er skilgrendur í því hversu vel [2:30:08] þú stjórnar tilfinningunum [2:30:10] sem að þýðir að þú [2:30:12] lokar á þar, þú sýnir þar ekki, [2:30:14] og [2:30:16] mesta lægi þá vinnur bara með það [2:30:18] innra með þér. [2:30:20] Sem ég held að sé reyndar [2:30:22] mjög mikilvægt. [2:30:24] Þú þarft að tjá þig [2:30:26] ekki bara innra með þér, heldur [2:30:28] þú þarft að [2:30:30] kannski myndir maður hugsa í [2:30:32] því samhengi að við viljum læra [2:30:34] að [2:30:36] regulera, eða veist, vera með [2:30:38] því að þú um, a, nú finn ég [2:30:40] þetta en ég ætla ekki [2:30:42] endilega að sína það allstaðar, sko. [2:30:44] En það þarf að [2:30:46] það þarf náttúrulega ákveðin [2:30:48] ákveðna vinnu og úrvinnslu [2:30:50] og þroska til þess að geta komist [2:30:52] þangað, og þjálfun. [2:30:54] Og það þarf að [2:30:56] hafa fengið þetta í [2:30:58] í foreldra ummönuninni, [2:31:00] að hafa pláss fyrir þig [2:31:02] að tala um þetta. [2:31:04] Þannig að það er þar kannski sem þið mörg [2:31:06] til þess að byrja með. [2:31:08] Og ég held, sko, að vera að gera [2:31:10] ímislegt í leikskólum, held ég, [2:31:12] og veit til dæmis með tilfinningar [2:31:14] og hérna. [2:31:16] En svo bara er eins og við [2:31:18] hérna hættum þegar þeir eru komnir [2:31:20] bara einhvern veginn í bara [2:31:22] þú veist, ég held að, sko, [2:31:24] í leikskólum að þá einhvern veginn [2:31:26] erum við að hætta að vinna svona [2:31:28] með þá, sko, í stórum stíl. [2:31:30] Að það sé þá bara svona [2:31:32] verkefni, einhver svona [2:31:34] einstaklingsverkefni einhverra kennara sem að [2:31:36] halda þessu áfram. En svo koma líka [2:31:38] bara svo sterkir [2:31:40] félagsmótunaraðilar [2:31:42] að þeim og rýfa í þá. [2:31:44] Og sko, þessi [2:31:46] styrkur að [2:31:48] sterkistrákurinn og sterkikallinn [2:31:50] er einhvern veginn [2:31:52] bara, sko, [2:31:54] rosalega [2:31:56] aftengdur við tilfinningar sínar [2:31:58] og tekur mikla áhættu. [2:32:00] Og þú veist, [2:32:02] allt sem að er [2:32:04] allt sem að hérna [2:32:06] kallmennsku er, er kvenskan [2:32:08] á með öfum formörkum, sko. [2:32:10] Þú veist að konur eiga að vera veikar, [2:32:12] þar eiga að taka [2:32:14] lítið pláss og allt þetta, sem er líka auðvitað bara [2:32:16] heilmikil umræða út af fyrir sig. [2:32:18] Og við förum auðvitað líka [2:32:20] en ég bara er svo [2:32:22] upptekinn af þessu sérstaklega [2:32:24] vegna þess að við sjáum aukningu [2:32:26] í ofbeldi. [2:32:28] Já, ok. [2:32:30] Er útið nú púðið að vera tala um þetta í [2:32:32] allir þessi ár. [2:32:34] Og þú segir það satt [2:32:36] að það er ekki mikið að breytast. [2:32:38] Sko, nei. [2:32:40] Við sjáum ekki [2:32:42] ég minna stigamót stækka, [2:32:44] hvenær að hverju það var bara stækka [2:32:46] þú veist, bara um helling [2:32:48] að taka móti [2:32:50] 500 konum var ég að lesa á ári, [2:32:52] 500 konum sem að [2:32:54] verða fyrir ofbeldi heima hjá sér. [2:32:56] Og [2:32:58] hérna, og við sjáum líka [2:33:00] bara í sagamálum [2:33:02] og við sjáum í [2:33:04] á neðmótökunni að það er [2:33:06] einhvern veginn, sko, [2:33:08] ekki, við sjáum [2:33:10] ekki tölur á minnkandi [2:33:12] ofbeldi. Og við erum að tala um [2:33:14] ofbeldi þar sem langflestir gerendur [2:33:16] eru karlar. [2:33:18] En má ég nú spyrja þig? Já. [2:33:20] Ekki viðkomnar spurningar, [2:33:22] er þetta orðni [2:33:24] tveir hópar? Er stétta skipting? [2:33:26] Út af því að [2:33:28] í mínum heimi [2:33:30] upplifi ég að það sé svo mikið [2:33:32] búið að breytast. [2:33:34] Og nú er ég að velta fyrir mér hvort að [2:33:36] maður sé bara í einhverju búblu. [2:33:38] Sko, ég [2:33:40] veit það ekki, af því að ég hef ekki [2:33:42] séð, sko, rannsókn um [2:33:44] svona. En [2:33:46] þetta er náttúrulega svo [2:33:48] rosalega farlega því að það er ennþá svo mikil [2:33:50] þögn um þetta. [2:33:52] Og sko, [2:33:54] stelpur eru ennþá að vera við því að [2:33:56] hérna kæra [2:34:00] kynferðisofbeldi, að því að við erum [2:34:02] ennþá að trúa þeim ekki. [2:34:04] Og sérstaklega ef að það er nafngreina [2:34:06] að þá förum við alveg, við sem samfélag [2:34:08] einhvern veginn bara rísa upp [2:34:10] gegn þeim. [2:34:12] Þannig að þetta er ennþá svo mikið í þögninni [2:34:14] að hérna, við [2:34:16] getum ekki áttað okkur á því. [2:34:18] Ég [2:34:20] held að það sé kannski ekki stéttaskipting, [2:34:22] en auðvitað er mismunandi menning [2:34:24] í mismunandi hópum. [2:34:26] En svona heilt yfir [2:34:28] þá erum við að sjá [2:34:30] þá erum við bara að sjá alveg svakalega [2:34:32] mikið ofbeldi. Þetta er bara eins og [2:34:34] faraldur. [2:34:36] Þetta ofbeldi gegn konum [2:34:38] og þú upplifir það alveg þannig [2:34:40] að það sé bara eins og það sé faraldur. [2:34:42] Ég upplifir það eins og það sé faraldur. [2:34:44] Af því að það er aldrei [2:34:46] sko, það er aldrei [2:34:48] engin brotaþoli í kennslustofunum mínum. [2:34:50] Þá veist, það er bara [2:34:52] það eru og þau, [2:34:54] og svo eru náttúrulega, sko, strákar sem eru [2:34:56] aldrei upp á heimilum þar sem er [2:34:58] ofbeldi. [2:35:00] Þeir eru, auðvitað, traumatíseraðir [2:35:02] af því og öll beitt sem eru á svona heimilum [2:35:04] sem að eru mjög mörg, [2:35:06] fara í gegnum þetta. [2:35:08] Sem sagt, [2:35:10] þú ert að bjóða [2:35:12] svona öryggi, þannig að þau geta tjáð sig [2:35:14] um eða hafa orðið fyrir [2:35:16] einhvers konar ofbeldi. [2:35:18] Sko, ég ger það. [2:35:20] Sko, í gegnum tíðina hef ég gert [2:35:22] alls konar. [2:35:24] Og hérna, núna eru það náttúrulega orðið [2:35:26] skildið það að þegar ég var með þetta sem valáfanga [2:35:28] þá skapaðist meiri nánd, [2:35:30] sko, en núna [2:35:32] er þetta svolítið erfitt, auðvitað, þegar þú [2:35:34] ferðir í rauninni krakka [2:35:36] og kannski sérstaklega stráka sem eru [2:35:38] ekkert endilega að til í að vera þarna. [2:35:40] Þá er þetta, svona, já, [2:35:44] þetta er ekki lengur þessi vilja að koma [2:35:46] og vera í tímum hjá þér, heldur [2:35:48] það eru allir settir þangað. [2:35:50] Allir nemendur í borgarhaldsskóla [2:35:52] þurfa að taka fimm einingar í kynjafræði [2:35:54] áður en þú útskrifast. [2:35:56] Er það ekki merkilegt? [2:36:00] Sko, nýjung. [2:36:02] Það er ekki samkvæmt námskrá. [2:36:04] Nei, ekki. [2:36:06] Sko, það er reyndar ekki sérstaklega tilgreint, [2:36:08] en það er í landslögum [2:36:10] að jafnréttisfræðsla skuli fara fram á öllum skólastigum [2:36:12] og jafnrétti og mannréttindi. [2:36:14] Og heilbrigði, [2:36:16] þú veist, eru [2:36:18] hérna, grunnþættir menntunar [2:36:20] sem við höfum auðvitað allar verið að gera [2:36:22] alltaf allstaðar í skólakerfinu. [2:36:24] En kannski erum við ekki [2:36:26] mjög upptekin af því. [2:36:28] En sko, [2:36:30] þannig að, [2:36:32] svo ég reyni að svara spurningunni, [2:36:34] ég segi [2:36:36] ég alltid áður en ég byrja [2:36:38] á ofbeldisumræðunni, [2:36:40] þá segi ég [2:36:42] ég trúi á þolendurna, punktur. [2:36:44] Ég staðset mig þar. [2:36:46] En ég staðset mig líka, [2:36:48] þannig að ég skýringafrædi ekki gerendur. [2:36:50] Gerendur [2:36:52] eru ekki skrímsli, [2:36:54] nei, það er [2:36:56] örugglega mjög [2:36:58] oft einhverju sem að eru að [2:37:00] burðast með mikil áföll. [2:37:02] Akkurat. [2:37:04] Og á sama tíma verðum við að halda [2:37:06] gerendum ábyrgum. [2:37:08] Þá er sko [2:37:10] ættum við alls [2:37:12] ekki undir neinum kringustæðum [2:37:14] að skrímslafæða, [2:37:16] af því að ef við heldum því áfram, [2:37:18] þá er þetta bara einangrunarsteinn enn meira. [2:37:20] Og jafnframt verður þá ennþá meiri [2:37:22] en ef við berum kennslu á að [2:37:26] þetta séu bara [2:37:28] venjulegir strákar og menn. [2:37:30] Og hérna, [2:37:32] og þá einhvern veginn geta þeir [2:37:34] axlað ábyrgð [2:37:36] og bara fengið [2:37:38] aðstoð [2:37:40] og einhvern veginn losað sig við þetta. [2:37:42] Þetta byrði, þetta lítur að vera á [2:37:44] á mönnum. [2:37:46] Og núna vekja aðtektina á því [2:37:48] sko að við erum að tala bara þarna [2:37:50] um gerendur, sem við gerum alltaf sjaldan. [2:37:52] Þú veist, svo erum við þetta með [2:37:54] hina hliðina, sem eru þolendur, sem að [2:37:56] það er alltaf svolítið erfitt að tala um gerendur. [2:37:58] Það er það. [2:38:00] Við verðum að gera það, [2:38:02] því að eins og ég segi, við bara [2:38:04] erum í þessum raunveruleika að [2:38:06] ofbeldi gegn konum, [2:38:08] það er bara, við erum að tala meira og meira um það, [2:38:10] en það er einhvern veginn ekki að minga. [2:38:12] Og ég vil meina, [2:38:14] svo tengi ég tónuna aftur við kynni frá þeim [2:38:16] að þegar við [2:38:18] förum í gegnum, sko, [2:38:20] kallmennskuna [2:38:22] og kvennamennskuna, [2:38:24] og við förum í gegnum staðalmynda [2:38:26] og við förum í gegnum klám, [2:38:28] og við förum í gegnum ofbeldið, [2:38:30] og við tölum um kynlíf, [2:38:32] og við tölum um mörg, [2:38:34] og við tölum um heilbrigð samskipti. [2:38:36] Og við tölum um stjórnun [2:38:38] og við tölum um [2:38:40] kyrkingatög, [2:38:42] að þá eru það [2:38:44] hreinar og klárar ofbeldisforverður. [2:38:46] Já. [2:38:48] Þetta eru viðfangsefnin. [2:38:50] Þetta eru viðfangsefnin. [2:38:52] Bara í rauninni, [2:38:54] límið [2:38:56] sem að við komum að því að vera manneskja. [2:38:58] Akkurát. [2:39:00] Og ég tala ekki um þeirra [2:39:02] sem er að taka sér fyrstu skref í kynlífi. [2:39:04] Og svo erum við, [2:39:06] náttúrulega, erum við líka með hinseginleikann, [2:39:08] þar sem að þau eru óljós [2:39:10] um sína kynvitund og kyn tjáningu. [2:39:12] Og allavegna. [2:39:14] Þannig að hérna, [2:39:16] þú veist, þetta er náttúrulega svo stórkostlegt [2:39:18] fag. [2:39:20] Má ég segja þetta sjá? [2:39:22] Já, má ég segja þetta sjá, [2:39:24] stórkostlegt fag. [2:39:26] Og hérna, ótrúlega nálægt [2:39:28] því sem ég hef mest að ná á. [2:39:30] Það er bara að skilja sjálfan sig. [2:39:32] Akkurát. [2:39:34] Hver er ég? Hver eru gildin mín? [2:39:36] Hvernig manneskja langar mig að vera? [2:39:38] Hvernig kærasti langar mig að vera? [2:39:40] Þú veist hvernig, [2:39:42] hérna, vinnur langar mig að vera. [2:39:44] Því að þú veist hvernig að straukandi [2:39:46] bara talið saman [2:39:48] og verið góður við hvernig annan [2:39:50] og hérna, tjáið ykkur, [2:39:52] að því að, þú veist, þeir hafa svo litla þjálfun [2:39:54] að þetta verður, þeim finnst þetta kjánað [2:39:56] og hlægja bara og er einhvern veginn [2:39:58] bara ómögulegir í þessu oft. [2:40:00] Að nota orðin sín. [2:40:02] Að nota orðin. [2:40:04] Er það ekki það sem að er oft [2:40:06] að það sé í fangja okkur öðrum [2:40:08] eða einhver skorar en kannski [2:40:10] ekki að nota orðin yfir það [2:40:12] sem þeir eru að upplifa. [2:40:14] Og þegar það er erfitt, [2:40:16] þegar það er eins og við [2:40:18] heldum við, sem við tökum [2:40:20] bara svona eitthvað dæmi að [2:40:22] heldum við stafrænt, [2:40:24] sko, kynferðisofbeldið, þegar [2:40:26] við verðum að byrta myndir af stelpum [2:40:28] í án leifa, [2:40:30] að þá [2:40:32] eru þetta stundum kærastar sem að [2:40:34] hafa orðið fyrir [2:40:36] stelpunum, [2:40:38] sem að [2:40:40] byrta að kærastinni sinni. [2:40:42] Já, pólítískt, með því að [2:40:44] þeir eru svo, að því að, sko, eina tilfinningin sem að [2:40:46] þeir eru góðir í að tjá er reiði. [2:40:48] Já. [2:40:50] Þeir má í kallmennskunni. [2:40:52] Gráðugur og reiður. [2:40:54] Gráðugur og reiður, akkurat. [2:40:56] Og þegar þú sko einhvern veginn [2:40:58] kannt ekkert á tilfinningalífið. [2:40:56] Sko, þá verður bara reiður. [2:40:58] Og þú veist, það er frústrasjónin. [2:41:00] Og það er höfnin á tilfinningin. [2:41:02] Og það er sorgin, og það er, [2:41:04] þú veist, allt þetta sem við förum öll í gegnum. [2:41:06] Allt sem býr að baki reiðinni. [2:41:08] Já, og þetta brýst bara út í henni. [2:41:10] Og hérna, [2:41:12] stundum með ofbeldi, [2:41:14] stundum, allskyns ofbeldi, [2:41:16] en stundum eru þetta fyrir inná við. [2:41:18] Og þeir bara... [2:41:20] Og í verstafalli falla fyrir eigin hendi. [2:41:22] Já, hugsaður. [2:41:24] Þú veist, þetta er raunveruleiki. [2:41:26] Hefurðu hugsað um þetta? [2:41:28] Eru til einhverjar rannsóknir, [2:41:30] einhverjar mælingar á því? [2:41:32] En svona kennsla, [2:41:34] kennslufræði, [2:41:36] hefur mikil áhrif á þá sem fá að taka þátt í því. [2:41:38] Já, sko, ég held að sé engin [2:41:42] rannsókn til, sko, [2:41:44] en það sem ég hins vegar... [2:41:46] Stundum þarf ekki rannsókn [2:41:48] til þess að vita eitthvað sem er satt. [2:41:50] Já, ég er alveg til í að heyra [2:41:52] hvað þú heldur. [2:41:54] Já, sko, ég er alveg [2:41:56] sannfærður um það. [2:41:58] Að því að frá í gegnum [2:42:00] ferli eins og þú varst að tala um [2:42:02] frá 2007, þá hafa [2:42:04] alls konar hópar [2:42:06] lagst á sveif með þessu, [2:42:08] og þeir hafa [2:42:10] gert það vegna þess að það sést að þetta virkar. [2:42:12] Ég nefni bara [2:42:14] nemendur sjálfa [2:42:16] skrifa greinar, koma fram í viðtölum, [2:42:18] hérna, [2:42:20] og sko nota [2:42:22] alls konar mikrofóna og vettvang [2:42:24] til þess að tala um hversu mikilvægt þetta er, [2:42:26] og að þurfi [2:42:28] öll að fá þessa þjálfun og þessa þekkingu. [2:42:30] Þau eru að beita sér fyrir því að fá þetta, [2:42:34] þau hafa beitt sér í stórum stíl [2:42:36] í gegnum öll árin. [2:42:38] Geturðu sagt mér [2:42:40] nokkrar svona sögur? [2:42:42] Út í það er náttúrulega alltaf svolítið skemmtilegt [2:42:44] ef einhver segir við þig: [2:42:46] „Wow, ég var að fatta þetta, [2:42:48] þetta breytti mér á þennan hátt.“ [2:42:50] Ég man eftir strák sem ég… [2:42:52] Og sko, svo hef ég hitt hann seinna [2:42:54] á lífsleiðinni og sagt [2:42:56] að ég elska það, sko, [2:42:58] að þegar hann kom svona hálf, [2:43:00] og þetta er sko... það eru rosalega mörg, [2:43:02] síðan þetta var svona, ekkert gladur, sko, kemur í tíma og segir [2:43:04] hann að: „Þú ert búinn að opna mig fyrir þetta“. [2:43:06] Og ég, auðvitað, [2:43:08] þú veist... [2:43:10] Já! [2:43:12] Hérna, sko, ég er með [2:43:14] ótal sögur af valdeflingu, [2:43:16] stúlkna hvernig þær upplifa [2:43:18] sig, geta varið sig fyrir staðalmyndunum, [2:43:20] fyrir óæskilegum [2:43:22] tjáningum sínum, þekkja mörkin sín, og allt það, [2:43:24] sko. [2:43:26] Auðvitað samkvæmt máli eins og ég var að segja, [2:43:28] þá eiga strákarnir oft erfiðara með að [2:43:30] tjá þessa tilfinningu. En margir [2:43:32] hafa samt komið til mín, og þeir segja alltaf [2:43:34] mér frá því hvernig þetta er, klefamenningin er... [2:43:36] Já. [2:43:38] Af því að þau vita að líka, ég er öruggur rými, [2:43:40] sko, ég myndi alltaf varðveita [2:43:42] trúnað, já. [2:43:44] Og hérna, en þeir segja við mig: [2:43:46] „Þú dýlar öðru vísi við það eftir kannski..." [2:43:48] Já, þannig að þeir segja [2:43:50] frá já breytingu á sér. [2:43:52] Já, þeir hafa alveg gert það. [2:43:54] Við látum líka að gera svona lokaskýrslu [2:43:56] í áfanganum, og þar sem að þeir [2:43:58] segja frá hvernig þeir upplifðu áfangann, [2:44:00] og svona. En sko, [2:44:02] en enn einn twist á þessu er [2:44:04] að það koma rosalega... [2:44:06] Eða það koma alltaf. Skólameistarinn [2:44:08] hefur sagt mér, það koma alltaf á hverju hausti [2:44:10] eða upp úr hverju… þá koma einhverjir [2:44:12] eflitt strákar eða foreldrar [2:44:14] og bara „Heyrðu, út af hverju?“ [2:44:16] „Drengur minn, eða út af hverju ertu að fara í kynnið, [2:44:18] því að ég ætla að vera hérna [2:44:20] að gera við bíla þegar ég verð stór.“ [2:44:22] Eða þú veist... Já, [2:44:24] þá er það byggingarverk. [2:44:26] Og stjórnendur í borginni eru rosalega... [2:44:28] Hérna, þau eru bara... [2:44:30] Þú veist, þetta, svona er þetta bara. [2:44:32] Og það eru auðvitað engin önskyldudír, [2:44:34] svona er námið í borginni, [2:44:36] nema hvað, [2:44:38] það hefur enginn komið... [2:44:40] Enginn... [2:44:42] Nema einhvern til að koma [2:44:44] af neinu kynni í loka áfanganum, [2:44:46] og sagt: „Ég þurfti ekki á þessu að halda.“ [2:44:48] Enginn. [2:44:50] Skilirðu? [2:44:52] Þau kvarta allavega ekki eftir á. [2:44:54] Þau kvarta ekki eftir á, [2:44:56] og ég sé það alveg [2:44:58] hérna á, [2:45:00] þú veist, að því að auðvita, náttúrulega, [2:45:02] auðvita er þetta vandamál efni. [2:45:04] Þú veist, kennari [2:45:06] sem kennir kynjafræði þarf að [2:45:08] vera pínulítill á ballettiskónum [2:45:10] og vera... [2:45:12] Vera auðvita rými, [2:45:14] og taka við, [2:45:16] og hérna. [2:45:18] Og svona, [2:45:20] að vera tilbúinn til þess að taka [2:45:22] auðmjúka umræðu, [2:45:24] og skilja... [2:45:26] Að stundum, og ég man eftir einum strák sem var [2:45:28] kom til mín, og þetta er nú ekkert [2:45:30] langt síðan, kom til mín eftir hina [2:45:32] umræðuna, og hann bara kom til mín [2:45:34] og sagði: „Sko, ég [2:45:36] vil ekki vera leiðinlegur, en ég bara [2:45:38] ólst upp á heimili [2:45:40] sem er trúað, [2:45:42] og við [2:45:44] viðurkennum ekki önnur kyn en konur og karla, [2:45:46] þú veist. [2:45:48] En hann gerði þetta fallega, [2:45:50] og ég sagði bara: „Ég skil.“ [2:45:52] Og þú veist, og ég skil vel [2:45:54] að þú þarft að vera trúr [2:45:56] þínum gildum, [2:45:58] en ég bið bara um að hlusta á þetta með. [2:46:00] Og svo bara... [2:46:02] Gera þið það sem þið gera [2:46:04] við það sem að... [2:46:06] Og breytti það einhverju nema þá að [2:46:08] hann bara var búinn að tjá það? [2:46:10] Já! [2:46:12] Það skipti máli fyrir hann að fá að segja frá því. [2:46:14] Já, ég held að það hefði gert það, [2:46:16] og hann gerði þetta ofsalega fallega, [2:46:18] og þú veist, ég var búinn að taka eftir [2:46:20] þú veist, það var svona pínu... [2:46:22] Af því að ég býð upp á samtali [2:46:24] að þá fæ ég alls konar... [2:46:26] Allskyns sjónarmið. [2:46:28] Já, já, já. [2:46:30] Og þú gerðir náttúrulega upp með neitt, [2:46:32] og meira að segja að þegar þú ert að nefna þetta, [2:46:34] stend ég mig að því að ég gleymi [2:46:36] þessu oft, þessum fjölbreytileika. [2:46:38] Já. [2:46:40] Og ég er ekki alveg búinn að ná [2:46:42] utan um orðræðina, og þú veist... [2:46:44] Já. [2:46:46] Og sérstaklega í kynjafræðinni lítur þetta út fyrir að vera svolítið dans. [2:46:48] Já. [2:46:50] Út af því að þú þarft ekki að tala um stráka og stelpur. [2:46:52] Já, algjörlega, algjörlega. [2:46:54] Og hérna, [2:46:56] og það sem ég geri, sko, til dæmis þegar ég er í [2:46:58] kattmennskunni og kvenmennskunni þá segi ég alltaf [2:47:00] reglulega, sko. [2:47:02] Og ég veit um að það eru fleiri kyn, [2:47:04] en heimurinn er flokkaður í [2:47:06] kalla og konur. [2:47:08] Menningin okkar, og þess vegna verðum við einhvern veginn [2:47:10] að hafa það að leiðarljósi, en svo eru þetta [2:47:12] önnur kyn, og við förum betur í það [2:47:14] í hinsegin fræðslunni. [2:47:16] Já. [2:47:18] En ég held ekki að þú útlærðir í því að [2:47:20] beita rétt um fornöfnum [2:47:22] og beygja rétt, [2:47:24] og alls ekkert. En mín upplifun [2:47:26] af krökkunum sem eru [2:47:28] kynsegin, sem þá er orð [2:47:30] yfir... [2:47:32] Að þau elska [2:47:34] að kunna svo að meta það þegar við erum [2:47:36] sinnuð við þeim [2:47:38] og samþykkjum þau. [2:47:40] Akkurát, og bjóðum bara upp á; „Viltu leipina mér?“ [2:47:42] Akkurát. [2:47:44] En það er líka, til dæmis, [2:47:46] að því við erum að tala um kallmennskuna og kvenmennskuna, [2:47:48] að þá er það [2:47:50] sko ofinnlegt að stelpur [2:47:52] einhvern veginn svona upphátt séu [2:47:54] að gaggrýna... [2:47:56] Gaggrýna að séu önnur kyn, [2:47:58] þau sýna... [2:48:00] Og sem er í ríma við það sem [2:48:02] vorum að segja upp á hvernig það er að læra, [2:48:04] það er bara einhvern veginn... [2:48:06] Virðist mér samþykki [2:48:08] þennan raunveruleika. [2:48:10] En strákarnir eru mis [2:48:12] mikið þar. [2:48:14] Þeir eru að vera með það, [2:48:16] þeir eru miklu að vera með það [2:48:18] að samþykkja [2:48:20] hinseginleikan, [2:48:22] að verða bandamenn, eins og við kallum það, [2:48:24] og sérstaklega trans [2:48:26] umræðuna og önnur kyn, [2:48:28] sem einnig er hluti af [2:48:30] ríkjandi kallmennsku, [2:48:32] þar sem það er [2:48:34] ekki eins samþykkt [2:48:36] og kannski, út í það [2:48:38] hefur ekki verið pláss fyrir [2:48:40] að tala um það, ég veit það ekki. [2:48:42] Er það aftur, kannski, málið? [2:48:44] Mér fannst það eins og [2:48:46] börnin mín bara að þetta væri [2:48:48] einhvern veginn, [2:48:50] sem að sjálfu sér, [2:48:52] þau sjá ekki mun á. [2:48:54] Mér fannst það allt svo áhugavert, [2:48:56] ég hugsaði að stundum [2:48:58] lítur þetta út eins og [2:49:00] þjóðverðni. [2:49:02] Það er ekki inn í [2:49:04] flokkunarkerfinu, [2:49:06] hljómar allavega eins og það sé. [2:49:08] Já. [2:49:10] Sko, þetta er [2:49:12] mikil breytileiki í þessu. [2:49:14] Það er það. [2:49:16] Og hérna, og það er svona [2:49:18] loðnar þá svolítið, [2:49:20] sko, þetta var að samta alhæfa, [2:49:22] en þá loðnar þetta við [2:49:24] kannski svona [2:49:26] erketýpur karlgreina, [2:49:28] að það sé svona harðari, [2:49:30] getur við sagt, karlmennska, [2:49:32] þar sé minna pláss fyrir [2:49:34] fjölbreytileika, [2:49:36] og tilfinningarnar, [2:49:38] og þessi, sem [2:49:40] sett gildi, og þetta svona, [2:49:42] þennan raunveruleika. [2:49:44] Heldur enn, til dæmis, hjá [2:49:46] hérna í [2:49:48] listum... [2:49:50] Já, ég skil. Það er mjög [2:49:52] mismunandi eftir framhaldsskólum, hvaða [2:49:54] sérgreinar [2:49:56] fólk velur sér. [2:49:58] Já, sko, það loðnar við þá, svo að [2:50:00] það eru þetta fullt af strákum sem eru í [2:50:02] verknámi, sem eru... [2:50:04] Þú veist, ég myndi nú kannski ekki segja [2:50:06] að það séu margir sem eru hérna feministar, [2:50:08] en ég held að þetta sé að [2:50:10] því að þeir hafa lýst sig líka fengið [2:50:12] alla þennan stuðning og margir hafa fengið mjög feminist uppeldi. [2:50:14] En það er kannski ekki [2:50:16] auðvelt í þessum [2:50:18] harða karlageira [2:50:20] að rísa upp [2:50:22] sem slíkur karl. [2:50:24] Ertu með mér? [2:50:26] Já, já, ég skil. [2:50:28] Þú veist, það er náttúrulega kannski bara: [2:50:30] „Wow, ég fæ ekki endilega þangað.“ [2:50:32] Já. [2:50:34] Af því að móttakan gæti orðið [2:50:36] ansi... [2:50:38] ansi erfið, sko. [2:50:40] Ég skil þig. [2:50:42] Og þannig að hérna... [2:50:44] Við erum alltaf að reyna að passa inn [2:50:46] í samfélagið og umhverfi. [2:50:48] Ég man eftir því, sko, [2:50:50] að það voru tveir trans... [2:50:52] Við töluðum við tvo trans karla, [2:50:54] sem eru náttúrulega [2:50:56] stórkostleg heimild um [2:50:58] tvo heima. [2:51:00] Það voru þetta einstaklingar sem að [2:51:02] þekkja hvort annað, [2:51:04] og þá var að taka viðtal við þessa [2:51:06] tvo stráka, og þeir sko... [2:51:08] Efiskriftin manni var [2:51:10] „Karlar mega svo margt, en samt svo fátt.“ [2:51:12] Já. [2:51:14] Að sko, [2:51:16] voru þeir að bera saman að vera [2:51:18] konur og karlar. [2:51:20] Já, og svona upplifun á því að [2:51:22] þegar þeir koma út sem karlar, [2:51:24] þá upplifa þeir öryggi, til dæmis, [2:51:26] þú veist, bara hérna úti [2:51:28] meðal almenning, sko. [2:51:30] En á sama tíma, rosalega miklar [2:51:32] reglur um það að geti ekki klætt sig [2:51:34] svona eins og hinnsegin, [2:51:36] og geti ekki... [2:51:38] Þú veist, borðið sig á... [2:51:40] Kannski að því að það er bannað [2:51:42] í hörðu karlmennskunni að hérna... [2:51:44] [2:52:16] að þeir hafa tilkall til. [2:52:18] þú veist bara ákveðinna réttinda. [2:52:20] og hérna bara heyrðu viður maðal. [2:52:22] og finna það. [2:52:24] og finna það, það sé áhægt. [2:52:26] að stíga inn í kalkinni, þá ertu bara komið með. [2:52:28] þennan styrk. [2:52:30] Já, ég hef lesið þetta sko. [2:52:32] hérna í nokkrum viðtölum við. [2:52:34] við transkarla. [2:52:36] og svo líka transkonar. [2:52:38] sem er dettur í hug, hérna Berit. [2:52:40] hérna Orlundin. [2:52:42] Akkurát! [2:52:44] Þetta var bara. [2:52:46] sínta RÚV, bara mælið með þessu. [2:52:48] Já, sko, þetta var skildu áhorf sko. [2:52:50] fyrir að þetta var líka svo vel gert. [2:52:52] Ótrúlega vel gert. [2:52:54] og Normein flottir að gera núna. [2:52:56] svona áhugaverða. [2:52:58] áhrifaríka þætti. [2:53:00] Virkilega sko. [2:53:02] En þar er það sem svo bara svona rétt aðeins nefnum það. [2:53:04] að það er kallmaður sem að. [2:53:06] breytir. [2:53:08] þarf að fara að klæða sig í. [2:53:10] kvenmannsfatnað, út af því að hann er ofsóttur. [2:53:12] út af því að hann er búinn að. [2:53:14] virkilega klúra málunum sínum. [2:53:16] Akkurát! Í það sem að. [2:53:18] sko, því að það hefur verið svo. [2:53:20] hérna, ég ætlaði að fara að segja í. [2:53:22] eitræðri kallmennsku, að því að þetta er svona. [2:53:24] pínu erfitt orð. [2:53:26] að því að þegar við erum að tala um. [2:53:28] sem sagt skilaboð og. [2:53:30] gildi í þessari hörðu kallmennsku. [2:53:32] sem eru skaðleg fyrir þá. [2:53:34] sjálfa og. [2:53:36] aðra, og við verðum að hafa eitthvað orðið. [2:53:38] fyrir þetta, af því að það er svo margt. [2:53:40] sem er farlegt og gott í kallmennskunni. [2:53:42] Já, hvað er þetta að hugsa um? [2:53:44] Við erum sko, stundum hefur þetta. [2:53:46] verið kallað eitræð kallmennska. [2:53:48] eða skaðleg kallmennska. [2:53:50] og allt er þetta. [2:53:52] svona hérna. [2:53:54] kannski ofinsallt, af því að það. [2:53:56] eru þetta erfitt. [2:53:58] þegar einhver feministi. [2:54:00] setur sig á að háa hann hest. [2:54:02] finnst þeim kannski, og gaggrinir menninguna þeirra. [2:54:04] Já, og í þessu tilfelli. [2:54:06] ég er nú að reyna að rifja upp orðið. [2:54:08] og nota yfir það sem að. [2:54:10] Berit var. [2:54:12] að kljást, þetta að vera. [2:54:14] einhvern veginn að upplifa sig. [2:54:16] náttúrulega ekki. [2:54:18] samþykktan á konum, ekki fá. [2:54:20] kynlíf, er það ekki það sem. [2:54:22] að hann var að kljást, og fer. [2:54:24] þessu eitthvað, þar til ykkur orðið. [2:54:26] við þetta? Já, sko. [2:54:28] hann náttúrulega bara fer að stunda. [2:54:30] net níð á. [2:54:32] hérna, og. [2:54:34] beinir spjótum sínum að. [2:54:36] hérna fræðum konum og rýfur það. [2:54:38] með. [2:54:40] við þekkjum þetta náttúrulega, hérna líka. [2:54:42] allt undir svona. [2:54:44] nafnleysi, sko. [2:54:46] en hérna. [2:54:48] en já, hann fær sem sagt. [2:54:50] honum vera hafnað. [2:54:52] og það er ógislega erfitt. [2:54:54] að vera hafnað. [2:54:56] okkur finnst það líka. [2:54:58] það er bara vont að vera hafnað. [2:55:00] og þarna kemur reyðin í ljós, og henni. [2:55:02] hún fer í þennan farveg. [2:55:04] frustration, gremjan, sorgin. [2:55:06] og líka þetta valda leif. [2:55:08] sem að þú upplifir. [2:55:10] og það er strákurinn uppalagt. [2:55:12] því þú átt að hafa vald. [2:55:14] þú ert fættur til þess. [2:55:16] að hafa vald. [2:55:18] og ef þú missir valdið. [2:55:20] þá náttúrulega. [2:55:22] verður sko lítið líður. [2:55:24] og hérna. [2:55:26] og ef þú hefur ekki tilfinningar. [2:55:28] og ber ekki kennsla á þessu og getur ekki lagt á borð. [2:55:30] hvernig það líður, að þá bara brist þetta út í reyði. [2:55:32] með. [2:55:34] sko ofyrirsjónulegum. [2:55:36] aflöðingum fyrir þá sjálfa. [2:55:38] og fólki í kringum þá. [2:55:40] finnst svolítið að kerna málvísins. [2:55:42] þetta með að það þarf að vera. [2:55:44] einhver farvegur. [2:55:46] fyrir tilfinningar. [2:55:48] og þá það samtal. [2:55:50] hvernig okkur líður, til þess að verði ekki. [2:55:52] að einhverju reyði, sem oft. [2:55:54] kemur fram í ofbeldi. [2:55:56] Algjörlega, og ég sko. [2:55:58] mér finnst eitthvað nefn vera bara. [2:56:00] eitt svar, rétta svarið. [2:56:02] ég vona þetta hljóði mikið hrókafelt, en ég bara. [2:56:04] ég hef búin að hugsa þetta svo mikið. [2:56:06] og við getum einhvern veginn ekki bara. [2:56:08] þú veist, hérna. [2:56:10] þetta er foreldramál. [2:56:12] og foreldrar. [2:56:14] þurfa bara, þú veist, að passa betur upp á strákana. [2:56:16] sína og láta þá hérna. [2:56:18] tjá tilfinningar sínar, mér finnst að. [2:56:20] skólakerfið. [2:56:22] ætti að taka þetta í fastum tökum. [2:56:24] og við eigum að vera. [2:56:26] ég meina, hvers virði er all. [2:56:28] danska og starfræði í heiminum. [2:56:30] ef að við erum að ala upp stráka. [2:56:32] í stórum stíl sem getur ekki tjáð tilfinningar. [2:56:34] sínar, ég bara spyr. [2:56:36] og þeir þurfa að læra það með. [2:56:38] alls konar aðferðum, og þeir þurfa. [2:56:40] að, þú veist, þeir þurfa að. [2:56:42] öðrugt rými. [2:56:44] og þeir þurfa að normaliseringu. [2:56:46] þeir þurfa að fyrirmyndir. [2:56:48] eins og vorum að nefna hérna. [2:56:50] þessar tvo fótboltamenn. [2:56:52] sem að. [2:56:54] hérna, en þeir eitthvað nefnum breyti ekki tveir heiminum. [2:56:56] sko, en þeir eru frábærar fyrirmyndir. [2:56:58] sem ættu að svona vísa til. [2:57:00] fyrirmyndir með skipta mjög miklu máli. [2:57:02] sjáu, því þarna eru ríkjandi kallmenn. [2:57:04] sjáu, því hvernig þeir tjá. [2:57:06] tilfinningar. [2:57:08] En ég er að hugsa sko. [2:57:10] er hérna. [2:57:12] út af því nú. [2:57:14] kemur Makkapóli fram með hérna. [2:57:16] kynjaskóla og leikskóla. [2:57:18] Hjallastefninu, sem er núna. [2:57:20] fyllt af. [2:57:22] fullt af fólki sem fór í gegnum. [2:57:24] fór þá leið. [2:57:26] er það að sjá einhverja aðferð sem virkar. [2:57:28] betur en önnur. [2:57:30] í vanda þessu? [2:57:32] Já, málið er að, nú fer ég oft á heimseng. [2:57:34] Hjallastefniskólu. [2:57:36] og ég veit að þau eru að gera frábæra hluti. [2:57:38] og ég þekki samt einhvern veginn ekki nógu vel. [2:57:40] til þess að geta einhvern veginn gert grein fyrir því. [2:57:42] en ég gef mér það. [2:57:44] já, algjörlega. [2:57:46] að þarna sé. [2:57:48] góð þjálfun í. [2:57:50] sko, að því að grunnhugmyndin. [2:57:52] í Hjallastefninu er að. [2:57:54] og rökinn fyrir aðskilnaði. [2:57:56] kynjanna. [2:57:58] er að. [2:58:00] kynin fá ólíka. [2:58:02] félagsmótun. [2:58:04] þannig að kynjaskiptingin. [2:58:06] átti þá að leggja áherslu. [2:58:08] á þá mótun, skilaboð. [2:58:10] sem að þau fengu ekki. [2:58:12] þú veist að. [2:58:14] og ég man eftir því að strákar voru. [2:58:16] og þú að fæturnar á hverju öðrum. [2:58:18] og stertunar að gera kirkju sæmingar. [2:58:20] Akkurát, þú veist, þú meginst þetta aðeinslegt. [2:58:22] en ég veit ekki sko. [2:58:24] hvernig þetta er. [2:58:26] einhvern veginn gert í dag. [2:58:28] en eitt. [2:58:30] veit ég að þó að kynjafræðin. [2:58:32] á framhaldsskólastíði. [2:58:34] þar gerist höfrar og þar gerast góðir hlutir. [2:58:36] en þá er einhvern veginn. [2:58:38] ekkert nóg bara. [2:58:40] að hafa einn kynjafræð áfunga á framhaldsskólastíði. [2:58:42] ég hef búin þó hansi skilta sem hann er ekki. [2:58:44] nema, nema íarfögum. [2:58:46] skólum sko. [2:58:48] þannig að hérna. [2:58:50] já, mér longar aðeins að ræða það hérna eftir. [2:58:52] hvað er þetta, þú veist, í. [2:58:54] hvað er þetta að koma fram. [2:58:56] en það eru nokkur orð sem að. [2:58:58] eru ný við fyrir mér. [2:59:00] hvenskan. [2:59:02] ég sé að það er mjög mikilvægt. [2:59:04] að eiga það orð. [2:59:06] en ég hef aldrei heyrt það áður. [2:59:08] nei, sko, ég. [2:59:10] ég tók þetta. [2:59:12] ég nota þetta mjög mikið. [2:59:14] og ég fekk þetta. [2:59:16] hjá í kynjafræðanapinu. [2:59:18] háskóla í manni, hvort það var. [2:59:20] Þorgerður eða Geðamarked. [2:59:22] eða hver þeirra byrjaði. [2:59:24] að nota þetta hugtak. [2:59:26] hvenska, sem er í rauninni bara. [2:59:28] annað orð yfir hvenleika. [2:59:30] sem við höfum kallað. [2:59:32] en líkara. [2:59:34] sko, mennsku. [2:59:36] heldur eins og. [2:59:38] kallmennsku. [2:59:40] og hvenleiki, að það. [2:59:42] er svona sterkara. [2:59:44] að tengja þetta við mennskunum og segja hvenska. [2:59:46] það er smá ellisikið í þessu. [2:59:48] er það ekki? [2:59:50] sko, ég held. [2:59:52] já, ég held ekki. [2:59:54] að því að hérna. [2:59:56] sko, við vitum það. [3:00:00] um leið og píkubörn fæðast. [3:00:02] já. [3:00:04] þá er rík tilnefing. [3:00:06] ég ætla ekki að segja þess. [3:00:08] ég ætla ekki að alhæfa of mikið. [3:00:10] eða tippabörn, þá byrjum við að. [3:00:12] mjög gera mann. [3:00:14] það er búið að gera margar rannsóknir. [3:00:16] við bara segjum annað. [3:00:18] höldum öðruvísi. [3:00:20] og það er ótrúlegt. [3:00:22] og sko feður tala öðruvísi við kúluna. [3:00:24] þetta er alveg mjög ólíkindum. [3:00:26] en við erum alltaf. [3:00:28] mótuð af þessu. [3:00:30] við erum forrituð. [3:00:32] alveg frá blöytubörspennu. [3:00:34] og eins og þú segir, frá því að við erum fóstur. [3:00:36] já, ég veit það. [3:00:38] og hérna, þannig að við vitum. [3:00:40] að sko, og þetta er sko. [3:00:42] svakalega sterk skilaboð. [3:00:44] af því að það er refsing. [3:00:46] ef þú farir út úr. [3:00:48] það er sko bara refsing. [3:00:50] það er útilokun. [3:00:52] og það er stríðni. [3:00:54] og þú ert ekki samþykkt manneskja. [3:00:56] þú veist, þó að þessu auðveldar. [3:00:58] að fara út úr bleikabóksinu. [3:01:00] af því að það er niður í virðingaröðinni. [3:01:02] það er herrafall úr bláabóksinu. [3:01:04] ég skil því. [3:01:06] þeir dætta. [3:01:08] en ef við tölum svona. [3:01:10] erum við að staðfesta þetta. [3:01:12] svona í skilspurninguna. [3:01:14] mér finnst að þetta er mjög gildspurning. [3:01:16] en ég held að við getum ekki. [3:01:18] rofið þetta nefn að tala um þetta. [3:01:20] af því að við vorum að tala um sko. [3:01:22] að það væri svona forritun. [3:01:24] við værum forrituð til þess að bara sjá kyn. [3:01:26] áleikanhátt. [3:01:28] og líka bara. [3:01:30] húliti, og þú veist. [3:01:32] allan fjölbreytileikann. [3:01:34] einhvern veginn á flokka og allt það. [3:01:36] að þá held ég. [3:01:38] að sko. [3:01:40] það að einhvern veginn. [3:01:42] tryfla þessa forritun. [3:01:44] sem sagt, með því að. [3:01:46] það er einhvern högsun að fara að spyrja spurninga. [3:01:48] af hverju er það svona agalegt. [3:01:50] þú veist, það er í lagi að vera með bleikt bindi. [3:01:52] en þú mátt ekki vera. [3:01:54] bleikum buksum. [3:01:56] þú veist, hvers konar reglur eru þetta eiginlega? [3:01:58] skilur ég, stelpur. [3:02:00] sko, mega bara ekki. [3:02:02] þú veist, það er bara síðast að sorta að vera feit. [3:02:04] þó svo við séum við virkilega. [3:02:06] góða, hulbriða. [3:02:08] vitundavakningu um það. [3:02:10] en þá er þetta samt einhvern veginn. [3:02:12] rosalega ákvöndluti sem á okkur. [3:02:14] er kent. [3:02:16] Já, ég. [3:02:18] svona fæ einhverja. [3:02:20] löngun bara. [3:02:22] til þess að vera bjart sín. [3:02:24] út af því að, og allt er umdætt mér. [3:02:26] og ég er það ekki einhverju að kalla sem að ganga. [3:02:28] í bleikum buksum, en ekki það. [3:02:30] ég er ekki að segja, það er. [3:02:32] stíft. [3:02:34] stífið í forritun, sko. [3:02:36] en hérna, en. [3:02:38] svo er líka verið að tala um að. [3:02:40] það sé svona bilgja. [3:02:42] í átt að myggt. [3:02:44] og svona. [3:02:46] skildi síðu orðin. [3:02:48] viðteknari og almennari. [3:02:50] og vinnustöðum. [3:02:52] þú veist, er það orðin. [3:02:54] mikilvægt að hafa. [3:02:56] þessa. [3:02:58] já, þannig að hvernlegu. [3:03:00] nálgun í ymsum þáttum. [3:03:02] algjörlega sammálaður. [3:03:04] og meira að segja, þá sjáum við. [3:03:06] líka. [3:03:08] að hérna, að konur. [3:03:10] sko, við erum alltaf að sjá um allar þessa glæslu. [3:03:12] og konur sem við erum með í leiðtálum. [3:03:14] og við sjáum líka. [3:03:16] sko, á vinnumarkaðnum held ég að. [3:03:18] sko, að jafnbrettismálinn. [3:03:20] séu á skárum stað, miklu skárum. [3:03:22] þá ég held að segja, ekki, launamálinn er ekki. [3:03:24] kominn á hérna. [3:03:26] en ég held að. [3:03:28] jafnbrettismál séu ymmit með tillit. [3:03:30] til gilda, og líka þess. [3:03:32] hversu, bara gler, það ekki. [3:03:34] brotnar oftar. [3:03:36] og hérna. [3:03:38] þannig, ég held að það sé algjörlega. [3:03:40] þannig að það sé, við séum að ná ákveðnum. [3:03:20] Áranger þar og samt að innleiða, [3:03:22] kannski samt svona blandaða, [3:03:24] svona hörku og mýkt. [3:03:26] Þú veist, eins og er oft kennt við kyninn, [3:03:28] sko, inn í fyrirtækjum. [3:03:30] En, [3:03:32] þetta er ekki, [3:03:34] nógu útbreitt. [3:03:36] Þó við sjáum ákveðna tækni, [3:03:38] en svo er, [3:03:40] málið, Ástís, að [3:03:42] það er bakslag í byltingarmálunum. [3:03:44] Á sama tíma og við sjáum, [3:03:46] konur náttúrulega menta sig [3:03:48] miklu meira heldur en karlar, [3:03:50] það er bara tölfræði. [3:03:52] Konur hérna í glæsilegum [3:03:54] hlutverkum, leiðtórah hlutverkum, [3:03:56] sem eru frábærar fyrirmyndir, [3:03:58] þá er ofbeldingur [3:04:00] af konum ekki að minka. [3:04:02] Það finnst mér svo skrítið. [3:04:04] Það er eitthvað, ég veit, [3:04:06] nú verður ég aftur að segja eitthvað sem [3:04:10] þú ert alltaf að orða út af því að það er, [3:04:12] maður, ég vil ekki [3:04:14] hérna [3:04:16] vera með fordóma. [3:04:18] En við erum auðvitað að heyra að [3:04:20] í fangelsunum eru [3:04:22] margir af erlendu, [3:04:24] Bergi Brotnir. [3:04:26] Og ég ætla bara að spyrja því, [3:04:28] heldur þú að það sé að hafa áhrif, [3:04:30] að það sé [3:04:32] menning annar staðar, [3:04:34] frá sem sé að hafa áhrif [3:04:36] á þessa [3:04:38] ofbeldismenningu sem þú ert að tala um? [3:04:40] Sko, [3:04:42] ég held ekki [3:04:44] í stórum stíl. [3:04:46] Og [3:04:48] ég held ekki, [3:04:50] við vitum að sko [3:04:52] ofbeldismenn [3:04:54] eru fyrst og fremst íslenskir [3:04:56] kallar, sko, ef við horfum á kynferðisofbeldi. [3:04:58] Umm, [3:05:00] hvort að [3:05:02] þetta breyti einhvern veginn menningunni, [3:05:04] þegar það er að koma svona, sko, margir, [3:05:06] þú veist? Ekki bara kallar, menninguna, [3:05:08] heldur það er svona menningunni yfirleitt, [3:05:10] sko, ég held ekki. [3:05:12] Ég held ekki, en [3:05:14] hérna, [3:05:16] umm, þannig að [3:05:18] þú veist, ég held að það sé [3:05:20] einhvern veginn betra, kannski, [3:05:22] fyrir okkur sem samfélag [3:05:24] að skipta okkur sem [3:05:26] minnst í við og hinnir, [3:05:28] sérstaklega [3:05:30] ef það er af því að, sko, [3:05:32] bæði er það ósangjarnakkvæmt þeim sem [3:05:34] eru þá hinnir, en við myndum þó líka [3:05:36] vera samþykja alltaf fullt af ofbeldinu [3:05:38] sem er hjá okkur. [3:05:40] Og hérna, [3:05:42] og erum kannski að einhvern veginn [3:05:44] setja bara kastlan á einhvern [3:05:46] tiltekinn hóp, en þá [3:05:48] sjá ekki hina sem eru þarna [3:05:50] í skjólinu, af því að þeir eru [3:05:52] að hluta á okkur. [3:05:54] Þannig að ég held, sko, að það sé. [3:05:56] En þetta er samt umræða sem þarf [3:05:58] bara að ég finna. [3:06:00] Ég er alveg bara hálf hrædd að tala um þetta. [3:06:02] Ég veit það, ég veit það, þetta er ekki pólitískt, [3:06:04] sko kannski, já, rétt, ekki eins og [3:06:06] spyrja svona eins og ég er að gera núna, en [3:06:08] samt sem að, þú veist, [3:06:10] er mikilvægt að geta [3:06:12] talað um alltaf þessa hluti, sko. Við þurfum að þetta bara geta [3:06:14] eins og við vorum að tala um áðan, sko, að við þurfum [3:06:16] að hafa rými til þess að bara setja þetta úr borði. [3:06:18] Og líka þá bara geta að svara því, svona. [3:06:20] Ég held að því, ég er búinn að [3:06:22] fylgjast ákaflega með þessari umræðu [3:06:24] og ég er náttúrulega að við erum með, sko, við erum með 20 [3:06:26] þjóðir í borginni. [3:06:28] Þú veist, við erum með, þú veist. [3:06:30] Og þetta eru bara strákar, [3:06:32] þú veist, sem vilja bara gott líf [3:06:34] eins og allir. [3:06:36] Þannig að okkur hlýtur þetta [3:06:40] að stiðja [3:06:42] og bara, [3:06:44] já, að vinna með [3:06:46] öllum. Já. [3:06:48] Og tala saman, [3:06:50] hérna, tala saman þangað til [3:06:52] við einhvern veginn skiljum. [3:06:54] Og að því að svo er ekki nóg, bara einhvern veginn læri [3:06:56] eitthvað utan að sko, þú þarft að taka einhvern veginn [3:06:58] námið undir húðina að gera, [3:07:00] og það þarf að vera hluti bara af kerfinu þínu. [3:07:02] Þú veist, þannig að þú farir að beita þessu [3:07:04] ósjálfrátt. Og trufla [3:07:06] þessa sjálfvirku hugsun, sko, [3:07:08] sem að hérna við erum oftast [3:07:10] með bara, [3:07:12] á repeat, sko. Já, nákvæmlega. [3:07:14] Þannig að þetta er ótrúlega [3:07:16] þarft og mikilvægt sem þú ert að gera. [3:07:18] Mér langar að koma einu sem að [3:07:20] er kannski svona ákveðin áhugamál hjá mér. [3:07:22] Það er, úti við fórum [3:07:24] inn á það sem kallað er, [3:07:26] hérna, [3:07:30] það er þetta orðið úti, [3:07:32] mér, en það sem að [3:07:34] þegar að [3:07:36] við erum að vinna í [3:07:38] þessum [3:07:40] kynjarmenningum og vinna [3:07:42] jafnrétti, [3:07:44] finnst hér sviðrúm [3:07:46] til þess að vera [3:07:48] hvað við segjum [3:07:50] í [3:07:52] hvenskunni [3:07:54] vera. [3:07:56] Og ég veit að þú veist, [3:07:58] dóttir mín og fleiri í kringum hana [3:08:00] eru að velja það [3:08:02] mjög meðvitað að vera [3:08:04] svona [3:08:06] nálægt eðliskenningunni, [3:08:08] þú veist, sem er kannski líka [3:08:10] búið að vera. [3:08:12] Já, [3:08:14] það stríðir [3:08:16] gegn feminisma að einhverju leiti, [3:08:18] þó svo að séu einhverjar [3:08:20] bilgjur sem eru inn á þeirri línu [3:08:22] að það megi bara hreinlega vera [3:08:24] mjúk og bara vera, [3:08:26] já, vel, [3:08:28] að bara baka brauð og með börnabrösti [3:08:30] og vera [3:08:32] svona í miklu [3:08:34] mikilvæg tengingu við sig. [3:08:36] Og þá er það kenningin [3:08:38] að þær eru að upplifa. [3:08:40] Ég ætla bara að vera [3:08:42] trú mínu [3:08:44] hvernlega eðli. [3:08:46] Það er það sem þær eru að segja. [3:08:48] Hvernig rýmar það við [3:08:50] svona að kynja [3:08:52] þúmyndir? [3:08:54] Ég minnst þetta algjörlega frábær spurning [3:08:56] og ég hef alveg orðið vör við þessa umræðu [3:08:58] svona, já, [3:09:00] sko, [3:09:02] auðvitað er túlkun [3:09:04] feminista ólík á [3:09:06] ólíkum málum. [3:09:08] Samanber við sáum það, allir voru mest bara í kirkju umræðinu, [3:09:10] hérna, þegar maður er, sko, bara women goður, [3:09:12] hérna, þú veist. [3:09:14] Allir voru feministar, en það mátti bara leifa kirkju [3:09:16] og normalisera það. Það er, þú veist, [3:09:18] sem að svo reyndar hefur kannski gengið svolítið tilbaka. [3:09:20] Ertu búin að fá svöru fyrir það? [3:09:24] Sko, reyndar. [3:09:26] Já, ég ber gerða bara eil á Facebook, sko, [3:09:28] af því að hérna þetta, [3:09:30] þessi herferð, sem að fara á vegum [3:09:32] Stígamóta, vitundar [3:09:34] og fleiri aðila, [3:09:36] sko, sem fjalla um það bara, [3:09:38] þú veist, kirkjur eru hættulegar, [3:09:40] þú veist, og það eru [3:09:42] hverjar konur drepnar. [3:09:44] Þetta er fyrsta dánarásókn ungra karla, sko. [3:09:46] Þær eru drepnar með kirkjuskotkt. [3:09:48] En svo ég svara því, í sérná, [3:09:52] því sem voru talin, mér finnst þetta mjög áhugavert. [3:09:54] Fyrsta borðum mitt sem feminista [3:09:56] er að [3:09:58] konur fái að njóta [3:10:00] sín algjörlega á einu [3:10:02] forsendum, [3:10:04] og ef að [3:10:06] kona upplifir eðli [3:10:08] í sér, [3:10:10] og ég myndi sko tala um [3:10:12] þá bara eðli hjá einstaklingnum, [3:10:14] konunni, en ekki þetta gildi [3:10:16] ekki yfir allar konur, bara eins og [3:10:18] eðli í manneskjum, skiluru mig, eða eitthvað, heldur bara [3:10:22] að þá finnst mér bara [3:10:24] það vera fullkomin [3:10:26] frelsi til þess að, og þá bara verða virðing [3:10:28] fyrir því, [3:10:30] algjörlega. [3:10:32] Og því [3:10:34] ég er aðeins að lesa mig [3:10:36] til um þetta [3:10:38] og hvað er að gerast í [3:10:40] örmlöndum varandi þetta, [3:10:42] að þar er [3:10:44] umræðan svolítið um að [3:10:46] konur eru búin að vera [3:10:48] að þyngja sig inn [3:10:50] í fæðraveldi á vinnumarkaði, [3:10:52] sem er annað aðra á köllum. [3:10:54] Fitta inn í [3:10:56] kerfi, sem er mjög karllægt, [3:10:58] og [3:11:00] þeir eru kannski að segja, býtu, [3:11:02] hverjir er ég, ef ég fer ekki þessa [3:11:04] hefðbundna leið? [3:11:06] Ef ég, þú veist, bara hlusta inn á við [3:11:08] og er í tengingu [3:11:10] við mig og náttúruna, [3:11:12] og svona [3:11:14] það flæði sem kemur. [3:11:16] Og við vitum að það er sko, [3:11:20] við tölum stundum um þegar ekkjast eins og okkar [3:11:22] reystast, og við fáum löngun [3:11:24] til þess að fara að eiga börn, eitthvað svona. [3:11:26] Það er svolítið hluti af þessu. [3:11:28] Mér finnst bara [3:11:30] að konur eiga algjörlega [3:11:32] að hafa fullt frelsi og virðingu [3:11:34] og samþykki að lifa [3:11:36] lífi sínu svona, að sjálfsögðum [3:11:38] eða annað, bara algjörlega frjálst. [3:11:40] Og það er ekkert eitthvað neinn, [3:11:42] þú veist, [3:11:44] sko, feminismi er þetta bara reystast, [3:11:46] stórt og snýst um kvenfrelsi í grunninn, [3:11:48] og ef það er ekki kvenfrelsi [3:11:50] að fá að vera í tengslum [3:11:52] við eigin [3:11:54] sko eðli, eigin áhuga [3:11:56] og hjartatengingu við [3:11:58] sko náttúruna, [3:12:00] þá veitir nú bara ekki hvað. [3:12:02] Þannig að mér finnst eitthvað neinn [3:12:04] en höfin til að fara í umræðuna, [3:12:06] hvernig ætli samfélag okkar [3:12:08] væri, eða hefði [3:12:10] upphaflega verið hannað [3:12:12] af konum? Já, sko, nákvæmlega. [3:12:14] Mér finnst þetta geggjuð spurning, sko, [3:12:16] því að það væri bara allt öðru vísi. [3:12:18] Já, það væri, sko, vinnumarkaðurinn [3:12:20] væri ekki að stjórna öllu heldur heimilið. [3:12:22] Akkurat, akkurat. [3:12:24] Sem að væri í kringum fjölskyldur. [3:12:26] Og hugsað, sko, hvernig heldur að launamál væri [3:12:28] hjá leikskólakennurum, kennurum og [3:12:30] hjúkrunarfræðingum, og þessum hérna. [3:12:32] Nei, skilurðu? Það væri bara, [3:12:34] heimilið væri, sko, bara mjög ógeðslegt. [3:12:36] Það væri engin stríð. [3:12:38] Akkurat, það væri bara. [3:12:40] Við færum í fílu, og svo myndum við bara [3:12:42] tala saman. [3:12:46] En við myndum ekki fara að drepa okkur öðru, nei. [3:12:48] Og við myndum alveg örugglega ekki [3:12:50] senda syni okkar til þess að drepa. [3:12:54] Og það eru til svona mæraveldi, [3:12:56] þar sem að er, hérna, [3:12:58] eitthvað ótrúlega fallegt í gangi. [3:13:00] Algjörlega, algjörlega. En svo myndi núna einhver segja [3:13:02] svona, já, góta meir, hún, og eitthvað. [3:13:04] En sko, þú veist, og svo [3:13:06] þau eru náttúrulega til, hvern týpur, sem hafa [3:13:08] auðvitað verið, líka bara kannski [3:13:10] verið að glíma við mjög [3:13:12] erfið aðstæður og kannski ekki fengið að ráða. [3:13:14] Ég held það, sko. [3:13:16] Mér hefur svolítið áhugavert kollagræðsluleikur [3:13:18] vinkonu mín, og ég var [3:13:20] eitthvað að törfla ræðinu daginn [3:13:22] að bera eitthvað þungt [3:13:24] og eitthvað svona. Og þá sá hann. [3:13:26] Ásti, allir að reyna að vera kall. [3:13:28] Þú veist, líka með [3:13:30] að fyrir að framleiða testosterone, [3:13:32] eða allir að vera svona, hörðu, þú duglegur. [3:13:34] Þetta fannst mér merkilegt. [3:13:36] Já, ok. Þá fór ég að hugsa, [3:13:38] er það það sem hefur gerst? [3:13:40] Til þess að við getum fittað hérna inn, [3:13:42] þá eru við svona [3:13:44] kannski að [3:13:46] ruggla í, kannski, [3:13:48] náttúrulegu kerfi, [3:13:50] þar sem að væri [3:13:52] meiri mýkt. [3:13:54] Og við leiðum, [3:13:56] já, okkur kannski, [3:13:58] þú veist. Og hérna, einhverju [3:14:00] náttúrulega að segja, sko, að [3:14:02] vinnumarkaðurinn, þessi [3:14:04] áttatíma dagvinna, [3:14:06] hún er svona [3:14:08] í svona [3:14:10] flútti við hvernig karlmenn [3:14:12] fara í gegnum daglega [3:14:14] svona ferla, [3:14:16] á meðan konur eru kannski með 28 daga, [3:14:18] þú veist, svipla. [3:14:20] Hann er bara, [3:14:22] gaman að vera. [3:14:24] Ég veit ég [3:14:26] að hérna, við minni er alltaf karl eða karllegt. [3:14:30] Það er bara þannig. [3:14:32] Og við erum alltaf frávik. [3:14:34] Við erum alltaf hérna undan [3:14:36] tekningin, en ég held, sko, að því hún nefnir þarna, [3:14:38] og við erum ennþá að reyna [3:14:40] að vinna því að fá að vera með [3:14:42] í karlheiminum, [3:14:44] í rauninni. [3:14:46] og það var reytunum að inn hann að einhver leita. [3:14:48] því við vorum að ræða það á þann. [3:14:50] að inn á vinnumarkaðinu með. [3:14:52] aukinni hlutdeild kvenna. [3:14:54] í leiðandi hlutverkum. [3:14:56] að þá erum við að sjá þessar konur. [3:14:58] innleiða svona ákveðna. [3:15:00] kvennsku. [3:15:02] myndi ég segja. [3:15:04] eftir því sem ég fæ best sé. [3:15:06] mér finnst mjög gaman að sjá. [3:15:08] þrjárfónustu konur. [3:15:10] í ríkistjórninni. [3:15:12] einhvern veginn upplifi ég. [3:15:14] einhverja. [3:15:16] nærandi. [3:15:18] eitthvað traust sem að byggir á. [3:15:20] einhverju kvennsku, mín túlkun. [3:15:22] mér finnst líka að sjá. [3:15:24] biskupinn okkar. [3:15:26] sko, hún bjóðir. [3:15:28] sko, hún bjóðir. [3:15:30] hérna. [3:15:32] kvennsku í. [3:15:34] viðurkenningu á. [3:15:36] hérna, á fjölbreytileikunum. [3:15:38] og einhvern veginn hefur gert það ósalega fallega. [3:15:40] finnst mér og ég ætla að tengja það. [3:15:42] við pini kvennsku líka, en. [3:15:44] sko, hafandi sagt þetta, þá vil ég líta ítreka. [3:15:46] það eru þetta margir karlar sem að gera. [3:15:48] margt sem að við. [3:15:50] myndum tengja þarna við. [3:15:52] og sem að halda í heiðri. [3:15:54] miklum. [3:15:56] kvennsku gildum ef við getum kallað það. [3:15:58] mér finnst þetta skemmtilegt orð. [3:16:00] mér finnst þetta aðeinslegt. [3:16:02] kvennsku gildi, mér finnst þetta skemmtilegt. [3:16:04] það er útið, okkur vantar orð þarna. [3:16:06] en við þurfum að sko. [3:16:08] lifta því upp til jafns. [3:16:10] að því að þetta snýst um jafn. [3:16:12] við viljum bara jafnvægi, er það ekki? [3:16:14] við viljum bara jafnvægi. [3:16:16] og ég minna að hugsa, það er mikið. [3:16:18] langt síðan að mátti segja píka. [3:16:20] hugsaðu, hvað er stutt síðan. [3:16:22] við áttum ekki eins og orðið, við líka man okkar. [3:16:24] ég veit það og þetta var. [3:16:26] sko, helvítis píkaðinn, skilja. [3:16:28] þetta var notað á meðan það voru sko höfðingar. [3:16:30] sem voru teppa. [3:16:32] þetta var höfðingin á kannski. [3:16:34] fermingabróðurnum. [3:16:36] bara heiður og stolt. [3:16:38] sko, skauði. [3:16:40] og alls konar flott orð. [3:16:42] það var svona styrkur. [3:16:44] og þetta var. [3:16:46] skömmin, en ekki. [3:16:48] algjörlega. [3:16:50] og bara tíðablóð. [3:16:52] við erum búin að árangri. [3:16:54] við erum búin að árangri. [3:16:56] eða fara aðeins yfir það hérna í lukkinn. [3:16:58] sko, að efla aðeins. [3:17:00] því að það er enn og heilmikið. [3:17:02] og það sem þú ert búinn að vera að gera. [3:17:04] það er að hafa áhrif. [3:17:06] í allar áttir. [3:17:08] já, ég held það, sko. [3:17:10] og margt sem að. [3:17:12] margar að gera. [3:17:14] margt gott, sko. [3:17:16] en ég held að bara það. [3:17:18] að tala svona mikið um þessi mál. [3:17:20] það færir okkur áfram. [3:17:22] að það sé normaliserað. [3:17:24] að tala um jafnréttismál. [3:17:26] og bara eins og alvöru mál, sem þetta auðvitað er. [3:17:28] en var einhvern tíma. [3:17:30] mjög svona. [3:17:32] bara einhverju hverjalöndum. [3:17:34] og loðnar kettlingar. [3:17:36] beiskar og mannaðir. [3:17:38] sem var hérna. [3:17:40] kynseltar. [3:17:42] og beiskar og kettlingar. [3:17:44] sem voru þeimistar. [3:17:46] en hérna, þannig að. [3:17:48] og við höfum náð því að tala um túr. [3:17:50] og þú veist. [3:17:52] að normalisera þessa hluti. [3:17:54] sem við höfum bara burðast með. [3:17:56] hérna einhvern veginn. [3:17:58] í einhverju skammdæmi. [3:18:00] löst. [3:18:02] með því líku álægi á. [3:18:04] tölukerfi okkar. [3:18:06] að þú veist. [3:18:08] og þetta er umræða, kannski, sem að. [3:18:10] þú veist, það er. [3:18:12] bara að maður. [3:18:14] tala um þessa hluti. [3:18:16] og ná því að kynfræðslunni. [3:18:18] er auðvitað að tala um þetta líka. [3:18:20] og mér finnst krakkarnir að vera komnir. [3:18:22] sko á góðan stað í þessu. [3:18:24] mér finnst þú veist. [3:18:26] að bara segja píka og tippi. [3:18:28] og rýða. [3:18:30] og það er kannski líka svona pínur klámkent. [3:18:32] þú veist, enda þar smög. [3:18:34] og þú veist, það er auðvelt að tala um þessa hluti. [3:18:36] þú veist, það verður einhvern veginn. [3:18:38] en hérna, það reyndar gæti verið. [3:18:40] svona, auðvitað, partur af. [3:18:42] þessari kynlíksbyltingu, en klámið eru auðvitað. [3:18:44] hluti af henni, þannig að þú veist. [3:18:46] já, já, já. [3:18:48] og ég er að hugsa um hérna ungmanninn. [3:18:50] sem að sagði við þig. [3:18:52] þú ert að gymnast með mér, klámið. [3:18:54] er það einhver leiti markmið. [3:18:56] að það sé ekki. [3:18:58] verið að nota klám. [3:19:00] já, það er, ég segi. [3:19:02] við krakkarana mína. [3:19:04] ég dæmi ekki fólk sem horfir á klám. [3:19:06] því að ég dæmi ekki nefnendur, punktur. [3:19:08] þú veist, það eru auðvitað ekki mitli dörg. [3:19:10] en og ég veit alveg. [3:19:12] að það horfir allir á klám. [3:19:14] en það sem ég langar til þess að við gerum. [3:19:16] að við skoðum hvað er í klámi. [3:19:18] og eftir að við erum búin að fara. [3:19:20] í gegnum þetta og eiga samtalið um þetta. [3:19:22] að það ákveði þig hvort þetta sé eitthvað sem. [3:19:24] þið viljið halda áfram að gera, eða ekki. [3:19:26] já, þegar þú skilur. [3:19:28] hvernig það er búið til og hvaða áhrif það hefur. [3:19:30] og fjallarinn á þannig. [3:19:32] og við fjörum svolítið í það, hvaða áhrif hefur það á. [3:19:34] bara, þú veist. [3:19:36] hvaða áhrif hefur það á. [3:19:38] strák, sem er 15 ára. [3:19:40] eða 16 ára, segjum það. [3:19:42] og hann er búinn að horfa á klám frá því að hann var. [3:19:44] 9 ára, og þeir byrja nú sumir fyrr. [3:19:46] og hefur kannski ekki verið. [3:19:48] með annarri manneskju kynferðislega. [3:19:50] hvað heldur hann langar til þess að gera í kynlífunni? [3:19:52] hvað örvar hann? [3:19:54] þú veist. [3:19:56] Þeir eru nú að byrja að tala um þetta sjálfir. [3:19:58] strákarnir, sko að þetta sé skaðlegt. [3:20:00] fyrir þau, og þeir séu hérna. [3:20:02] hægtur um að. [3:20:04] þeir geti ekki átt. [3:20:06] eðlilegt samlíf með konu ef að. [3:20:08] þeir eru. [3:20:10] hérna að nýta sér klám. [3:20:12] Já, og þeir hafa sagt mér, sko. [3:20:14] fleiri en einn hefur sagt. [3:20:16] hópnum hérna frá. [3:20:18] meðferð. [3:20:20] við klámfíkn, sem þeir hafa verið í. [3:20:22] og þú veist. [3:20:24] sem alltaf bara sprengir á mér hausinn. [3:20:26] sko, hvað, ímyndaðið, höfur ekki. [3:20:28] sem þarf að segja að þetta hefur verið fram á mann hóp. [3:20:30] Já. [3:20:32] og ég hef líka verið með strák, sem maður sagði. [3:20:34] frá sko kynferðisáreiti, sem maður var fyrir. [3:20:36] og náttúrulega. [3:20:38] miklu fleiri dæmi um stelpur, sem maður. [3:20:40] hafa sagt frá, en hérna. [3:20:42] bara því að við erum að tala um svona dæmi. [3:20:44] af nemendum, sko, sem að. [3:20:46] hafa. [3:20:48] hérna, eitthvað neinn stigið upp. [3:20:50] og. [3:20:52] á. [3:20:54] töfrandi hátt, sko, á miklum styrk. [3:20:56] og hérna. [3:20:58] og einhvern veginn seglu. [3:21:00] Já, frábært. [3:21:02] einhver svona. [3:21:04] skilaboð sem við. [3:21:06] getum sent hérna út, sem að væru. [3:21:08] að þetta er góðs. [3:21:10] Já, mér langar að senda. [3:21:12] skilaboð hérna út. [3:21:14] mér langar að segja við ráðafólk og. [3:21:16] þingfólk. [3:21:18] almenning. [3:21:20] kynjafræðin gerir. [3:21:22] allt fyrir nemendur, og ekkert. [3:21:24] gegn þeim. Það er bara gott. [3:21:26] að fara í gegnum þessa fræðslu. [3:21:28] mikilvægt valdabandi. [3:21:30] að tengja við sjálfan sig. [3:21:32] og ég bið fólkið. [3:21:34] að kynna sér málin. [3:21:36] áður en það hérna. [3:21:38] tjáir skoðun sína um hvað kynjafræði er. [3:21:40] Ok, við verðum að. [3:21:42] gefa okkur nokkrar mínútur í þetta. Ég heyri að þetta er. [3:21:44] stórt mál. Er. [3:21:46] virkilega einhver andstaða? [3:21:48] Já, það er bara. [3:21:50] andstaða við kynjafræði. [3:21:52] í ákveðnum stjórnmálaflokkum. [3:21:54] Já, já. [3:21:56] og hérna. [3:21:58] og það er. [3:22:00] sko, ég hef ekki heyrt. [3:22:02] eina setningu sem er rétt. [3:22:04] ályktun. [3:22:06] um þetta fag. [3:22:08] Því ég ætla ekki að segja. [3:22:10] fræðigreina, því þetta er þetta fag í. [3:22:12] framhaldsskóla, sem byggir þetta. [3:22:14] á fræðigreinin, en byggir líka bara. [3:22:16] á raunveruleika ungmennanna okkar. [3:22:18] og hérna. [3:22:20] og þetta er sko, þetta er náttúrulega. [3:22:22] partur af þessu bakslægi, sem við erum svolítið að tala. [3:22:24] um, að því að þessi sami stjórnmálaflokkur. [3:22:26] koma út í hins vegar fánanum í skólunum. [3:22:28] og sem er einhver. [3:22:30] sko, besta leiðin til þess að sína. [3:22:32] stuðning við krakkana. [3:22:34] sem eru að berjast við sjálfa. [3:22:36] sig og hver. [3:22:38] þau eru og finna út. [3:22:40] einhvern veginn. [3:22:42] hver þau eru. [3:22:44] Ég er að spója, er ástæða að gefa þeim. [3:22:46] aðiklik bara yfir höfð. [3:22:48] þessum sjónarmiðum. [3:22:50] á ekki bara sleppa þeim? Talar um það hér á. [3:22:52] allstaðar? [3:22:54] Sko, það er spurning hvort að, ég hef alveg. [3:22:56] séð þetta líka, á að gefa þessu súrefni? [3:22:58] á að reyna að kefa þetta, en ég held að við. [3:23:00] verðum að svara þessu. Ég held að við. [3:23:02] getum ekkert neina ekki að því, þetta er orðið. [3:23:04] svo hávað og útbreytt. [3:23:06] og þessir stjórnmálflokkar. [3:23:08] eru að nota samfélagsmiðla. [3:23:10] og herja á ungmennin okkar. [3:23:12] og sérstaklega strákana okkar. [3:23:14] Og verður þú vörð við þetta? Algjörlega. [3:23:16] Algjörlega, því miður, sko. [3:23:18] og þetta er bara. [3:23:20] þetta er bara ósanngjarnt gagnvart. [3:23:22] strákunum okkar. [3:23:24] og þetta er betur skilið. [3:23:26] þetta er miklu betur skilið heldur en. [3:23:28] að verða fyrir svona árásum. [3:23:30] og einhvern veginn svona. [3:23:32] neikvæðum. [3:23:34] neikvæðum. [3:23:36] neikvæðum skilaboðum. [3:23:38] og árásum og bara blekkingum. [3:23:40] Og er þá. [3:23:42] ráð kannski að. [3:23:44] gera meira jákvætt á móti? [3:23:46] er það, er það ekki það sem þú. [3:23:48] stáður leggja til? En svo þú ert að ljá mér hér í dag. [3:23:50] að þú veist. [3:23:52] einhvern veginn segja frá því hvað við erum að gera. [3:23:54] að hérna. [3:23:56] og hvað við viljum og hvað er markmiðið okkar. [3:23:58] Ok, eitt höfruspóti hérna. [3:24:00] sem þú fær. [3:24:02] hvað myndir þið gera? [3:24:04] hvað þyrfti til þess að það væri því. [3:24:06] svona. [3:24:08] virkilega. [3:24:10] góður mótburður. [3:24:12] Já, sko, að. [3:24:14] kennarar myndu. [3:24:16] í samtakamætti sínum. [3:24:18] rýsa upp. [3:24:20] og gera þetta. [3:24:22] gera þetta af einhverjum. [3:24:24] stór máli. [3:24:26] í grunnskólunum. [3:24:28] og leikskólunum. [3:24:30] bara í grunnskólunum og leikskólunum, á öllum skólastigum. [3:24:32] já, bara þjálfum. [3:24:34] þjálfun fyrir kennara. [3:24:36] og innleiða þetta bara af krafti. [3:24:38] að allir kennarar. [3:24:40] séu þó með þessa meðvitund. [3:24:42] um að við ætlum ekki að. [3:24:44] bæla stráka. [3:24:46] og segja þeim að vera harðir og kaldir. [3:24:48] og. [3:24:50] þannig að það sé bara. [3:24:52] þú veist, meðvitund. [3:24:54] um það að bjóða. [3:24:56] þeim að vera þau sjálf. [3:24:58] algjörlega, og fara inn. [3:25:00] og skoða sjálfan sig. [3:25:02] og vera í tengslum við sjálfan sig. [3:25:04] og líðan sína. [3:25:06] og einhvern veginn til þess að. [3:25:08] þeim bara líði betur og eigi farsælt líf. [3:25:10] með sjálfum sér og öðrum. [3:25:12] Já, og þetta verður ekki líka. [3:25:14] við um foreldra, að þeir geti verið. [3:25:16] þar. [3:25:18] hann oftast, sem við erum að kljásti. [3:25:20] að við sem að. [3:25:22] ólust ekki upp við þetta. [3:25:24] þú veist, einhvern, stundum er auðvitað með að vera. [3:25:26] tilfinningarlega. [3:25:28] veita þessa tilfinningarlegu nálægð. [3:25:30] og rými. [3:25:32] Akkurat, ég held líka, sko, að. [3:25:34] margir kannski feður. [3:25:36] hafa áhyggjur af því að. [3:25:38] sen, er þeir að verða einhvern veginn undir í lífinu. [3:25:40] ef að þeir verða tilfinningaríkir. [3:25:42] ef að þeir fara að tala mikið um tilfinningar. [3:25:44] að þeir loki ekki bara á þetta einhvern veginn. [3:25:46] og sína hörku. [3:25:48] að það sé styrkurinn, en styrkurinn er ekki hörka. [3:25:50] styrkurinn er að vera í tengslum. [3:25:52] með sjálfan sig og líða vel. [3:25:54] Þetta er náttúrulega bara allar rannsóknir sínar. [3:25:56] bara vitnað í brenni brán. [3:25:58] Bara, þú veist, [3:26:00] styrkurinn er í auðmýktinni. [3:26:02] Og ég meina, ný dáfinnistar segja það bara að þeir [3:26:04] kelli sér ykkur lífa af. [3:26:08] Þannig að við erum [3:26:10] alveg, já, það er margt sem styður þetta. [3:26:12] Algjörlega, öll vísindi. [3:26:14] Öll vísindi, já. [3:26:16] Og hérna, og það fæðist [3:26:18] engin vondur, við viljum bara, þú veist, [3:26:20] við viljum bara vera góð, og við viljum bara [3:26:22] njóta okkar, og hérna [3:26:24] og gera vel. [3:26:26] Þetta er nú reyndar góð lókar, það eru [3:26:28] í rauninni allir, bara hérna [3:26:30] í leita ást og samþykki. [3:26:32] Akkurát, nákvæmlega. [3:26:34] Heyrðu, frábært. [3:26:36] Þú ert allavega nægilega þittamörkum [3:26:38] og þakka þér kærlega fyrir þitt [3:26:40] framlag og [3:26:42] takk fyrir spjallið. [3:26:44] Og hérna, handa við hodnið [3:26:46] að við fannst efni. [3:26:48] Ég heiti Kristinn Sigmundsson [3:26:50] og styð samstöðina. [3:26:52] Samstöðin er óháð sjónvarpsstöð sem [3:26:54] fjallar um þjóðfélagsmál á vandaðan [3:26:56] og yfirvegaðan hátt. [3:26:58] Ég skor á ykkur [3:27:00] að styðja með því að gerast áskrifendur. [3:27:02] Samstöðin [3:27:04] er ómissandi. [3:27:12] Heyrðu, það er að [3:27:14] koma út bækur núna, það er kannski ekki beint [3:27:16] þetta er [3:27:18] dættin bækur. [3:27:20] Við vorum reyndum á það í síðustu viku [3:27:22] við Guðna Tjá, sem var að gefa út bók um [3:27:24] landhelgisstríðin, deiluna. [3:27:26] En nú ætlum við að [3:27:30] fá Sværi Jakobsson eitthvað [3:27:32] sem var að gefa út bók sem heitir Skatland. [3:27:34] Valdastjórn á Íslandi [3:27:36] 1281 til 1551. [3:27:38] Þú gafst út bók [3:27:40] ekkert fyrir svo löngu síðan [3:27:42] sem var um [3:27:44] tímabilið undan þessu [3:27:46] eftir að endurskriða Íslandsfjöru. [3:27:48] Já, að sumuleyti. [3:27:50] Það er alveg rétt að þessi bók kemur [3:27:52] í beinu framhaldi af bók sem ég [3:27:54] kom út fyrir tíu árum, hét Öðnaróðar [3:27:56] og fjallaði um [3:27:58] aðdraganda Sturlungaldar [3:28:00] og stjórnmálin þar [3:28:02] og hvernig Ísland var [3:28:04] hluti af ríki í Norðurlandakonungs. [3:28:06] Þannig að það er svona aðalefni [3:28:08] þeirrar bókar. [3:28:10] Og eiginlega þegar henni líkur [3:28:12] þá hefur komið á nýtt kerfi á Íslandi [3:28:14] sem er ríkisvaldið. [3:28:16] Og það er mikilvægt að hafa í huga að það var ekki [3:28:18] til ríkisvald á Íslandi [3:28:20] á 12. og 13. öld, og það er auðvitað sem er [3:28:22] sérstakt við þetta tímabil að það er svona [3:28:24] samfélag sem þarf að einhvern veginn að [3:28:28] leysa málin annars. [3:28:30] Menn hafa haft mikinn áhuga á íslensku samfélagi [3:28:32] á miðöldum út af þessu, meðan það fyrir [3:28:34] alls ykkur menn, sko. En auðvitað [3:28:36] að Ísland er ekki gott dæmi um [3:28:38] hvernig gengur að vera án ríkisvalds [3:28:40] því að það endar með ósköpum, [3:28:42] Sturlungaöld, og [3:28:44] svona vald fer að [3:28:46] safnast á færri hendur. [3:28:48] Íslendingar kjósa [3:28:50] svo að ganga til undir [3:28:52] ríki Norðurlandakonungs eða að valda stéttina [3:28:54] á Íslandi. Það ákveður það. [3:28:56] Og það sem mér fannst [3:28:58] áhugavert þar er að [3:29:00] um leið og menn eru að ganga [3:29:02] undir ríki Norðurlandakonungs, þá breytist það ríki [3:29:04] þannig að upphaflega [3:29:06] snýst þetta bara um að menn eru að viðurkenna [3:29:10] Norðurlandakonung sem þjóðhöfðingja [3:29:12] eða yfirvald, síðan [3:29:14] bætast við skattar [3:29:16] og nýtt form á skattgreiðslum [3:29:18] sem eru svona árlegar skattgreiðslur [3:29:20] sem eru alveg glæn nýtt fyrirbæri í Norri á þessum tíma. [3:29:22] Þannig að það kemur eiginlega strax [3:29:24] í ljós svona við [3:29:26] fyrstu drög gamla sáttmála [3:29:28] að ríki sem Íslendingar eru að ganga í [3:29:30] er allt öðruvísi ríki en þeir kannski höfðu haldið. [3:29:32] Og íslensku höfðingarnir [3:29:34] og þeir sem eru svona [3:29:36] frægastir af þeim eins og Þorður Kakali [3:29:38] og Gíðsur Þorvaldsson, [3:29:40] þeir gerðu líklega ráð fyrir að stjórna [3:29:42] Íslandi sem svona sjálfstæðir [3:29:44] jarlar. [3:29:46] Norðurlandakonungur hefur alltaf aðra hugmynd um það. [3:29:48] Og í þeirri bók [3:29:50] lít ég svo á að þróuninni [3:29:52] ljúki árið 1281 þegar samþykkt er [3:29:54] ný lögbók fyrir Ísland. [3:29:56] Og mér finnst að ég kannski [3:29:58] ekki á því að þessi lögbók er [3:30:00] það nýjasta nýja [3:30:02] í evrópskri sögu á þessum tíma. [3:30:04] Því að almennt í evrópskum konungsríkjum [3:30:06] voru ekkert einn lög [3:30:08] fyrir ríkið, heldur voru skiptu [3:30:10] ríkin í mörg lagaumdæmi. [3:30:12] Norðurlöndin [3:30:14] er eitt af fyrstu konungsríkjunum [3:30:16] sem fara að samræma lögkjöl. [3:30:18] Og... [3:30:20] þessi hugmynd [3:30:22] liggur alltaf í loftinu [3:30:24] og þá eru þetta verið að styrkja einingu ríkisins. [3:30:26] Sömu lög [3:30:28] gilda allstaðar [3:30:30] og konungar höfðu svona komið að [3:30:32] endurskoðun lögbóka eins og t.d. Danakonungar. [3:30:34] En það eru samt lögbækur [3:30:36] fyrir sérstaka landsluta. [3:30:38] Þannig að t.d. [3:30:40] Jóskulögin, konungur kemur [3:30:42] að því að endurskoða þau, en þau eru samt bara fyrir Jólland. [3:30:44] Og [3:30:46] Norðurlandakonungurinn, sem við köllum Lagabætir, [3:30:48] Magnús Lagabætir, hann vill ganga [3:30:50] skrifa lengra. [3:30:52] Og það er svona sagt að það séu bara tvö konungsríki [3:30:54] sem voru komin lengra; það voru Sigilei [3:30:56] og Kastilja. [3:30:58] Og það er auðvitað áhugavert að [3:31:00] hvort tveggja konungsríkja sé til í dag [3:31:02] sem sjálfstætt ríki, [3:31:04] og þá voru Norðurlandamenn á Sigilei [3:31:06] en ekki í Kastilju. [3:31:08] Já, en sko, Hákur Norðurlandakonungur [3:31:10] hafði samt heilmikið tengsl við Kastilju [3:31:12] og spænsku konungsríkin. [3:31:14] Þannig að þessi hugmynd kemur kannski líka [3:31:16] að einhverju leiti þaðan [3:31:18] og Magnús Lagabætir byrjar á þessu starfi [3:31:20] og gengur svona misvegjald. [3:31:22] En það sem er áhugavert er að [3:31:24] því að það kemur á Íslandi, [3:31:26] þá stýgur hann eiginlega skriða tilbaka. [3:31:28] Þannig að Jónsbók, lögbókin sem [3:31:30] svona er endapunktur þessarar [3:31:32] þróunar, er á stopni [3:31:34] til byggt á lögum Lóreiks. [3:31:36] En eru ekki reyn norsk lög? [3:31:38] Nei, vegna þess að íslenski [3:31:40] lögfræðingurinn fær að bæta inn í [3:31:42] bókina alls konar gömlum ákvæðum úr [3:31:44] grákassalögunum. [3:31:46] Og stundum er talað um einhver lög [3:31:48] í norsku lögbók, gamla [3:31:50] fornvenjur réttur Íslendinga. [3:31:52] Og stundum er [3:31:54] hvað er lögur [3:31:56] og öðruvísi á Íslandi heldur en [3:31:58] í Nóri? Já, sko, grákassalögin eru allt [3:32:00] öðruvísi en norska lögbókin. [3:32:02] Það er svona, að þú takir á [3:32:04] ef þetta tilvik kemur upp [3:32:06] hvað þá að gera. [3:32:08] Og það er í rauninni það sem er [3:32:10] en að öllveiti, það er ekkert ósamræmi milli [3:32:12] Þannig að lögin eru þau sömu, bara framsýnin er öðruvísi. [3:32:14] Já, sko, það má segja að [3:32:16] Jónsbók sé að stopni til eins og [3:32:18] norska lögbókin, nefna bara [3:32:20] miklu ítarlegri, hún er miklu stærri. [3:32:22] Útgáfa þess miklu stærra hlutfall inn sem hljóma bara alveg eins og gömlu lögin. [3:32:24] Og hugmyndin er greinlega sú að [3:32:28] Íslendingar verði miklu sáttari við þetta. [3:32:30] Þeir voru vanir þessu [3:32:32] og sömu lög var þessi nýja lögbók, þetta bara [3:32:34] eitthvað sem þeir hefðu ekki búist við. [3:32:36] Engustu til Norðurlandakonungs, bara nokkrum áratugum síðar [3:32:38] þurfa þær skinn til að breyta [3:32:40] allri lögkjöf. [3:32:42] Þannig að hér, og Íslendingar held ég að hafi gert [3:32:44] ráð fyrir því að breyta bara lögunum um [3:32:46] stjórnkerfið [3:32:48] til að koma Norðurlandakonungi inn í lögin [3:32:50] og það stendur í [3:32:52] gamla sáttmála, elstu gerðinni, [3:32:54] ef við trúum á það skal [3:32:56] konungur ætla að láta okkur ná fríði [3:32:58] og íslenskum lögum. [3:33:00] Og það er þetta, svo hugmynd að hans sé velgengni [3:33:02] laganna. [3:33:04] Þannig að hérna, svo að [3:33:06] það sem ég er að æða... [3:33:08] Það var nefnilega brannstæð á Íslandi við [3:33:10] hversu langt... Já, það var nefnilega törum brannstæð. [3:33:12] Fyrsta lagi gekk mjög seint að lög taka [3:33:14] fyrir lögbókina sem hefur kvæðið hjartasamfundum. [3:33:16] Það tók þrjú ár [3:33:18] og hvað var á Jónsbók [3:33:20] þá var henni bara lögð fram og sagt [3:33:22] bara samþykkt án breytinga. [3:33:24] Og það er hirðmaður [3:33:26] loðinn leppur [3:33:28] sem segir bara beinin þess að konungur [3:33:30] hefur löggefald. [3:33:32] Og það sem Íslendingar átt að gera [3:33:34] ef þeir eru að vera óánægðir með eitthvað, [3:33:36] þá áttu þeir að skrifa konungi [3:33:38] og þá gefur hann út svo kallaðar réttarbætur [3:33:40] sem tekur tillit til [3:33:42] aðstæðna þeirra. [3:33:44] En þar með er konungur ekki að framleiða nein löggefald. [3:33:46] En þetta er eins og bók 35. [3:33:48] Já, þetta má auðvitað líka við [3:33:50] alls konar, og svona. [3:33:52] Hér er verið að gefa eftir [3:33:54] hann hlut, og þetta er svona [3:33:56] gamalt umræðarni meðal [3:33:58] sagfræðinga, er svo að þetta er hverjir [3:34:00] höfðu löggefald. Og Íslendingar hafa auðvitað [3:34:02] heilmikið áhrif á löggef. [3:34:04] En fútur konungsfansins lögði mikla áherslu [3:34:06] á að [3:34:08] lögin kæmu frá konungi. [3:34:10] En það er leiðin fyrir Íslendinga til þess að breyta lögunum [3:34:12] ef það var að hafa áhrif á konung sem að breyta lögunum. [3:34:14] Það er upphaf bænarskjálana, [3:34:16] sem Íslendingar nota mjög mikið. [3:34:18] Í samskiptum við konung. [3:34:20] En í, sem sagt, [3:34:22] sagan er auðvitað ekki búin. [3:34:24] Og það sem ég fannst áhugavert að gera núna, [3:34:26] auðvitað að halda einhver liti áfram [3:34:28] með að skrifa um Íslandsvögunar, en líka að segja [3:34:30] hvernig virkar ríkisvaldið á Íslandi. [3:34:32] Og það sem [3:34:34] er áhugavert við þetta [3:34:36] nýja ríkisvaldið, þetta er algjörð Lámassríki. [3:34:38] Það eru örfáir embættismenn. [3:34:40] Ég vil halda því fram að [3:34:42] fjórtundöld, hafi ég verið bara [3:34:44] innan við tíu. [3:34:46] Kannski mestalagi [3:34:48] fjórir síslumenn, tveir lögmenn, [3:34:50] tíu opinberir starfsmenn. [3:34:52] Já, mjög fáir opinberir starfsmenn. [3:34:54] Þannig að maður getur svona, sem sagt, [3:34:56] ef maður frýfast af Íslandi [3:34:58] á fyrri hutta miðalda sem svona frjálsingjasamfélagi, [3:35:00] þá er ekki allt búið þó að við séum að gera því hutta [3:35:02] af ríkisvaldi. Þetta er áfram [3:35:04] mjög mikið Lámassríki. [3:35:06] En það er ekki eins og að vera það sem er kallað næturvarðaríki, [3:35:08] ný frjálsingar. [3:35:10] Næturvarðaríki. [3:35:12] Það er samt sem að [3:35:14] menn sem fara með fókétavald. [3:35:16] Já, sko næturvarðaríki, [3:35:18] hugmyndin kemur jáfnvel enn síðar. [3:35:20] Og ekki einu sinni þeir sem tala um það [3:35:22] gera ráð fyrir veikuðu ríkisvaldi [3:35:24] hefur verið á Íslandi á 14. öld, [3:35:26] svo fer það nú að eblast. [3:35:28] Og það er það sem ég reyndar að tala um [3:35:30] í þessari bók, er að [3:35:32] mann hafa kannski ekki [3:35:34] átt að segja á því að ríkisvaldið [3:35:36] eblast til dæmis á 15. öld, [3:35:38] sem er oft lítið á hana sem öld [3:35:40] þar sem ríkisvaldið er veikt. [3:35:42] Og það var það í sumum málum en alls ekki öðrum. [3:35:44] Það er svona [3:35:46] að færast í aukana [3:35:48] eftir því sem álið. [3:35:50] Þannig að mér finnst þetta saga sem er mjög [3:35:52] mikilvægt að segja [3:35:54] og líka eiginlega [3:35:56] hver var afstaða Íslendinga [3:35:58] til þessa ríkisvald. [3:36:00] Og hvernig [3:36:02] heldum við enn íslenskum hagsmunum [3:36:04] á lofti innan þessa [3:36:06] ríkisvalds. Þetta tengir [3:36:08] hver var afstaða Íslendinga til ríkisvaldsins. [3:36:10] Stundum finnst manni að Íslendingar [3:36:12] séu með einhvað afstöðu til [3:36:14] ríkisvaldsins, heldur þetta með Skandinavíu. [3:36:16] Já, sko, Íslendingar eru auðvitað hitt vanir ríkisfaldi. [3:36:18] Og það passar eiginlega ekki á Ísland að segja við... [3:36:20] "Við sögum þetta við ríkið." [3:36:22] En ég vissi að þú gætir eiginlega sagt það í síðuna. [3:36:24] Já, sko, það er auðvitað sem er áhvart. [3:36:26] Og sagan og fortíðin... [3:36:28] Og oft, einmitt, fjarlægð fortíðin er ástæða þess að samfélög eru eins og þau eru nú á dögum. [3:36:30] Og þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við... [3:36:32] tekjum fortíðina. [3:36:34] Og Íslendingar, sko, það sem að mótar... [3:36:36] hérna samtímann, svo saga sem mótar samtímann... [3:36:38] getur verið bara góðsagan, en ekki hinn rétta saga sem þú ert að reyna að draga fram. [3:36:40] Sumuleiti, bæði góðsagnir. [3:36:42] Þess vegna er mjög mikilvægt að vita hvað gerðist í raun og veru. [3:36:44] Og það breyti hugmyndum okkar um söguna. [3:36:46] Að því að hitt er bara svo sterkt, og hitt er svo grafið inn í vitund okkar. [3:36:48] Það er eiginlega verkefni sagnfræðinga að halda á lofti fortíðinni og gefa... [3:36:50] trúverðuga umfjöllun að fortíðin er góðsaga. [3:36:52] Við vitum ekki hvernig fortíðin var á þetta leiti. [3:36:54] Það er ekkert hægt að endurskapa fortíðina, en það er hægt að setja fram... [3:36:56] betri tilgátur, betri kenningar um hvernig hún var. [3:36:58] Og það gerum við á grundvelli... [3:37:00] við höfum þær og gagna. [3:37:02] Henni getur ekki verið að góðsa, henni lifi bara sjálfstæðu lífi. [3:37:04] Þú heldur, hún auðvitað áfram að lifa sínu lífi. [3:37:06] Þú nærið ekki að hugga í henni með þessu. [3:37:08] Jú, öllum sagnfræðingum er stemt gegn góðsögum, held ég. [3:37:10] Ég held að annars getum við bara sleppt í að skrifa um sagnfræði. [3:37:12] Ef henni er ekki í raun og veru að reyna að afbyggja einhverjar góðsagnir. [3:37:14] Þannig að þetta er látið stjórnmálafólkinu, sem okkur finnst ekki í samræmi við nýjustu gögn. [3:37:16] Og þetta er, til að mynda, þetta... [3:37:18] tímastimpill, ég er að skrifa um, það hefur ekki verið mjög lengi... [3:37:20] samið um þessar sögur. [3:37:22] Og af því að við Íslendingar köllum okkur oft söguþjóðina, [3:37:24] og segjum við höfum áhuga á sögu, [3:37:26] og þetta er ein af góðsögnunum sem þú ert að minnast á. [3:37:28] Vegna þess að þegar kemur að þjóðsögum Íslandsögu, [3:37:30] þá erum við eins og hráefnisframleiðendur. [3:37:32] Við erum að varðveita handritin, [3:37:34] við erum að gefa út frumheimildir. [3:37:36] En svo, þegar kemur að því að vinna úr þessu, segja söguna, [3:37:38] þá látum við oft öðrum eftir að gera það. [3:37:40] Eitt af því sem ég er að nýta í þessari sögu er til að minnast, [3:37:42] doktorsins sem gerir eftir erlenda fræðimenn. [3:37:44] Þannig að sko, það sem vantar er að íslenskur almenningur þekki þessa sögu [3:37:46] og að við íslenskir sagnfræðingar... [3:37:48] bæði ákveðum og tökum okkur að okkur að semja sögu sem er engin. [3:37:50] Við hefðum ekki gert það. Ég hef talað við sagnfræðinga, [3:37:52] einmitt verið að töðla yfir því að þeir eru að rannsaka alls konar hluti. [3:37:54] Það sem vantar inn í samtímann er bara 70 blaðsíður rétt um íslensöguna. [3:37:56] Við þurfum náttúrulega að gera meira af því, [3:37:58] og það er ekkert auðvelt. Þá segja sagnfræðingarnir alltaf: [3:38:00] "Nei, það er ekki fyrir okkur, sko." [3:38:02] "Við höfum einhverja rannsóknir. Þetta er eiginlega fyrir rithöfunda eða stjórnmálamenn." [3:38:04] Þetta er gamalt ákvörðunar málefni í sagnfræði. [3:38:06] Þú veist, hver á að stunda miðlunina? [3:38:08] Og svona klassísk umræða, hún er alltaf gömul. [3:38:10] Hún er svona eins og hún var árið 2012, þegar sagnfræðingar rannsökuðu [3:38:12] og sögðu fyrir umrannsóknunum. [3:38:14] Og svo ertu bara einhver annar að miðla þeirri þekkingu út frá því sem sést lesa. [3:38:16] Mjög einstaklega að fræðikenningum okkar. [3:38:18] En miðlarar eru ekki til staðar. [3:38:20] Nei, maður heyrði alveg í stjórnmálunum, [3:38:22] til dæmis, að Ólafur Ragnars Grímsson vitnar svolítið í söguna. [3:38:24] Það er eiginlega eins og hann hefði bara síðast lesið í Jónarsfjöru. [3:38:26] Sérfundur Davíð líka. Ég myndi segja... [3:38:28] Þessa góðsögn, sem kemur út um muninn á þeim, [3:38:30] er eiginlega óbreytt frá því bara... [3:38:32] Ég sjálf held að allir sem tala um söguna [3:38:34] séu að byggja á gömlum þekkingu. [3:38:36] Og ástæðan fyrir því er að við sagnfræðingar höfum ekki gefið út [3:38:38] rétt efni sem er byggt á nýjustu rannsóknum. [3:38:40] Þannig að, sko, það er í sjálfu sér ekkert ofælt að þegar menn eru að... [3:38:42] tala um íslensöguna, þá verði það að tala um... [3:38:44] þá íslensögu sem þeir lærðu í skólanum. [3:38:46] Svo hefur það ekkert breyst. [3:38:48] Og þekkingin er svona mikilvæg að við sagnfræðingar... [3:38:50] tökum að okkur að miðla þessari. [3:38:52] Og mín bók byggir á nýlegri stöðufræðunum. [3:38:54] Engur leiti mínum eigin frumrannsóknum, [3:38:56] en engur leiti því sem aðrir sagnfræðingar hafa að rannsaka og skoða, [3:38:58] og mjög margt sem er hægt að ræða í þessu riti, [3:39:00] sem hefði ekki verið hægt að skrifa um fyrir 60-70 árum. [3:39:02] Þegar svona... [3:39:04] Ég myndi segja nýjustu ritið um þetta tímabil séu kannski 30-40 ára gömul. [3:39:06] Og ritið sem fólk fékk er kannski 60-70 ára gamalt. [3:39:08] Þannig að við erum að segja að það þarf að endurskoða þessa sögu... [3:39:10] og svona út frá einhverjum vísindalegum grunni. [3:39:12] Þar að segja, það sé verið að nota... [3:39:14] það sem sagnfræðingar hafa gert síðustu áratugi. [3:39:16] Og er það þú myndir að baka þessa bók? [3:39:18] Þessi og fyrri bók sé svona, [3:39:20] þetta ertu komin með 600-700 ár. [3:39:22] Og allra þarf það svo að halda áfram. [3:39:24] Já, sko, þegar ég samdi seinustu bók, þá var hún ekki hugsuð sem... [3:39:26] byrjun á einhverjum bókaflokki. [3:39:28] Hins vegar, eins og ég sagði áður, smá að koma máli við mig... [3:39:30] og spurðu hvað gerðist næst. [3:39:32] Og ég var ekkert endilega að plana að skrifa meira en það, [3:39:34] en svo, eftir því sem ég... [3:39:36] Ég er náttúrulega að kenna allt um þetta tímabil, [3:39:38] og ég hef verið þess var, [3:39:40] almennt þekking á þessu tímabili er mjög lítill. [3:39:42] Og hún er einmitt, eins og þú segir... [3:39:44] Hún er oft úrelt, hún er byggð á einhverju sem... [3:39:46] var að læra fyrir löngu síðan, [3:39:48] og það hafa mjög gaglegar rannsóknir verið gerðar sem fólk er ekki að nýta sér. [3:39:50] Þannig að ég er svona... [3:39:52] Tilgangur með þessari bók var sumuleiti að uppfæra skrifum á þessu tímabili, [3:39:54] svona byggt á nýlegri stöðu þekkingar, [3:39:56] og líka ræða svona ákveðin grundvallarhugtök í stjórnmálasögu, [3:39:58] eins og ríkisvald, hvernig bregðast með þessu ríkisvaldi. [3:40:00] Og ef ég má, þá kannski að segja, eins og hver var afstaða Íslendinga til konungsvalds. [3:40:02] Þá þarf maður að hugsa hverjir voru Íslendingar? [3:40:04] Það er ekki öll þjóðin á þessum tíma. [3:40:06] Þessi þjóð er sundurgreind. [3:40:08] Íslendingar hafa aldrei allir sömu hagsmuni að gæta. [3:40:10] Stundum áttar fólk sig á því þegar maður er að halda þjóðaratkvæðagreiðslu, [3:40:12] að fólk skiptir sér í tvo nánast jafnstóra hópa. [3:40:14] Þá auðvitað blastir við að Íslendingar eru ekkert endilega sammála um alla hluti. [3:40:16] En oft búum við við þá góðsögn að það sé eitthvað sem heitir svona íslenskir hagsmunir, [3:40:18] og samstaða um þá. [3:40:20] Já, og leiðin til að ná þeirri samstöðu er að mjög fáir komu á konungtökunum. [3:40:22] Og það má segja um Alþingi á miðöldum, að Alþingi... [3:40:24] sem sat fyrir þennan tíma, var skipt í fjórðunga. [3:40:26] Í raun og veru, Ísland var í fjögur landsluttar, sem komu og dæmdu í fjórðungdómum, [3:40:28] og minn voru mjög mikið hver í sínu... [3:40:30] breytt hérna með innleiðslu konungsvalds. [3:40:32] Þannig að það er einn hópur, lögur rétta, þar sem eru Íslendingar mætast. [3:40:34] En ef maður bara trúir lögunum, þá er miklu færri á Alþingi eftir innleiðslu konungsvalds. [3:40:36] Ég tala alltaf um þetta á mínu fyrirlestri. [3:40:38] Það eru um 500 manna hópur sem mætir á Alþingi. [3:40:40] Þetta er svona, þetta eru auðvitað elíta bændaséttarinnar, en eftir sem áður, [3:40:42] hún er fjölmenn, þetta er svona, hvað má segja... [3:40:44] tíundi hluti bænda sem er pólitískt virkur. [3:40:46] Núna fer þessi tala niður í 84, [3:40:48] og þá eru þeir sem við tölum um þegar við segjum Íslendingar, [3:40:50] það eru þessir lögreglumenn, þeir eru í hinni pólitísku stétt á Íslandi, [3:40:52] og þeir hafa... [3:40:54] það eru auðvitað bændurnir þar. [3:40:56] Væntanlega, þeir áttu að vera lögfróðir, [3:40:58] en þetta er sem sagt, þetta er efstalag bændaséttarinnar. [3:41:00] Ég held að það sé alveg óhætt að segja það, en við vitum þetta ekki mjög mikið um þetta. [3:41:02] Hvernig það var valið? Hvort að það var valið bara út frá auð eða hvort að einhverjir gátu... [3:41:04] hluti með því að þú ættir fróður eða... [3:41:06] Það eru örugglega einhverjir þekkja. [3:41:08] Þeir áttu að þekkja lögin, [3:41:10] en maður sér samt alveg að þegar maður skoðar bara hvað lögregla er að byggja um, [3:41:12] þá er það hagsmunir efstalags samfélagsins. [3:41:14] Og ég get ekki sem dæmi í skaalinu sem á að vera sami... [3:41:16] 1302, þegar Núriðskonungur er svona að breyta stjórnkerfinu, [3:41:18] að þá setja menn fram tvær nýjar kröfur. [3:41:20] Fyrst að leiða móti utan stefnum að konungur sé alltaf að byggja mennum að ferðast utan og hirðina. [3:41:22] Þar sé að menn vilja ekki þessa beinu valdstjórn. [3:41:24] Að Íslendingar, aðeins stjórnendur á Íslendingum, [3:41:26] þurfa alltaf að vera að fara og fá nýjustu línuna frá konungi. [3:41:28] Og þetta eru auðvitað beinu meiri sjálfstjórn. [3:41:30] Að föttur var konungur að ekki bara losna við umstangið, [3:41:32] eða ferðverðlega þessum árum, nokkra mánuði, [3:41:34] en líka bara til að það sé svona... [3:41:36] konungur treysti í sínum önnum heima til að bara stjórna sjálfur. [3:41:38] En svo er líka hin krafan sem mér finnst áhugaverð, [3:41:40] sem er svo að lögumenn og sýslumenn séu íslenskir, [3:41:42] og af þeim ættum sem fornu hafa goðinn uppgefið, [3:41:44] þannig að þetta er ekki hvað Íslendingar eru, [3:41:46] þetta eru fulltrúar gömlu valdastéttarinnar. [3:41:48] Og hún kemur ekki bara fram í þessu skjali, [3:41:50] sem er líka bara umdelt skjali, [3:41:52] heldur kemur hún fram í miklu fleiri skjölum, [3:41:54] að þetta er krafa Alþingis sem er áréttuð aftur og aftur. [3:41:56] Og ég hef rætt þetta í bókinni, [3:41:58] það er oft verið að byggja um íslenska valdsmenn og menn af... [3:42:00] ættum sem hafi sannað sig sem góðir konungsmenn. [3:42:02] Og ég tek nokkur dæmi um þetta, [3:42:04] þetta er svona eitt af stefjunum í bókinni, [3:42:06] að það er ákveðin hagsmunagærsla fyrir þennan hóp, [3:42:08] og vegna þess að hann skilji íslenskar aðstæður, [3:42:10] og sé svona... [3:42:12] og bændur auðvitað, lögreglumenn, ef við segjum að þetta sé stærri hópur [3:42:14] en bara þessir aðstu höfingjar, [3:42:16] þá standa lögreglumenn með þessu. [3:45:44] þeir vilja að fá sína íslensku. [3:45:46] fórst á mín í þessi embæti. [3:45:50] Þetta tímabil í sjálfstæðisbaráttu. [3:45:52] Hún er þannig að [3:45:56] þegar við reyðum okkur sjálf [3:45:58] var þetta hér blómlegt [3:46:00] samfélag, svo mistu við völdin [3:46:02] landsins og þá tók við [3:46:04] svartur tími. Er þetta svartur tími [3:46:06] svo hundan? Nei, mér finnst það nú ekki [3:46:08] og það er líka ákveðin [3:46:10] þögn um þetta tímabil. Fólk þekkir [3:46:12] þessa sögu ekki mjög vel; [3:46:14] mjög fáir Íslendingar geta nefnt [3:46:16] nokkuð sem gerðist á 14. öld [3:46:18] sem dæmi og þetta er eitt af mestu [3:46:20] velstandarskeiðum íslenskrar sögu. [3:46:22] Það er mikið fjölmenni [3:46:24] handritanna sem er að hampa; [3:46:26] þau eru, flestir eru saman [3:46:28] skrifuð á þessum [3:46:30] tíma, og stundum með eldra [3:46:32] efni. Þannig að það er mjög mikið [3:46:34] að gerast á Íslandi á 14. öld, [3:46:36] en við þekkjum ekki mjög vel til, af því að [3:46:38] við höfum ekkert áhugað á þessu. Það er bara [3:46:40] nú er Ísland komið undir Norrískonung svo það er ekkert að gerast [3:46:42] en ég er [3:46:44] að sýna fram á að það hafi ekki verið [3:46:46] þannig. Stundum hefur við [3:46:48] vissulega verið svona rólegt tímabil í [3:46:50] landstjórninni, en mjög oft [3:46:52] eru mikil átaka tímabil og þau [3:46:54] snúast um auðvitað hagsmunagæslu [3:46:56] valdabaráttu innanlands. [3:46:58] Ég tek sem dæmi [3:47:00] eitt frægasta átakamál 14. aldar, [3:47:02] sem er hérna Grundarbardaginn, [3:47:04] og þegar [3:47:06] Jónas frá Hriblu var hér, [3:47:08] þá fann ég að Íslendingar voru að [3:47:10] berjast gegn útlendingi sem hafði verið sendur [3:47:12] til Íslands, útlenskum hýrstjóra. [3:47:14] En þegar atvikið er skoðað [3:47:16] nánar, þá sést að [3:47:18] þessi maður hafði ímislegt tengsl [3:47:20] við Ísland; bróðir hans [3:47:22] hafði verið þarna áður hýrstjóri [3:47:24] og hafði gift inn í helstu völd [3:47:26] á Íslandi. En þeir sem eru að [3:47:28] berjast við hýrstjórann, þá eru norrænir menn; [3:47:30] þeir eru norrænir menn sem vilja ekki að menn [3:47:32] sunnan skifti sér af [3:47:34] stjórn [3:47:36] á Norðurlandi. En svo er það. Já. [3:47:38] Svo að sko, átökin er ekkert endilega [3:47:40] Íslendingar gegn útlendingum, heldur Íslendingar [3:47:42] innbyrðis. Það er náttúrulega eitt sem að hangir [3:47:44] alltaf í hérna [3:47:46] í sögunni, íslensku sögunni; [3:47:52] að það hafi verið íslensk valdastjétt sem að [3:47:54] raunverulega, [3:47:56] þetta [3:47:58] sóttist eftir þeim breytingum sem voru gerðar. [3:48:00] Þannig að með því að [3:48:02] þetta var ekki erlent vald [3:48:04] nema bara í litlu leyti, en langmest [3:48:06] var þetta íslensk valdastjétt sem að móta [3:48:08] það í samfélaginu. Já, já, minna [3:48:10] Norrískonungur hafði aldrei herafla [3:48:12] til að leggja undir sig Ísland. [3:48:14] Þannig að Norrískonungur hefði aldrei geta lagt undir [3:48:16] sig Ísland á 13. öld. Hann gerir það í samvinnu [3:48:18] við íslenska höfðingja og íslenska [3:48:20] bændur. Þetta er svona sameiginleg niðurstaða [3:48:22] og markmiðið með þessu er [3:48:24] ekki bara Ísland verður hluti af [3:48:26] Noregi, heldur að það [3:48:28] komist á ríkisvald, [3:48:30] og það er svona stóra [3:48:32] breytingin sem verður þarna, að [3:48:34] þetta er bara nýtt, algjörlega ný hugsun. [3:48:36] Ég finnst þetta miklu stærri breytingin [3:48:38] að Ísland komist undir erlend yfirvald; í þó svo að þetta sé [3:48:40] stór breyting sjálfu sér, [3:48:42] þá voru henni bara ennþá stærri að það sé eitthvert [3:48:44] ríkisvald og að það séu eitthvert réttarkerfi [3:48:46] og að þetta opinbera [3:48:48] verður til. Ég [3:48:50] er í þessari nýju bók [3:48:52] að segja sögu hins opinbera valds [3:48:54] á Íslandi. Eitt af því sem ég finnst mikilvægt [3:48:56] er að þetta var bara þá mjög erfitt [3:48:58] fyrir valdastjórnina á Íslandi, því að þetta eru fáir [3:49:00] valdhafar; þeir verða að [3:49:02] velja á hafna, hvað þeir ætla að gera. [3:49:04] Ég uppaði bókina hérna fyrir allt í það, [3:49:06] því að Norrískonungur vill auka [3:49:08] völd sín, efla [3:49:10] svona miðstýringu; þá [3:49:12] er honum mætt af mikilli [3:49:14] hörku. Niðurstaðan [3:49:16] er eiginlega sú að það er horfið tilbaka [3:49:18] frá þessu, og ég er að [3:49:20] reyna að færa rök fyrir því að [3:49:22] það hafi verið nánustu [3:49:24] samstarf með Norrískonung sem hafi komið til [3:49:26] þess að sé betra að hafa [3:49:28] íslensku valdastéttina góða. Ég ætla bara [3:49:30] að nefna eitt dæmi að Norrískonungur ætlaði [3:49:32] að fækka svolítið um nefndarmönnum; [3:49:34] það eru þessi, þeir sem mæta í [3:49:36] lögréttu um helming. [3:49:38] Hann sagði að við þurfum ekki alltaf fólk, [3:49:40] og já, frá þessu eitthvað [3:49:42] hverju erum við að skiptast, [3:49:44] já, ég myndi segja, ég myndi segja, hann er lægðars ríkismadur [3:49:46] eða hvað sem því var þar. En það sem hann ætlaði að gera var [3:49:48] þá að taka stærri hluti af [3:49:50] skattinum úr Noregi til Noregs, [3:49:52] því að áður [3:49:54] fór helmingur, var helmingur [3:49:56] skattsins eftir á Íslandi [3:49:58] til að stjórna landinu. [3:50:00] Hann ætlaði að fækka þessi fjórðung [3:50:02] þannig að þrír fjórðu færu til Noregs, [3:50:04] og segi ég, myndi segja að skattarnir á að fara [3:50:06] að borga fyrir Alþingi. Þannig að það [3:50:08] er bara eðlilegt að ef það eru færri menn á Alþingi, [3:50:10] þá þurfum við að minna pening. [3:50:12] Íslendingar vildu að halda þessum peningum heima [3:50:14] og ráðstafa þeim sjálfir. [3:50:16] Þetta er spurningin um hver á að ráðstafa skatthekinum, [3:50:18] og Íslendingar vinna [3:50:20] þennan slag, þar sem nefndarmenn eftir Alþingi [3:50:22] þeir fá að vera jafnmargir [3:50:24] og fá meiri [3:50:26] pening, og þetta snýst auðvitað um það [3:50:28] að ríkisvaldið er samkomulag; [3:50:30] hver er að stjórna? Á einhvern [3:50:32] hátt er það útlendingar, [3:50:34] miðstjórnarvaldið í Noregi; [3:50:36] á einhvern hátt er það menn heima fyrir. [3:50:38] En [3:50:40] hver er varfskatturinn? [3:50:42] Getur þú að gefa eitthvað hugmynd? [3:50:44] 20 álnir vaðmál, [3:50:46] og það var nýjaðmál [3:50:48] á hvern bónda, að þetta er mjög lár skattur; [3:50:50] það er alveg sérstaklega lár. [3:50:52] Og það var einmitt þegar að verða innlega þennan skatt, [3:50:54] þá voru rök með því [3:50:56] að þetta væri mjög lítill peningur. [3:50:58] Getur þú að gefa mér hugmynd um hvað væri [3:51:00] helmingurinn? Hvað væri stórt hlutfall [3:51:02] af tekjum Norrískonungs? [3:51:04] Þetta skiptir [3:51:06] Norrískonungi mjög litlu máli. [3:51:08] Sko, Norrískonungur fékk tekjur sínar [3:51:10] frá Íslandi að miklu leiti öðruvísi; [3:51:12] og það var gegnum skattlandsverslun, [3:51:14] sem er hérna [3:51:16] eiginlega einungunarverslun, [3:51:18] og þegar við tölum um einungunarverslun, [3:51:20] þá vorum við oft að tala um einungunarverslun [3:51:22] Dana á 17. öld; [3:51:24] það er mjög frægt. [3:51:26] En skattlandsverslunina, hún var einungunarverslun; [3:51:28] það var svona [3:51:30] Norrískonungar sett í lög að [3:51:32] öll skip sem kom frá Íslandi [3:51:34] ættu að sigla til Bergenjar; [3:51:36] þannig að ein borg [3:51:38] í Noregi, vestur Noregi, fekk svona einungun, [3:51:40] og [3:51:42] þeir sem [3:51:44] fluttu hluti frá Bergen, þá voru því skýr [3:51:46] kaupmenni, þannig að [3:51:48] Hansa kaupmenni voru komnir þar; [3:51:50] Hansa kaupmenni eru komnir, og nú væri verið algjör [3:51:52] nýlenda Þjóðverja í verslunarheimum. [3:51:54] En þá var hugmyndin [3:51:56] sú að þarna fengjum [3:51:58] að stjórna nokkrum löndum, [3:52:00] bara norskir kaupmennt [3:52:02] að sigla þangað [3:52:04] og íslenskir auðvitað líka ef þeir hefðu [3:52:06] nefnt að standa í hafsiglingum. [3:52:08] Og það er gert, og biskuparnir áttu [3:52:10] sundum skip, og einhverju fleiri [3:52:12] aðstöðu á Íslandi, gáttu þetta gert út skip, [3:52:14] en allavega... [3:52:18] Þeir feildu með vesturströndina við konunginn. [3:52:20] Nei, sko, bara, menn sigldu bara til Bergenjar [3:52:22] og þar innhemtir konungur svo kallaðan skatt, [3:52:24] sem er kallaður sekjagjald. [3:52:26] Það er 5% tollur, [3:52:28] og þessi tollur var líklega mjög [3:52:30] mikilvæg tekjulind [3:52:32] fyrir konung. [3:52:34] Og þess vegna varð ákveðin [3:52:36] kreppa í Noregi [3:52:38] og samskiptum við Íslendinga [3:52:40] um 1400, [3:52:42] því að þá fara Englendingar að sigla beint [3:52:44] til Íslands, aðallega til [3:52:46] fiskveiða, en þeir fara líka [3:52:48] að versla; og meðan er [3:52:50] verslunin í Bergen í kreppu. [3:52:52] Þannig að í bókinni minni [3:52:54] er ákveðið þátt að skilja um 1400, [3:52:56] og ég nefnir auðvitað svartadauða; [3:52:58] það er svo mikið mannfall á Íslandi [3:53:00] þannig að það er miklu færri fólk. [3:53:02] Og mannfall í allri Evrópu [3:53:04] sem myndar eftirspurnir [3:53:06] eftir fisk frá [3:53:08] Lofoten og Norri, eða ekki? [3:53:10] Jú, ég meina, það er ákveðin... [3:53:12] Þetta er að stóru leiti að verða fisk í verslun. [3:53:14] Það er ákveðin samdráttur á, og já, Íslendingar flytja [3:53:16] að mjög miklu leiti fisk, þeir flytja líka [3:53:18] vaðmál að einhverju leyti, þannig að það eru [3:53:20] svona þessar tvær stórar verslunavörur; [3:53:22] Englendingar keyptu ekki [3:53:24] vaðmál af Íslendingum. [3:53:26] Það lítur að verði að falla eftirspurn eftir [3:53:28] fæðu, [3:53:30] nýður eftir allri Evrópu, eftir svartadauðann. [3:53:32] Jú, í einhverju leyti, en það skiptir [3:53:34] auðvitað máli; það er líka að fara í framleiðendur, [3:53:36] skilurðu; þannig að mannfalli [3:53:38] sjálfu sér breytir ekki hlutunum [3:53:40] í grundvallaratriðum. [3:53:42] Það getur minkað kannski þarfin á að halda [3:53:44] viðskipta leiðum opnum. [3:53:46] Já, sko, það er líka bara að það eru [3:53:48] fleiri sem eru að flytja [3:53:50] á milli, og hans að kaupmennt auðvitað [3:53:52] þá ráða kaupmenntir mjög miklu [3:53:54] og þeir eru í mjög sterkri stöðu. [3:53:56] En það er margt annað að breyta sem þetta er leiti. [3:53:58] Ég veit kannski að vegt á að tegla það í bókinni. [3:54:00] Í fyrsta lagi, [3:54:02] að Norðurland saminist [3:54:04] Danmörk í sambandsríki, [3:54:06] og í sjálfu sér er engin [3:54:08] eðlisbreyting; þetta var útlent og fjarlægt [3:54:10] konungsvald, og þetta gerðist [3:54:12] í rauninni vegna þess að sko [3:54:14] konungsríki á miðöldum [3:54:16] er ekki þjóðríki; [3:54:18] það er engin hugmynd; þau geta bara [3:54:20] flust frá einu konungi til annars. [3:54:22] Þannig að þessi [3:54:24] þrjú konungsríki ákváðu að hafa sameiginlegan [3:54:26] konung en þetta [3:54:28] breytir aldrei áherslu á konungsvald [3:54:30] eins og einhvers staðar á Íslandi, því að [3:54:32] Norðmenn, Svíar og Danir saman, þeir hafa mikinn áhuga [3:54:34] á austurströndinni, austurstrandsverslun; [3:54:36] Norðursjóveiðar [3:54:38] eru ekki eins mikið verðmæt og áður. [3:54:40] Og á sama tíma [3:54:42] verður heimsauðlindavæðingin [3:54:44] þannig að Evrópa mun týna Grænlandi; [3:54:46] það sé að byggð inn frá Grænlandi hverfur. [3:54:48] Þetta skiptir máli, því að [3:54:50] Grænland var útnári [3:54:52] í þessu konungsríki. [3:54:54] En þegar það hverfur, þá er það Ísland; [3:54:56] Ísland er það land sem [3:54:58] er fjærst konungsvaldinu. [3:55:00] Þannig að þetta er ein stór [3:55:02] breyting sem gerir það verkum að seinni hluti [3:55:04] í tímabaráttu sinnar er að í rauninni ólík [3:55:06] miðju konungsríki. [3:55:08] Íslandingar viðurkenna þetta í rauninni aldrei; [3:55:10] þeir tala alltaf um að landið sé undir Norrískonungi [3:55:12] og að sé hluti af ríkinu Norrískonungs. [3:55:14] Hér er ég að gilda lög [3:55:16] Ólafs Helga. [3:55:18] Íslandingar í svona pólitískri orðræðu [3:55:20] íslensku valdastéttarinnar [3:55:22] þá er Ísland alltaf áfram hluti af [3:55:24] Noregi, en [3:55:26] raunverulegin var önnur. [3:55:28] Og á 15. öld þurfa íslenskir ráðamenn... [3:55:34] að fara til Danmörkur ef þeir vilja hafa einhver áhrif. [3:55:36] á stjórn ríkisins. [3:55:38] meðan kirkjan hélt áfram að vera í sambandi við Noreg. [3:55:40] en ég er ekki að fjalla um kirkjuvald. [3:55:42] í þessari bók, þá sé ég sjálfur. [3:55:44] áhuga verið að segja, en [3:55:46] af því að Björgvin verslunin [3:55:48] var í kreppu, þá fara Englendingar að sigla [3:55:50] beint til Íslands. [3:55:52] og þá verður rauninni róf í skatlandsversluninni [3:55:54] og [3:55:56] Nóriskonungurinn, sem er [3:55:58] líka Danakonungur, hann ákveður bara að banna [3:56:00] þessa verslun. [3:56:02] Neið Englendingar. [3:56:04] Já, og [3:56:06] það er óframkvæmanlegt. [3:56:08] og þá er íslenska valdasettin í allri kreppu, [3:56:10] vegna þess að hún er auðvitað sammála [3:56:12] í prinsipinu að það eigi að vera [3:56:14] í skatlandsverslun, en þá verða skipin [3:56:16] að koma, og þau eru ekki að koma. [3:56:18] Þannig að þarna [3:56:20] kemur til svona ákveðins sem eru [3:56:22] auðvitað alveg frægt, af því að Björgþórsten [3:56:24] skrifaði mjög mikið um þetta enska öllina [3:56:26] að það verður kreppa í [3:56:28] samskiptum [3:56:30] Íslendinga við konungsvaldið, þar sem Íslendingar [3:56:32] eru að stunda þessa launinverslun í stórum stíl. [3:56:34] Já, því konungur og hans [3:56:36] helstu menn á Íslandi séu svona í prinsipinu [3:56:38] á móti þessu. [3:56:40] en það sem [3:56:42] sko ég er að benda á í þessari bók er að [3:56:44] konungsvaldið er áfram sterkt á Íslandi. [3:56:46] þessi veila [3:56:48] í samskiptunum er bara tengd [3:56:50] þessari utanhersverslun. [3:56:52] Íslendingum er að fjölga. [3:56:54] konungur virðist að hafa meiri stjórn [3:56:56] á ýmsu sem er að gerast, [3:56:58] og að sumuleiti láta konungar þetta óá talið [3:57:00] að þeir hafi ekki raunveruleg stjórn á versluninni. [3:57:02] En hvað er verið ástæða Íslendinga? [3:57:06] sem er verið að sjá [3:57:08] hvaða hópur er [3:57:10] í valdastýrin til [3:57:12] vaksandi ríkisvalds. [3:57:14] Já, sko [3:57:16] það er að leita á það sem bara framtíðin. [3:57:18] Já, einhverju leitið auðvitað [3:57:20] er þetta meiri umsvif ríkisins, [3:57:22] meiri réttargæsla. [3:57:24] Það eru fleiri síslumenn [3:57:26] og það sem er ánægjulegt fyrir Íslendinga [3:57:28] er að síslumennina eru allir Íslendingar. [3:57:30] Það sem ég ætlaði að spyrja var kalla eftir þessu [3:57:32] var þessu tróðið ofan í kokka á okkur? [3:57:34] Já, sko, við vitum í rauninni ekki af hverju þetta er að gerast. [3:57:36] við sjáum bara að það er að fjölga síslumönnum. [3:57:38] og einhverju leitið þarf að dreyfa valdinu, [3:57:40] og ég er þeirra sko [3:57:42] einhverju yfir eitt klióti að það sé jákvæmt [3:57:44] að valdsmenn séu aðeins [3:57:46] nánari fólkinu, og þá verða til þessar [3:57:48] síslur sem við þekkjum að setja inn í öldum [3:57:50] upp úr þingunum. [3:57:52] Þingin eru bara fyrirbæri sem eru á alþingi. [3:57:54] Þar var [3:57:56] lögbókaskipti í 12 þing. [3:57:58] en núna fara síslurnar að minka. [3:58:00] þar voru áður byggðar á fjórðungum, [3:58:02] þannig að það var einn síslumaður til dæmis í austfirðingafjórðungi, [3:58:04] en núna verða til nokkur [3:58:06] þing innan fjórðunganna. [3:58:08] og það er svona [3:58:10] fleiri sem koma á hverju. [3:58:12] Á hverju er þetta þessi valdreyfing, [3:58:14] ef við veitum að kalla það svo? [3:58:16] Það er bara svo á konungsvaldi [3:58:18] það er eftirsótt að lög og réttur virki [3:58:20] og konungsvaldið sé virkara. [3:58:22] þannig að það er ekki þannig að menn hafi verið að móti [3:58:24] sterkara ríkisvaldi. [3:58:30] Það er auðvitað aldrei áhugavert að [3:58:32] í lok 15. aldar [3:58:34] þá sjáum við fyrsta dæmið um bænaskjal [3:58:36] þar sem er að byggja um Íslendinga [3:58:38] innan þessara umdæma [3:58:40] að það er hérna svokallað ásildarmýrar samþykkt [3:58:42] að þar eru að byggja um [3:58:44] íslenskan síslumann í Árnesþingi. [3:58:46] og [3:58:48] ég fjallaði aldrei um þessa samþykkt í bókinni [3:58:50] og ég leyfi [3:58:52] að því líkum að þetta séu auðvitað [3:58:54] aðalaflið á bakvið [3:58:56] þessa samþykkt [3:58:58] í Íslendingunum sem vildu vera síslumenn [3:59:00] þar séu það er ráðamennandi. [3:59:02] Það er peningarnir sem fara í að reyka í ríkisvaldi [3:59:04] renna til okkar. [3:59:06] frekar heldur en þetta að sé eitthvað svona sjóðvaldslegt [3:59:08] afstæði. [3:59:10] Ég hef enga trú á því. [3:59:12] Það er auðvitað svo hugmynd að það sé betra að hafa íslenska ráðamenn, [3:59:14] sem ég held að bændur hafi á einhverju leiti tekið undir [3:59:16] en aðal er auðvitað að hagsmunir gæsla fyrir [3:59:18] það sem er í þessum embættum. [3:59:20] Þú sagðir á þann að [3:59:22] ég finna [3:59:24] Handritin hafi verið skrifuð á [3:59:26] fjórstofnvöld, [3:59:28] og þú vært að tala þarna um [3:59:30] að Grænland týndist. [3:59:32] Hvað er ég að því að Íslendingar [3:59:34] hafi svo sæð mikla auðvitað [3:59:36] að geta staðið í því að vera [3:59:38] skrifa á húðir. [3:59:40] svo úr sína. [3:59:42] Já, sko, það er auðvitað [3:59:44] og kannast við [3:59:46] hefði verið talað um það. [3:59:48] Það er um breytingar um 1400 [3:59:50] að handritum fækkar [3:59:52] á Íslandi [3:59:54] og sérstaklega sagnariti, [3:59:56] þannig að það fækkar mjög mikið [3:59:58] sagnaritum, og það er jafnvel mjög alveg ekki að þau [4:00:00] hafi einhver leiti verið hugsuð í erlendan markað. [4:00:02] Það er þessi fallegu handrit, sem eru vel skrifuð, [4:00:04] meðan það var ætlað að gefa [4:00:06] Norriskonungum eða einhverjum slíkum. [4:00:08] en vandamálið er það að [4:00:10] um 1400 er tungumálarnar [4:00:12] að breytast. [4:00:14] allir skilja ekki íslensku [4:00:16] og þetta fer að verða [4:00:18] æ mikið vanda. [4:00:20] og auðvitað má líka segja mannablið [4:00:22] ef við gerum ráð fyrir að fólki [4:00:24] í klausturhundum hafi fækkað. [4:00:26] þá verður allavega tímabundið hug. [4:00:28] og svo þegar við byrjum aftur [4:00:30] að fjölga mönnum sem kom til að skrifa, [4:00:32] þá er ekki lengur þessi eftirspurn. [4:00:34] en því sem fjölgar er hins vegar skjölum. [4:00:36] menn fara að skrifa upp [4:00:38] svona lagaskjöl [4:00:40] og [4:00:42] sem valda því að [4:00:44] erðamálum, peningamálum [4:00:46] og þá fáum við þessa hugmynd af [4:00:48] 15. og 16. aldar, að menn hafa verið mjög [4:00:50] áhyggjum af [4:00:52] hver ætti að erfa hvar og hver ætti að eignast hvað [4:00:54] peninga, og það er svo saga sem [4:00:56] við þekkjum dálítið, og hefur verið rannsökuð dálítið, að það er [4:00:58] svona stórefna fólk sem [4:01:00] er að safna sér peningum [4:01:02] og er jafnvel að taka afstöðu til [4:01:04] stjórnmálamál á [4:01:06] grundvelli þess hver ætti að fara með hvað [4:01:08] eignir. [4:01:10] í svona síðasta [4:01:12] hluta þessarar bókar fjalla [4:01:14] um átök veraldarvalds [4:01:16] og kirkjuvalds, á þessum [4:01:18] grundvelli að menn voru að rýfast um [4:01:20] eignir sem áttu að vera hálfuleiti eigu kirkjunnar [4:01:22] og hálfu leiti eigu [4:01:24] veraldarhöfingja, og hver ætti raunin að ráðstafa [4:01:26] á þessum peningum, og svo [4:01:28] taka með lögin og túlka þessu [4:01:30] mjög sér í hag. En þú [4:01:32] útgjörðu það út af svona menningarlegu sjónarhorni [4:01:34] að áhugi manna hafi bara færst til. [4:01:36] en svo kannast við [4:01:38] peningarnar um það að það sem dreifði áfram [4:01:40] handritaskriftin hafi verið [4:01:42] auðlegt sem að meðal annars var [4:01:44] nækvælshort [4:01:46] frá Grænlandi. [4:01:48] Já, ég held að sko, á fjórtándu öld [4:01:50] sé það fiskurinn, [4:01:52] það sé að fiskútlutningur [4:01:54] til Björgvinjar, þar sem að það tengist inn í [4:01:56] Hansa kaupmanna netið. [4:01:58] Já, já, og menn höfðu haft heil mikið upp úr því. [4:02:00] og svo líka [4:02:02] þetta öfluga net, sem að náði út um alla Evrópu, [4:02:04] sem að dreifði þessum afurðum. [4:02:06] og þetta, sem sagt, [4:02:08] þetta er svona, ég myndi líka [4:02:10] kalla þetta svona menningarlegt auðmagn. [4:02:12] Þar að segja að þegar menn eru að flytja út hluti, [4:02:14] í hverju eru menn að fjárfesta. [4:02:16] og það er ekkert endilega í einhverjum jarðarbætum [4:02:18] eða einhverju slíku, heldur líka í því [4:02:20] að búa til eitthvað, sem svona aukveganar [4:02:22] gera falleg, t.d. lagahandrit, [4:02:24] gera falleg [4:02:26] handrit af postulesögum, [4:02:28] svo að menn séu að hugsa um framhaldslífið. [4:02:30] og menn trúa náttúrulega almennt á það [4:02:34] að svona [4:02:36] uppbygging í þá kirkjunar sé góð, [4:02:38] og Íslendingar höfðingjar, [4:02:40] steindómkirkjur eins og menn voru að byggja [4:02:42] alls staðar í Evrópu, menn eru að fjárfesta í himnaríkinu [4:02:44] með því að byggja þessi risavöxnu hús. [4:02:46] sem þjóna einhverjum praktískum tilgangi. [4:02:48] Þetta er bara að vera, menn eru að hugsa um [4:02:50] eilífðina. Og hvað gera Íslendingar þá? [4:02:52] Þeir áttu að vissulega [4:02:54] timburkirkjur, sem voru aldrei stórar á þessum tíma, [4:02:56] en svo er það líka falleg handrit, [4:02:58] veður skrifuð handrit. [4:03:00] Og þetta er svona hugmynd um [4:03:02] að það myndist eitthvað umfram [4:03:04] í samfélaginu, og því að verja í einhverju svona [4:03:06] uppbyggjandi umhætti. [4:03:08] Mér finnst alltaf mikil áhersla á þetta. [4:03:10] þegar við höfum hugsað um þetta fólk, [4:03:12] þar sem ég auðvitað er ég svona alltaf að afbyggja [4:03:14] romatíska sýn á þennan tíma. En [4:03:16] menn eru engin asnar á Íslandi á miðöldum. [4:03:18] Fólk hefur verið nákvæmlega hérna klárt á [4:03:20] miðöldum. Höfðingjar menn eru alveg [4:03:22] af stórum, menn eru alveg af gáfaðir þá, [4:03:24] og núna, það bara skiptir máli [4:03:26] hvernig ætla ég að gera sem best [4:03:28] og spila sem best úr mínu lífi [4:03:30] á þessum tíma. [4:03:32] Menn eru hugsa um framhaldslíf, [4:03:34] menn eru að hugsa um menningarlegt auðmagn [4:03:36] og svona jákvætt, það sem [4:03:38] er einn uppblox það jákvæða, uppbyggilega. [4:03:40] En þarna var einhver hörmungatíð. [4:03:42] Jú, mér finnst að þetta séu hörmungar. [4:03:44] Þær eru tímabundnar. [4:03:46] Ég myndi ekki segja að þetta sé samfellt [4:03:48] hörmungatíð. [4:03:50] Það eru slæmhár, [4:03:52] það eru hungursneiðar. [4:03:54] Já, það eru hungursneiðar, og svo er náttúrulega drepsóttin. [4:03:56] og við erum að tala um tvo [4:03:58] stóra drepsóttarfaraldra. [4:04:00] Og þetta er eitthvað sem við Íslendingar náttúrulega áttum [4:04:02] okkur á eftir COVID, sko, [4:04:04] að eiga samfélög, [4:04:06] þau fá mjög mikið högg [4:04:08] í kringum svona faraldra. [4:04:10] en minna þetta byrjar [4:04:12] auðvitað mjög ákvætt að svartadauði, [4:04:14] sem er vesta drepsótt [4:04:16] í langan tíma í Evrópu. [4:04:18] þannig að það kemur ekkert í Íslands, [4:04:20] þannig að við sleppum. [4:04:22] Og í 50 ár sleppa Íslendingar [4:04:24] við þetta, en svo bara kemur hann [4:04:26] að lokum, og þá eru Íslendingar algjörlega [4:04:28] að berja skjálta fyrir þessu. [4:04:30] Svo eru hungursneiðar líka. [4:04:32] Já, það hefur líka gerst. [4:04:34] og [4:04:36] það sem maður velti fyrir sér, að því að [4:04:38] sko [4:04:40] Íslenskur sjóður [4:04:42] er svona að verða til á þessum árum. [4:04:44] komum við það frá. [4:04:46] og við höfum þrælar, írskir þrælar og norrænir höfðingjar, [4:04:48] og á þessum tíma [4:04:50] hefur samfélagið [4:04:52] hryst saman, eða er ennþá [4:04:54] hérna. [4:04:56] segjum að ég væri afkomandi íslenks af þrælum, [4:04:58] er staða mín önnur heldur en [4:05:00] þín, sem er afkomandi [4:05:02] í norsku höfðingja. [4:05:04] Ég held að, sko, á þessum tíma [4:05:06] sem búar hristi þetta saman, [4:05:08] ég meina ættartölur eru rosalega tilbúnar [4:05:10] á þessum tíma, sko. [4:05:12] það er engin DNA próf til, [4:05:14] og það sem ég hef rannsakað, [4:05:16] að það er eitthvað fjallalega [4:05:18] sem þessari bók eru landnáma bækur. [4:05:20] Við búum við ákveðnar góðsagnir [4:05:22] að landnáma sé samin snemma [4:05:24] í upphafi 12. aldar, [4:05:26] og það eru örgulega rétt, [4:05:28] og Ari Fróði hafi komið að henni, [4:05:30] og allt er rétt, eins langt og það nær. [4:05:26] En við eigum ekki þá landnáma bók. [4:05:28] Hún er horfin. [4:05:30] Landnáma bækur sem eru samdar [4:05:32] á miðöldum eru þrjár. [4:05:34] Og þær eru allar samdar um það leiti [4:05:36] sem Íslendingar eru að verða hluti af ... [4:05:38] Nú er ég ... [4:05:40] á þessum tíma móti það. [4:05:42] Þannig að, til dæmis, öllum landnáma, [4:05:44] með ríturinn finnst mjög mikilvægt að [4:05:46] skýra sína að þeir séu að [4:05:48] fornum goðsögum aðeittum. [4:05:50] Þannig að þetta tengist bara [4:05:52] með mjög beinum hætti [4:05:54] aðal kröfum íslensku valdhafanna. [4:05:56] Og þeir hafa tilkall til valda [4:05:58] og þeir hafa líka tilkall til þess að [4:06:00] fara með ríkisvaldi í nýja ... [4:06:02] Og eru afkomendur landnámanna. [4:06:04] Þetta er gamalt tilkall. [4:06:06] En menn hafa líka áhuga á þeim. [4:06:08] Þannig að ég get ekki svona aðeins [4:06:10] hugsað sem er einn af stóru [4:06:12] landnámagerðunum, svo stærsta [4:06:14] frá miðöldum, að þar er [4:06:16] til dæmis verið að reyna að tengja keltneska [4:06:18] landnámamenn. Þannig að menn eru ekki endilega [4:06:20] á móti fjölbreytni. [4:06:22] En það var kannski svo að það var ekki komið [4:06:24] þarna á sama hátt og við upplifum það núna. [4:06:26] Já, það er ekki þessi hugmynd að [4:06:28] norrænt hreinleiki, [4:06:30] upplifun sé eitthvað mjög mikilvæg. [4:06:32] Og það voru kannski keltneskir höfðingjar sem voru bara [4:06:34] metnir á sama hátt og [4:06:36] norskir höfðingjar. [4:06:38] Nei, sko, grunnhugmynd þeirra var að sniðmyndin [4:06:40] hefði borist úr austri, [4:06:42] að hún hefði komið frá Trójumönnum [4:06:44] til Rómar [4:06:46] og þaðan færst [4:06:48] og það er ein hugmynd að breytir [4:06:50] afkomendur Trójumanna [4:06:52] og svo Íslendingar [4:06:54] hafi tengst Íslendingum. [4:06:56] Þannig að það er svona ákveðin hugmynd um svona færslu [4:06:58] upprunans. [4:07:00] Þannig að ég myndi segja, sko, [4:07:02] það er mjög fínt að vera afkomandi [4:07:04] Tyrkneskra einflýnsenda [4:07:06] sem eru auðvögt við það sem er í Evrópu núna. [4:07:08] En það vekur athygli að [4:07:10] það eru aðrar hugmyndir í gangi. [4:07:12] Og við sjáum þetta í Snorrætu, [4:07:14] formála Snorrætu þeirra voru að tala um að [4:07:16] guðirnir sem [4:07:18] er lítið á sem guðuga [4:07:20] forföður, þeir hefðu komið frá [4:07:22] hérna Litlu-Asíu, sem er Tyrkland [4:07:24] nútímans. Þannig að það er svona allt [4:07:26] önnur hugmynd [4:07:28] auðvöðum en samt að upphefja [4:07:30] sjálfa sig og minn verða með mjög [4:07:32] nákvæmar vísanir. Ég get ekki, sem dæmi, [4:07:34] í högst bókin að haug reyku sig frá Adam [4:07:36] sjálfu. Þannig að [4:07:38] það er svona ákveðin hræðsla við [4:07:40] að vita ekki hluti. [4:07:42] Og þá er fyllt upp í eðunar með [4:07:44] sko, maður segja lærðum [4:07:46] tilbúningi. [4:07:52] Þetta sumar var náttúrulega [4:07:54] mikil umræða um [4:07:56] fullveldi og [4:07:58] ríkisvaldi og sjálfsmynd Íslendinga. [4:08:00] Því meira sem að maður talaði [4:08:02] hérna við fólkið [4:08:04] við kostninguna við Sjálfstæðisflokkinn, [4:08:06] að því samfærði var maður um að [4:08:08] það sem að riða kannski ákveðnum fólki, [4:08:10] hvort alltaf segja já eða nei, [4:08:12] var eitthvað svona bara sjálfsmyndar [4:08:14] skilningur okkar sem Íslendinga. [4:08:16] Af því að menn gáttu farið með sömu [4:08:18] ræðuna um [4:08:20] hérna breyttan heim, [4:08:22] og örugismál [4:08:24] eða efnahagsmál og fleira. [4:08:26] Svo var bara klauður, millið þess vegna [4:08:28] að fara í Evrópusambandið; þess vegna ekki frá Evrópusambandinu. [4:08:30] Þannig að mann fannst að þetta væri vantagila [4:08:32] svona umræðu um [4:08:34] hérna hvað ræður svona [4:08:36] sjálfskilningi, hvort að við... [4:08:38] Það eru auðvitað sko, [4:08:40] það eru auðvitað það sem þessi bók fjallar um, [4:08:42] að Íslendingar urðu hluti af stærra samfélagi [4:08:44] og [4:08:46] ríkisvaldi sem var miklu starra en sjálf Ísland. [4:08:48] Það er ekki [4:08:50] alveg fórnað sjálfstæði að einhverju [4:08:52] leiti, heldur því að einhverju leiti. [4:08:54] Þannig að menn eru svona ... [4:08:56] að íslenska höfðingastjéttin [4:08:58] við gamla sáttmála hafi tryggt sér [4:09:00] eitthvað sem við komum að kalla sæti við borðið. [4:09:02] Svo við tökum svona nútíma klísur. [4:09:04] Þeir hafa ákveðin ákvörðun um vald, [4:09:06] en [4:09:08] eiga síður að norska [4:09:10] ríkisvaldið líka mjög virt. [4:09:12] Þannig að þetta er svona stöðug togstreita [4:09:14] allan þennan tíma, [4:09:16] og ég er að [4:09:18] fjalla um 270 ára tímabil í þessari bók. [4:09:20] Og eitt af markmiðum mínum er að sýna fram [4:09:22] að Ísland er ekki eins. [4:09:24] Það eru mjög [4:09:26] breytingar í gangi allan tímann; auðvitað gerast þær [4:09:28] hægar en í nútímanum, [4:09:30] en það eru stöðugar breytingar á [4:09:32] hvernig þetta ríkisvaldið á í samskiptum [4:09:34] við Íslendinga. [4:09:36] Og nýjir [4:09:38] aðilar sem koma á [4:09:40] málunum, eins og þetta sem ég segi, Englendingar fara að [4:09:42] sigla til Íslands. [4:09:44] Norðurskonungarnir sem eru [4:09:46] líka Danakonungar, þeir eiga bara í vanda með þetta. [4:09:48] Og þá er það [4:09:50] einn af þessum konungum, Kristján [4:09:52] Fyrsti, sem er, þannig að fyrsti konungur, [4:09:54] hinn aldenborgarættar, sem við Íslendingar [4:09:56] þekkjum mjög vel, stjórnaði Íslandi [4:09:58] í meirinn 400 ár. [4:10:00] Að þegar [4:10:02] hann kemst í vald, þá ákveður hann [4:10:04] að ... [4:10:06] þá skiptir hann mjög mikið um stefnu í verslunarmálum. [4:10:08] Fyrstulega, þegar hann gefur út [4:10:10] leiði, þannig að sko, hann [4:10:12] eru í rauninni að feta sér átt af fríverslun. [4:10:14] Englendingar mega að sigla hérna [4:10:16] þegar þeir fá leiði frá mér, ekki frá sínum konungi. [4:10:18] Annað sem hann gerir [4:10:20] til að [4:10:22] sætta Íslendinga við þetta, er að hvetja sína eigin [4:10:24] menn til að sigla til Íslands, [4:10:26] og það eru þýsku kaupmenn sem voru mjög vinsælir á Íslandi [4:10:28] af því að þeir buðu svona upp á [4:10:30] þeir þóttu betri, hafa betri viðskiptahætti en Englendingarnir. [4:10:32] Og þetta gerir hann í andstöðu við [4:10:34] Björgunarkaupmenninguna; þeir vildu hafa allt [4:10:36] eins og hafi verið áður. [4:10:38] Þannig að Kristján Fyrsti hugsaði: [4:10:40] Til þess að halda mínum [4:10:42] tengslum á Íslandi, þá get ég ekki [4:10:44] stutt þennan hóp endalaust, [4:10:46] ég þarf að gera eitthvað annað. [4:10:48] Í staðinn, þannig að það er svona ... [4:10:50] það breytist alltaf dýrmæt mikill í samskiptum [4:10:52] landsins, og það sem við [4:10:54] sjáum á þessum tíma er að það eru miklu meiri [4:10:56] þýsk áhrif. [4:10:58] Og það er, auðvitað, sko, [4:11:00] ákveðinn þáttur að skilja Íslandsöguna, [4:11:02] af því að Ísland er svo lengi aðallega menningarlegu [4:11:04] íslenzk áhrifasvæði í gegnum [4:11:06] Danmörku. [4:11:08] Þannig að kaupmenningin fer að sigla frá Íslandi, [4:11:10] og svona frægasta [4:11:12] atvikið í verslunardeilu [4:11:14] vegna Englendinga, þegar hýrstjóri konungsins [4:11:16] var drepinn, Björn Fólfreifsson, [4:11:18] sem er nú einn af fáum Íslendingum sem … [4:11:20] vita hver hann er frá 15. öld, [4:11:22] þannig að ... [4:11:24] eigi maður Óla var ríkur [4:11:26] og svona alls konar [4:11:28] merkilegar bókmenntir [4:11:30] hafa verið skrifaðar um þetta fólk. [4:11:32] Og svoleiðis, þetta er svona fólk sem Íslendingar [4:11:34] hafa allir áhuga á. [4:11:36] Það sem mér finnst áhugavert er að [4:11:38] konungurinn sem hann er að þjóna, [4:11:40] hann er í rauninni [4:11:42] að taka upp nýja verslunarpólitík, [4:11:44] að svona sætta sig við [4:11:46] siglingar Englendinga, en það verður einhver árekstur [4:11:48] á þessu tímabili. [4:11:50] Samt um að, [4:11:52] þá hefst nýtt svona viðskipta stríð [4:11:54] og Englendingar [4:11:56] verða svona ... [4:11:58] þetta svona upphaf á nýrri gnúningu [4:12:00] Englendinga á Íslandi, sem er samt mjög langvinn. [4:12:02] Þeir halda alltaf áfram á komingum alla … [4:12:04] Þannig að þetta er dæmi, þó ég sé ekki að fjalla um það, [4:12:06] en þetta gefur [4:12:08] konungi ákveðin áhrif á allt. [4:12:10] Hann getur haft áhrif á það [4:12:12] hverjir eru í sök á Íslandi. [4:12:14] Og það eru ... [4:12:16] Það heldur áfram að koma engar fyrir 1978 [4:12:18] eða 77. [4:12:20] Þeir halda áfram að veiða það [4:12:22] og þeir halda áfram. [4:12:24] Það var nánast lífsnauðsynlegt á þessum árum [4:12:26] að stunda verslun í landi. [4:12:28] Englendingar vildu þetta vera, [4:12:30] þeir vildu ekki öllum að rítla við sig. [4:12:32] Þannig að þeir eru að stunda verslun, [4:12:34] vegna þess að Íslendingar [4:12:36] sætta sig betur við [4:12:38] að þeir séu að veiða íslenska fiskinn [4:12:40] á sama tíma. [4:12:42] En Íslendingar geta þess að veiða fiskinn? [4:12:44] Íslendingar eru á teinaringum [4:12:46] og tólvarningum, þetta eru sérstaklega tólvmanna [4:12:48] árarbátar, sem eru mesta sem Íslendingar [4:12:50] hafa á því. [4:12:52] Íslendingar stunda strandveiðar, [4:12:54] sem eru auðvitað aftur komnar í tísku. [4:12:56] Og Englendingar eru nær ... [4:12:58] þannig að ... [4:13:00] hér eru að verða allt í grund [4:13:02] af því að Íslandsaga mjög lengi [4:13:04] eftir þetta. [4:13:06] En svona ... [4:13:08] sók Þjóðverja gerði meira út á verslun [4:13:10] en Englendingar. [4:13:12] Þannig að þeir eru meira að hugsa um [4:13:14] hvernig það sé að höfuð það til Íslendingar. [4:13:16] En svo verður ákveðin kreppa. [4:13:18] Þeir fara að koma sér upp bækistöðum, [4:13:20] þeir fara að veiða fisk á Íslandi. [4:13:22] Og þetta eru mestu erlendu [4:13:24] afskiptin sem eru að verða á þessu tímabili. [4:13:26] Og þá fyrir konungsvaldið að fá [4:13:28] sjálfstjórn; svona við erum búin að opna [4:13:30] á verslun [4:13:32] Þjóðverja, en hún er ekki endilega [4:13:34] algjörlega okkar forsendum. [4:13:36] Og það vildu þeir ekki. [4:13:38] Og á þessu tímabili ... [4:13:40] svona þróun til áttir fríverslunar, [4:13:42] þá er hinn fræði pýningstómur, sem er [4:13:44] þekktur fyrir bæri, [4:13:46] og ... [4:13:48] sem hafði verið nota sem dæmi um að það hafi verið [4:13:50] íslenskt valdasti, [4:13:52] hér, sem kallaði yfir okkur konuna, [4:13:54] frekar heldur en erlent vald. [4:13:56] Pýningstómur snýst um fríverslun, [4:13:58] þar sé að Danakonungurinn [4:14:00] semur við [4:14:02] um fríverslun við Englandskonung [4:14:04] og leyfir [4:14:06] verslun útlendinga á Íslandi. [4:14:08] Þannig að þarna hverfa konungarnir [4:14:10] endanlega frá sinni [4:14:12] stefnu um verslunainhugun, [4:14:14] sem hafði rauninni verið [4:14:16] orðin tóm fram að þessu, [4:14:18] en þeir hverfa [4:14:20] frá henni bara formlega. [4:14:22] Og þarna tekur við [4:14:24] rúmlega 100 ára tími [4:14:26] þar sem verslun á Íslandi er miklu frjálsari. [4:14:28] Og þetta er, sem þú hefur verið að kalla, [4:14:30] þegar ... [4:14:32] heldur landið. [4:14:34] Og það vekur að kaupmaðurinn frá Hamborg [4:14:36] er langt frakstýr í siglingu. [4:14:38] Og konungar reyna marg oft svona [4:14:40] aðeins að draga úr frelsinu, [4:14:42] en það sem menn þekkja í pýningstómi [4:14:44] er svona ákvæðið um að [4:14:46] þetta valdi ekki samfélagsbreytingum. [4:14:48] Og íslenskir böndur [4:14:50] höfðu áhyggjur af því, [4:14:52] að útlendingar mötu að ráða fólki í vinnu. [4:14:54] Þeir vildu það ekki. [4:14:56] Og þeir höfðu áhuga á að lausa mennsku [4:14:58] að vinna við eitthvað annað en búskap. [4:15:00] Og pýningstómur snýst um [4:15:02] að banna þetta allt saman. [4:15:04] Og þá vitum við það að maðurinn sem skrifar [4:15:06] fyrir dómum, sem er hýrstjóri, [4:15:08] Deirik Píning, hann, í rauninni, getur varla að hafa [4:15:10] samið þennan texta. Þetta er algjörlega [4:15:12] krafa íslensku bandalagsins. [4:15:14] Og þá komum við [4:15:16] að því hvernig íslenskt samfélag var á 15. öld. [4:15:18] Og það er heilmikið samstarf ríkjandi [4:15:20] meðan taka ábyrgð hver á öðrum, [4:15:22] meðan annað hugarsnið og svoleiðis [4:15:24] í gegnum reppina. [4:15:26] Já, um öðruvísi reppina, en þetta er alltaf [4:15:28] forsendur yfirséttarinnar. [4:15:30] Þannig að við getum hugsað um Downton Abbey. [4:15:32] Það er svona Downton Abbey, [4:15:34] svona góðsögnum velviljaðs landeiganda. [4:15:22] sem er ekki samum fólkið. [4:15:24] Og eflaust hafa svoleiðis velviljaðir [4:15:26] landegjandi líka verið til á Íslandi [4:15:28] sem voru að hugsa um að fólk. [4:15:30] En völdin eru auðvitað öll hjá þeim samt, [4:15:32] þannig að hugmynd íslenskri [4:15:34] bandsamfélagsins [4:15:36] og það sem við dömur í gerðum og síðar [4:15:38] er svo að til þess að geta [4:15:40] viðhaldið þessu kerfi, [4:15:42] svona samhjálf bandsamfélagsins, [4:15:44] þá þurfi alltaf að hafa gert á [4:15:46] forsendum banda. [4:15:48] Og menn hafa ágjörðið í því að ljósa menn [4:15:50] hvað gerir sig í illa árar. [4:15:52] Já, þá eru þeir bara komnir á reppin, [4:15:54] og það er það sem við viljum ekki. [4:15:56] Þannig að hér er verið að varðveita [4:15:58] í rauninni, þá má ég segja varðveitsla samfélagsins. [4:16:00] Og af hverju hafa menn ágjörðið í að til dæmis [4:16:04] það var mikil fólksvækun. [4:16:06] Þá auðvitað getur myndast á [4:16:08] hvernig þrýstingur á launahækun vinnufólks, [4:16:10] og þá [4:16:12] við sáum náttúrulega afliðinguna kannski miklu [4:16:14] seinna þegar að vesturferðir byrjuðu. [4:16:16] Og þá eiginlega brotnaði gamla kerfið. [4:16:18] Já, vesturferðir [4:16:20] sem að tíningstómur átti að viðhalda. [4:16:22] Já, vesturferðir myndu köpstað á nýju döld. [4:16:24] Hún er alltaf bara tortímt með þessu kerfi algjörlega [4:16:26] sem sjálfu sér helst [4:16:28] fyrir lengi. [4:16:30] Þess vegna hafa menn verið að segja þetta svo að [4:16:32] svona hvað ef hugmynd [4:16:34] að þetta hefði [4:16:36] bændur hefði ekki stoppað þéðmilismyndun [4:16:38] við sjóinn [4:16:40] að þetta hefði flýtt [4:16:42] svona fram frón Íslands samfélags [4:16:44] og flýtt því að Íslendingur væri [4:16:46] getur sjálfur nýtt [4:16:48] miðin í kringum landið [4:16:50] og tengst vestlunum inn í [4:16:52] Evrópu og fleira. [4:16:54] Já, við erum í raun að tala um köpstaðmyndun [4:16:56] í Íslandi, [4:16:58] en hefur hún geta orðið þarna? [4:17:00] Ég finnst að óseglunum hefur orðið beininni þarna, [4:17:02] kannski fyrir, einhvern tíman fyrir. [4:17:04] En á miðöldum þá er það köpstaður [4:17:06] það er kongarnir sem stopna köpstaði. [4:17:08] Það er yfirvaldið sem stopnar [4:17:10] köpstaði og [4:17:12] gefur þeim leiði [4:17:14] og er vendar í vestlunastjættarinnar. [4:17:16] Og það verður að segjast eins og það er að [4:17:20] yfirvaldið á Íslandi hafði engan áhuga þessu [4:17:22] bændasittin hafði auðvitað engan áhuga því. [4:17:24] Hún voruð á móti samfélagsbreytingum, [4:17:26] en yfirvaldið hafði það ekki heldur. [4:17:28] Þannig að maður hefði að segja, jújú, [4:17:30] andstafa bænda við [4:17:32] kaupstaði vinur algjörlega gegn þessu, [4:17:34] en líka áhuga leiðs [4:17:36] í yfirvöldum á því að koma á [4:17:38] fót einhverju innlendri vestlunastjætt. [4:17:40] Og það maður hefði að segja [4:17:42] hvað kemur undan, [4:17:44] að yfirvöld finna bændur hafa engan áhuga þessu [4:17:46] og eru bara móti þessu. [4:17:48] Yfirvöld augra þeim ekkert neitt [4:17:50] og erum að hafa í huga [4:17:52] píningsamþykir píningsdóm, [4:17:54] hann lítur ekki svo á að þessi [4:17:56] ótti við samfélagsbreytingar [4:17:58] sem sjá þar sé á einhvern [4:18:00] nátt stemt gegn konusvaldi. [4:18:02] Það er meira stemt gegn hinum erlenda kaupmanum. [4:18:04] Þannig að ég vil segja að sumuleiti [4:18:06] píningsdómur eru auðvitað tákgrænt [4:18:08] fyrir ákveðna afstöðu, [4:18:10] en ég vil ekki meina [4:18:12] að hann sjálfur hafi stjórn á því hvað gerðist. [4:18:14] En hann auðvitað sýnir [4:18:16] í hvað farfi í íslensku samfélagi [4:18:18] er á þessum tíma [4:18:20] og verður áhrifað mikill vegna þess að [4:18:22] íslenska samfélag breytir aldrei um þessa stefnu, [4:18:24] þar sé að þeir sem höfðu [4:18:26] tækifæri til að breyta þess að 17. og 18. [4:18:28] völd, þeir gera það ekki. [4:18:30] Þeir halda fast í þess að stefnu. [4:18:32] Hér nefndi að hann [4:18:34] góðsókn sjálfstæðisbaráttunnar sem er það að [4:18:36] okkur farnæðist vel þegar við riðum okkur sjálf. [4:18:38] Svo þegar við mistum völdin frá okkur, [4:18:40] þá tók við [4:18:42] þennan [4:18:44] miðaldir á Íslandi sem ná eiginlega [4:18:46] frambarða tímabili. [4:18:48] Já, það eru þetta [4:18:50] þannig að öll átökin á þessum tíma [4:18:52] eru túrkur sem Íslendingar gegn útlendingum. [4:18:54] Og mér finnst það að við [4:18:56] erum leitið að vera villandi. [4:18:58] Það bæði Íslendingar hafðu meiri völd heldur en að [4:19:00] þeir hafðu heilmikla áhrif. [4:19:02] Í rauninni eru Íslendingar að berjast við aðra Íslendinga, [4:19:04] þeir eru að keppa um völdin, [4:19:06] þeir eru að keppa um áhrif. [4:19:08] Stundum eru þeir að berjast við [4:19:10] erlendavaldsmenn. [4:19:12] Ég ekki tekið sem dæmið þennan Píning, [4:19:14] það er gott dæmi þá sem ég ræði í bókinni. [4:19:16] Píning var í mikilli samkeppni við íslenska manns, [4:19:18] hétt Þorleifur Björsson, [4:19:20] sonur Björs hirstjóra sem hafði verið drepinn. [4:19:22] Og Óli var [4:19:24] Þorleifur á marga stuðningsmenn [4:19:26] sem vilja hans sé hirstjóri. [4:19:28] Píning er svona fulltrúinn í Ístíma, [4:19:30] hann er svona danskur höfuðsmaður [4:19:32] sem er svona bara maður sem [4:19:34] stundar sjórán [4:19:36] gegn Englendingum og ofinn um konungs. [4:19:38] Hann er svona eins og Francis Drake [4:19:40] sínistíma, [4:19:42] og Danakonungar [4:19:44] fara í æg meira mæli að [4:19:46] trista svona menn. [4:19:48] Þannig að þegar kongurinn velur [4:19:50] Píning frekar en Þorleif, [4:19:52] þá er það boðberinn í Ístíma. [4:19:54] En líka tilvörun, [4:19:56] þannig að hann hafði kallað á báða [4:19:58] á sinn fund, en Þorleifur mætti ekki. [4:20:00] Þannig að þarna verður svona [4:20:02] þáttaskil, en Íslendingar halda áfram [4:20:04] sem Píning lest, þá byggjaður um [4:20:06] íslenskan hirstjóra aftur [4:20:08] og af ætt sem er búin að samna sig. [4:20:10] Þannig að það er þessi hagsmunagæsla [4:20:12] og að endan um [4:20:14] fara þessi dansku sólisfóringar [4:20:16] út að breyta íslensku samfélagi. [4:20:18] Og bókin endar á því [4:20:20] þegar völd [4:20:22] miðstjórnarvaldsins fara að aukast [4:20:24] og syðbreytingin á Íslandi, [4:20:26] þar sé að þegar við verðum lúthers, [4:20:28] hún kemur að veru leitað ofan, [4:20:30] þó að sumir Íslendingar hafi líka viljað þetta. [4:20:32] Og þetta eru svona hræringar sem bæði [4:20:34] koma frá fólki svona [4:20:36] ungum klerkum [4:20:38] en líka bara frá konungi [4:20:40] sem vil stjórna sínu [4:20:42] landi. Og með [4:20:44] syðbreytingunni þá breytist maður, [4:20:46] til dæmis sendir konungur herskip [4:20:48] til Íslands, tvísvar. [4:20:50] Þetta gáttu lúthers konungar ekki gert [4:20:52] á 13. öld; þetta getur Danakonungur gert á 16. öld. [4:20:54] Og í kjölfarið eru Íslendingar til dæmis algjörlega [4:20:58] afvopnaðir. [4:21:00] Og það er nú eitt sem ég ræði í þessari bók að [4:21:02] Íslendingar eru alltaf að drepa hvern annan á 14. öld [4:21:04] og þeir útlægga málum með vopnum. [4:21:06] Og þegar menn [4:21:08] lenda í mandrápum eins og það er á þessum tíma, [4:21:10] þá fara þeir bara að fundu konungs [4:21:12] og þeir eru fyrirgefið, yðrast. [4:21:14] Þeir eru fyrirgefið og fá svo bara ekki eitthvað [4:21:16] sístlu að eftir. Við erum að horfa upp á [4:21:18] samfélag þar sem ofbeldi er takmarkað [4:21:20] með tilkomu ríkisvalds, [4:21:22] en það er ekki horfið. [4:21:24] En eftir syðbreytinguna [4:21:26] og átökin þar og ofbeldið, [4:21:28] þá eru Íslendingar [4:21:30] mestuleiti afvopnaðir. [4:21:32] Svipa þá var það bara [4:21:34] Ástralíu eftir eitthvað svona [4:21:36] skoltpartagi í skóla; þá var bara innkallað [4:21:38] all vopn og ríkisvaldið á Íslandi á hérna [4:21:40] hefur orðið á Gunnar í legjubilstjóra. [4:21:42] Já, já, já, [4:21:44] það er bara frækt dæmi af [4:21:46] bussunum sem láðu þarna í [4:21:48] gríð og erg. [4:21:50] Íslenska valdarsynni var ekkert hrifin aðeins [4:21:52] Magnús Jónsson, kallaður Magnús Prúði, [4:21:54] sem dæmdi svokallaðan vopnadóm [4:21:56] og vildi skilda alla [4:21:58] til að bera vopn. [4:22:00] En hann er bara að berjast gegn einhverju sem hefur verið [4:22:02] og þá breytist íslenskt [4:22:04] samfélag alltaf í svona. [4:22:06] Og þá, þetta getum við sagt, [4:22:08] þá hefur ríkisvaldið sterkara [4:22:10] gúnarafl. Ef maður hugsa um að [4:22:12] ríkisvaldið sé einhvers konar gú að borgarna, [4:22:14] þá eru tög ríkisvaldsins til þess [4:22:16] miklu sterkari á [4:22:18] 1716. og 17. öld heldur en þau [4:22:20] voru að vera áður. Að því að þú var kallaður vopnum? [4:22:22] Já, mínum að Íslendingar... Kallar hljóma nú bara eins og [4:22:24] bandarísk stjórnmála umræðan dagsins. [4:22:26] Er rétt borgarna til þess að vera [4:22:28] með vopn og verja sér fyrir [4:22:30] órétti ríkisvaldi? Já, það eru rétt vegna þess að [4:22:32] ríkisvaldið á þessum tíma er lágmarksríki, [4:22:34] þannig að sko þessi umræða um [4:22:36] svona milísjó [4:22:38] frjálsa borgara, hún verður til í [4:22:40] lágmarksríki umhverfi, [4:22:42] að því að ríkisvaldið er ekki að [4:22:44] gera það fyrir borgarana sem [4:22:46] ríkisvaldið gerir nú á dögum. Það er að segja [4:22:48] jafnakjörurinn, [4:22:50] sjáum við, karadælur [4:22:52] ríkisvaldsins [4:22:54] á Íslandi nú á dögum. [4:22:56] Sinnir alls konar hlutum sem [4:22:58] engan hefur dótt í því hug á [4:23:00] 16. öld að það myndi gera. [4:23:02] Og það eru frekar engadalir [4:23:04] og stopnari sem gera það [4:23:06] og það er engin krafa á ríkisvaldið [4:23:08] að það geri það. [4:23:10] Þannig að sko að sumuleiti er [4:23:12] ríkisvaldið auðvitað meira [4:23:14] gerir minna fyrir borgarana, [4:23:16] þeir hafa minni ástæðu til að stiðja [4:23:18] svoleiðis ríkisvald. [4:23:20] Þeir þurfa meira að hugsa um að verja sér [4:23:22] gegn því. En þú endar á tímabilinu [4:23:24] sem hefur verið [4:23:26] út frá góðsókn [4:23:28] sjálfstæðisbaráttunnar [4:23:30] litið á sem [4:23:32] nestuð í eppstórt áfall. [4:23:34] Og 262, [4:23:36] það er að konungur næri undir sig [4:23:38] auð kirkjunar, [4:23:40] Jón Arason hann er … [4:23:42] og það veitum dýsilíkið að sjálfstæðisbaráttan, [4:23:44] sjálfstæðisbaráttan heitir. [4:23:46] Já, það er saga sem þarf algjörlega að endurskrifa, [4:23:48] að þessi biskupabær er [4:23:50] mjög valdamikill og þeir eru mjög [4:23:52] sko, ég myndi segja að völd kirkjunnar [4:23:54] eru bara að aukast, stöðut aukast. [4:23:56] Og jafnvel svona [4:23:58] skýrustu dæmin sem við höfum um [4:24:00] óánægju kirkjunnar, [4:24:02] og ég tek sem dæmi í þessari bók [4:24:04] hann er svo kallað Leitharholmsgrá 1513, [4:24:06] þar sem hann er að [4:24:08] mótmála eftir [4:24:10] kirkjunnar í jarðir. [4:24:12] Höfðingarnir voru ekkert sammál um þetta, [4:24:14] þetta er bara hluti höfðinga sem stendur að þessu. [4:24:16] Og í kjölfari verða bara biskuparnir [4:24:18] ennþá öllur en áður. [4:24:20] Og þetta er þessu líkur í því að biskuparnir [4:24:22] verða hirstjórar. Það var þegar það var borgarastyrjöld [4:24:24] í Danmörku. [4:24:26] Að þá koma þrír kandidatar [4:24:28] til að stjórna Íslandi, [4:24:30] og alþingi ákveður að [4:24:32] það eigi að vera biskuparnir. [4:24:34] Að [4:24:36] áhrif þeirra á veraldlega valdstjórn [4:24:38] hefur sjaldan verið meiri. [4:24:40] En þetta endar með ósköpum, [4:24:42] að þegar konungur vill [4:24:44] herða tökin á landsjórninni, [4:24:46] þá standa biskuparnir [4:24:48] á móti því og eru sýrðaðir, [4:24:50] eins og kannski mátti búast við. [4:24:52] Jón Arason reyndi lengi [4:24:54] að leiða þetta hjá sér. [4:24:56] Hann hefst handa gegn konungsvaldinu, [4:24:58] hann hélt að [4:25:00] Luther væri í bóla, [4:25:02] loftbóla, [4:25:04] og hann var [4:25:06] að missa tökin, og hans [4:25:08] bandamaður var keisarinn [4:25:10] hins heilaga rómverka ríkis, [4:25:12] þýski keisarinn. Það er svona staðgengi [4:25:14] til ESB í dag. [4:25:16] Það er sem sagt heilaga rómverka ríki á 16. öld, [4:25:18] og það var í sókn gegn [4:25:20] mótmælendum þarna á 16. öld. [4:25:22] Jón Arason held nú að það væri tæki að farið komið, [4:25:24] en hann misreiknaði það bara, [4:25:26] en það sem ég benda á í bókinni. [4:25:26] Er að þegar hirðstjóra ráðast gegn [4:25:28] augmundi biskupi [4:25:30] 1589 og þeir taka við [4:25:32] eða klaustri, [4:25:34] þá eru þeir bara drepnir. [4:25:36] Og Íslendingar sem held taka afstöðu [4:25:38] gegn þessum útlendingum, [4:25:40] hirðstjóra. [4:25:42] Þegar Jón Arason reynir það sama tíu árum síðar, [4:25:44] þá stendur í rauninni engin með honum. [4:25:46] Hann er bara gegn öllum hinum. [4:25:48] Þannig að á þessum áratug, [4:25:50] sem hefur við breyst, þá höfðaði svona íslenski [4:25:52] höfðinginn áttað sig á því að [4:25:54] jafnvel þó hefði tekist með mjög árangursríku [4:25:56] hætti að veita [4:25:58] fulltrúum konungshaldsins viðnám, [4:26:00] þá myndi það ekki [4:26:02] enda sig lengur. Þeir veðja [4:26:06] svona upp til hópa á [4:26:08] konunginn frekar en biskupinn. [4:26:10] Já, þannig að [4:26:12] Jón Arason var kannski íhjaldsmanneskja frekar. [4:26:14] Já, hann er algjörlega íhjaldsmenn. [4:26:16] Hann vill bara [4:26:18] verja rómversk-katólsku [4:26:20] kirkjunnar, eins og hún var. Hann er rauninni afturhaldsmadur, [4:26:24] hann heldur að það sem hefði verið að snúa [4:26:26] við Lúthersku [4:26:28] þróunina í átt að [4:26:30] meiri af Lúthersku [4:26:32] ríki í rauninni. Það because að Lútherska [4:26:36] það sem var aðdráttur af [4:26:38] Lúthersku kirkjunnar [4:26:40] í auðvum ráðamanna er að konungur [4:26:42] verði þjóðhöfðingi, sem ennþá er. [4:26:46] Ég hef verið að kasta hérna fram [4:26:48] góðsögninni, góðsögu [4:26:50] sjálfstæðarsögunnar, og þú sagðir að [4:26:52] sagfræðingar störfuðu eiginlega [4:26:54] til þess að fella [4:26:56] góðsagnir. Já, menn, og [4:26:58] ekki bara þessa góðsögn. Við erum auðvitað [4:27:00] að anda af alls konar hugmyndum sem eru [4:27:02] byggðar á úreltri [4:27:04] söguskynjun, og [4:27:06] auðvitað er góðsögn sjálfstæðarsögunnar [4:27:08] eina á þeim vegum sem [4:27:10] hún var svo rosalega sterk á Íslandi. [4:27:12] Núna er það ennþá, sko. Já. [4:27:14] Ég held að bara öll samfélagsumræða fer fram [4:27:16] á heimaverli hennar. [4:27:18] Já, kannski vegna þess að sagnfræðikunnátta er ekki [4:27:20] nú mikið og ekki þekking á [4:27:22] nýjustu rannsóknum. Það er ekki [4:27:24] orðið svona endurnýjun á sagnskoðun [4:27:26] Íslendinga bara í [4:27:28] 80 ár, held ég. Já, sko. [4:27:30] Það er auðvitað spurningum. Það er meira minna að enduróma það sama, sko. [4:27:32] Það er líka spurningum hvað á að koma í staðinn, [4:27:34] sko. Það er alltaf að það eru 70 [4:27:36] percent í Íslandsjóðina þína. Já. [4:27:38] Það er eitt, sem, eitt að afbyggja sagnskoðun [4:27:40] en líka að koma með [4:27:42] aðra innfalda narratífu [4:27:44] í staðinn. Við getum lifað í því að þú getur ekki [4:27:46] að því að maður lifir í sögu, [4:27:48] þú veist, það er bara svo að maður fær [4:27:50] tilgang og sjálfsmynd og [4:27:52] annað slíkt. Þannig að ef þú tekur af mér [4:27:54] sögurnar sem ég var áður [4:27:56] og skilur eftir á berangri. Já, þá [4:27:58] er ekkert í staðinn. Það er bara eiginlega ekki [4:28:00] að það er óbærilegt að verða sögulegs [4:28:02] maður. Sko, Helgi Þólvaksson, [4:28:04] sem er hann að kennari minn úr háskólanum, [4:28:06] hann skrifaði bókskýringar á sögustöðum [4:28:08] og er svona hald aloft í nýrri söguskoðun [4:28:10] miðaldarsögu sem snýst meira um kirkjuna, [4:28:12] og sem er kannski að mörguleiti [4:28:16] meira í samræmi [4:28:18] við rannsóknir að [4:28:20] menn eru ekki í þjóðöðinni sínar, [4:28:22] heldur eru menn svona kristilegri [4:28:24] alfjóða sínar, menn trúa á [4:28:26] kirkjuna. Og vandamálið auðvitað við [4:28:28] þessa söguskoðun, þó hún sé að [4:28:30] ýmsu leyti réttari, er að Íslendingar [4:28:32] í nútímanum eru mjög [4:28:34] ókristileg þjóð [4:28:36] og hafa kannski ekki [4:28:38] þó að þessi [4:28:40] söguskoðun passi við staðrændir, [4:28:42] þá er ekkert víst að hún muni höfða til fólks [4:28:44] með sama hætti og [4:28:46] söguskoðun sjálfstæðisbaráttunnar, [4:28:48] sem snýrist auðvitað um [4:28:50] hvað viljum við gera í samtímanum. [4:28:52] Og það er það sem Jón Sigurðsson gerir svo vel, [4:28:54] að hann til dæmis segir að [4:28:56] gamli sáttmáli hafi verið stjórnarskrá, [4:28:58] sem ég held að engin sagnfræðingur [4:29:00] taki undir lengur. [4:29:02] Og við erum í rauninni ekki að segja það [4:29:04] og ég not orðið skilmálaskrá, [4:29:06] hún er svona hvað viljum við fá, [4:29:08] og konungur viðurkennir þetta aldrei. [4:29:10] Hún er ekki undirstaða [4:29:12] sambands Íslendinga við konungsríki, [4:29:14] hún er ekki í neinum lagartekstum. [4:29:16] Engin af þessum skjölum kom inn í lagarteksta [4:29:18] vegna þess að konungur byggir ekkert [4:29:20] á gamla sáttmála. [4:29:22] Það eru sömu lögum að halda á lofti [4:29:24] og öll þessi skjöl sem [4:29:26] bera fram sömu kröfur [4:29:28] og gamli sáttmáli. [4:29:30] Þetta er afstaða alfengis, [4:29:32] aldrei konunganna og aldrei [4:29:34] eins og stjórnarskrá á að vera mála [4:29:36] miðlum milli þessara aðila sem er að [4:29:38] takast á í samfélaginu. [4:29:40] En Jón nýtti sér [4:29:42] auðvitað mjög vel. [4:29:44] Og annað fræg æmi er þegar hann [4:29:46] reiknar út hvað danska konungdómur, [4:29:48] er mikinn pening út af einokunarsölum, [4:29:50] og hvað sem er rétt, [4:29:52] þá er þetta mjög kröftug [4:29:54] sýn á söguna. [4:29:56] Hún blæsmunum. [4:29:58] Og 19. öldin er [4:30:00] ræðilegur tími fyrir þjóðina sem [4:30:02] er að berjast til sjálfstæðis. [4:30:04] Og ég get ekki látið þetta dæmi að hætti [4:30:06] þurfa að borga Frökkum skadabætur [4:30:08] áratugina saman [4:30:10] fyrir að hafa afnumið þrælahald. [4:30:12] Það er nýhætta [4:30:14] að borga þetta. [4:30:16] Og Íslendingar hefðu þetta geta lent í þessum farvegi [4:30:18] að hugmyndin væri svo að við skulduðum [4:30:20] konungsvöldum mér fyrir einokunarsölunum. [4:30:22] Það er það sem Jón Sigurðsson hefði örgulega viljað. [4:30:26] Svo hugmyndir líka [4:30:28] til í nútímann. [4:30:30] Og þetta er á mörguleiti táknræn, [4:30:32] menn, ég vil bara segja [4:30:34] við verðum fórnalömb [4:30:36] fortíðarinnar og þið grættuð okkur. [4:30:38] Og Jón kemur þessari [4:30:40] söguskoðun mjög fljótt á flót [4:30:42] meðal Íslendinga. [4:30:44] En við verðum þá auðvitað að telja [4:30:46] einokunarsölunum 14. aldar með líka. [4:30:48] Hún var. [4:30:50] Þannig að þetta er svona [4:30:52] þessi söguskoðun [4:30:54] hafði pólitískan kraft, [4:30:56] en hún hefur það auðvitað ekki lengur [4:30:58] og hún misti hann í rauninni þegar Ísland var sjálfstætt [4:31:00] 1918. [4:31:02] Þannig að [4:31:04] sagnfræðingar sem skrifa fyrir 70 árum, [4:31:06] þeir eru undir áhrifum frá þessari söguskoðun, [4:31:08] en það er engin nýsköpun henni tengt. [4:31:10] En það er einmitt það sem við langar að spyrja [4:31:12] að því að við erum svolítið að tala um [4:31:14] svona góðsögurnar og sögurnar eins og hún er [4:31:16] og endurnýjun hennar [4:31:18] inn í nútímanum og hvaða hún hefur mikil áhrif á okkur. [4:31:20] Fyrir að þú ert að skrifa þetta, [4:31:22] þá að þú náttúrulega [4:31:24] þræðir [4:31:26] sem að þú finnur og finnst skemmtilegt [4:31:28] að reykja eftir, er einhver svona þræðir [4:31:30] sem tengjast þínu samtíma? [4:31:32] Er ekki hægt við að sagnfræðingar sem [4:31:34] skrifa þetta sögulega, skrifa [4:31:36] nútímann inn í liðna tíma? [4:31:38] Ég mun að öll [4:31:40] sagnaritun eru á einhvern hátt [4:31:42] í þátt hins [4:31:44] ósögulega, eins og Nietzsche sagði. [4:31:46] En það sem sagnfræðingar, [4:31:48] já, í rauninni, það er alltaf einhver [4:31:50] þættir og samfélag sem hafa áhrif á okkur. [4:31:52] Það kemur sögunni ekkert við [4:31:54] og bara þrungvar [4:31:56] einhverju útímanum upp á söguna. [4:31:58] Já, en sko, ég held samt að sagnfræðingar [4:32:00] séu mjög meðvitaðir um þetta. [4:32:02] Og ég sjálfur hef ekki mikinn [4:32:04] áhuga að tengja [4:32:06] þetta tímabil við nútímann, [4:32:08] þó þetta hafi þýðingu fyrir nútímann. [4:32:10] En ég langar meira að hugsa. [4:32:12] Ég lít meira á þetta sem svona framandi samfélag [4:32:14] og ég vil skilja betur [4:32:16] hvernig vorum við að hugsa þá, [4:32:18] af hverju komast menn að þeirri niðurstöðu sem þeir gera, [4:32:20] og hvað var það í þessu samfélagi sem kallaði á [4:32:22] að menn fundust sumir hlutir sjálfsagðir, [4:32:24] eins og til dæmis pýningstómar. [4:32:26] Frá sjónarhóli [4:32:28] alls þess sem við tekjum síðan, er þetta óraunverulegt. [4:32:30] En frá sjónarhóli [4:32:32] er ákveðin rökvísi við lok 15. aldar, [4:32:34] sem gerir það verkum að pýningstómar [4:32:36] fá mikla áheyrslu [4:32:38] bandamanna. [4:32:40] Þannig að svona aðalmarkmið mitt [4:32:42] er að skoða hins vegar fortíðina [4:32:44] sem framandi land [4:32:46] á einhvern hátt. [4:32:48] En það er alveg hár rétt, eins og þú segir, [4:32:50] að það er aldrei hægt að forðast samtímann. [4:32:52] Og ég hef... [4:32:54] Þú hefðir að skrifa þetta inn í samtímann [4:32:56] og þú hefðir ekki að skrifa þetta fyrir [4:32:58] fjörtugum. [4:33:00] Nei, nei, mitt. [4:33:02] Og öll saga er auðvitað [4:33:04] tilbúningur á því leitið að það vilja búa til [4:33:06] minningar út úr fortíðinni [4:33:08] sem menn hefðu ekki þekkt á sínum tíma. [4:33:10] Og ég hef auðvitað ákveðna [4:33:12] endapunkta, sem er síðbreytingin [4:33:14] og efling konungsvalds. [4:33:16] Þannig að sagan stefnir af þessum endapunkti, [4:33:18] sem var ekki að... [4:33:20] Já, bara þessari bók. [4:33:22] Endapunkti þessarar bókar. [4:33:24] En minna, þá má segja að [4:33:26] sagan auðvitað stefnir af þessum endapunkti, [4:33:28] hvað sem mér finnst. [4:33:30] Og ég er í rauninni ekki meðvitaður [4:33:32] að reyna að koma að þessu, [4:33:34] en það er bara allar bækur [4:33:36] og það er gott. [4:33:38] Og endirinn á þessari bók er efling konungsvalds, [4:33:40] og ég sé auðvitað margt sem [4:33:42] ítir undir þetta. [4:33:44] Það er svona kannski lengri þróun, [4:33:46] þetta er ekki eins mikið róf [4:33:48] á sextándöld eins og maður myndi halda. [4:33:50] En varandi [4:33:52] söguna, [4:33:54] stundum höfum við á tilfinninguna [4:33:56] að við lifum svona [4:33:58] næstum því sögulausa tíma. [4:34:00] Það sé það að engin umfjöllun er eiginlega að segja okkur að [4:34:02] sagan skiptir ekki máli. [4:34:04] Við erum við alltaf á okkur um 0 punkti, [4:34:06] og svo mun framtíðin byggir ekki [4:34:08] endilega á fortíðinni. [4:34:10] Framtíðin getur verið færð okkur [4:34:12] á líklega [4:34:14] frammi um auðmönnum og öðru slíku, [4:34:16] tækni og öðru slíku. [4:34:18] Það sé raunverulega ekki, engin svona [4:34:20] lögmál í sögunni sem mótar samtímann [4:34:22] eða gætu hjálpað okkur í að móta [4:34:24] framtíðina. [4:34:26] Já, og ég held líka að svona [4:34:28] félagsaga, [4:34:30] sem stjórnast ekki endilega af sömu [4:34:32] efnahagslögmálum úr nútímanum, [4:34:34] muni kunna að teljast mjög áhugaverð. [4:34:36] Af því að sko, við getum ekki sagt [4:34:38] hvernig borgarastétt þetta samfélag varð til. [4:34:40] Það ásér ekkit endilega [4:34:42] að forna rætur, [4:34:44] þannig að þarna [4:34:46] þá er bara fortíðin algjörlega hafnað. [4:34:48] Í raun og veru. [4:34:50] Og þetta á líka [4:34:52] við liðstöður á vinstri vængunum, [4:34:54] þar sé að ef við segjum að [4:34:56] nýfrjálshyggjumenn muni vilja hafna þessari fortíð, vegna þess að [4:34:58] þú veist aðkapitalistar voru ekki sterkir [4:35:00] og það voru alls konar höft á verslun, [4:35:02] og það finnst við með ekkert áhugavert. [4:35:04] Og líka til að geta eigna kapitalista, [4:35:06] eða allt sem er í menningunni. [4:35:08] En vinstri menn horfa þá á [4:35:10] jafnræði [4:35:12] og munu sjá fyrir sér eitthvað samfélag [4:35:14] sem er jafn umburðarlynt [4:35:16] og mönnum finnst nútíminn vera fullkomlega umburðarlyndur. [4:35:18] Og þá er einhvern veginn allt [4:35:20] sem gerist í fortíðinni einhvers konar fráveg [4:35:22] frá þessu. [4:35:30] og vinstri menn og kapitalistar er enda. [4:35:32] eða á sama stað í sögunni þar sem [4:35:34] nútíminn okkar verður til. [4:35:36] það hættur að vera innbyggðar í kortvekja. [4:35:38] bæði hægri á vinstri trefnuna. [4:35:40] að það gerist sögulega vegna þess að [4:35:42] menn vilja ekki skilja fórsíð. [4:35:44] til þess að hann er eigin fórsöndum [4:35:46] og menn fara að tala um að [4:35:48] menn höfðu ekki verið frjálslindir [4:35:50] hvað var þetta og hitt [4:35:52] á þessum tíma. [4:35:54] og þá verður hann óáhugaverður. [4:35:56] en ég vil meina að mannkynið hefur [4:35:58] engum framförum tekið á þessum tíma, [4:36:00] ekki í raun og veru, ekki sem tegund. [4:36:02] forföður okkar sem voru jafn snjallir [4:36:04] og við, þeir höfðu sína eigin raukvísi [4:36:06] og það er mjög mikilvægt að sjá hvernig hún virkar [4:36:08] við aðrar aðstæður. [4:36:10] því að segjum okkar samfélagi hrindi [4:36:12] og við gætum ekki haldið út [4:36:14] þeim lífstíl sem við höfum. [4:36:16] og þetta er náttúrulega ekkert fjarlæg pæling [4:36:18] þegar við horfum á umhverfismál [4:36:20] og hvað er að segja því hér. [4:36:22] hvernig myndum við vinna með það [4:36:24] og myndum okkur takast betur [4:36:26] til að vinna úr því. [4:36:28] og ég er ekkert viss um það. [4:36:30] ég held að fólk á 14. og 15. öld [4:36:32] hafi unnið úr því [4:36:34] þeim aðstæðum sem það fékk. [4:36:36] og margir stóðu sér mjög vel í því [4:36:38] en aðrir síður. [4:36:40] og það er einhvern veginn [4:36:42] og þannig er það auðvitað öllum tímum. [4:36:44] En ef maður hugsa það [4:36:46] að við séum alveg eins [4:36:48] við höfum alltaf verið. [4:36:50] við erum náttúrulega ekki bara einstaklingar [4:36:52] heldur við erum hóptýri [4:36:54] og á því að það er [4:36:56] okkur hefur tekið það [4:36:58] minnast á vinstri mönnum. [4:37:00] okkur hefur tekið það að byggja upp í rétti [4:37:02] og tekið það að byggja upp lýðræði [4:37:04] og svona kannski viðkvæman vefnað, [4:37:06] sem er á milli okkar. [4:37:08] það væri fólkinn sem þú þar skrifar [4:37:10] hér að það myndi ekki botna í þessu. [4:37:12] þau höfðu ekki ímyndað að hafa til þess að segja þetta fyrir sér. [4:37:14] en við getum líka að missa það [4:37:16] og þú varst eiginlega að tekna það. [4:37:18] við getum misst. [4:37:20] og það hefur verið til [4:37:22] og samvinnan, hún hefur til á öllum tímum. [4:37:24] en það sem auðvitað blasir við [4:37:26] er að það eru öðruvísi á 14. og 15. öld. [4:37:28] er stígveldið [4:37:30] að samfélagið er á fórsendum þeirra, [4:37:32] sem axla ábyrgðina á henni. [4:37:34] og að því ég nefndi Downton Abbey [4:37:38] áðan, þá er það bara alveg eins og það var [4:37:40] í sveitum Englands, svo fyrir auðvitað [4:37:42] 20. öld, það er ekkert lengra síðan það var. [4:37:44] og það er auðvelt að tengja [4:37:46] það samfélag 14. og 15. aldar [4:37:48] heldur en okkar samfélag, sem byggir á ákveðinni [4:37:50] jafnbreyti hugsun og svona [4:37:52] hugmyndum um að hver einasti maður [4:37:54] sé jafngildur, [4:37:56] sem eru auðvitað líka [4:37:58] að lýðræðishugsun, [4:38:00] sem er ásótt undir höggarsækja í dag. [4:38:02] Já, og mér finnst að það geti á [4:38:04] Við eigum að byggja upp samfélagið út frá [4:38:06] hagsmunum hins veikasta, [4:38:08] sem bara Johnson forsetti sagði [4:38:10] hérna fyrir 50 árum. [4:38:12] en það er bara hugmynd sem er ásótt undir höggarsækja í dag. [4:38:14] og allar þessar hugmyndir [4:38:16] eru tímana, eru afurðir ákveðinna [4:38:18] sjöglar og þróunar. [4:38:20] ég er ekki eðlisvikið maður með þetta. [4:38:22] ef við sjáum samfélagið [4:38:24] sem virkar allt öðruvísi [4:38:26] og kannski vísindaskáld sem hugmyndir getur skrifað. [4:38:28] búið til eitthvað samfélag úti í geimi, [4:38:30] sem er bara alveg eins og okkar, 14. og 15. öld. [4:38:32] þess vegna [4:38:34] við þurfum í rauninni ekki vísindarskálskap. [4:38:36] ef við höfum sögufræðina [4:38:38] að þá getur við séð samfélagið sem virkar [4:38:40] öðruvísi og hvernig fólk vinnur úr því sem [4:38:42] það fær þá. [4:38:44] og ég held að það sé alveg dæmis [4:38:46] í sögum að einstaklingar sem eiga [4:38:48] kannski undir höggarsækja, ég ætla að nefna konur. [4:38:50] ég ætla að nefna [4:38:52] hérna ímsar konur, [4:38:54] þessari bók sem voru miklu meiri [4:38:56] pólitískir gerendur [4:38:58] en menn hefðu kannski séð [4:39:00] fyrir sér, og þrátt fyrir það að hafa [4:39:02] engin formleg völd. [4:39:04] þannig að sko, það er alltaf [4:39:06] tækifærið. Það er að hvern að í höfning [4:39:08] kannski verið auðvitað í höfningett, [4:39:10] auðvitað í höfningett. [4:39:12] Það er eiginlega hérna líkið saman [4:39:14] stöðu kvenna í lástétt og [4:39:16] algjörlega. Og menn geta haft það mikið á móti. [4:39:18] síðan menn, ég hef auðvitað enga [4:39:20] engin möguleika á völd. [4:39:22] en það sem ég vildi segja er að kynið [4:39:24] útlokkar fólk ekki algjörlega, en auðvitað [4:39:26] byrja þær, allt sem þær gera [4:39:28] er út frá erfiðari [4:39:30] uppruna heldur en kallar á sama tíma. [4:39:32] eiga síður náðar stundum að hafa [4:39:34] áhrif, [4:39:36] og ég vil reyna að draga það fram að því að [4:39:38] það kemur mikið að fólki við sögu í þessari bók, [4:39:40] að pólitískir gerendur [4:39:42] voru margskonar. [4:39:44] það voru ekki bara einhverjir örfáir einstaklingar. [4:39:46] og ég held að í mínum bókum [4:39:48] sé ég að skrifa dálítið gegn ákveðinni [4:39:50] hefð sem var í gömlu félagsögunni [4:39:52] og ég ætla bara að vísa því sem var sagt um [4:39:54] Braudel, sem var frábær sagfræðingur, [4:39:56] sem var að semja fyrir [4:39:58] 80 árum, en hann fekk þess [4:40:00] um söguna í húsi Braudel. [4:40:02] þar sem eru margar vistarverur, en það er ekkert [4:40:04] fólk í því. [4:40:06] Þannig að einstaklingur [4:40:08] er hvarfandi úr þessari sögu. [4:40:10] mér finnst alltaf mikilvægt að hafa [4:40:12] einstaklinga inn í sögunni, [4:40:14] sem byggir á allskonar [4:40:16] aðstæðum, [4:40:18] ná að spila úr þeim spílum sem þeir fengu. [4:40:20] þannig að þú veist að einstaklingar [4:40:22] hafi áhrif á sín samtíma, að við [4:40:24] lefum ekki í [4:40:26] nöyðhyggju, þar sem við erum bara skilgetið [4:40:28] í sögu. Nei. [4:40:30] sko, auðvitað eru allir sem eru [4:40:32] miklu sterkari en okkur einstaklingar [4:40:34] að verkið og fólk fæðist [4:40:36] í einhverjar aðstæður sem það getur ekki breytt. [4:40:38] en einstaklingar geta alveg ítt áfram [4:40:40] einhverju trendi sem að er [4:40:42] Já, það er gaman líka að sjá fólk vinna úr aðstæðunum, [4:40:44] verið brú eða dýr fyrir einhverjar breytingar. [4:40:46] Já, og reyna að hámarka sín áhrif. [4:40:48] Þú veist, menn eru [4:40:50] komnir í einhverja stöðu og reyna að hámarka [4:40:52] sín áhrif innan þeirra stöðu. [4:40:54] Þú veist, ekki búin að ákveða að halda áfram. [4:40:56] Þú ættir að bíða eftir því að fólk ringi og spyrji [4:40:58] hvað gerir svo? Já, ég veit ekki hvort [4:41:00] ég haldi áfram með þetta, sko. [4:41:02] Það þarf eiginlega að fara með þessa sögu [4:41:04] allavega að Jóni Sigurðssyni. [4:41:06] Já, Jón Sigursson kemur nú í sögu. [4:41:08] Þannig að þessa sögu skoðun hans er mjög áhrifamikil, [4:41:10] mikil, þannig að mér fannst rétt að gera [4:41:12] alltaf grein fyrir hans afstöðu. [4:41:14] En, en [4:41:16] ég hefi aldrei knúið að þeirri hugmynd að það þurfi [4:41:18] fleiri bækur um Íslandsögur. [4:41:20] Hún hefur ekki verið sögð og það [4:41:22] þarf í rauninni að segja hennar mjög oft. [4:41:24] Og við búum við alltaf aðrar [4:41:26] aðstæður á Íslandi en til og með [4:41:28] Íða Elindi, þar sem er bara, sagan er bara uppfærð [4:41:30] á dýrar á fresti, sko, þau meina hafa [4:41:32] jafnvel teymi á opinberum [4:41:34] styrk sem gerir þetta. [4:41:36] ég er ekki að [4:41:38] gera það hér, sko. [4:41:40] ég þarf ekkert [4:41:42] að vera að skrifa þessa bók [4:41:44] út af mínu starfi sem prófessor við Háskólann. [4:41:46] menn það var miklu betra fyrir mig að skrifa bara [4:41:48] fræðigreinar sem fimm manns lesa. [4:41:50] sko, það er, það myndi borgað [4:41:52] sér miklu meira. [4:41:54] Það er postflutningur líka í Norður-Múlasýslu [4:41:56] 1874, 1879. [4:41:58] Já, já, já, ég geti örugglega lagt margt gott til [4:42:00] mála þar, en ég líka [4:42:02] hugsun, maður verður á einhvern hátt reyna að tala [4:42:04] við stærri hóp [4:42:06] skrifa þessa, hérna, bók. [4:42:08] eila fyrir bara að læsa íslýtingu. [4:42:10] Já, sömu leiti, [4:42:12] fyrstalagið er ég náttúrulega skrifa [4:42:14] fyrir aðra sagnfræðinga, þeir þurfa [4:42:16] að vita hvað gerist á 14. og 15. öld. [4:42:18] ég líka skrifa við söguáhuga sem ég hef hitt [4:42:20] mjög marga í námskeiðum [4:42:22] og í opinberum fyrirlesturum. [4:42:24] og það er heilmikið saga áhuga [4:42:26] á Íslandi, hann er meiri meðal eldri fólks [4:42:28] en yngra, þannig að ég er auðvitað líka [4:42:30] þriðjahópurinn sem ég er að skrifa fyrir [4:42:32] er yngra fólk, sem ég finnst [4:42:34] að þurfa að kynna sér söguna [4:42:36] meira. Og þannig að ég er svona [4:42:38] ákveðin boðandi hér, að ég er að [4:42:40] rétta fram þessa bók til [4:42:42] yngri kynslóðar og bjóða henni að [4:42:44] kynna sér Íslands söguna [4:42:46] vita meira um Íslands söguna. [4:42:48] Sværið, takk fyrir að skrifa þessa bók. [4:42:50] Við ætlum að halda þig áfram [4:42:52] við rauðarborðið að reyna að skilja söguna [4:42:54] og samfélagið og heiminn [4:42:56] og okkur sjálf, næstu kalbur eftir augnuleik. [4:42:58] Góðir fjölmiðlar [4:43:00] eru mikilvægur [4:43:02] partur af því súrefni [4:43:04] sem sérhvert samfélag [4:43:06] þarf á að halda. [4:43:08] en góðir fjölmiðlar, þeir þurfa ekki endilega [4:43:10] að vera hlutlausir, [4:43:12] en þeir verða [4:43:14] að vera sjálfstæðir. [4:43:16] alveg eins og góðir [4:43:18] háskólar og traustir dómstólar [4:43:20] þurfa að vera sjálfstæðir. [4:43:22] þeir þurfa að [4:43:24] þjóna fólkinu, [4:43:26] ekki valdinu. [4:43:28] Ég heiti Þorvaldur [4:43:30] Gilvarsson og ég [4:43:32] stið samstöðina. [4:43:40] Við ætlum að enda þáttinn í kvöld á [4:43:42] umræðu um músík, [4:43:44] því kannski kannist við Jón [4:43:46] Stefánsson. [4:43:48] hann var kórstjóri og organisti [4:43:50] í Langholtskirkju [4:43:52] og ég held að megi segja að hann [4:43:54] hefði sett mikið marka á tónlistarlíf [4:43:56] hér áratugina saman. [4:43:58] Það er viðburður framöndan í næstu viku, [4:44:00] tónleikar honum til heiðurs, [4:44:02] og þessu tengist líka [4:44:04] styrtarsjóður, [4:44:06] þar sem efnileg ungmenni [4:44:08] geta notið [4:44:10] einhvers konar tónleikahalds, [4:44:12] tónleikanavæntilega. [4:44:14] og það eru komnir hérna tveir [4:44:16] kórstjórar [4:44:18] til þess að ræða [4:44:20] þennan mann, Jón Stefánsson, [4:44:22] úr Mjósveit, [4:44:24] Magnús Ragnarsson og [4:44:26] Karin Einarstóttir, verðið velkomin. [4:44:28] Takk fyrir. [4:44:30] Jæja, hvað segið þið hérna, [4:44:32] ef við byrjum á [4:44:34] svona arfleifð [4:44:36] Jóns Stefánssonar? [4:44:38] eins og ég nefndi í inngangi [4:44:40] er þetta ekki einn af [4:44:42] mikilvægum í íslenskri músíkssögu? [4:44:44] Jú, hann gerði alveg rosalega mikið fyrir íslenskt tónlistarlíf, [4:44:46] sko, voru nokkur þessi kynslóð [4:44:48] hérna með Þorger Ingólfsson og Garðar Górðas [4:44:50] og fleirum, þar sem að hérna [4:44:52] drógu [4:44:54] dregðu þetta upp [4:44:56] og gerði alveg greinilega mun [4:44:58] á íslenskum tónlistarlífi [4:45:00] og sérstaklega á kórsöng. [4:45:02] og hann var mikill L.T. [4:45:04] og hérna [4:45:06] og ég kynntist honum sjálfur, [4:45:08] söng í kórhjónum byrjað þegar það var nýtt tónara. [4:45:10] og ég man að hann var oft svo spenntur fyrir verkefnum [4:45:12] að hann gæti ekki sofið. [4:45:14] sko, ástríðin bara [4:45:16] elskaði þetta, [4:45:18] og hann var bara, sko, Robert Abraham [4:45:20] sem var söngstjóri, [4:45:22] hann sannkallaði Jón [4:45:24] til að hlaupa í skarðið [4:45:26] í aflýsingu sem organisti í Langholtskirkju [4:45:28] 1960 eitthvað [4:45:30] og hann var bara held ég 16-17 [4:45:34] þegar ég sé hann 16 ára. [4:45:36] og svo [4:45:38] sem eru ljóðs að organisti sem. [4:45:42] Þarf bara að fara frá Helga, [4:45:44] sem var þá. [4:45:46] Og þá náði Jón út á tún í Mývatnseiti. [4:45:48] Og svo ertu til að vera bara fastur í organisti við þessa sókn. [4:45:52] Og hann breytir fyrirkomulaginu, [4:45:54] þannig að hann byggir upp þennan flotta kór með tímanum, [4:45:58] sem tekst svo á við þessi miklu stykki. [4:46:00] Þannig að hann fór útlík að læra í Ískilandi [4:46:02] og Östurríki. [4:46:04] Og kynnist ymsu þar, [4:46:06] og það sem hann kynnist þessum verkum eftir bakk til að menna. [4:46:14] Svo fer hann smátt og smátt að gera þetta, [4:46:16] að flytja þessi stóru verkefni svo Jónaðsbasin, [4:46:18] Hámálmessuna, Jólakórinn, [4:46:20] Mattíðsabassið, og svo Kantatur eftir bakk til að menna. [4:46:24] Og svo fer hann líka alltaf samhliða að vinna [4:46:26] við barnakórum og þessu þar. [4:46:30] Og er að vinna sem tónlistarkennari, [4:46:34] en fer svo að stopna þennan kórskóla [4:46:36] í Langoltkirkju. [4:46:40] Og þá þráast hann upp í það að þá verður [4:46:42] bráðilega til Grétuburukórinn. [4:46:46] Og svo fer hann að búa til yngri hópa, [4:46:52] þannig að það var Grétuburukórinn fyrir svona úlinga, [4:46:54] og svo aðeins annað sem heitir Grétuburar feður, [4:46:58] fyrir þá sem eru að fara í Grétuburukórinn. [4:47:00] Og svo var þessi kórskóli, [4:47:02] og núna heitir þessi hópur Grétuburarlípýri, [4:47:04] sem er svona fyrir börn. [4:47:06] Og svo var sérna líka bara tekið upp [4:47:08] kennsla fyrir kóra fyrir litlu börnin, [4:47:12] bara frá því þriggja ára. [4:47:14] Sko, þetta Grétukórinn. [4:47:16] Þannig að við erum með hérna, [4:47:18] alveg Jóns er ennþá hérna í kirkjunni, [4:47:20] sem er þessi kórtrappa, [4:47:22] alveg núna bara frá smáböllnum [4:47:24] og alveg upp í bara fullorðinn kór. [4:47:26] Ymmitt. [4:47:28] Svo stopnar þau hérna Grétuburukórinn, [4:47:30] og ég held að við veinum því að það var [4:47:32] stór árgangur úr Grétuburukórnum sem var [4:47:34] ekki að hætta, þær voru orðnar komnar á aldur. [4:47:36] Og hérna voru að koma heim úr einhverju ferðalagi [4:47:40] og bara, hann vildi ekki. [4:47:42] Og mér sagði að þær vildi ekki hætta, [4:47:44] þannig að það stofnuðu þau Grétuburukór í [4:47:46] fyrir eldri söngvara. [4:47:48] Það var árið 2000, sko. [4:47:50] Ymmitt. [4:47:52] Þannig að hann var alveg vann ábyggilega [4:47:54] 200% vinnu, sko. [4:47:56] Þetta var bara hans hestar, [4:47:58] og reykt kjöt, og hérna, [4:48:00] og þessi kórar, þetta tónlið, sko. [4:48:02] Og Óluf Kólbrún, eftirlifandi kona hans, [4:48:04] þau eignuðust ekki börn, [4:48:06] og ég held að þetta sé að hafa rétt, sko, [4:48:08] að þetta er bara 200% vinna, [4:48:10] bara 24/7, bara allan tímann. [4:48:12] Af því að verkinn eru slík. [4:48:14] Og ég held líka að hann hafi notið þess að [4:48:18] Óluf Kólbrún, náttúrulega, þessi eina okkar [4:48:20] stórkostlega söngkona, sem hefur stigið fram. [4:48:24] Að þau, þau tvo sem par, [4:48:26] einhvern veginn, hún hefur kynnt fyrir hann [4:48:28] tónlist, þau fara bæði saman út, [4:48:30] sem var ekkert algengt að, [4:48:32] hún gerði það á þessum tíma, eða var það nú eitthvað. [4:48:34] Þú voruð ekki svona bara í hópi, [4:48:36] hérna fyrir þannig síðan. [4:48:38] Og svo voru hún alltaf, hún ásamt Garðari, [4:48:40] Kortis Mikill, frumkvöðull í óperulífinu, sko. [4:48:42] Og Jón kom líka heilmikið inn í það, [4:48:44] og hérna var stundum með kórnum og spila. [4:48:46] Og ég veit ekki hvað, sko. [4:48:48] Þetta var mjög gott teymi, sko. [4:48:50] Þetta er svona þessi sérstæg tæknis í kórskólanum [4:48:52] að vera með svona söngkennslu [4:48:54] og raddþjálfun fyrir hvert og eitt barn. [4:48:56] Og nú eru ótal möguleikar, bara [4:48:58] okkar fremstu söngvarar. [4:49:00] Markmið er að hafa komið um eitt úr [4:49:02] kórstarfi í Langholtskirkju. [4:49:04] Og þessi ástríða sem hún nefnir, [4:49:06] það, sko, ég geti aðeins [4:49:08] sérna sagt ykkur hvernig hann hegðaði sér [4:49:10] á heimavelli. [4:49:12] Þeir náttúrulega voru freyndur, [4:49:14] já, freyndur. [4:49:16] Og það er bara 70-80 metrar á milli húsanna okkar [4:49:18] þar sem við ólumst upp, sko, [4:49:20] í Vógum. [4:49:22] Og hérna, hvernig hann, sko, [4:49:24] náttúrulega félagslyndur, [4:49:26] hann og Óli, sko. [4:49:30] Og hann líti við, komið í heimsókn. [4:49:32] Og alltaf þegar hann talaði um músík, þá bara [4:49:34] skein á hann. [4:49:36] Það er alltaf verið að grýpa í orgel [4:49:38] og það er alltaf verið að búa þetta í gang, [4:49:40] þú veist, bara fólk kemur saman [4:49:44] og því ekki að syngja. [4:49:46] Og það er alltaf, það er kvartning. [4:49:48] Eins og ég lærði píanó, [4:49:50] og hann heyrði í mér [4:49:52] og hérna, kvartið minn til þess að halda áfram [4:49:54] og kende mér eitthvað og sagði eitthvað fallegt, [4:49:56] og þá svona, þú veist, bara [4:49:58] var komið fyrirmyndin í fjölskyldunni, [4:50:00] til þess að halda áfram. [4:50:02] En ástríðan mín, að þú nefndir hann, [4:50:04] það er alltaf glóð í augum. [4:50:06] Það er alltaf, sko, þessi gríðalegi áhugi [4:50:08] á að bara allt umhverfið [4:50:10] verði syngjandi og fljótandi í músík. [4:50:12] Og það var ekki að nefnilegt 1994, [4:50:14] því að það var 19. ár í kórnum, [4:50:16] og hérna, þetta var þá [4:50:18] Kól Ángarskirkja var þá svona stór kór, [4:50:20] svona um 60 manns. [4:50:22] Svo breytti hann, [4:50:24] hann breytti núna, Jón, [4:50:26] hérna breytti hann um 2008 yfir í svona kammerkór, [4:50:28] þar sem er meira sunglært fólk núna. [4:50:30] En svo er ég, tók við, sko 2006. [4:50:32] Þá tók ég við hérna Filamóniunni, [4:50:34] sem er svona stór áhugamannakór. [4:50:36] Og hvernig Jón Rák [4:50:38] Kól Ángarskirkja var fyrirmynd mín til að byrja með, [4:50:40] hérna, hvernig fyrirkomulagið var [4:50:42] að fara að vinna í æfingabúri [4:50:44] að taka svona stór verk við. [4:50:46] Og hafa líka svona fjölbreytt lagaval, sko. [4:50:48] Þannig að hérna, söng alveg ímislegt, [4:50:50] bæði svona, ekkert svona jazzkennt [4:50:52] og svona, svona spiritual bandaríska tónlist [4:50:54] og ímislegt, sko. [4:50:56] Hérna, og svo bara barokk og endurreisnartónlist [4:50:58] og romantíska og nútíma tónlist. [4:51:00] Það var svona inspirasjón, sko, [4:51:02] hjá mér. [4:51:04] Og svo fór til mín að fóra auðvitað í Gautaborg [4:51:06] og það var svona kammirkór, [4:51:08] og það var svo fyrirmynd mín hvernig sátt. [4:51:10] Kórstjóri Rák Þangór, hvernig ég er ekki svo... [4:51:12] Ég er ekki svo kammirkóra, sko. [4:51:14] Þannig að alltaf verður eitthvað svona, [4:51:16] eitthvað svona kefli, sko, [4:51:18] hvernig maður lærir þessa hluti, sko. [4:51:20] En þú sinnaðir að þú náðir ekki kynast [4:51:22] Jón Rák? Nei, ég hitti hann aldrei. [4:51:24] Nei, hitti það mikið, en hérna. [4:51:26] En svona áhrifan hans sjást samt einhvern veginn enn þá. [4:51:28] Allt umkring í Langholtskirkju. [4:51:30] Og það bara kemur svona oft, [4:51:32] kemur svona skemmtilegt móment að maður er að [4:51:34] kenna eitthvað lag, [4:51:36] og þá réttur einhver upp hönd og segir: [4:51:38] „Bitu, hérna, Jónsi letur okkur,“ [4:51:40] eða „stoppar þess að það komi“, [4:51:42] og stundum er að það sko kemur það frá [4:51:44] kannski annarri eða þriðju kynslóð, [4:51:46] sem að sko, þau krakkarnir [4:51:48] hafa ekki heldur sko verið [4:51:50] í kórhúsi Jóns, en þau [4:51:52] hafa held að þetta sungið af þeim, [4:51:54] sem voru eldri. [4:51:56] Og þetta lifir svona ennþá, sko, [4:51:58] bara rauðan skúf í peysu, [4:52:00] eða svona kemur svona móment, sko. [4:52:02] Þannig að hérna, já, [4:52:04] það er svolítið svona undarlegt sumar [4:52:06] að vera með einhvern veginn [4:52:08] þessa arfleifð hans í höndunum, sko. [4:52:10] En maður vill vera virðing fyrir því, [4:52:12] en skrítið líka að gera það, [4:52:14] því að ég kynntist honum ekki, sko, [4:52:16] aðeinskýrlega. [4:52:18] En áður en við förum í kannski annað umræðu, [4:52:20] var hann, [4:52:22] Magnús, [4:52:24] var hann stoltur? [4:52:26] Var hann hissa á því [4:52:28] hvað músíkin var mikilvæg [4:52:30] Mývatningum? [4:52:32] Og var hann hissa á því [4:52:34] hversu margar Mývatningar [4:52:36] syngja fjórsöng? [4:52:38] Ég segi nú ekki [4:52:40] að þeir fæðast með gátu, [4:52:42] en eru einhvern veginn svona [4:52:44] ekkjur fljókt þjálfaðir upp í því [4:52:46] og leggja mikið í því. [4:52:48] Hvernig var Jónsson á tímum lögst kom Mývatn? [4:52:50] Það vissi allir, sko. [4:52:52] Og hann smitaði, hann náttúrulega sagði margar sögur [4:52:54] og ímsar sögur af, var ekki Stína? [4:52:56] Hann var valdur þess að segja einhverju Stínu. [4:52:58] Við fengum bara að heyra [4:53:00] Stínu Grænu á kóræfingum. [4:53:02] Og svo lét hann okkur syngja þessa lög, [4:53:04] eins og litlu Stínu, [4:53:06] og hérna, við hefðum eitthvað inn að funda það, [4:53:08] sem að hérna týðkaðist þar. [4:53:10] Þannig að þetta var hérna, [4:53:12] það þingerska loft hefur bara fléttast töluvert áfram. [4:53:14] Við gerum alltaf nýfalt húra [4:53:16] þegar við fórum að syngja ammannsönginn inn í kórskórunum. [4:53:18] Og krakkarnir, hérna, spyrja [4:53:20] af hverju gerum við nýfalt húra. [4:53:22] Ég sé bara að þetta er svo leið, [4:53:24] sem ég var sveit. [4:53:26] Það er bara svarið. [4:53:28] Sko, hann fellur frá [4:53:30] fyrir aldur fram, [4:53:32] fyrir tíu ára. [4:53:34] Og það var ekki system sem eins og þér, [4:53:36] sem vinnur með honum. [4:53:38] Og þú áttir þig á mikilvægi starfsins, [4:53:40] að manni fannst það næði svo mikið eftir. [4:53:42] En hérna, það eru svona stónleikar í næstu viku, [4:53:44] og svo er þessi styrktarsjóður, [4:53:46] sem hefur verið stofnaður. [4:53:48] Er þetta ekki rétt skilið hjá mér, [4:53:50] að ungt, efnilegt fólk geti sótt um styrktarsjóð? [4:53:52] Sko, ég reynir hérna, [4:53:54] styrktarsjóður var stofnaður [4:53:56] þegar hann dó, [4:53:58] til minningarsjóðs Jóns Steffanssonar, [4:54:00] og það er útlutað [4:54:02] af nokkurra ára fresti. [4:54:04] Og hérna, nei, það er ekki þetta, [4:54:06] sækjum, en það er þetta að mæla með. [4:54:08] Ég hef einmitt gert það á sínum tíma, eitthvað, [4:54:10] en ég mæli með þessari tilnefningu, [4:54:12] og það er ungt fólk, [4:54:14] ég held að í háskólanámi, [4:54:16] komið á hérna í tónlist. [4:54:18] Þetta eru ekki bara söngvar í gangi [4:54:20] í tíjár. [4:54:22] Og það verður útlutað á henni [4:54:24] á þessum tónleikum í næstu viku [4:54:26] miðvikudaginn 16. september. [4:54:28] Segjum, ef mér hef einmitt vikslag [4:54:30] dag á kirkjunnar, [4:54:32] við ætlum bara að hafa ókeypis sinn [4:54:34] og bjóða upp á kaffi og kleinur [4:54:36] og kallfett í hljenu. [4:54:38] Syngja nokkur lög sem við bæði [4:54:40] telljum svona, allavega eins og ég valdi. [4:54:42] Þessi lög sem að Kórinn Rángarskirkja ætlar að syngja, [4:54:44] er eitthvað lög sem ég tengdi við Jón, [4:54:46] að sungi með okkur ef það kann, [4:54:48] eins og Halleluja Kórinn [4:54:50] og Lókussýrstættu Brugnir [4:54:52] og Litlustínu, [4:54:54] og við lefum ætti við henni að fundar. [4:54:56] Það getur fólk bara komið upp [4:54:58] og fengið nótur á staðnum [4:55:00] og sungið, eða svo margir, [4:55:02] þetta margur líka bruta á bókar. [4:55:04] Og svo er þessi frábæri [4:55:06] Kór Grétubur Nóbíl, sem að Jón stofnaði [4:55:08] árið 2000, ætla líka að syngja. [4:55:10] En þessi stjórn, Sunna, [4:55:12] sem er þessi kór, [4:55:14] er alveg frábær, fór af mér. [4:55:16] Og það kan bjóða, hérna, þær kalla sér Nópur, [4:55:18] þar sem hafa verið í Grétubur Nóbíl, [4:55:20] og þær ætla líka að koma [4:55:22] og fjölmanna upp á svið [4:55:24] og syngja tvölökk fyrir hlið. [4:55:26] Já, já. [4:55:28] Sko, ég var ræddur [4:55:30] að þessi lögin svo vel eru mætin [4:55:32] að funda. [4:56:08] á Littlust Ínu [4:56:10] Ég held að allir þekktu Littlust Ínu. [4:56:12] Já, já. [4:56:14] Hérna, kona mín, hún útskrifaðist með doktórskráði [4:56:16] fyrir einhverjum árum, og ég ákvað að semja [4:56:18] einn texta og ætlaði að láta syngja við þetta lag, [4:56:20] en ég var svo eini [4:56:22] sem kunni lagið. [4:56:24] Og það var smá skellur, sko, ég held að þetta væri bara [4:56:26] hlægsta lag í Íslandi. [4:56:28] Það er gaman aðeins, sko. [4:56:30] Hvað var það að dróna þetta upp, eða? [4:56:32] Ég veit það ekki, sko, en við erum alltaf gaman að segja [4:56:34] frá því að við erum að æfa núna á ímsum sem eru að [4:56:36] syngja til fyrsta skipti í mitt, sko. [4:56:38] Og við erum með nótur, en maður þarf að segja [4:56:40] að það er ekki sangkvæmt nótunum, sko, við syngjum sangkvæmt hefð, sko. [4:56:42] Hérna, það var alveg einn sem að [4:56:44] byrjaði í kórnum við okkur um daginn sem bara þið syngjið alveg [4:56:46] því þið eru auðvitað nótundastundum, þegar það eru svona punktar. [4:56:48] Þá syngjum við jafn nótur, og það eru jafn nótur, [4:56:50] og þá syngjum við punktina þannig að það, [4:56:52] ég segi bara, já, það syngdi bara eins og við. [4:56:54] Ég veit ekki, ef get ekki þetta okkur að gera með þetta svona. [4:56:56] Þetta er bara einhver hefð, hérna. [4:56:58] Og svona eru þetta, sko. [4:57:00] En þetta er svona, það eru til svömmð [4:57:02] svona staðbundin lög sem að eru [4:57:04] sem allir þekkja, einhverju, hér að einu. [4:57:06] Eru ekkert endilega kunn [4:57:08] annar staðar, [4:57:10] í landinu. Nei, nei, líkt að stýna þér ekki fyrir vestan, [4:57:12] sko. Nei, nei, við syngjum náttúrulega [4:57:14] vestan, og þú syngur hérna, [4:57:16] þú syngur með afa mínum [4:57:18] og ömmu minni, en ég syng [4:57:20] líka um bara á að [4:57:22] einhvern veginn öðruvísi. [4:57:24] Og hérna, ég sko einhverst á COVID [4:57:26] og við erum með aðra hreyfingar á Ísafjörður. [4:57:28] Nei, ég fer ekki, jú, [4:57:30] upp á stól, já. [4:57:32] Og svo minni fjölskyldur syngjum við [4:57:34] Stróluna og [4:57:36] alls konar lög sem að hérna [4:57:38] maðurinn minn sem er í Reykjavík [4:57:40] kannast ekki því að hann segir alltaf þið [4:57:42] hittist alltaf og syngið svo skrítinn, [4:57:44] en ég hef búin að læra [4:57:46] litlu stýnu núna eftir nýja ári [4:57:48] í kirkjunni, þannig að hérna [4:57:50] mér þykir mjög mæt um hana. [4:57:52] Vel er mætt til vinna fundar. [4:57:54] Þetta er náttúrulega svolítið svona [4:57:56] ásamt, bless og sértu sveitinn [4:57:58] mín, þjóðsöngum í við ingar. [4:58:00] Og ég ef að það ekki [4:58:02] að ég gær, var rétt að ég [4:58:04] bæði Reykjavík líða rétt [4:58:06] og sunnan vass [4:58:08] í mjög sveit, og þar hefur verið [4:58:10] sungið Vel er mætt til vinna fundar. [4:58:12] Það er lag sem að hérna [4:58:14] fær tárenn til þess að renna niður kynnda [4:58:16] mjög við ingar. Haldið þið að [4:58:18] svo fari í næstu viku? [4:58:20] Já, fólk þar að bara kemur upp á syngju [4:58:22] með okkur, sko, og svo náttúrulega [4:58:24] láta tenorinn að ljósi skína hérna [4:58:26] á kunnum stað, sko, þannig að það er alveg [4:58:28] hérna, ég eins og þess að ég [4:58:30] hafi aldrei heyrt þetta lag á þér fyrir en ég sang í [4:58:32] góð langarskirkju hérna fyrir 30 árum, sko. [4:58:34] Og hérna hann er kynast ímsu, [4:58:36] sko, og svo náttúrulega [4:58:38] er hérna, ég svo að segja, þetta er líka [4:58:40] næstu viku, þetta er líka vígsla. [4:58:42] hérna á langarskirkju. Já. [4:58:44] Og það var Jóni mjög mikið vett að hérna [4:58:46] að fá gott sönghús. [4:58:48] Og það er það, þetta er eitt besta [4:58:50] sönghús á Íslandi. Já. [4:58:52] Og þarna leidd hann líka byggja alveg frábært [4:58:54] orgel, og þetta er eitt besta [4:58:56] hefnað orgel á Íslandi, ef ekki bara [4:58:58] á Norðurlundunum, sko, það er svona barok orgel [4:59:00] að spila bak á þetta orgel, [4:59:02] og það er bara æðislegt, sko. [4:59:04] Og kannski var til svona viðni því að það fylgdum [4:59:06] þá fleiri góð orgel, er það ekki? [4:59:08] Jú, það er skemmtilegt [4:59:10] orgelflora, það var rosalega hefnað að hafa [4:59:12] líka að segja orgel smíð á Íslandi, sko, [4:59:14] hérna að Burgund Tómasson sem að byggja [4:59:16] mörg frábær orgel, sko. [4:59:18] Það er mitt. En því sem þess að [4:59:20] deilið á millikar kórum [4:59:22] á langarskirkju. Já, ég [4:59:24] er bara með á langarskirkju, svo reyndar er [4:59:26] fílamóninu líka að æfa þetta kirkjunni. Já, [4:59:28] og ég stýri Gratúli Nóbili og Gratúli [4:59:30] Kórnum, og svo núna [4:59:32] tveimur barnahópum, [4:59:34] Gratúli Futuri og Gratúli Líperi. [4:59:36] Og svo erum við með líka tverti [4:59:38] viðbót sem stýra Grúttakórnum, Sara, [4:59:40] Gríms og Svava. Já, og svo er [4:59:42] alltaf líka með rattjálfara, núna er þetta [4:59:44] Markur Björg Dagadóttir. Já. [4:59:46] Þannig að þetta hef alltaf verið nokkrir, sko, [4:59:48] hérna, kvöstur að þetta er hérna. [4:59:50] Jónsi var líka, Jónsi var að sýna tíma með [4:59:52] Gratúli Kórnum, Karl Ángarskjörfi [4:59:54] og Gratúli Nóbili, [4:59:56] en hérna [4:59:58] svo hefur þetta dreifst öðruvísi, [5:00:00] sko, og bara [5:00:02] minnst maður að þetta er fyrir ári til ár, sko, [5:00:04] hverjir eru, sko. Já. Þetta hefur verið [5:00:06] samt, sama fólktal núna, [5:00:08] það hef mjög gott, sko. En svona [5:00:10] hvernig finnst þetta ganga að laða [5:00:12] börn, ungt fólk [5:00:14] inn í kórastarf, [5:00:16] því að hérna mörg okkar [5:00:18] hafa áhugjur af því að [5:00:20] við höfum lokað okkur um of [5:00:22] í okkar eigin [5:00:24] stafræna heimi. [5:00:26] Og svona þetta að fara út [5:00:28] og opna sig og syngja og tengjast, [5:00:30] þetta sé svona langsóttari hugmynd [5:00:32] í dag heldur en fyrir á tímum. [5:00:34] Já, mögulega. Ég, sko, [5:00:36] það gengur alltaf mjög vel [5:00:38] í Grútakórnum. Þau koma alveg bara [5:00:40] fjögurra, fimmara, sex ára, það er bara [5:00:42] byrjendaskóli, og alltaf fullt, og svo kemur [5:00:44] oft meðal um 100 krakka, það. Já. [5:00:46] Og það er náttúrulega fólkdrænir [5:00:48] sem að ræða því, en [5:00:50] svo kemur svona [5:00:52] samkeppni við aðra tómstundir. [5:00:54] Ég held að það sé svona, kannski það sem [5:00:56] við erum að [5:00:58] díla við núna að það er svo margt [5:01:00] í bóði. Það eru margar íþróttir [5:01:02] og margt sem verður [5:01:04] að berjast um sama tíma [5:01:06] frístundatíma. [5:01:08] Þannig að þar sem að kórastarf er ekki bóði á skólatíma, [5:01:10] þar er maður í þessu, sko. [5:01:12] En það hefur gengið vel hjá okkur, [5:01:14] það er mjög smá eftir árgöngum hvaða er margir [5:01:16] og svo kannski kemur einhver og tekur svo [5:01:18] fimm vini á næstu árum [5:01:20] og þá er allt í einu. [5:01:22] Þannig að það snýst líka mikið [5:01:24] um það. Þetta er bara [5:01:26] það er gaman að koma og syngja, og það er gaman að [5:01:28] eignast vini og vera með vinsinn. [5:01:30] Og ég held að það sé mjög mikilvægt í [5:01:32] fyrir þessa kynslóð. Og bara [5:01:34] það er svona smá, hvað sé maður, [5:01:36] ríkjandi einstaklingi segja stundum [5:01:38] að þessi samanburður eins og samfélagsmiðlum [5:01:40] að koma eins og fyrir úlingana [5:01:42] og ungmennin að koma inn [5:01:44] og telja sér til hóps og vera bara [5:01:46] hluti af hildinni og þitt álit [5:01:48] og þinn röð skipti máli. [5:01:50] Búið til fegurðinn á félagslega og saman. [5:01:52] Það er líka alveg svaka eitthvað líf [5:01:54] í langarskirkju, eins og maður sé. Fólk tekur þetta. [5:01:56] Þetta er svona kirkja sem er með mikið af kórum. [5:01:58] Síðast hef ég þetta voru með sko 12 kóra [5:02:00] á einhverja viku, og það er líka [5:02:02] á svona tónleikum, er kór sem heitir Goða Grannar. [5:02:04] Þannig að ímsin sem voru [5:02:06] eru í þeim kór, voru. Ekkert allir eru, en [5:02:08] ímsin sem voru í þeim kór voru í kór langarskirkju [5:02:10] í sínu tíma. En eins og með [5:02:12] þess að kór tröypa okkar, bara frá [5:02:14] streikjaferðar og upp í bara uppúr. [5:02:16] Það er [5:02:18] hérna mikið líf, sem [5:02:20] oft svona [5:02:22] hérna fyrir upp og niður, sko. [5:02:24] Þannig að hérna, sömur kórum gengur svaka vel [5:02:26] og svo alltaf yfirleitt einhver einn kór [5:02:28] sem er ykkur lagð akkur á þetta ári. [5:02:30] Svo bara breytist það kannski næsta ár. [5:02:32] Þannig að við þurfum alltaf að vera svona, [5:02:34] hvert hausti eru við svona alltaf svona bara að pæla, [5:02:36] hérna, getur þú fært þetta aldrei spil þarna til [5:02:38] eða þess aðeimingu eða eitthvað á. [5:02:40] En þetta, þetta blásast allt, sko. [5:02:42] H hérna og [5:02:44] aðferðin að Jóns. [5:02:46] Lífið er þannig að þetta [5:02:48] þessu kirkja er þekkt fyrir mikið. Þetta er syngjandi, [5:02:50] kirkja, eða slagur kirkjuna. [5:02:52] Og græði mikið á því yfirleitt í messunum [5:02:54] að þá eru allir þessir kórar sem skiptast á að syngja. [5:02:56] Þannig að það er ekki ómikið messuálag, [5:02:58] en fyrir mikið þá er alltaf mjög [5:03:00] flott tónlist í messu. [5:03:02] En það væri svona gaman að sjá [5:03:04] fleiri drengi, [5:03:06] og ekki síst bara í ljósi [5:03:08] þjóðfélagsins að við höfum vant að drengja. [5:03:10] Þú hefur haft drengi í þínu kóra. [5:03:12] Já, við höfum haft drengi [5:03:14] svona [5:03:16] upp í kannski [5:03:18] 10, alveg 12 ára. [5:03:20] Já, þá eru þeir oftast kannski einir, [5:03:22] einir strákar [5:03:24] eftir í hópnum með auksálum [5:03:26] og stundum [5:03:30] ég veit, það var reyndar öðru vísi [5:03:32] kannski fyrir mínu tíðar. [5:03:34] Þau, veist, það voru einhverjir sem að [5:03:36] strákar sem voru áfram í Gratúli kórnum. [5:03:38] Eitt, tveir eða þrír auksálum, sem voru aldrei margir í einu. [5:03:40] En svo er drengjakórinn [5:03:42] alltaf eitt starfandi, [5:03:44] drengir reikjarkór, [5:03:46] æfðir hjá drengskirkju hjá tónlistinni, [5:03:48] og stundum hefur við bara bent á að fara þangað. [5:03:50] Já. [5:03:52] Ef þeir eru að detta út, [5:03:54] þá er líka bara öðru vísi [5:03:56] félagslegt að fara í hóp þar sem eru [5:03:58] fleiri strákar. [5:04:00] Og ég var með þetta að fundi núna í Oslo, [5:04:02] meðal hérna [5:04:04] Norðurlandaskórstjóra, [5:04:06] og þá var einn sem vildi meina að henni þótti betra [5:04:08] að kynskipta, [5:04:10] að það væri betra að hafa bara strákana sér [5:04:12] og stelpur sér, út af einhverju svona dýnamík. [5:04:14] En strákar eru velkomnir [5:04:16] til okkar. [5:04:18] Og það eru fullt af strákum í yngri hópunum. [5:04:20] Já, við sáum hérna að þegar ég man [5:04:22] semar, þá varstu [5:04:24] með einhverja kóra syngjandi [5:04:26] frá Skandinavíu. [5:04:28] Já, það var norski kór. [5:04:30] Þar voru alveg strákar og stelpur saman í kórnum, [5:04:32] og hérna. [5:04:34] Og maður saknar þess svolítið, hér [5:04:36] eru múturnar. [5:04:38] Stóra fyrirstaðan. [5:04:40] Eða er þetta fyrst og fremst félagslegt? [5:04:44] Sko, ég held að þetta sé fyrst og fremst félagslegt. [5:04:46] Þetta er hérna, ég er ekki nefnilega gerði býjaritt [5:04:48] gerði um þetta. [5:04:50] Þetta var ansóknar, [5:04:52] sem niður í býjaritt gerði um henni, [5:04:54] þá kom í ljós [5:04:56] að það voru tónlistundarökstur. [5:04:58] Þeir bara velja frekar [5:05:00] íþróttir, boltaíþróttir [5:05:02] eða pluss [5:05:04] efnisvalkórstjóra [5:05:06] hafið líka áhrif [5:05:08] bara hvernig tónlist verður verið að syngja. [5:05:10] Og það voru skortjóra á fyrirmyndum. [5:05:12] Það voru lang, lang hlustir [5:05:14] barnakórstjórarkonur, [5:05:16] og ekki mikið [5:05:18] af fyrirmyndum af syngjandi [5:05:20] strákum. Þá veist, það eru kallakórar [5:05:22] fyrir syngjandi kallar, [5:05:24] en það virðist [5:05:26] að hafa mikil áhrif [5:05:28] að þú sérð ekki stráka á aldrinum [5:05:30] kannski 13, 14, 15, 16 ára [5:05:32] að syngja. [5:05:34] Að þá finnst þér það ekki vera [5:05:36] fyrir þig þegar þú ert átta, níu [5:05:38] eða tíu ára, skilurðu? [5:05:40] Já, það verður gerð þessi rannsókn með vitum. [5:05:42] Já, þetta voru bara [5:05:44] nokkur vitum við barnakórstjóra. [5:05:46] Og það er. [5:05:48] Það er lang frjálst að leysa, lausnin á sér var að vera með [5:05:50] kórastarf á skólatíma eins og þau gera [5:05:52] til dæmis í Kársnesskóla. [5:05:54] Það sem að þá er, þá velur þau bara að fara í kór [5:05:56] á skólatíma. Þá haldast þeir lengur [5:05:58] í starfinu og þar syngja þeir alveg [5:06:00] út í tíundabökk, sko. [5:06:02] Og svo eru náttúrulega menntaskólakórarnir [5:06:04] líka mjög mikilvægir í þessu. [5:06:06] Þeir hafa fækkað mjög mikið [5:06:08] á síðustu árum. [5:06:10] Já, þannig að ég held að sé bara tveir til þrír starfandi [5:06:12] núna. Þeir eru náttúrulega mjög mikilvægir [5:06:14] líka í þessu starfi [5:06:16] fyrir strákana. En svo [5:06:18] var tilfylling hjá flestum sem ég talaði við að [5:06:20] þó að strákar séu [5:06:22] í barnakór [5:06:24] og hætti síðan, [5:06:26] þá koma þeir samt aftur að syngja [5:06:28] þegar þeir eru orðnir eldri. [5:06:30] Þannig að maður býr alltaf að því [5:06:32] sem maður lærir. [5:06:34] En sko, ég held [5:06:36] að hlustendur og áhorfendur séu [5:06:38] þeir trúa [5:06:40] ekki því sem [5:06:42] ég upplifi mig, og ég hef oft rætt [5:06:44] þetta hérna í alls konar þáttum. [5:06:46] Hvað ég er þakklátur fyrir mína [5:06:48] grunnskólagöngu, [5:06:50] að það var svo margt sem [5:06:52] fólk er núna að tala um að þurfa að breyta. [5:06:54] Þar var söngtími [5:06:56] og hann var einmitt á skólatíma. [5:06:58] Við lærðum hugmyndir [5:07:00] eins og brids [5:07:02] og skák í skólunum. [5:07:04] Þegar ég fór í píanótíma var það [5:07:06] á skólatíma. [5:07:08] Það þurfti ekki að [5:07:10] setja það utan [5:07:12] dagskrár skólans [5:07:14] og hópastarf. [5:07:16] Þetta var eiginlega bara, mér finnst þetta bara 100% [5:07:18] módel fyrir því sem við erum [5:07:20] einhvern veginn að leita að í dag [5:07:22] í þessari afviknu sveit [5:07:24] upp á 1970. [5:07:26] Það er náttúrulega núna, sko, [5:07:28] getur við sérlega að stunda eins og strángar [5:07:30] einnig í dag í fílutíma, [5:07:32] en hann er, [5:07:34] hann er mjög einkennandi, í Dónaskólanum, [5:07:36] en hann er í skólanum. [5:07:38] Það er mjög hentugt, [5:07:40] sko, hann er eins og skólalúður. [5:07:42] Þess vegna eru í rauninni [5:07:44] Dónaskólar sem bjóða upp á þetta. [5:07:46] Þetta er mjög óbærilegt hentugt [5:07:48] þegar þeir eru að fara eftir skóla. [5:07:50] Kalla því? [5:07:52] Og það var einmitt líka [5:07:54] að ég hef myndað á 5 grekkum [5:07:56] og yngstu strákarnir eru ennþá í Dónastarfi, [5:07:58] en allir hafa hætt um [5:08:00] 12-13 ára aldurinn. [5:08:02] Það er mjög algengt [5:08:04] og ég sé ekki það mjög. [5:08:06] En svo hef ég samt líka sagt [5:08:08] að það séu ekki að koma svo [5:08:10] til vinni í kór [5:08:12] eftir 10-20 ár. [5:08:14] Það búaðist vel að þeirri reynslu [5:08:16] að hafa lært á hljóðfæri. [5:08:18] Þú tapar aldrei á þessu. [5:08:20] Hugsaðu öðru vísi, [5:08:22] og það þyngda allir ekki bara [5:08:24] til að skipuleggja það öðru vísi [5:08:26] og það fari í Dónastarf. [5:08:28] Þetta er dásamlegt. [5:08:30] En við finnum, [5:08:32] bæði þessi samgeipni við [5:08:34] aðra tónsmíðara [5:08:36] og ekki síst íþróttir [5:08:38] við kórastarfið okkar. [5:08:40] En svo líka [5:08:42] þessi stýting framhaldsskóla [5:08:44] gerir það verku um að krakkarnir [5:08:46] hafa bara minni tíma, [5:08:48] því miður. [5:08:50] Og hriðjuverkið sem framí var [5:08:52] á unga fólki okkar. [5:08:54] Ég vil bara segja það, [5:08:56] tekundi með það. [5:08:58] Ég var í MR í fjögur ár [5:09:00] og það sem ég lærði mest af [5:09:02] var þetta félagslega. [5:09:04] Ég var í form félagsins [5:09:06] og lærði þetta bara. [5:09:08] Þetta var frábært fyrir mig. [5:09:10] Þetta var aðeins þetta verkfæri til að [5:09:12] verið praktískt í skólanum. [5:09:14] Ég held bara að það að fara að læra [5:09:16] er allt hitt annað. [5:09:18] Ég fór í hljómsveit [5:09:20] og tók þátt í félagsstarfinu, [5:09:22] og það hefur gefið mér svo rosalega mikið. [5:09:24] Þannig að ég veit, þetta er alveg [5:09:26] glæsilegt fyrirkomulag. [5:09:28] Ég er alltaf að býða [5:09:30] eftir hugrökkum stjórnmálafólki [5:09:32] sem treystir sér til þess að vinda [5:09:34] ofan af þessu [5:09:36] og styttir grunnskólann í nýju ár [5:09:38] á móti því að það meikar [5:09:40] svona miklu meiri sens. [5:09:42] Ég veit ekki hvað ég hef heyrt marga krakka tala [5:09:44] um að tíundi bekkur [5:09:46] sé bara eins og eitthvað limbo. [5:09:48] En svo er alltaf verið að líta líka fram á því [5:09:50] að áfangakerfið [5:09:52] gerir þeim kleift að taka þetta [5:09:54] á lengri tíma. [5:09:56] Strákurinn minn er í kvenna, [5:09:58] og það var sagt að það væri hægt fyrir krakkana [5:10:00] að taka þetta [5:10:02] á þremur, þremur og hálfu, eða fjórum árum. [5:10:04] Það er svona eitthvað aðeins verið að breyta þessu aftur. [5:10:06] Þannig að það verði að taka þetta líka fram. [5:10:08] En svo, sko, það að ég skildi [5:10:10] að syngja í hljómskóla [5:10:12] með öllum hinum krakkana. [5:10:14] Ég held að það hafi verið [5:10:16] tvö ár saman sem við sangum [5:10:18] í tíma. [5:10:20] Ég held að við áttum eitt, tvöfaldar tímana í viku. [5:10:22] Það að ég hafi skildað [5:10:24] að syngja, það bara bjóðaði [5:10:26] til alls konar svona efnis [5:10:28] í sálinni og í líkamann, [5:10:30] sem ég vissi ekki að gæti verið til. [5:10:32] Þannig að, sko, við þekkjum [5:10:34] öll þessar klísjur að [5:10:36] „reyður maður getur ekki sungið“ [5:10:38] og allt það, sko. [5:10:40] Syngjandi börn hafa einnig barnið. [5:10:42] En bara að manni skildi, sko, [5:10:44] að maður skildi vera neittur [5:10:46] til þess að syngja. [5:10:48] Ég vil ekki neyða neitt til að syngja, [5:10:50] en það er samt bara, ef þú býrð til aðstæður, [5:10:52] þá vilja fólk syngja, og krakkar vilja syngja. [5:10:54] Ég held um að spila [5:10:56] á píanó í Ísaksskóla, alltaf á fyrsta mánudegi, [5:10:58] þar sem að 280-290 börn [5:11:00] syngja í hverju viku. [5:11:02] Þau syngja. [5:11:04] Aðstæðurnar eru þannig, [5:11:06] þú ert bara vanur þessu, [5:11:08] og þetta er, hérna, [5:11:10] það ætlast til þess að þau taki þátt. [5:11:12] Það er alltaf ein eða tveir [5:11:14] sem bara loka mununum og sitja, [5:11:16] og það er allt í lagi. [5:11:18] En í svona stórum hópi [5:11:20] sést ekki flekin. [5:11:22] Það segir okkur að [5:11:24] vilja syngja, [5:11:26] og þeim finnst þetta gott [5:11:28] og þau hafa gaman af þessu [5:11:30] og læra svo mikið af þessu líka. [5:11:32] En svona, við neyðum börn [5:11:34] til þess að læra starfsæk. [5:11:36] Ég ætla að segja mig þetta, [5:11:38] ég var í Ísaksskóla [5:11:40] sem krakki, um 5 ára. [5:11:42] Og alltaf þegar ég syng, [5:11:44] sóttum ég hérna, [5:11:46] blesum sytti sumasál, [5:11:48] þá bara fæ ég tár í augu. [5:11:50] Það var bara eitthvað svona nostalgi. [5:11:52] En það er um að gera. [5:11:54] En það er bara svo gott líka [5:11:56] fyrrandi í vinnunni [5:11:58] eða krakkarnir [5:12:00] leðilegi í háttatímunum. [5:12:02] Svo kemur við á kóræfingu [5:12:04] og bara einhvern veginn [5:12:06] reynsar þetta. [5:12:08] Þú veist, einbeita þér að lesa texta, [5:12:10] lesa nótur, nota hlusta, [5:12:12] samhljóða og anda í takt [5:12:14] og allt þetta. [5:12:16] Þetta er bara svo [5:12:18] ótrúlega hollt fyrir [5:12:20] alla, bæði í börnum og fullorðnum. [5:12:22] Ég segi oft við unglingana mína að [5:12:24] stundum að taka upp síma í kóræfingum, [5:12:26] því ég sé bara njóttu þess að vera [5:12:28] hérna í þessar tvær klukkustundir. [5:12:30] Það er bara, það er sund [5:12:32] og það er kóræfing. [5:12:34] Það er eini tíminn sem þú getur ekki verið í símanum [5:12:36] með eitthvað flúið þangað. [5:12:38] Það er bara að vera í núinu [5:12:40] og vera saman í einhverju mómenti [5:12:42] og skapa eitthvað sameiginlegt. [5:12:44] Ekki síst á tímum sundrungar [5:12:46] og vaksandi einangrunarhyggju, [5:12:48] þá hlýtur þetta að vera eitt [5:12:50] af svörunum sem við höfum. [5:12:52] Ég fór á [5:12:54] lífiðbólleik með strákunum mínum, það var ferming [5:12:56] gefinn, [5:12:58] hann sko 60.000 manns sem var hérna. [5:13:00] Fyrir leikinn, náttúrulega var spilað [5:13:02] lögin „You Never Walk Alone“ [5:13:04] sem allir söngva með. [5:13:06] Og svo er leikurinn, þá bara söng fólk. [5:13:08] Sigrnaði upp, ég hafði hárið lög [5:13:10] sem strákurinn minn og hlægja mér. [5:13:12] Ég var svo mikilvægt að segja hérna, [5:13:14] að tónlistin sem er í gangi [5:13:16] að fólk söng 60.000 manns, [5:13:18] þá var það ekki bara „You Never Walk Alone“, [5:13:20] það var bara allan tíman. [5:13:22] Það var bara, það fekk svo mikla útrás. [5:13:24] Fyrir þetta til að horfa á fótbolta, [5:13:26] það er út af Messi [5:13:28] og þetta var bara, þetta var ekkert einhvern veginn. [5:13:30] Þetta var bara hérna, [5:13:32] það var bara allan tímann. [5:13:34] Það var rosa áhugavert og gaman, [5:13:36] já, ég veit, margir. [5:13:38] Við höfum svo mikla að þörf fyrir að syngja, held ég, [5:13:40] og ég held að við verðum að, [5:13:42] við megum ekki loka af eða gleyma því [5:13:44] að það er mikilvægt. [5:13:46] Eins og bara í skólakeirinu, [5:13:48] og bara í fjölskyldum, [5:13:50] að syngja fyrir litlu börnin, [5:13:52] þú veist, og svona. [5:13:54] Ég held að ég jákklandi, [5:13:56] þá er ég vandraður með það. [5:13:58] Ég held að ég sé með leikskólanum. [5:14:00] Þar er ekki einhvern svona samiðleg lög [5:14:02] sem allir kunna [5:14:04] sem við höfum hérna á Íslandi. [5:14:06] Við þurfum að vernda það [5:14:08] og reyna að bæta úr því þar [5:14:10] og hérna í Danmörku líka. [5:14:12] Það er bara skerðing bók sem allir eru að [5:14:14] syngja til að eiga eitthvað samilegt. [5:14:16] Já, heilbrigðismál og bara [5:14:18] alls konar skóla. [5:14:20] Já, það er bara, hefur sýnt sig að [5:14:22] þetta hefur góð áhrif á líkamann [5:14:24] og sálina og hjartað [5:14:26] að syngja, bara bókstanlega, [5:14:28] bara líkamlega. [5:14:30] Og líka bara fyrir okkur, við erum [5:14:32] þekkt fyrir að vera með marga kóra [5:14:34] um höfuðtölu; við þurfum að vernda það [5:14:36] og við höfum vel að því. [5:14:38] Það er mér með þessar tilgi frægja um þetta [5:14:40] næstu viku, og þá getur fólk bætist við, [5:14:42] hlustað og sungið með okkur. [5:14:44] Við reynum að gera svo. [5:14:46] Við hefðum þurfum að rukka einu. [5:14:48] Við getum líka bara. [5:14:50] Við erum með þessa frábæru kirkju þarna, [5:14:52] frábært sungið. [5:14:54] Ég biðst afsökunar á að ég hef helst vilja [5:14:56] ræða bara um skrítnulaug [5:14:58] sem fáir ekki. [5:15:00] Þetta eru meira auðvitað lög. [5:15:02] Þetta voru mjög skemmtilegt. [5:15:04] Þetta er ennþá lítill stíll. [5:15:06] Við syngjum það á bæði óvildum mætlinga, [5:15:08] en syngjum það ennþá. [5:15:10] Við erum með kórinn sem þekkir Jón [5:15:12] í Kólangarskirkju, [5:15:14] en samt syngjum við þessi lög [5:15:16] bara í partíum. [5:15:18] En viltu flagga einhverju stórum [5:15:20] einhverju mætmæðaföllu [5:15:22] á þessum tilteknum tónleikum? [5:15:24] Er eitthvað svona sem að... [5:15:26] Þetta er svona góð blanda. [5:15:28] Við verðum að byrja að flytja eitt verk [5:15:30] sem er sameinlegt fyrir bæði Gróttukórinn [5:15:32] og Kólangarskirkju. [5:15:34] Sem Árni Harðarson [5:15:36] samdi fyrir prestvíkslu [5:15:38] sem var árið 1999. [5:15:40] Það held ég mikið upp á. [5:15:42] Svo viljum við alltaf Gróttukórinn [5:15:44] að syngja einmitt þetta. [5:15:46] Já, við viljum að syngja eftir Jón Rötter, [5:15:48] og hérna. [5:15:50] Svo viljum við að syngja Rauðar Rittaran [5:15:52] eftir Reyðar, sem að er alltaf [5:15:54] slæðir alltaf í gegn, [5:15:56] og þó langhverju leiðir [5:15:58] sérkvært landútflót [5:16:00] og bjóða fólki að syngja, [5:16:02] og þeir sem gera þetta [5:16:04] að syngja með. [5:15:46] Og Nobelhjálfur lýtur eitt verk eftir Óla Gjéló. [5:15:48] Og hérna, góðar grónar. [5:15:50] Færslan, þegar Jón sér fóð svo mikið til færið. [5:15:52] Og æntja er svona um kvöldin strendur. [5:15:54] Og hérna. [5:15:56] Og svo er eitt sem að, þetta er Dagur og næri. [5:15:58] Sem er Gömul Hendilá, sem við veitum. [5:16:00] Jón og Kristján Valur. [5:16:02] Sér að Kristján Valur, þeir lágu yfir ykkur upptöku. [5:16:04] Og skrifið þetta niður, notið fyrir notið. [5:16:06] Eitthvað, og góðlarsendingu. [5:16:08] Og Kristján Valur snarði þess að það eru á [5:16:10] mjög fallandi tæsk á íslensku, sem er [5:16:12] mjög áfluttur, ekki síttið útfærir. [5:16:14] Og nætulju. [5:16:16] Og eftir Sjópan. [5:16:18] Laudati heitir. [5:16:20] Hérna er verkið eftir Knut Nýstedt, sem er norskur. [5:16:22] Hérna, nortonskald. [5:16:24] Og svo syngjum við Hælulegu í Korinni [5:16:26] eftir Hendel. [5:16:28] Og ég held að það hafi verið það verk, sem Jón [5:16:30] flutti oftast, Messias eftir Hendel. [5:16:32] Og frækt er að fóra mér til [5:16:34] Ísrael og fluttið að það, sko. [5:16:36] Og gott, verkið bara eitt af fyrstaskiptunum, eða ekki fyrstaskiptin, sem að fluttið [5:16:38] Ísrael, sko. [5:16:40] Og við höfum verið að stressa þeirra á eitthvað tíma, [5:16:42] að það var það. [5:16:44] Þeir sem voru svona strangtrjúaðir í hljómsveitinu, [5:16:46] auðvitað komast heim fyrir klokkan sex, [5:16:48] þannig að það varst að klára hérna [5:16:50] tónleikuna, tögust eitthvað. [5:16:52] Og þá Jónsí var reyna áttið svo okkur [5:16:54] hoppið með þekka að brenta [5:16:56] ná að klára tónleikunna. [5:16:58] Þannig að konsertmenningarinn getur verið, auðvitað, [5:17:00] kominn heim klokkan sex í sabbatinn, sko. [5:17:02] Þetta segi ég, sko. [5:17:10] Sunna, og gangi ykkur vel [5:17:12] næstu vili. Takk fyrir. [5:17:14] Og takk fyrir samfélagið í kvöld, [5:17:16] kæri hlustendur og áhorfendur. [5:17:18] Við segjum þetta gott í bili. [5:17:20] Ég vil þakka sérstaklega viðmælendum mínum, [5:17:24] öllum í kvöld, og viðmælendum [5:17:26] annara þáttastjórnenda. [5:17:28] Þakka tæknifólkinu [5:17:30] og þakka ykkur sem styðjið samstöðuna. [5:17:32] Þakka ykkur sem deilið efni [5:17:34] samstöðunnar á samfélagsmiðlunum. [5:17:36] Það munar mikið um það, það er ennþá til [5:17:38] Íslendingar sem ekki vita um samstöðuna. [5:17:40] Til og mestar þekkir fáið, [5:17:42] því sem styrki samstöðuna. [5:17:44] Með mánagalögu framleiði [5:17:46] aðeins 2750 krónur. Þú getur komið [5:17:48] því í gegn með því að fara inn [5:17:50] á vefslóðina samstöðunnar.is. [5:17:52] Og þar finnur þú hnapp þar sem stendur [5:17:54] áskrift, og þú getur gengið frá þessu [5:17:56] á bara 30 sekúndum með þínu [5:17:58] kreditkorti. [5:18:00] Og með því að gera styrktaræðilegt samstöðunnar [5:18:02] gerir þú eitthvað til þess að halda lífi [5:18:04] í samstöðinni. Eins og þú [5:18:06] þekkir, þá eru fjölmiðlar hér að [5:18:08] týna tölunni, og þjónusta þeirra [5:18:10] er að skerðast dag frá degi. [5:18:12] Margir sem telja að okkar öll skipti [5:18:14] máli, og þú getur haft áhrif á [5:18:16] framgang samstöðunnar. [5:18:18] Ég heiti Björn Þórlosson, og þetta er Gott í Kvöld. [5:18:20] Við verðum aftur klukkan 8 [5:18:22] annarkvöld, hér á ferðinni. Vel í seil. [5:18:34] Þakk fyrir því að við erum við, [5:18:36] og við erum við. [5:18:38] Þakk fyrir því að við erum við, [5:18:40] og við erum við.