Hæl og sæl og velkomin í mannlega þáttinn í dagir miðvíkudagur og það er 7. oktober.Já, Kristín Erna Blöndal er söngkona, tónskald og sálgætir.Hún skrifaði meistarritgjersinni frá Lista Háskóli Íslands um áherslu á nýjum leiðum í miðlun og tengsl tónlistar við sálgæsluog kannaði mikilvægi tónlistar í sálgæslu sirkenda við útvarir og í sorgarferdlinu.Á síðustu árum hefur hún einni komið að kennslu og tónlistasköpun ungra barna og fólk sem að glýmir viðheilabilun og við ætlum að fá hann að segja okkur upp og ofan af þessi.Alþjóðleiði geð heilbríðistagurinn er haldinn 10. oktober og af því tílefni er geð heilbríðisvika H.R.haldinn þessa vikuna og þetta er nú bara hreinlega 10. árið sem þessi vika er haldinn í H.R.og þeim að nú er sítengt en aftengt í heimi tækninas og þarna verður sjónum beint að áhrifum snjalltækjaog skjá nótkunar á líðan, samskipti og daglegt.Líf, já, snjalltækja er orðin, ómisandi hluti af okkar lífi og þau gera lífið auðveldara á marganhátten hvað kostar þessi stöðu að tengingu okkur?Við fáum hér tvo sálfræðinga úr nemyndarraðgjöf H.R. til okkar á eftir.Já, svo er það vísindarspjallið með Ettu Olgudóttur, hún í dag ætlar að segja okkur frá nýri rannsókn, einu sinni sem oftar.Þessi rannsakar áhrif örveiru flórunar á Alzheimer og eins og alltaf þá kann Etta miklu betur útskýra þetta fyrir okkur en ég.Og þá bara er fyrsta lægið á leið í lofti, það heitir En þá manni hvar með hljómsettinni gós.En þá manni hvar við mættumst fyrsta sinn Minninginum það er mér ennþá huga minnÞað var kvöld í mæ og gerði í bæ Er við gengum saman út með sæMeðan kvöldrúðinn, kisti haf og landKistu litlu eldurnar, bláan fjöru satt Littla lækin við um lána hljóttiðOkkar fyrsta kosi kistumst viðÉg hef elskat þig frá okkar fyrstu kinnumOg hinga litið þegur í ennþvíÉg minnist þess hverjóttalóttan sinnum Þín auðu litu taurandi á mérEf stjörnur blík í bláum heiminn geimið Á bláma þinna ugna minna þærSvo kona til er ekki öllum heimiðSem orðu gæti mér ég að blú og kælÉg hef elskat þig frá okkar fyrstu kinnum Og hinga litið þegur í ennþvíÉg minnist þess hverjóttalóttan sinnum Þín auðu litu taurandi á mérEf stjörnur blík í bláum heiminn geimið Á bláma þinna üpurða Idtari noddu viðEitthans peur og awsum ætla líka ætti hljá viðÆþa við fæ að sunum missa á aldreit Svá einn tíma viðEn takk fyrstu loti Minnst ég валja ég var líka seturSpakko sundar og pisti raunumum sem Homiai tala sem i dagÞá trader mig og við allir Rasa hlupast Læm ég og l truthsjórnunumÞig hkleina færð á imaginu mijla fandur Ten ég það ég vel viðagsfæ 지� Insurancemeð auknar á því var þó mér að sænt.Í andvaranum bærðu sljósi lokkarog litlu hjörtu nokkar sló í takt.Ég hef elskað því frá okkar fyrstu kynog ynga litið feri en því.Ég minnist þess hverjóttalótan sinnumþín auður litu tórandi, þín auður litu tórandi,þín auður litu tórandi á mér.En þá man ég hvar, þetta var hljómsstinn goss,laga eftir Kain Norman.Það er senn á textin eftir Bjarnar Guðmundsson.Já, og Kirstin Erna Blöndal,söngkona tónskáld og sálgætir er sérst hérna hjá okkur.Velkominn til okkar.Takk fyrir.Og við vorum að segja hér áðan fráþessum, eða þessari miðlunfinni á tónlist við,já, ímistlagt við sálgæslu,við hérna, eða fyrir sirgendur,það eru útvarir, sorgarferðli og annað.Þú hefur svona verið að, svona ráðgjöfandi fyrir,fyrir sirgendur og við tónlistarval í útvarum og annað.Og einnig komið að kennslu og tónlistarskaupumog ungra barna og fólk sem glýmir við heilabilun.Þannig að þú ert svona tónlistarmiðlari á svo marganháttog hefur líka verið að skrifa um þetta í þínu námi.Já, þetta er heilmikið.Já.Og hérna, og þetta er búið að vera langur tími.Ég er sem sagt hófa að syngja með útvarir bara fyrir um 30 árum síðan.Og þetta er bara,það verður eitthvað til bara í kroppnumámanniað því að maður verður svo mikið var viðeinhvern veginn allar þessar tilfinningar.Já.Og maður finnur bara hvað tónlistarinn er góður miðlariog þessna línst berst í alveg hörðum höndum fyrir því aðvið reynum alltaf að nota lifandi tónlisti í útförum.Því að það er bara allt, allt annað.Já.En allavega, að þá hérna hefur svona mitt hérna,ég hef svo svona farið í gegnum lífi þannigað tónlistin hefur alltaf verið numur 1, 2 og 3og svo þessi svona tengslið manneskunog hvernig er hægt að tengja þetta saman.Og síðan er það bara, hérna,2002 að þá kynist ég líknadeildinniog þá gerðist eitthvað líka.Það voru svona englar sem voru þarog maður er einhvern veginn, hvað er þetta?Og hérna, og ég var náttúrulega fóri í kjölfariðsem móðum mín lesta á líknadeildinniog í kjölfarið hef ég sungið þará hverju einasta ári og gerði það ennþáalltaf fyrir jóliðin.Og ég man að Ellen Kristjáns, hún kom og söngþá var svona ár líðið frá því aðþauðsalli verðurog þá er sirkjennu búið að koma árið setnasvona var þetta fyrir mörgumónu síðanog ég man að Ellen Kristjáns var að syngjaog þetta var eitthvað alveg sérstaktavið sem vorum búin að vera í líknadeildinnialveg enda löst einhvern veginnog þannig kom við saman og bara tónlistingerði eitthvað ótrúlegt.Bara heilaði.Hún bara heilaði og þannig svonaþannig að fer þetta svolítið í gangþannig að ég stend fyrir styrtartónlingumtil þess að styrja við líknadeildinaog svo gef ég út gessladisk árið 2005sem heitir Fadumur, Sorgin og Lífiðþar sem ég tilenga hann sirkjendumog svo bara í gegnum tíðinaer ég búin að vinna svolítið við þettaog stóð svo fyrir tónlingumfyrir sirkjendurþarna í nokkur árog svo hætti ég þvíog nú er ég aftur komin að stað.Já, og þar kallar þið tónmóður.Já, ég syns að fyrir í námií listahásklunumog þar var alveg dásamlega konafrá Kanada sem var að kennaog það var svo merkilegt einhvern veginnað vera með manneski og kennarasem átti alltaf svörog ef eitthvað var ómjögurog það var ómjögur alltaf þess að það vantaði með orðþað er eitthvað meðíslenskunni getur gera með að útskýrta þettaþá horfum þú út í augunum að segjaer það minn?Þá getur bara búið til orðog ég alveg, nei, ég er ekkert að búið til orðenngu tíma verður eitthvað tilog þarna byrjaði hún aðsá þessum fræjumog þannig að ég erog þegar maður fer í svonamastisnamn þá er maður svona tindurog hvað há ég að gera og hverja áherslan og allt þettaog þetta baragerðist að sjálfu sér úr varðaég gerði þannig rannsókn áhérna tengslumsem sagt hérnajá, þetta séstRítgerði mín fjallaði umsálgjastlu og tónlistog ég gerði rannsókná því hvaða skipti miklu máliaðaðstandendur og sirkjendurfái aðstofið að velja tónlistí útför ástunarog svo var ég með tvenna tónleikaog það var algjörlega sikvar útgáfanaf tónleikonum þannig að ég gæti séðhvað hentaði, það var svona ímislegt sem ég hafiþað var ekki alveg einsþannig að þetta var allt saman svonamjög hérna rannsakað áhérna alveg svo á aðgera í Akademíuninu sko sem ég er ekki mjögflink íen hérna þannig að ég gerði þessa rannsóknog síðan var viðburðursem ég þurfti að standa fyrirog það var mjög erfiðfæðingen úrvarð aðtónmóður eilíðarinnarvar tilog ég notaði þetta nú bara svona inn áFacebook síðunum minni þar sem ég er auðvitaðsálgjastluna mínaað tónmóðurinn er alltaf í ferðalagiþú veitir, þú veist ég er engin tónmóðurþú veist sem að líta mig sem einhverpáfugEn ég menna þú senns að bjóst það bara sjálf til þáJá, já, og að því að viðburðurinnJá, takk fyrir það, en viðburðurinnminn teitir tónmóður eilíðarinnarog þetta er tónlistargjörningur um tungumáltónlistarinnar, við erum úrvinnstu sorgarnarendanleikans og eilíðarinnarJá, jáÞví ég er náttúrulega dramakonaJá, já, og þú semur tónlistinaÉg sem tónlistina og Gunnar Gunnarssonvinnu minn sem að baraég fekk líka nýtt svona músiklíð þegar ég kynntisthonum að því að það er eitthvað svona næmnií honum, að því að það snýst alltsvolítið mikið umþað að við erum ekkiaðalatriðvið erum bara að miðlaeins einlæglegaog fallega og við getumen við erum ekki svona einhverjuperformerar þar sem á að klappa fyrir okkurvið erum bara allt samanog ég kalla þetta svolítið ferðalagaþví að fólk kalla svolítið ásko þetta næði til aðsirka og við getum sirtasvo margan háttvið getum baraað sirka það að eitthvað varðið ekkiog ástæðan fyrir eitthvað varðið ekkiþað þarf ekki enn til að vera dauðiþað getur bara að vera skilnaðureða þú flýtur óvænteða þú veist að sorgin hún ersvona svolítið, hún er út um alltog núna í dager farið að tala svolítið mikið umsvona þessi áföllog ég var nú bara núna í Oxford í septembersem að ég fór á rástöndumsem að heitir Transform Traumaog hérnaog það er þettaalltaf að koma inn líkaþetta svonasvona úrvinnslanjá þetta svona veri ekki svonakannski alvegvið þurfum að vinna meðfór tíðinaen sko ég er svolítið upptekinþví að við tökum svolítið ábyrð sjálfog það er alltaf að vera að tala með um að hlúa að okkurog hlúa að okkur og hvaðvið erum tengslaverðurog við þurfum að vera meðfólki einhvern veginnef við mögulega getumen svona velja sitt fólkþar sem að þrýfst velog hérnaog líður vel meðog ræktasko að því ég held við séum svolítiðvið erum alltaf að setja út áþetta er svona og þetta er svona hinseginhvað get ég gert í þessuþú veist ef að rólóin er að drabbastniður í næstu götuhvað get ég gert í þvíþú veist við viljum alveg að bærinsjá um það að því við erum að borga fyrir þaðþað er svonapartur af þessutakka ábyrtakka ábyr og ég held að þaðlækn okkur svona innanfráað taka ábyrlíka bara sjálfað syngjaá líknadeildinniþað lítur að vera mjög áhrif að mikilljá og þaðþetta er alveg skóli lífsinnsem ég er búin að vera í gegnum árinþví að eins og því maður kemur inn á líknadeildog maðurinn minn Örn Arnarssongítarleikar hann hefur komið með mér í þettaog við höfum svona baraþetta er bara svona ákveð flæðivið erum bara með stóran listasem það er að syngjasumt á við og sumt ekkistundum finnst okkur að of við hvaimten stundum finnst fólki gottbara að fá við hvaimninaog geta bara grátiðbara þegar við syngjum heimsum bólþá grátum viðog það er kannski líka bara allt í lægi að gera það hérna á líknadeildinniþegar svon ger heimsum bólog hérna þannig aðjá við svona stundum höfum bara verið fram á gangiog það er aðeins opnað inn á herberginstundum getaeinhverju verið fram í stofuog þá erum við þarog hérna þannig að það gerir það heimsan háttog maður þarf svolítið að vera útsjónu samurog nummer 1, 2, 3við erum ekki í fyrsta svætiþað er fólki sem aðog við svona útfæri til dæmisþví þú ert að vinna svo mikið með sérkjöndumþað getur einst fólki mjög erfitt að finnaeða og velja tónlistinaþví það kannski veit ekkihvort að viðkomandi hefurátt ykkur uppáhaldslögeða kannski bara verið mikið fyrir tónlistkannski bara ekkit verið mikið fyrir tónlistþannig aðmargir þurfa einmitt ráleikingarí bara þessu ferðliJá, þetta er mjög mikilvægtog þetta var svona parturaf rannsóknin líka því að ég er eitt viðmjög marga organista og útvarastofurtil að svona fá þeirra sína á þettaJáog þetta náttúrulega vará ákveðin hátt hérna árum áðurað þá sáu kannski svolítið prestaðir um þettaallt saman og það var bara svona hefðiner þessi og þetta er svonaen breytingar á tónlist síðustu25 árin eru rosalegaJá, sálmónum hefur svona veriðég seg ekki ítt úten þeim hefur fækkaðog í rauninni bara komnir einn nýjir sálmarég spyrðu til mér bara margahérna, þú veist hvað er sálmur fyrir þérég meina við erum komið með nýja sálmabókuþar inn er til dæmis óblesuvertusveitin mín, er það sálmurþú veist, þannig aðþetta snýsaldi um bara aðað það sé eitthvað gottogsirgendur þegarþeir eru standað fram með fyrir þessusem þeir hafa aldrei gert kannski áðurþað er svo mikilvægt að einhver setist nýðurmeð þeimspurningin er síðan fyrir hvern erútförinJáer hún fyrir þann sem er í kýrstunnieða er hún fyrir okkur sem erum fyrir utansumir eru bara búin að ákveðaog bara segjakannski við börni sín, en það, þetta ersvona vil ég hafa þetta, þetta var hjá hann í bóku frænguog þetta er æðisli í sálmar hérna og ég vil hafa þetta allssem hann alveg nákalli eins og ég á henniog það bara virði maður þaðsvo eru kannski aðri sem hafafarið í gegnum lífi og hafa ekkert kannski mikiðhaft áhuga á tónlisteða sinn því eitthvaðen þegar þú sess nýður með fólkiog gefur þvínæði til að fá aðeinsbara að hugsa þettaþá eru ótrúið, það bara gerirsvo margt, það byrjar svonamannstu því að mamma hló svo mikiðþannig að mannstu söngkonanþú veist, það fer svona einhvern veginn allt í gangog um leiðir kemur þessi léttiryfirhérna, það kemur svona, já, svona létt stemningyfir oft bara erfitt ástandjáog hérna, þannig að þetta er svonaog ég er náttúrulega, mjög langa til aðhérna, að íta á þettaen við erum lítið samfélagog það er svolítið erfittþað eru prestar og það eru organistarog síðan er mjög mikiðaf allskonar músikantumkomnir inn íútvarrir, útvarrarmúsikinaog svo er það náttúrulega þannig að það eruaðstandendur sem að greiða fyrir þettaog það er náttúrulega, ef að þúvilt hafa þetta á einhvern háttþá hefur þú fullan rétt á þvíen það er mikilvægt að einhver sem aðþekkir bransanaðstofið þig, því að stundum eruég er til og meðst þannig, ég heyri tónlistég heyri ekki textanfyrst, sem eru þannig að þeir heyratextan fyrst og svo tónlistinaég er ekki þannigog þá eru oft skofylgta fólki sem að spáurekki til textan og maður kannskibendir svona á, þú áttarðiá því að þessi línatexti er pínu svona óvíðandiog er þú vilt hafa það þannig, þá er það bara allt í lægien bara þú vitir þaðog eins að þá er hægt að spila tónlistinaí staðin fyrir að hafa textan meðþannig að þetta er að sem tónlistafólki getur aðstofað meðEn Kristinn, hvaðKirstinn, Ernahvað er fólk sambandi við þig?Sko nú er ég búin aðopna stofu og býðir núna uppá salgjastlu og erum við að bjóðatónlistar fólki líkaog tónlista nefnumaf því að það getur veriðsvolítið hérna krefjandi að veraí þessum bransa líkaþannig að Erna Blöndalat iCloudjá, þá hittum við þaðog bara hafa sambandKærar þakir fyrir komunaJá, takk fyrir migKærar þakir fyrir komunaKærar þakir fyrir komunaThere's a place in the sunWhere there's hope for everyoneWhere my poor restless heartGotta runThere's a place in the sunAnd before my life is doneGotta find me a placeIn the sunLike an old dusty roadI get weary from the loadMoving onMoving onLike this tight, dry boulderI've been rolling since my birthMoving onMoving onThere's a place in the sunWhere there's hope for everyoneWhere my poor restless heartGotta runI know there's a placeIn the sunAnd before my life is doneI know there's a place in the sunGotta find me a placeIn the sunYou know when times are badAnd you're feeling sadI want you to always rememberYes there's a placeIn the sunWhere there's hopeFor everyoneWhere my poor restless heartGotta runI know there's a place in the sunYeah, Stevie WonderLæðið place in the sunJa, alþjóðlega geðheilbríðistagurinnEr núna á lögataðin kemur10. oktoberOg það hefur verið haldinn geðheilbríðisvikaÍ HRHáskólanum í ReykjavíkÍ tíu árÞetta er tíunda áriðOg þær eru komnarhingaðEfar Óskunastóttir og auðurFririkstóttir, þær eru sálfræðingarÍ nemyndar ágjöf HRVelkomnar!Takk, ReykjavíkOg þema þessara vikuÍ ár er sítengtEn aftengtÍ heimi tækninarMikið réttÞetta er áskorunin á öllum svöðumOg þið eru þarna til aðstóðarEn hvernigÍ skólanumHvaða áhrif hefur þetta áBara nemyndur og nám?Tæknin sjálfHún hefur baraÍ miskonar áhrifOg ekki bara á nemyndurÞetta bara örgla ykkur líkaYkkur öll sem eru að hlustaTæknin getur veriðAnsig mikið tímaþjófurOg aðtíglisþjófurOg trubla oftKanski nemyndurÍ þeirri vegferð sem þau eruAð sinna náminuOg geta gert á þann hátt sem að þau viljaOg örgla bara okkur öllÞað er öll í samfélaginuAð trubla okkur í hlutum sem við viljum vera að geraViðTeljum oft tækninAð vera samt vondakallinÍ þessuAð hann sé að breyta okkurOg hann sé að breyta heilanum okkarOg síminn séÞað sem við þurfum kannski bara að útilokkaEn það er kannski ekki allveg máliðÞað er ekki sem aðRannsóknir eru ekki benda til þess aðHeilin okkarSé orðin öðruvísiEða það að við getumEkki inbytt okkur að því sem við erum að geraHeldur er það kannski frekarAð við erum að rosalegaFlink í að látaTæknina trubblokkurÉg er mjög flinkur í þvíEn meðan sko ánéttast þessuMan er finnst bara fólk að vera meir og meirMeð hausin í símanum eftir sem tíminn líðurFá að við vetum beturOg það er með þess aðKomi hugtakk yfir þettaBara kvíðin við þaðGetur ekki svarað símanum með að teki símanu uppNomofóbiaÞannig að þú veist ekki greiningEn eitt sliktÞannig að við erum baraSvo ótrúlega vöndiAð vera alltaf til takksOg við höfum svona þess aðÓstjórnlega lungun til þess að svaraÖllum skilabóðumOg öllum pingum sem komaBara straxOg það er mjög óerlegtHvað er í rauninniAð við séum alltaf til takksÞað var ekki svonaÞegar við erum yngriÞá var bara heimilis í migOg maður hringdi baraEr hann heima?Nei hann er ekki meðÞá baraEða þá maður fórBara og bankaði upp áOg maður er ekki heimaNeiÞað var ekki þettaNái mann öllum stundumNeiOg það er kannski líkaÞað sem við erum svolítið að tala umÍ þessari vikvuBæði útrúEmitt aðtegliEinmannleikaOg svonaAð hérnaHvað er alltaf búið að breytastÞað er í rauninniHvað umhverfið okkarEr búið að breytastOg hvað við þurfum kannskiAð taka eitthvað stjórnSjálfÍ þessuJáAð láta teknina ekki stýra okkurHeldurReyna sjálfa stýraÞess umhverjun okkarOg tekninniJáÞú ert að haldaÞað er einnig að því aðÞettaSnelltækin og allirÍ sig samfélagsmiðlarEiga tengi okkurEn þú ert að tala umLíka einmannleikaEmitt að viðOg fólk er baraMeira einmannajapvelEn áðurJáÞví miðurÞá sínaSvolítið tölunarÞarÞaðBara út í heimi og hér líkaÞað erEinmannleiki er að aukastOg akkuratTeknin sem áttiSvonaKanski að samin okkurMeiraOg gerir þaðEkkur leitiSvolítið eins ogEf að vera að segjaÞetta eru þetta ekkiSkoVondi kallinOg þetta er ekkiHérnaEinni þátturinnSem hefur áhrif á einmannleikaGuðmjögurAlls ekkiÞað eru mjög margirÞað er þetta semHaf áhrifEnEngun vegin er að þannigAð hvernig viðNotum tekninaGetur ítt undirEinmannleikaÞannig að við erumSvolítið bara á samfélagsmiðluUm aðSkrollaOg svonaEkki kannskiEgið eitthvað beinsamskiptiÞó oft líður okkurBara verðEftir áÞannig ég er svolítiðKannski mínu erindaAð hvetja fólk til aðEgið að beinsamskiptiVið fólkVið erum ekkiSvonaMindlesslySkrollaOg bara veraBera sér samanVið aðra á TikTokEða eitthvað svolítiðSkroJáEn hvað áhrif hefur þettaÁ nefendurMan er dettur í hugaðAð hérnaAð til dæmisHópa vinnaSem er núÖrglastól hlutiAf námiSkroGengur húnVerð fyrir sigÍ dagEr hún gerðið kannskiFyrir einhverjum árumÞví það er allirHefur þetta áhrif áGetuNefenda til þess að vinnaSvona saman í hópiÞað eru örglast að segjaÞað er þess að bæði migJá, neiTæknin hjálparÖrglastAð miklu leitiHópa vinnunniÞví að nefendurÞurfi ekki að vera á saman staðÞau getaUnni heima frá sérOg samtjáttisÍ samskiptiOg svonaEnTæknin mun líkaLíkla stelaÞess aðtiklina þeirraOg hérna eru við kannskiKomið með fjóra hausaSem eru að vinna samanFjögur tækiÞannig aðSem að eruHönnuðReynilega bara til þessAð ná aðtiklin okkarOg það er að sem við erumAð þetta bara berjast viðÁ hverjum degiAð það eru viðAð mótiÞessum rísat heimumÚt í heimiSem að eru bara að vinnaAð því að ná aðtiklin okkarOg nefendurEru þetta baraMeð öll þessu uppOg eru með símanaOg eru bara að keppast viðÞess aðÞess að fag fólk út í heimiSem að vilja að ná aðtiklin þeirraÞannig að hópa verkefniÞessi snýst kannski bara umAð búa til eitthvað húsnæðiSem tegu marga marga klukutímaÞú veistPingin eru miklu meira spennandiÞannig aðVissulega mun að hafaEngur áhrifPingin þeirra maður fara skilabotJáEn svona hvað áhrif hefur þettaBara áHérna svonaBara almennEða bara almenn námOg líðandiÞú ert búin að veraÞetta hvaðÍ sex ári há erJáOg þú þrjúJáSko sjáðu einhverja fróunSkoKanski ekki eitthvað sem við viljumTengja beint við tækninaEn vissulegaErum við að fá nefndi til okkarSem eru að lýsa þvíAð þau eru ofta festastÍ símanumOg þauEga kannski erfittMeð að vera að geraEitt í einuOg það erVeruleiki sem við mörgVörum að búa við núnaAð við erum ekki að gea okkurTækifæri til að bara geraEitt hlut í einuVörum öll aðSvonaÞetta svo kallaMultitaskingOgVið höldum að við séumRósalega góðið íAð við getum bara eitthvaðVerið að vinna verkefniOg hort á eitthvaðÁ sama tímaEðaVerið í samtaliOg verið með annafjögÁ sjónvarpinuÞetta bara virkar ekkiVið erum ekki með heilaSem vinnur þannigOg samfélagir erMeira kalla áAð við sem að geraMárst í einuOg öll þessi tækiOg tækniGera þaðSem að mjögun óhjákvæmulegaAð hafaÁhrif á þaðSem þarf aðtiklum okkarSem gæti það að vera námiðEn er þetta búa tilEinhvers konar aðtiklisprest?Getur það að þróast útÍ einhvers konar aðtiklisprest?Allt þettaVið vorum einhvert að tala umÍ gerfi gunnarStundir þegar maður voru að horfaBara á myndÍ sjónvarpinuÞá fær maður líki í símaÞetta eru alltaf þekktTalað um svona second screenAð þú ert að horfaOg svo ert í símanum líkaEn þetta er klálaAð þú ert að spá íHvernig nemyndur eru upplifðÞau tala alveg stundum umÞað erum við líðurBara eins og gæti veraÉg sé bara að koma meðAðtiklisprestEða aðtíháttiÞannig að því mér finnst ég ekkiNá að einbita mérEða einhver einu einuEn það eru neikki þannigSem aðtiklisprestur virkarEða aðtíháttiAlmenntÞannig að við getum ekkiÞróað hann með okkurÞað er eitthvað sem að við í rauninniFæðumst meðOg við erum taugað þróskaröskunEn það sem er kannski að gerastÞað er svolítið það sem Eva er líka að tala umVið erum baraOrðin eitthvaðSamfélagiðOg við erum svo mikið að ætla stiðisAð við séum að geraAkkur marga hluti í einuOg þegar við erum að læraLesa kannski eitthvað þúnt efniÞá getur við í rauninniEkki verið að gera neitt annaðOg mér finnst það svolítið svonaGott að hugsa um með það þannig aðOkkur finnst kannski útrúlega lítið málaAð fáið mitt einn skilaboðEða eitthvað í snjallurinuEða eitthvað svo leiðisEn þetta er úrsláð mikið tröflunVið kannski námiðOg hefur mjög mikið áhrif áÉg kannski er að lesa eitthvað kablaOg svo fæ ég hérna eitthvað skilaboðÍ snjallurinu og þó ég bara rétt kíkja á þaðÞá er heiluminn samt farin að vinnaÚr þeim upplýsingumOg kannski farin að spá íHvernig allir ég að svara þessuEða allir það hefur snúst um þettaÞá er ég komin úr kablanumÉg þarf að koma mér aftur innÞannig að ég held við van með þettaHvað svona tröflun geturÞetta er samkeppni um aðtekinaOg í rauninu þá er ymbitinginÍ leiðinniAkkuratYmbitingin er varanSem er verið að keppastOg það er margirSérfræðingar út í heimiAð hanna þessiÞessi upp og alltTil þess að halda aðteklinniSem lengst ofan í skjánumÞannig að þetta erNánast við ofrið bleið að etjaEn það er þessi meðvitundSem skiptur svo miklu máliAð vera meðvitað um þettaOg hafa þessa fræðsluOg þá er núGeð heilbríðisvika HRMjög gott tækiTil þessFinnir þið að hún skiptir máliFyrir neymundur í HRGeð heilbríðisvikanJá, ég held að það skiptir máliFyrir ekki bara neymundurÞað er rosalega mikilvægt að haldaBara málefnumGeð heilbríðis á loftiBara með aukinni þekkinguKunni samtaliÞá bara öðlistum með þekkinguVið upplöfum að við höfum með stjórnÁ hlutanum, við vitum hvað við getum gertOg neymundurÞað er að sækja mikið í þjónustunum okkarJáOg það vext með hverju árinuOg það segir okkur að það er þörfOg þannig er það bara vonandi að ná til neymundurSem er ekki að koma til okkarOg við höfum gert að þannigAð hafa geðheilbríðisvikunaEkki aðeins með að neymundurHaldurna almenningiÞannig að við erum alltaf með einhver erindiSem er einhver fyrir neymundurEn svo erum við líka með svona starri erindiSem við erum með bara fyrir öllOg þau hafa verið í streymiOg það var akkurat erindi sem auðu var með um einmannleikanOg svo erum við með annað núna á fymtudaginSem að baraÞað eru um hagnýtar leiðirTil þess að ná tökum á skjánumJáGótt fyrir okkur að heyra þaðEn kæra takki fyrir komunaEva Rós GunnarsdóttirOg auður FririksdóttirSalfræðingar í neymundar ágjöf HRTakk fyrirTakk fyrir okkurTakk fyrir okkurTakk fyrir okkurTakk fyrir okkurTakk fyrir okkurTakk fyrir okkurAftur heim til þínÞetta voru Eithor Ingi og LeiloSem að sungu þarna lag Baldur SkjölefssonarOg Jóninu Guðrúnar EistinsdótturOg þetta lag var líka í söfnuna þettinuFyrir ReykjavílOg var í lífandi flutningi á stanumFrábært lagJá, algjörlega frábærtÞað komið að vísinda spellinuÞetta Olgo Dóttur er hinga kominVelkomin til okkarTakk fyrirEr ekki eitthvað einfalt í dag?Pass, þetta reynir á okkurJá, nei, en það er svo gammal að læraÞað sem er gott fyrir okkurJá, ég held að við höfum gott að þiðÞetta reynir líka svolítið á migAð tala svolítið einfaltÞetta þarf ekki að vera flókiðÞað er eitthvaðEðlislegt að fara að segjaEkkur orð sem ég hef lesað á bladiOg svo eru þau kannski bara alls ekkitEitthvað sem öllum er tamtað að heyraÞannig að endilega bara stoppi þvíVið spyrjum baraJá, það má bara endilega spyrjaEn viðfangsefni er sem sagtEginlegaHvernig örfuruflóran hefur áhrif á þaðHvort að við erum líklega eða ekkiTil þess að fá AlzheimerMjög áhugaverðMjög áhugaverðÞað er svonaVaksandi topicÞað er svona viðfangsefniÞað er allir að skoða örfuruflórunaÞví hún hefur áhrif allstaðarOg örfuruflórun er náttúrulegaSko partur afOkkur en samt utanakomandiOg við erum alltafÍ stanslösu samtali við örfuruflórunaÞegar þú segirÞað er það fyrsta sem égPartur okkur en samt utanakomandiÞannig að þetta tengist öllu sem við látum ofan í okkurJá og líka bara hvernig líkamenn okkar virkarVið erumÓnamisk hér við okkarEr að halda örfuruflórunÍ skefjum þannig aðÖrfuruna sem eru lifa í líkamanumOkkar verð ekki að síkinguÞannig að viðÓnamisk hér við erum að tala við örfuruflórunaBara höldum þessuÍ stöðu ástandiOg örfuruflóran er að gera alls konar fyrir okkurBrjóta niður ekkur efniEða búa til ekkur efniSem að við tökum upp í okkarLíkamstarfsemi og nýtum okkur þarOg þannig að það erÓgrinni af rannsóknumÞar sem er verið að sína framÁ ekkurs konar tengstEf þú ert með hjart og eða sjúkdómaÞá ertuOrðum þetta öðru í sigEf þú ert með þessa örfuruflóruÞá ertu líklæri til að vera að fá hjarta og eða sjúkdómaOg yfirleittAf því að örfuruflóran er líka baraÞetta er ógæsla stórtHugtakÞetta er ekki orðYfir fimmismunandi bakterijategundirHeldur sko miljónir bakterijaOg það skiptir ekki bara máliHvaða tegundirEða hópar eruHeldur líka hversu mikið er að hverjum hópOg hvernig þær er að tala samanOg hvernig þærEr að tala við okkar líkama líkaÞannig að þú getur verið meðEitthvað hópa bakterijumSem er mjög lítillEn er að framlega eitthvað efniÍ miklu magni sem að hefur eitthvað áhrif á okkurÞannig að þess vegna er þettaSvo ógæsla flókið viðfangsefniOg engin með einsFlóru?Nei, eiginlega ekki skoEn sko við törnum svolítið um þarmaflóruEn örfuruflóraÖrfuruflóra er náttúrulega baraÖll flóran á öllum líkamannumHún er allstarEn þetta er bara mjög góð punkturVegna þess að við erum eiginlegaMest að rannsaka þarmaflórunaOg hún er til dæmis það sem erViðfangsefnið í þessari rannsókAð það er þarmaflóranOg það er alltaf að koma meira og meira í ljósHversu áhrifamikilÞarmaflóran erBara áhrif á svo margtJá og líka það sem okkurDettur eiginlega ekki hugEins og til dæmis taugakerfiOg vegna þess að við erum með skoMjög upplugt kerfiTil að venda taugakerfiÞað heitir heila blóðskiljaÞað er bara himna sem að þekurMið taugakerfiAlveg bara allan heilan og mænunaOg passar upp á að það sé ekkertAð fara þarna á milliOg þetta er náttúrulega bæði til að venda okkurEn svo hefur þetta líka reynst okkurErfið þegar við erum til dæmis að reynaLækna ykkur á sjúkdóma sem að eru íTauakerfinuVegna þess að líka minn vill ekki kleipaHvaða livjum sem erÞarna yfirEn allavega aftur að örfuruflórunniOg AlzheimerAð þá er sem sagt hérna rannsóknar hópurSem að er við hérnaWisconsin Madison UniversityFyrir sko næstum tíu árumÞá byrtu þau grein þar sem þau voru að sínaFram á, voru með sem sagt baraStóran hópa fólki sem var annarsvegarMeð einhvers konar vitklöpiEða Alzheimer og hins vegar ekkiOg báru saman örfuruflórunnaHjá þessum taumir hópumOg skilgreyndu þarÁkveðnar bakteríu hópaSem að voru mismunandiOg sáu þar bara okHér er eitthvað mönurÞetta hefur öruglega áhrifEn hvað er þaðOg svo núna þá voru það byrta greinÞar sem að þau haldaðu sér búin að finnaHver er mönurinnOg það er þessir hóparOg sumar bakteríurÞað er sem sagt búa til efni sem að heitirImidazol propionateOg við ætlum bara að notaIMP yfir þettaVegna þess að það skiptir ekkit öllumáliHvað heitirOg það er yfirleitt skamstafaðOg þetta efni verður tilÞegar að bakteríunar er að brjótaNiður aminosýru sem heitir histidínViðLoft fyrðar aðstæðurÞannig að þetta er eitthvað sem að geristEkki bara hvar sem erÞetta gerist bara í meldingunniVegna þess að það er ákveðan að loft fyrðar aðstæðurStundumOg það er að brjóta niður aminosýruSem heitir histidínOg nú er þetta náttúrulega flókin orðSem að fólki kannski ekkit alltaf að hugsa umEn aminosýrur eruByggingarefni prótínaOg histidín er bara einaAf mjög algengum aminosýrumSem að kemur fyrir í baraEila öllu sem við borðumOg prótín er náttúrulega baraHelsta mynd af prótínu sem við þekkjumEr bara kjöt eða fiskurÞannig að prótín er baraÍ nánast öllumÞað er náttúrulega öllum fæðum sem við fáum okkurÍ einhverju magniOg histidín er bara pínulítið bróta þvíOg þegar þetta efni verður tilOg það erVerður til í örverflórunniOg þá getur það farið inn íLíkamann, komist inn í blóðrásunaOg þau sjáskoÞau eru með þarna 1200 einstaklingarSem eru svona ákveðinirBara sjálfbúða liðar íRannsókn á vitglöpumSem að þessi háskóli hefur aðgangaðOg þau sjáAf að fólki erAnnarsvegar meðÞetta efniÍ líkamannum og það erÍ mismiklu magniOg þegar þau skoðaHvort að þaðHversu mikið magn afÞessu EMPs er í líkammafólksHvort að það hafi áhrif áTildemis hvort að það sé meiri líkarÁ því að fá við vitglöpuOg líka hvort aðÞá eru ég að tala umYfir tíma hvort að fólk greinistOg svoÉg vil bara fyrstu að segjaSkoða hvort það hefur áhrif á þaðHvort það er meiri líkur á að fólkGreinist með AlzheimerEf það er með hátt magn af EMPi blóðiOg þar eru jákvæð tengslÞað eru meiri líkurÞar aðauki eru þau líka meðFrá þessu fólkiÞar sem að þau taka svona prófSem að mælaVið dræna getu þeirraOg þau eru tekin á mismunandi tímaOg þau sjá að þeir sem eruMeð hæsta magnið af EMPi blóðinuEr sína sem sagtMestu nignuninaÁ milli prófanaÞannig að þetta virðist veraBara svolítið sterk tengsla á milliOg svo fara þau að skoðaÞetta efni hvað áhrif það getur haftÁ mísOg er að gefa þeim þetta efni bara með fæðuÞá fá þau EMPi bara gefiðOg það er náttúrulega kannskiEkki alveg að endur speglaRaunveruleikan vegna þess að við náttúrulegaVið tökum þetta uppÍ gegnum yfirlegt örveruflórunnaEn þannig að hafa þau svolítið baraEinagra efniðOg hafa svolítið stjórnaði hversu mikiðMísnar fá af þvíEn þau sjá samt þegar þau fara að skoðaHvað áhrif þetta hefur á taugakerfiðAð þá sjá þauÞessi upphavsgrefÍ AlzheimerSem er í raun og veru það sem skilgreinirAlzheimer sjúkdóminÞað eru svona beta-amyloidSkellur og táflækurOg ég hef náttúrulega ekki tala mikiðUm það er núnaEn þetta eru bara prótíninSem að valda AlzheimerÞetta eru prótínSem að eru til staðar í okkar taugakerfiOg við erum að nota dagstælegaEn þegar aðAlzheimer sjúkdómin kemur tilOg fyrir að þróastAð þá gerist eitthvað sem að við höfum bara ekki skilningÁ nákvæmlega hvað geristÞað verður eitthvað svona rugglingurÍ prótíninum þannig að byggingin á þeimVerður ekki alveg réttOg beta-amyloid prótíniÞað verður aðMyndar bara ákveðna byggingurSem að fellur útÞannig að það verður bara svonaÞau kallir þetta bara skellur í taugakerfinuOg þegar að Alzheimer sjúkdóminEr langt genginÞá verður þetta bara stóri flekkirOg þetta er bara auka efni í heilanumSem að viðHindrar bæðiStarfsemi heilansOg líka bara getur valdið skemmtumOg það sama með táprótíniÞað veldur líka svona flækjumByggingin á prótínum er ekki alveg réttOg þá bara verður eitthvað svonaHindrun á starfseminiOg þetta hefur ekkit með að geraAð fólk sé að borða of mikið prótínAlls ekki, það er ekki þarnaÞau sjá þettaSennast í músunumOg sjá þá að þarnaEr að verðaÁkveðin svonaFramvinda sjúkdómsinsÍ raun og veruOg svo skoða þau líkaAf því það er ákveðin erðatháttur í mönnumSem við veitumAð eigaÞað er að verðaOg þá er maður kannski fann að spurja sigVið erum ekki að fara að hætta að borða prótínOg við erum ekki heldur kannski að fara að bólusetjaVið ákveðnum örveru tegundumTil þess að koma í vekk fyrir þettaEn hins vegar væri hægt að finnaEitthvað hindra á EMPÞannig að þetta væri svolítið svonaÞau tala um í greininuÞetta er kannski sambarlegt viðEf þú ert með ofhátt kólestrólVið þurfum að vera með kólestrólEn við viljum bara hafa það í réttu magniÍ réttu jafnvægiOg þá færðu bara að hindra eitthvað lífSem að losa þig við kólestróliÞannig að þú getur haldi réttuMagni í blóðinuÞannig að ef við finnum eitthvað hindraFyrir EMP þá gæti þetta veriðÁkveðn svona forvördGegn því að þróa með sér allsammisJá, nú var bara eftir að finnaÞennan hindraJá, nú eru við skrefið nærNú veitum við hvað við ætlum að hindraÞað er það sem við viljum heyraVið erum skrefið nærOg það er náttúrulegaStundum virðast þessi skrefiÞað er útrúlega lítillÞetta eru langar leiðirÞað er bara þannigÞetta er flókið og það er svo margt sem maður þarf að skoðaOg maður þarf að skoða svo margtTil að finna nákvæmlega hvað margið erÞannig að þetta eru lítill skrefiðEn við komumst á endanumÞú ert komin í margVið þökkum vísindunumOg ettu Olgu dotturFyrir að koma með vísindin til okkarTakk kærlega fyrir migTakk fyrir að koma með vísindin til okkarTakk fyrir að koma með vísindin til okkarTakk fyrir að koma með vísindin til okkarTakk fyrir að koma með vísindin til okkarTakk fyrir að koma með vísindin til okkarTakk fyrir að koma með vísindin til okkarTakk fyrir að koma með vísindin til okkar
