Já, við erum velkomin í þáttin hverir þinn réttur.Í dag er Hilma Ósk, Hilmastóttir, lögmar mætt til að fjalla um leitarheimildir.Velkomin Hilma.Að takk.Hilma, þú hefur reynslu af þessu málum.Gætur kannski í byrjum bara að faraði almennt yfir leitarheimildir hjá lauruglu til dæmis?Í hvaðar tilvökum er leitarheimildum beitt?Já, það er nú svona alla jafn og þennig að það er verið að beita þessum leitarheimildumað þá eru laurugla með einhverjar rannsókn í gangi og það er einhverjar rannsókn haksmunni í húfiog þar að leiðandi er laurugla að beita þessari heimild.Meginrækla nesu að laurugla þarf þá að fá úskurumdómara, þessar domsúskurð, til þess að fá þessar leitarheimildog það er þá hægt að leita heimili fólks eða bara í einnum almennt beifræðumog það er svona, já, eins og segi, meginrækla að það er domsúskurðen hins vegar eru undantekningar þar á og það er þegar eru svo kallar brínir haksmunirrannsókn haksmunir í húfi.Og er það í þeim tilvikum í rauninni þegar að það er einhver hægta á því að rannsóknargögnum í þá einhverjum máli verður þá spilt með einhverjum hættiannar hvort bara komi undan eða þeim eitt og þá á þessu undantekningar regla viðsem náttúrulega er skýrþraugnt og þess vegast á þessi sjónamiog samspilir hvort að...Það sé þá heimilt og það eru þá úrræðir sem maður kannski fyrir mjög betrienn að eftir hvað hægt er að gera í kjölfarið af því ef það er ekki búið að fá domsúskurð.Já, þannig að kannski svona í fyrir einnfjöldri mynd þá væri það kannski þannig aðef það eru laur ykkur að stoppa mann umfra eftir litn og telur eitthvað grunnsvæmlegtsé í gangi eða það sé ríkir rannsóknar haksmunir út á aðtökumþá geta leita því bifrið viðkomandi án leitar heimildar.Já, það eru rauninni sko...Það eru nokkra sér heimildir í lögumsem hverða á um að það þurfu ekki domsúskurtil þess að beita þessum leitar heimildumog það er meðal annars í umfra lögumí ákvöndi tilvikum og til dæmis í löguröglu lögumeins og þeirra að verið að leitaheimildi í beifræðum eða á grundlega umfra lögaog varandi handtökur, manna sem eru þá grunaðirum eitthvað refursivert aðtæfiað þá til dæmis er heimild að leita á fólkisem satt til dæmis bara við handtökutil að kanna þá hvort að viðkomandi sé meðhvort að sé eitthvað hættuleghvort að sé með einhver vopna eitthvað á sérog þá þarf ekki sérstakann úskur til þessNei, einmitt.Það eru þessar sérheimildirEn hvernig er það þegar að löguröglamí tilvíku um það sem á að leita á heimilum fólksvegna grunnsum refursivert aðtæfieða vegna rannsóknar á okkur sakamáliþá er farið til dómara og óska eftir heimildi leitarer viðkomandi aðil í látin vitafræðir hann þá að breyðast viðhvernar í þessu ferðli ereða er það bara þá löguröglamsem fyrir til dómar hans sjálfeða far lögumar gagnaðilegaeitthvað að vita á þessu fyrirframhvernig virkar þetta?Það færst svona bara eftir aðstæðþað er nú þannig aðsundum bara gefst ekki færi á þvíað veita þá þeim aðilasem á að þóla þessa leitað vera viðstættureða þá lögumannisem er þá verjandifyrir hans hönd að vera viðstætturog leitarheimildin er þá bara fenginþannig að það er þaðþannig í þessu málumað þá er oft þörf áskjóttri úrlösndomstóla og þess vegnahafa aðila þá ekki tekifærttil þess að vera viðstætturen hins vegar er það svo aðef að það er úrskurða umleitarheimildog viðkommandi sem þarf að þólaþað er ósátturog er þá með lögumannisem er þá náttúrulega verjandien þá er hægt aðskjóta þvítilef hann ósáttur viðsynsætt úrskurðinþá verður það að skjóta því til landsettarinnan þryggja dagaEr það þá þryggja daga frá því að hannverður fyrstað fara fyrstu vita af leitarheimildinni?Já, já, innan þryggja sólarhingaEn frestar þaðþá leitinni sjálfur?Nei, það frestar ekki réttar ásönd, það gerir það ekkiÞannig að lauruglögn kæti leita á heimili viðkommandiog svo kæri viðkommanditil landsettar en enga síðurþá hefur leitin átt sér staðEru ykkur að takmarkanirá þessum leitarheimildum?Hvað má leita?Til dæmis einu heimilufóksþar sem eru fleiri en einn einstaklingurEr það bundið þá bara viðþann einstakling sem leitarheimildin beinist aðeða er þaðeða þú allir það bara þurfa þóla leit?Já, það erbundið við þess að þann einstaklingsem leitarheimildin beinist sérstaklega aðAlmennt er það þannig aðþað er ekki heimild að gera leithjá þessumsvo kallaða þriði aðala sem er það ekki aðiliað þessar leitarheimildnema þá með ótýraðusamþyggi viðkommandiog ef þaðlíkur ekki fyrir aðað þáeru slíkarheimildir almennt ekki til staðnema það er undatekning þar áog það er í þeim tilvökum þar sem aðbrot geturvarðað fangelsisem hvert sem það er tekníkallögen það er kannski ekkialgengt svona að þaðreyni á það sérstaklegaenalla jafnaþá eru leitarheimildirmjög afmarkaðar beinast aðþá viðkommandisem að þarf að þólaþessar leitarheimild og þá aðákvöndu stað hjáþeim aðilaþannig að til dæmisafmörkuð eða íbúð þann sem aðþað væri að vera afmarkaðt.d. að það væri leiðandiíbúðinniþá mætti þá aðla að þaðrými sem leiðandin og ótegndurmálunu hefði væri þá ekki leitað íætti ekki að gera þannigef maður það sé þá einmitteinhverjum sendir um aðþað sé þá eitthvað að finnaþar eða þar sem við völu að vera enn að skjótaundan einhverjumeinhverjum sem við verðum að leita afen jáen hvernig er það?þegar svona leit fyrir framþá er það nú þannig aðlauruglan bankan oft bara upp áhjá viðkomandi með þáúrskurðunumað lauruglan hafi leitað heimildhvað meðverjanda þá?er það þáþannig að byrja lauruglan leitinaað áðurinn að verjandi erkomin á staðin eða hefst leitin umleið og verjandi er mættur?það er með tverr eftir kannski rannsóknarhaksumum hvað er þá í húfiþá er það sem brínuðu sinna að bregðaststrax við en hins vegar byrja lauruglanalltaf að við upphafleitar að kynnaviðkomandi sem þarf að þóla leitinaþann rétt að hafa verjandi á staðinuog í framkvönder það nú oft þannig að leit hefst áðurinnað verjandi mættur á staðinen hins vegar er það hlutverk verjanda þegar hann kemurþá loks á staðin aðgæta þá bararéttindaþess aðra sem þarf að þóla leitinaað því leiti að hún fara þá bararétt frambyrja náttúrulega því að skoðafara yfir úrskurðinog svo barapassa að lauruglan sé ekki að fara útfyrir þá heimilt sem aðúrskurðina veitirþannig að það er þá kannski svonaen gæti verjandinstoppaðað einhver leiti eða haftaðtóðsendur við leitinaþannig að það myndi þástöðva leiteða hvernig er þaðsko verjandi hefurkannski ekkislík völden hins vegar er hægt að láta bóka umaðtóðsendurog hérnaog það er kort sem aðaðalir sem þarf að þóla leiter með verjandi að ekkiþá er alltaf hægt að láta bóka um einhver aðtóðsenduref að fólki finnstlaurugla ganga opn landog svo er það alltaf þannigef að er dómsúskurður fyrir hendihérnaeins og ég kom inn áaðþá var þetta að kæra til landsettarenef að hins vegarum er að ræða tilvík þar sem er ekkiúrskurðu dómar fyrir hendiað þá er getur verjandiskotiðþáþessari aðtögnleit sem hefur þá farið fram án dómsúskurðartil hérastómstil orðlösnarÞetta er algengt úr að þvíog kannski svona fyrir hennialmenna borgar að það áttar sig kannski ekki á þvíað þetta erþað er nú svolítiðkannski einhver leiti dagleitt brauðí okkur þjófélagiað það hefur verið að beitaleitar heimildumvið rannsók málaog þetta eru alls konar málþetta eru mál sem varðajá mjölan að skattalega brotog þess aftareða mál sem snú aðjá hinn á þessum brotumokkarokkar hefnahefningulegumener ekkerter einhver mjönutil dæmis varðandinú til dæmis hefursankilniseftilitiðeftirlitsaðlareins og sankilniseftilitiðlíka heimildið til leitarer það að þá byggt á öðrumfórsundum eða hvernig er þaðjá það er þá í rauninnisko kannski aðeins annars eðlisen svipur sjónan við sem gildaum leitarheimildinahún tar þá að vera skoafmörku við eitthvað ákveðið atriðþví að við erum að tala um eins ogskatturinner eitthvað sem það er leitarheimildiðeða sankilniseftilitiðí þeim tilvíkum þá erum að ræðaleitarheimildir áminnustofn í fyrirtækjumtil dæmis, það er þetta svona aðeins umfangsmeira heldur en hjá kannski einstaklingumog þá þarf að hafaímislegt í hugavarandi til dæmisafmörkununa á leitinnihvaðí hverju má leitahvaðan það sem má haldleikaþó haldleika sé kannskiannarannars eðlis heldur en náttúrulega leitarheimildirað þá er það sem kannski svona fylgirí kjöldfarið aðaðeinhver rannsókun gögn eru haldlögtog þá koma oft uppsjóna með hvað það er nákvæmlegasem að yfirveld meigaog hafa heimild til þess aðhaldleika skoþannig að það kannski er annars eðlis að tilitumtil líka að þá eru svonapersonulegsamskipti eðaeitthvað sem snýra engali í fólks undanskil í slíkum leitarheimildumþví þá snýra þetta meira bara rekstriog því semþví við kemurenhvernig er það að varandihaldlækningu munnaer í svona leitarheimildumef að munur eru haldlæðirer hægt að fara með það fyrirdomstóla ef það eru ágríningur um þaðað lauruglegan sé að takahluti sem við komum til tilað komi málun ekki viðeða séu þessi aðlis að hann þurfiá þeim að halda vegna starfa sinnaeða eitthvað slíkt er hægt að gera þaðer þetta að koma meðfara með slíkt til domstóla og byrja domstólaþá um að skerur hún þaðJá það er í rauninni svona almennheimild í sakamálulegumsem að alla svonaí íþykjandi ákvarðanirað það sé hægt að bera þaðundir domstólaog það er þessialmenna heimild sem hægt er þá að grípa tilen alla jafna hefursamt sem áður, ef við erum að tala um laurugluhefur hún heimild í þess að halda ekki að munií rannsóknarskýniþað er í rauninni partur afþáeftir að leithefur farið framað það þarf mögulega að leggja haldá muni, en það þarf náttúrulega að veraþað þarf að uppfylla okkur skilir, það þarf að verarögstu grunur um aðþá þeir muni sem eruað halda þeir, að þeir tengist þárannsóknir með einhverjum hættiog það er alltafþetta er svolítið flóki samspilvarandi skoþetta er svo íþingjandiþetta er svo íþingjandi fyrir barahenni almenna borgara að þurfa að sætaþá aðþað sé leitað á heimilegðraog þá náttúrulegaer það þessi leitar heimildog sem aðannarkort er dómsúskuru fyrireða ekki, og svo er það náttúrulegaönnu sjónami sem að vegaþað erfríðhelgi engalís og heimilissem er varin í stjórnarskrániog það er einmitt líka fjallaðumí sama ákvaðileitar heimildirþað þurfi dómsúskurþað sé svona megi reglanog einnig er þetta tryggtí mannertindarsáttmála Evropusem við höfum náttúrulega lagfestþannig að þetta eru svona sjónami sem vega stáen hins vegar er það náttúrulega svo aðlögregla verður náttúrulega að hafaeinhver úrræði til þess að grýpa íþeirra um þeirra ræðarannsóknir á alvarlegumatbyrjum sem dæmien svona þín tilfinningkannski frekar enteluru aðbara að það sé veriðað það sé kannskilögreglan njóti frekarvafans í svona málum frekaren gagnæli þar að segjaef að lögreglan telurþá oftar en ekki bara veitleitar heimild ánán þess að það sé kannskimann svona finnst það oftaað leitar heimildum sé beittmjög óþærlega mikiðog það sé bara lögreglan sem aðef hún telur eitthvað að verafyrir hendi sem er brotlegtþá sé svona oftar en ekki bara gefin heimildAkkurátÞað er nú þannig sko aðjá, kannski staðfærsar það að sékannski mín tilfinning að leitar heimildum sé kannski beittoftar en nætt að verajáÞannig að nú alveg að segja þaðen hins vegar er það svo að það eruokkur skilur sem þarf að uppfyllaog það þýður ekkiað fara á stað með einhverja leitaf því aðþað er einhverja sögurumog eitthvað sé í gangi eða það sé tilfinningeinhvers lögreglumansþað er bara ekki fullnæðandiþað þarf að vera rauksötu grunusþað þarf að vera svona fysisk einhver gögnsem gefa tilfini til að það sé réttlætanlegaJá, akkurátog svo náttúrulega þarf bara að metaeinhverja tilvikið fyrir sigsvona hvaða hagsmunir eru þá í húfiog hvort það sé brín nöðsin að æða á staðog fara á stað með leitarheimEn nú kannski svona í lókinþá er það þannig kannskiað þegar það farið er einhverja heimili fóksþá er það gert nú á svonaímsum tímumeru fjölskyldum meðlið mérþá þurfa þurfa að vera á staðinuhvernig er þaðeða eru fólki ekki eftir færi á að yfirgefa heimiliþar að sé að þeir sem koma ekkinálægt rannsókninu eins ogbörn eðaer barnavendan nefnt kvöldu til í slíkum tilvikumvistu það?Já, alla jafnæra þannig að ef það eru eitthvað sem varðarbörn að þá þarf að upplýsabarnavendum sliktþeir aðra sem aðí rauninni hafa heimilt þess að vera viðstættirleitarheimilt, það er þarí rauninni þeir sem þurfa að þólaleitinaog ef þetta erkannski heima hjá fjölskylduog það er einn aðeinlega hann í fjölskyldunum semer verið að leita eftir einhver hjáþá óhjákvæmilegaþá náttúrulega er verið að leitaá heimilinuog þá kannski er annar aðeinlega sem er ekki þólandiað hannnáttúrulega getur þurft aðreyna að fá að vera viðstættur til þess að passa þá uppá að það sé ekki verið að fara íog leita í þeim munumsem að tilheyra hónumensvo er það líka þannig aðþað er svona meira regla í þessumleitar heimildum og það er ekki verið að farainn til fólksá nóttunniþað er svo leisen ef að það er ekki hægt þá náttúrulegaþarf að fara að staða að gera þaðen það er svonameða við þaðen það er kannski gert þá í mjög alvarlegum tilvikumþað sem að kannskieins og í mórmálum og slíktþá erog ef að það er eitthvað sem bara þólir ekki byggðþá baraþannig að það er svona reynd að faramildu leiðan í þessu heurisméreinhverju leiti líkaað fara kannski ekki við stríkiðþað er mjög oft byggður bara þangar til snemmaða morgunþá fara það reynd bara alvegmjög snemmabara áðurna fólk er vaknað kannskiþetta var áhugaverð til máég þakka þér fyrir komunaen í næsta tætti öllu viðað fjalla um erðarmálvið höfum nú áður farið í gegnum þauen við höfum að taka fyrirsérstaklegaógildingu á erðarskráog fjalla um nokkurfordæmi í þvíí þeim efnumen þetta hefur verið áhugaverðog ég þakka þér fyrir hlustuninaog ég þakka þér hilma fyrir komunaþetta er við þetta sæl
