Að sér SultanEn síðan sko eru til marga le either til þess að koma eða manna niður.Ég ofnt sé fólk sko vera að bóra gatt óvan í örðinaeða svona með bor bara eða reynilega eitthvað especiega prík negla þinn niður og tróða síðan löknu vanga niður.Það eru júrtir sem er svona laugjúrtir sem lifa ár frá ári og fjölga sér smátt og smáttog eru svona mjög sérkennilega með einhverjum brún, fjólublán lit.En hann fær það læknis áð að þurfa að borða eina gúrkodagog sem er bara gott að blessa því við suma tímanen er svo pínu vesinni við veturna því að það kólnar alveg.Þið eruð að hlusta á þáttaröðina gull og græni skóvarsem fjallar um gróður, gardirkju,umhyrðu, tríorunna, grænsvæði og allt þar á milli.Í síðustu tveimur þáttum var rætt um rósirsem gleði okkur margar hverjar út septembermeð blómum, nýpum og jafnvel hauslitum.En akkurat núna má taka fram gardhanskanaþrátt fyrir að óttóper nálgist ófluga.Í september og óttóper er nættilega ekki of seint að gróðsettja.Rétta veðrið til þesser yfirlegt á þessum tímaþegar nægur raki er til staðarog enn er ágitlega hlýtt og gerðnan loggþó ekki alla daga.Vöxtur ofanjarðar er hættur hjá flestum tegundumen rótar vöxtur heldur áframþanga til vetur gengur í gard.Í vor verður gróðurinn sem er gróðsettur núnaí starft hólunum.En svo er september og óttópereinni akkurat rétti tíminntil að setja niður höstlauka.Höstlauka sem lítam á á semlovorð um litrikt vor.Lovorð um skæra liti inn í vor framtíðarsem geta einmitt verið ansi grá og laungef engir eru höstlaukarnir.Því er upplagt að leggja núna línunar fyrir vorið.Þetta er hljóma hreinlega eins og við séumkomin í tísku bransan.Það er sem vorlínunarer sett niður á hösti.Þeir sem komast ekki í verslanirtil að skoða höstlaukageta til dæmis skoðað úrvaliðá heimasýðum ýmsum í staðineins og til dæmisheimasýðu gardaflóru.Þar má sjá margar tegundirog lítasumar úteins og risavaksnir sleikipinnarmeð fjólublári kúluog þarna eru líka allskonarpáskaliljur, perluliljur,írisar og fleira.Nammi barinn hefur sem sagtverið ofnaður,allir höstlaugarnir erulítrikir og margirmæla með að blanda samanmismnötu tegundum,kaupa sitt lítið af kverjuog svo kannski nokkrakrókusa og fannarstjörnurfyrir afgangin. Við þekkum þettasem ólumst upp viðblandi póka. Og þá verðiég að segja aðeins frá Kákunhofsem er einn stærstiblómagarður í heimi,eftir í Hollandi.Garðurinn stæri sig afóteljandi litum, en áralegaeru settur niður 7miljónir höstlauga þar á bæ.Það er eins og allirá Íslandi myndu setja niður cirka15 höstlauga núnaí höst. Lögðer sérstök áhörsla áTulipana, en það verður við stött í Hollandi,en einnihýjasindur, páskaliljur,írisar, liljur og fleira.Kákunhof verðistvera eins konar mekkaþeirra sem dýrka og dá litiog dæmir umað fólk sem ferðangaðá nokkus áhuga á höstlaugumkomi snortiðog breytt tilbakameð nýtt áhugamál í farteskinu.Annað skemmtilegtsem má gefa göymi núni í septemberfrútan höstlitinasjálfsögðu, er svo staðreindað við eru farin að spretta upplítil gróðurhús í görðu.Kanski eftir frekar að kallaþau gardhús eðasetstofur. Þetta erueins konar kósi herbergiúti við.Þau virðast ætla að detta í að verðastaðalbúnaður í stærrigörðum. Ekkisamt til þess að rækta tómata eðagúrkur eða til að fjöldafremlega eitt neitt, heldurtil að sitja í, drekka kaffi,njóta, kveikjofallumljósum, ræða samanfallumhúsgögnum og skapaumgjörð í kringumnáttalegheitin, meðalannars með lýðsyni frá nokkrumvelvöldum plöntum í pottum.Þarna opnastmöguleiki á að fá smá uppskiru,sjá löfkun og blómkunhefjastjapil nokkrum vikum fyrrá vorun en alla.Þetta er smá svona hlýðarveröld, indæl, skjólsælog örlíti framandien samt er viðbróðstött í gardinum okkar.Tilbreyting.Allt þettahaustlaugarnirhaustlítinir og þessi sætugardhús koma stert innakkurat núna.En til að fá betur skilningá öllu þessum kalla égsaman okkra sérfræðingasumir þeirra höfðu ekki einusinni látið snjókomu eins og þásem var í oktober í fyrrastöðva sig. Þegar setjaá neður spennandi haustlaugaí undurbúningi okkarfyrir hitt litrika vor.Hvað sérstekir þiðtil því sem þútissfyrir að skjólasem er þittog hlutinnsem er ständistá regjumá regjumog kvæstumtil dæmesem er íog þiðog sem eríog sem eríog sem eríog sem eríog sem eríog sem eríog sem eríog sem eríog sem eríog sem erog sem erog sem erHér eru við nokkur samankominn til að ræða um haustlauka,haustlitina og gróðurhúsið í gardunum, þessa setstofu út af viðsem eru að spretta upp í görðum víða og er kannski hugsað semsvona framlenging á sömri inn í haust. En hér eru Bryndis Björkur Einestóttirgardurkjufræðingur. Hún er brautastjóri gardurkjuframlegsli brautaog kennari í gardurkjskólanum. Bryndis hefur áhuga á mismjöndieiginleikum plantna og plantu vörnum og er gríðala áhuga sem um þaðhvernig hægt er að nýta plantur og plantu aförður í fæðu, handverk,indi og skjól. Velkomin Bryndis.Takk.Steinar Björkværsson er hér, rættunarstjóri og plantuframlegandi,en hann framlegir ímsa tegundur trjáa og runna sem að sömur fá skæraog ábyrrandu haustliti. Velkomin.Já, takk.Og síðast nekið sístir hér er Svergjörgöti Svavasson. Hann æfðileiklist á ballett lengi en tók uppe í og fór í gardurkju í COVID.Hann er nefandi í gardurkjskólanum og hefur unni í gardheimumog hjá Kópavast bæ og hann er reyndi starfað hjá mörg.Velkomin.Takk fyrir.Já, þá er haustlauka tímabilið hafið. Ég held að segja ótt að segja það.En haustlaukar eru einmitt settir nýður að hausti.Óttobur, nóember, ég er að byrja fram í desember.Og þeir koma svo upp á vorin, sem sagt, frá mars og út júni.Þeir heita sem sagt haustlaukar því gróðsettning þeirra fyrir fram á haustinog eru þeir eflust mættir nú þegar í helstu verslanir,svona rétt áður en jóla.Nóla vörunar mæta á svæðið.En tegundir haustlauka blómstra ekki allar á sama tíma.Og því veldum að fyrir sérkvort að segja upplagt að setjamismunandi tegundir nýður og það jafnvel í sömu hóluna eða hvað.Próma að byrja bara alveg á byrjuninni, Sverir.Ég langar að byrja á þér að því þú gerðir þetta ágætaað kennslu myndband sem ég rakst á á netunu um nýðursetningu haustlauka.Í mitt.Og þar varst þú að gefa ráði góð og líka segja frá því hvernighægt segja uppskera sem mest úr slíkum gróðsettningum.Algjörlega.Hvað segir þú um þess að haustlauka? Hvernig eigum við að gera þetta?Fyrst og fremst erum við að huggsa um okkur í framtíni.Já.Það er að huggsa um sverguta í framtíni.Það er að vera svo góð við hann.Og þá er það sko að, sko, að er að velja rétt að staðinn.Þá er það bara að það sé góður, jarður, að það sé veldreinandi.Að það sé ekki þá, sko, eitthvað mikil bleita eða eitthvað kuldapollusem að stendur lengi yfir.Bara eitthvað þannig að blöndunar komist alltaf upp á vorin.En séðan, sko, eru til marga leiði til þess að koma þeim hann að niður.Ég oftsi að fólk, sko, vera að bóra gat ofan í jörðina.Eða svo með bor bara.Eða reynilega bara eitthvað prík, negla því niður og tróða sérn löknu vanga niður.En sjálfur finnst mér alltaf best að móka bara hólu.Og þar með þegar ég er búin að móka hóluna, þá er ég að reyna meða við þaðað lögurum fer svo þrísessun stærl lögsins og er það auðvitað mismönd eftir lögum.Það eru krókusanir og perljulílina sem eru alltaf minni lögkar heldur en eins ogtólipanir og páskarlílinar.Og þá er við, að þá er það svolítið það sem maður þarf að hafa í hugaað maður ætla kannski að fara að blanda þeim.En síðan eru þetta að þurfum við bara að passa þeir snúa allir upp.Og fyrir svona þá, þá sem er að hlusta til þess að útskýra hvernig lögurinn á að snúaþá eru þeir flestir lít út eins og ör, svo hafa spjót endin á örinni.Og það sem oddurinn er á eitt í raunin þá snúa upp.Oddurinn snýra upp, já.Já, og þá, og oft eru kannski eitthvað svona afgangur af rótum til þeimeins og páskarlílinum.Já.Og þá vísa það niður, en eða þú ert ekki vist þá bara hendur þessu hliðinaog vonu fyrir það besta.Já.En síðan eru þetta sko, þegar þú ert byrjað að ræða þá eru þetta hefur það ekkialveg uppi hvort annað, þú reynir að hafa eitthvað svona smá bíl á milliþað stendur 5-15 cm á panníkonum.Ég hef ekkert alltaf verið að hallast alveg að því sko, ég hef alveg veriðsnutum að vera bara í 7 cm-unum eða ég hef vel bara sko, liggum við hliðvið hlið, en ég reyni alltaf að hafa þannig að komist alltaf eitthvað skonær jarður á milli og síðan setjum ég oft sko svolítið sendnanjarðegeða veldrenandi jarðeg að yfirborðið og eitthvað lífræna massa meðog síðan vauðu hvað er bara vel og klappum mér baki og sé bara takkjalaverið sörgjit í fórtíni, njóttu sörgjit í framtíni.Já, nákvæmlega, þú ert að hugsa til þín í framtíni þegar þú fyrir að njótaí april-mæi og hérna þannig við skilir ég eftir að þá gerur þú baranokkuð svona ágæta hólu og það er hægt að rada þá þessum starrilaugtegundum eins og páskalilum tóliponum neðarlega, setja smá yfirkannski jarfi og setja þá minni laugana fyrir ofan, að þeir þurfi ekki aðfara einn stjúft.Akkurát.Og þannig getur við blandaðið um saman og fengið blomgun yfir lengratímabill úr þessara einu hólu.Hendi betur, þá krókuð sem þeir til dæmis koma miklu fyrr upp heldur entólipannir og eitthvað.En það er rosalega svo skemmtilegt að því þá hefur alltaf eitthvað til þess aðfylgjast með.Ég tók líka eftir í minnbandinu að þá talar um að þegar þú setjumnér páskalilur að þú hafir gaman að því að sko blanda samanmismunandi tegundum.Já.Að það eru til mjög marga tegundur að páskalilu.Algjörlega.Og þá er kannski einu, já þá ertu kannski hvertum með þrjá tegundur,fjóra tegundur og blanda saman.Jú, það er, bæði sko er alltaf í bóð að kaupa svona mix og þá eru það sko50 laukar og eitthvað er alls konar tegundir og stendur hann að bakvið hvaðtegundur eru að orða með.En þetta veitum að það ekki að því maður þekkir kannski ekkert alveglaukana með mellu tegunda.En sko síðan er einni hægt bara að velja úr ef maður sér bara þetta erfallegu litur og síðan þetta hérna er einni fallegu litur.Það er til dæmis til páskalilja sem er svona kvít appelsýningulblómstrandiog önnu sem er bara skergul og önnu ljósergul.Þá er þetta rúsalega skemmtilegt og þetta er mitt sko, þetta tók ég svolítið upp áeftir að vinkunum mín, hún Gunsa, sagði við mig að á vorin vil fólkliti og bara alveg saman hvað litina eru, þeir vilja bara, við viljumlita sprengur, það er bara verið maður svona þreytt eftir veturinn og þá var égbara, herru, og ég bara tók pakkað sem bara alls konar og tróða nægis og hólu.En síðan er þetta eins og með króku svona, þá reyn ég að hafa þá aðeins framarþannig að þeir kæfist ekki þegar tólipannir á páskaliljuna koma upp.Já, aðeins framar, já ég skilur.Svons að trengnum, sko, þá, svo að ég aðarinn sjálfum, sko.Já, einmitt.Má útskýra.Já, akkurat, hérna, Bryndís, nafna, ég veit að þú ert svolítið hrifinn af þessu ogþú, einhvað við þetta, varst þú í Koykenhof í Hollandi.Herðu, já.Og sá dagur breytti lífiðinu.Já.Hvað gerðist í Koykenhof?Herðu, ég, hérna, var þrætt húsmóður í Danmarku og, hérna, fór á bilnummínu sem var Pínu Saumavél á hraðbrautina neðið til Þískaland svo yfir til,hérna, Hollands og fór á þá staði sem ég langaði rúslega mikið að fara á.Og þar meðal annars á listanum var Koykenhof sem að er tólipanna laukur, nei, tólipannagardur bara og það eru, það eru plantað sjö milljón laukum á hverju hösti og þessi gardureru ofinn einhverjar svona sex viku.Það eru okkur cirka plús mínus apríl mánuð og, hérna, þú lappa bara inn í litadyrð og baraannan heim. Alls konar samsetningar á beðunum, þú veist, þetta er bara...Já.Þannig að...Erstu búinn að vera svolítið þegar þú undrar laukum í hólur, hérna, á höfstinn?Já, alveg Pínu Lítið, sko.Já.Og, hérna...Og ég hef opuslega gaman að ég að blanda þeim svona svolítið saman, þannig að við erum með,þú veist, lærikerðir og herrikerðir alveg saman í, þú veist, þannig að þetta virka bara svona eins ogblómundur í rauninni.Já.Þegar þetta sprettur upp. En þá þá náttúrulega að passa að það sé sami blómkuna tími og...Já, já.Og svolega þannig að, hérna...Já, en er það ekki rétt hjá mér að, þú veist, líka hann eru einmitt komni bara í búður á þessumtíma og svo bara jóleskurtið strax og eftir.Jú, jú.Þannig að það er hægt að setja niður bara frá september veintalega og þanga til hvað?Þanga til frostir í jörðu eða?Sko, samkvæmt bókinas vilmyndar, þannig að rætt um gardinn.Já.Nýja bókin. Þá er það, sko, september, oktober. En sko, ég hef alveg verið að setja í námber og ífyrra, þá, þegar kom hann að snjórin hann í oktober.Lúka oktober, já.Ég hef hann búin að kaupa meiri, fleiri löyka. Þá bara móka ég frá og þá komið smá klaki og ég barabrauð mér í gegn og reyfið upp og þessi löykar kom allir upp. Ég er samt ekki eftir að ráleika að gera þaðþannig, en ef að þið lendi í suma aðstöðu ég, þá er ekki allir von úti. Þá getið ég komið ykkur í gegnum jörðin, gegn um jörðin. En löykan þurfa bara að fá, fá smá tíman til þess að ná að þess að ráta sig og þess að í rauninnihann sko dvala sem er fá hana yfir veturinn. Já, einmitt. Já, þú hefur ákveðið að fara í þettaakkur til það er nú snjó eða alveg einn meter af snjó hann í lók oktober í fjara ára. Já, einmitt, þetta varþetta var alveg svona mjög skemmtilega tímansetning. Þetta var svona, þetta var, ég sá allt í einu löyka sem ég varekki búinn að kaupa og átt ekki og mig sárvandaði og var ekki viss hvort það er værið til á næsta ári þannigað það voru ykkur að perkja liljur og ykkur fleiri. Já.Fleiri, fleiri páskaliljur. Áttuð er ykkur svona upp á hals, eitthvað sem hefur komið skemmtilega óvart ogþú hugsa, ah, mér langar ég meira að hörsu. Perlililjan er miklu uppaldi á mér, var það sko að ég vissi, vissi ekkieitthvað að það var árið en ég byrja í þessu. En síðan sko hefur hann að músalaukurinn eða einn neyð kallastkeisaralaukur ekki satt, sem að verður svolítið herri og músalaukurinn er sem sagt það sem fólk er oftast að skera niðurog setja við sko húsvekkinn að því að misnar fælast af lyktinni, lyktinn sem sagt ángar eins og Maríu Annablandaog fyrir svona áhugaðsama. En misnar sem sagt fælast af lyktinni og koma þar alveg en þetta ekki inn til þín.En þessi laukur líka bara afskaplega fallegur, þannig að ég myndi að segja að hann verði alveg miklu uppaldi.Og einni í Írisin sem ég var núna að kaupa bara rétt á hann í gerðheimum, hún er svona ljósblá.Já.Þú verður að sjá hanna, eða framtíðasverðir getur mjög smettur að sjá hanna.Já.Eins og Sverrir talaði um þá er gleðilegt fyrir framtíðar okkur þegar hausleikar koma upp á vorin.Hafstein Hafliðarsson, gardirkjumæður með meiru, mótaði einu sinni slagorð þegar hann var að vinna í Blómavæli sem varLovorð um litrikt vor. Og segja má að hausleikunir séu einmitt slíkt lovorð sem við getum strengt þessa dagana.Í gráma Íslenska vórsins og örfagum hitagráðum þá byrjar samt eitthvað að koma upp sem litar umhverfið og þá má þakka okkurfórtíðarsjálfum fyrir að hafa verið framsýn og sínt fyrirhyggju og útsjónarsemi á síðasta ári, allavega þessu sviði, höstlaukasviðinu.Sumar páskaliljur og sumir tólipanar geta komið upp aftur og aftur í áraræðir og áraræðir.Það eru góða frettir fyrir okkur sem eigum stundum höst þar sem við gleymum hausleikunum.Þegar kemur á tólipunum er það aðalega tegundin appeldorn, gamalt yrki og eru þeir tólipanar frekar hávaksnir og oft í gulu, appelsinu gulu og út í raugt.Gurri, Guðrýður Helgadóttir, Gurri í Garðinum, sagði mig frá því að í Garði móður hennar poppi þeir upp á hérna.Móður hennar poppi þeir upp á ótrúlegustu stöðum þessir appeldorn tólipanar.Móður henni ávald til mikillar undrunar því hún hefur átt Garðin í 40 ár og mann ekkert eftir því að hafa sett þessa hausleika niður.En líklegast bárurst þeir í Garðin áður en hún eiginast hann og þeir eru enn að.Flestar tegundir tólipana og sumir aðrir hausleikar eru eiginlega bara sumarblóm.Það er að segja ferir næsta sumar.Eftir blómgun notar laugurinn blöðinn til að sapna orgu og ljóstilífa, sapna forða fyrir næsta sumarog því er mikilvægt að leifa blöðunum að ljóstilífa áfram þó að blómið gleði ekki lengur.En hér hjá okkur er sumari stutt og það er ekki nógu heitt fyrir margar tólipanategundir.Stundun gerist það að aðeins kemur upp lauf, jafnvel í nokkur árog svo nokkurum árið síðar byrtist tólipaninn aftur,lokk sem spúna að sapna næri orgu til að blómstra svona einu sinni enn.En oft dvína þessir sumarblóma tólipanar bara.Fyrsta sumarið er dúndur flott og kannski á öðru ári er aðeins minna blómog svo á þriði ári sjást bara laufblöð en á fjörðu ári gerist ekki neitt.Þannig hafa þessar tegundir sem eru ekki þær hargerustu,fjarað út í róliheitunum.Á dögunum fekk ég að kíkja til rannveigar guðlustóttur sem heldur úti garðaflóru,vef verslun með höstlauka og fleira teil og heldur jafnvægt úti öblöri heimasýðumeð upplýsingum um fjölda tegunda.Rannveig byrjir hafnaferði þar sem hún er með gróðurhús, skraudleg beð,þrjáketti, þryggja metra há fingurbjörgablóm, tvær kaninur sem eru öblögir ábyrðagjafar,koi, fiska í tjörn og vatnaliljur og mörg hundruð tegundir blóma.Þegar hún flutti í húsið, tók hún með sér áttahundruð tegundir garðblanna.Innbúið máttu flitja í nokkrum ferðum en það tók rannvegu allt sumarið að flitjablöndunar á nýja staðinn.Í heimsokkminni talaði hún meðlannast um að tólipannar brúi byl sem er byli frá cirkamiðjum mæ og fram í miðjum tjörn.Þannig færi þeir fjöri leikinn áður en annar gróður fyrir að skarta sínu fegurstaog eftir að minni hausleikar og aðrar vorblómstrandi tegundir hafa skeila sínu.Hún setjur því tólipannar niður, víða um garðinn og alltaf í grúpur,kannski átta eða tíu saman í hólu, inn á milli fjölæringa sem taka síðan við fjörunuþegar tólipannar er hverfa.Lauð tólipannar hverfa þá bara í blaðþykningfjölæringana og geta haldið áfram að ljóstýljufa þar í frýði án þess að vera neitt sérstaklega ábyrrandi.Hún böndir á að með tólipunum geta hún kalla fram alla mögulega liti.Bara nefna það svartir tólipannar, já þeir eru til, kvítur tólipannar, já takkog allt litur ofið þar á milli, ekki málið.Það eru helst hérna darvin tólipannarnir sem hafa verið fjölærirog samt bara ekki allir heldur bæri.Það eru bara, þú veist, það eru apildorn, gull og rauður sko sem eru bara endast og endast.Og síðan eru nokkurnir aðrir sem eru búnir að vera bara í mörgmjögaf.Einn er þetta Dave Dream sem að ég er ekki með en hinn er American Dreamog hann er auðvitað klokkun og er á Blómstræðan mjög sexi áður.Og hann er alltaf mjög sökk að kemja mikið upp eftir fórhvern sem ég var á sem árun áður.En hérnaBlómstræðan alltaf.Og síðan eiga sumir af hinna til að popur upp svona eitt blóm.Svona jafnveil nokkrum árið síðan og maður er laukur búinn að gleyma hvað þetta var.Kjöfum við bara svona surprise.Það var eins og þess að ég kom upp úr fjölhörnbyrðinu við við höfum við að hopið.Þú, hver er þú?Já.Já, maður er ekkert eitthvað.Guðfull minning, já.Þú ert að fara að fletta upp.Það var alveg hljóðlega 2-3 ár síðan ég setjað neðu sko.Það kom bara einn. Það kom aftur núna í suma.Einn.Já.Og hérna þannig þegar þeir eiga það til.Já.Að hérna, já.En sem almenna riklan er að þeir blómstræða bara vel fyrsta voruð.Og yfirleitt þegar þeir eru að koma svona aftur að þá eru blómum minni.Já.Þau verða ekki einn stór.Já.Rannveig bendir á að tólipannar eins og Daydream sé að koma aftur og afturog einnið American Dream, ameríski draumurinn.En hann hefur byrsti gardi rannvegar mörg ár í rauð.Hann er ekki í fánalitum bandaríkjana.Er öllu heldur skemmtilegur tólipanni í orans með stóra rauða jæðra.Við skulum næst heyra aðeins í steinarri sem er einmitt hrypnastur af þessum hargerðusem koma aftur og aftur.Og eru fjölarir.Hann týnir til fleiri tegundir en þær sem Rannveig hefur nefnt og bætir í sarpinn.Steinar, nú ert þú kannski ekki mikið í höstlaugum.Ég vann nú í Blómavalli hérna í 17ni.Já, það er rétt.Og þar kynntist ég heldur betur sko þessari höstlauga sölu og setti minni í það.Kom rosa mikið af allskynnslaugum og núðum á höstin.Þannig ég þekkti það.Þannig ég þekkti það nú ágætlega sko.Þó ég sé náttúrulega ekki að framleiða slíkt eða þannig sko.Og hérna sjálfur er ég svona einhvern veginn hrypnastur af þessum hargerðu sem lifa ári, ár frá ári og jafnvel sko auka kynnsitt sko.Það er oft svona þessi smerri hérna, lauk og núðjúrtir eins og þarna snæstjarnar eða fannastjarnar og sípur í lilja, vetragósi.Og svo náttúrulega háttíða liljunar.Hérna Narcissus, páskaliljur og hérna kvítarsunar liljur og fleira.En mín sko upp á hals svona ján núðjúrt, ég held að hún sinna ekki með eiginlega lauka, það er vepjulilja.Amma og afi þau voru með vepjuliljur.Og ég er að tala um 1970 eitthvað.Og mamma og pabbi voru með vepjuliljur.Og það eru júrtir sem er svona laukjúrtir sem lifa ár frá ári og fjölga sér smátt og smátt.Já.Og það eru svona mjög sérkennilega um einhverjum brún, fjólublán lit með svona eins og smá tík eða svona mynstri.Já.Og ein og einn eru líka alveg kvít.Og þetta eru klukkur sem er drjúpa.Og það vænti alveg að vera að vísi það að það er lít út eins og vepjuegg þar sem ungin hefur skriðið út.Og semst að maður skilur það þegar maður sér blómið.Já það eru aðskaplega, það eru ólíkar eiginlega öllu öðru í útliti.Þessi fjólublá litur og þetta mynstur.Já.Og hvernig það eru, það eru ekki svona skærar alls ekki.Nei.Það eru mjög svona dempaðar.Já.Og niðurlútar.Og það eru skildari með keisara krónunni sem Sverri nefndi.Já.Sem er svona alltur og mótið mjög svona stór og í svona sterkum gullum og rauggullum litum.Og svo eru fleiri, ég hef nú ekki reynslu sjálfur, en það eru fleiri svona fritilarjur sem eru gerna kendar við fuglasem hafa einhvern svona dökka liti, svona svolítið sérkennilega liti.En vebulili er í sérstöku uppáhaldi og hún getur svona kannski óleitt mörgum svona löggjurtum vaxi ágætilega líka í jarfi sem er ekkit mjög vel sko framræstur.Getur vaxi í svona hálgjörum svona engjum sko sem eru svona rög en almennt vilja þessar svona löggjurtir vera svona í þokkarlega vel framræstum jarfi.Í heimsók minni til rannviðar sem er með gardaflóru.Var að sjálfsögur gengið aðeins um gardinn, hann er risastór og skiptist niður í mismjöndi svæði.Og þarna voru þessir fjólurbláu aljum löykar í alls konar útgáfum sleikipinnarnir.Sumir kannski í 10-15 cm á hæð en aðrir tröllvaksnir með blóma kúluna nánast á starfið höfuð.Og stöngullin breyður eftir því.Hvernig getur einn stöngull verið svona það?Hvernig getur allt þetta komið bara upp úr einum löyk?Þessir löykar gefa þrývítarprenturum sannlega ekkert eftir.Þessi stöngull er búinn að vera stælka hjá rannviðu í allt sumar og lengjast og lengjastog er núna farinn að vekja mikla löyku með risastóri fjólurblári blómakúlu.En talandum hérna löyka, þú veist með risastóra aljum löyka.Já.Það er stútið svo fjólurblár sleikipinni.Já, þetta er Glómastar þessi.Já, hann er alveg aldrei finnst svo stór.Og stöngullin breyður.Já, þeir eru svo sérir stönglarnir.Hann byrjaði að blónstra í júli.Og hann var í mánuð að stækka.Þú veist, að ná að aftna öll blómum.Já.Og hann byrjaði bara svona í vennilari staðir.Og ég var eiginlega svolítið svona...Hvað má ég að segja?Ekkert svo yfir mig.Yfir mig hrifinn.Því að ég vel nú alltaf bara að vera í svona vennilari stað.Því að þessi laukar kostar okkur áhriflega þrefald af við þessa vennilari sko.Og þannig að hann er ekki alveg verið að standa undir verðinu.En síðan bara helt hann áfram og stækka, stækka, stækka, stækka.Og hann er ennþá í blóma.Og hinn eru löngu búinu sko.Þetta er svo stór.Þetta er bara, næstu eins og höfu.Þetta er svo stór hérna.Það er alveg sko, lofin er bara eitthvað, já.Það er alveg það reysast á fjólbur sleikipinn.Þetta er alveg æðislegt.Það er standagreinlega svona langt fram eftir hösti.Já, eins og ég segi, hann byrjaði að blómstra upp á miðjum júli.Og hann er, það er bara vall að fara að sjá á hann, sko.Og mystriðisblómir við hérna.Og hömlurnar er alveg aðskata, sko.Já, maður sér bara hömlurnar hérna fara.Já, ég held að, ég held að besta hrósi ég bara fengið nokkurtíman hérna í gardinu var það kom Hollendingursem satt fulltröfu frá Lauka fyrirtæki í Hemsó.Og hann kom hérna, þetta hefði ekki verið í mæ. Það voru röglega páskulegur og kannski eitthvað að tónleipennum byrjaði að blómstra.Og hann horfði hérna yfir og segið, ó, þetta er svona svona mín í Koykernhof.Og ég hef bara, hó, takk.Einmitt, Koykernhof.Koykernhof sem er svona frægt fyrir, er það ekki alla tónleipannuna og alla Laukana.Þeir eru með, þú veist, alveg.Já, já, ég held að það séum með páskulegin líka. Þeir eru náttúrulega frægast að byrja tónleipannuna.Þetta er hérna Koykernhof, Íslands.Þetta er svona mín í, mín í, svoleiðis, já.Í meðjum september er enn mikil litadýrð í gardið rannvegar og aljum Laukan er enn að bæta við skrauti, sumt er enn að blómstra og annað er komið með haustlit á lauf.En þegar líður á hausti fyrir gróður að geima næringarefni og umturna þeim í forða.Þá tekur plantan að brjóta niður efni í blöðum eins og blagraina.Þar sem hún þarf ekki á henni að halda lengur, þar sem ljóstilifun hefur verið löðu niður.Þá stendur eftir í löfum eigilega afhals efni og drastlið sem plantan getur ekki nýtt sér áfram.Sem sagt, þegar haustlitur er komin, er búið að ná öllu nýtanlegu úr löfblöðinu og geima það sem hægt er að geima.Og rusl og drastl stendur eftir og eins og Gurri beti á þegar ég heyrði henni varðandi haustliti,það er þetta rusl og drastl sem við dáumst að og okkur finnst svo flott, litrikt, hillandi og öðruvísum.Það er það sem þið er að hægt að hægt, það er það sem þið er að hægt að hægt.Ennum leið og löfblöðin eru búin að tapa grænaliðnum verða þau líka laus á plöntunni.Þar sem plantan vill ekkert halda í þau lengur.Hún hefur ekkert við þessi blöð að gera lengur og ef það kemur rók þá fjúka blöðin bara út í veður og vind.Hins vegar má benda á tegund eina sem þrýfst ágætla á Íslandi sem heldur fast í lögblöðin,þrátt fyrir að þau séu fulla russli og drasli og það er beiki, Fagus sylvattika.Löfið er skærgrai til það springur út um miðan júni en á haustin vissna þau og verða gul brún á litinog síðan hangaðu þau þannig á greinum ungra trjáa allan veiturinn.Þetta er einn af kostum beikisins en þeir eru reyndar svo margir að hægt vera að gera heilam þátt um fegurð og kosti beikisins.En þegar tré eða plöndur eru valdar í garda eða beð er gott að hafa þetta í huga.Hvernig allt heila klappu mun líta út um haust og veitur?Bryndinsbjörg segir okkur.Hann er spetur frá því.Bryndins, þú hefur talað um að það sem mitt mikið á ekt að hafa í huga þess að haust litið þegar plöndur eru valdar í beð.Afhverju segir þú það að við þurfum að hafa í huga hvernig það er lítið át líka á haustin?Þetta er bara hluti af fegurð plöndnana eða hluti af þessum einstaklingum sem við erum að velja.Að þá þeir ná að standa úr.Þannig að ég er ekki að velja þú veist einhverja fallega haustlit og planta þeim saman heldur setja og svona inn á milli til þess að dreifa aðeins aðteglinni þannig að við fáum svona lifandi gard og hérna já síkranar plöndur og haustlitir og svo plöndur sem að missa kannski ekki laufiða hérna.Þú veist þetta þetta já.Einstaklingarnir bara standa upp úr þegar þeir fá að sína sér svolítið.Fá að skýna einmitt og hérna það minnum að á hvað það er einmitt fallegt að segja á til dæmis ímsa reynutegundir og fleira til dæmis inn í skóum eða við skóa hvernig það er allt í enu verða svona svakalega ábyrandi og hérna og maður tekur svo sannilega eftir þeim.Steinar ég kannski fæði heyra þér.Þú þér einhverja svona uppahaldstegundir hvað haustlitir varðar?Eitthvað sem að...Þetta er erfitt sko.Sko almennt er einhvern veginn svona rauði liturinn sko.Þessi gulu haustlitir eru svona kannski almennari og veist og sumir runnar í appil með svona hálf kvíta haustlitir eins og sír einnur svona mjög fölar.En það er svona rauði liturinn sem er svona...Eftir sokna verðastur sko þegar það kemur að haustlitum.Þannig að bersarunni, sveighyrnir, sólbrottur, fjallareinir, sjálfur hef ég varlega séð annaðins sko lita samspil hér á Íslandi eins og á fjallareinni.Það getur bara verið einhvern veginn allur ebb og einn sko á sama trenu sko þá stundina.Það er ótrúlegt sko.En aðra reynitegundir líka og þyrnnar.Já.Þannig að, já.En það er líka sumir, maður tala líka um þetta að fólk er að velja sér tegundir í limgerði og er að spyrja um hann svona úti að þá ferur maður ofta að nefna líka haustlitina.Og séður að koma guðlu haustlitir eða rauðir og oftast finnst fólki í rauði einmitt meira spennandi.Já, hælkunni er svona skerð sem er úr og er kannski eitthvað ekki eins allmennur, ég veit það ekki.Og stóru trían okkar allavega eru ekki kannski ábreyndur rauð og haustin.Það eru meira Asperna sem standu upp úr með sín gull gull að haustlit.Já, þeir eru með alls í fallegir geta orðið, haustlitin er á Aspern, bara alveg giltir og logandi.Og þessi gull, þeir mega nú alveg fá líka rósk og það er hérna...Og Íslenska blæjarspingjöður verið alveg gullfallegi á haustin með sín gull að haustlit.Já.Birki kvisturinn. Þar er fólk að fá mikið fyrir penningin.Því hann er ekki bara draumkendur eins og óljubrák á litin og haustin, heldur er hann einni mjög hargjörður, vind og salthólinn.Ég beitt einhvern tíman í mig að finnast hann ómerkjulegur.En líklegast bara vegna þess að hann er algengur.Svona kann maður ekki alltaf gott að meta, þeim var ég verst er ég unni mest og allt það.Birki kvisturinn.Birki kvisturinn kemur hinga til lands úr Östri, Östur Sýbyrju, Kamtsjaka, Kúrilejum, Kóri og Japan.Tegundin er maður fyrst líst árið 1784 í réti sem gefið var út í Sankti Pétursborg á dögum Katrinar Miklu.Enda liggur úbrengsla hans í geggunum rúsneska keisratæmið.Og að sjálfsögur var hann vinsæl sem gardurunni þar sem hann hefur svo marga kosti sem henda, köldu, loftslægi, hargjörður, lávaksinn, þjættvaksinn,blómstrar ríkulega og fær þess aðfallegu höstliti.Og svo þólir hann klippingu og því er hægt að móta hann til.Setna var hægt að fram yrkið Birki kvistur Tór í grasagarðunum í Gautaborg.Það var nefnt eftir sjálfum þrjumu guðunum Norrana.Við erum sem sagt með rúsneska keisratæmið, Sýbyrju, þrjumu guðin Þór þarna í einnu sögu.Og ég held að við ættum.Í ekkert að vera að abbast upp á Birki kvistin meira.Bara njóta hans og alls þess sem hann hefur til brunns að vera.En það eru fleiri tegundir sem heitla á höstin.Svona það gljámi spillin, hann er nú kannski hvað frægastur bara þegar fólk kemur og spyrhérna runnin hérna sem er svo víða hérna, svona rauður.Hann er bara svona hefur þetta sko, hann er bara eyrna mertur,sem sagt, hann er þessi rauði.Það er bara hans.Og já, aðalsmerki, hann er rauður á höstin.Þessi rauði, gljámi spillin, er vinsætli limgerði en hann er einnig mjög fallegur stakstæður.Og ég var að segja, eins og Bryndis Björk benti á, að stakstæður nýtur hann sín jafnvel betur.Kanski er rauði litrun eftirsóknarverður einmitt vegna þess að hann er ekkert svo algengurí nátturinni og lítið er um tegundir sem blómstra í háræðum lit,þegar litið er til tré og runna.Það er aðeins mjög úrvar þegar litið er til blóma.En meðal trjá og runna væri það helst rauðtoppur sem blómstrar rauðu.Ég má, mér langaði aðeins hérna, við fórum ít í göngutúri um daginnog maður er að sjá hérna, eitt svona sem ég tengi við höstu líka,að eru þessi garskálar, og ég veit ekki hvað að kalla þetta,gróðurhús, garskálar eða eitthvað, eða þetta eru eins og lítill gróðurhús,sem maður er að spretta upp allstæðar núna.Og maður hefur svolítið séða að fólk er svolítið meira,eða kannski aftur svolítið huga að úti svæðunum við heimilinnog framlengja heimilinn út í gardin og það er búið að vera heitipotturen núna í nokkur ár hefur verið orðið svolítið algengur og heilu hverfinn.Það eru þannig að hver og einn er mitt, hvert og einn heimilin er minn sin heitapottog ef að þau eru velstæðið, þá, já,heipil kaldupottur og sána og eitthvað svona líkaog svo er komið þetta gardhús og það er, sko,fólk er að fá sér þau ekki af því að það ætlar að fara að rækta svona mikiðeða einhverja fjöldaframlæsla tómutum eða gúrkum eða eitthvað.Heldur verist hugsunum verið að það sé eitthvað svona set stofatil þess að vera með úti og hafa fallið húskökk, fallið að lýsinguog þannig að það sé hægt að vera kannski framlengja sumariðfram á haust og kannski byrja líka fyrra vorinog þá kemur þá og spyr, sko, hvaða gróður á ég að setja hérna innog maður veit alveg þessi, hún er ekkert að fara að felta framlegaeinhverja tómata þessi eða að það verið að þau vilja að fá eitthvað skrautlegtog kannski eitthvað smá framandi, eitthvað svona sem er á mörgunumá Íslandi en líður þá betur í svona gróðhúsi.Þú, mér langaðis að heyra í þér, Bryndis Björg, þú hefur hérnarannsakað svolítið svona sögu gróðurhúsa og mér langaðis svolítið að heyrasko, hvort þú hafið eitthvað pælt í þessu með endurkomugardskálan sko og hvort þú getur sagt okkur svona aðeinsfrá forsögu gróðurhúsins.Já, sko, eina verfiðastu spurningun sem að færi er, þú veist,hvernig gróðurhúsa og ég byggi gardinu.Þá getur maður að fara að tellja upp hvað á gróðurhúsaað uppfylla í rauninu.En, hérna, heimildir, hérna, segja frá því að, frá týperijúsi keisara sem að ílengdist á Capri árið 30 eftir Krist.En, hérna, í heimildum þú segir frá því að grei kallin,hann var ekki mjög myndalegur til að byrja með það, skilvið.En, svo, segnilöta ævinar þegar hann, hérna, sem sagt,fer til Capri og ákveður bara að dveljast þar áfram,þá þróur hann með sér einhvern svona húðsjúkdóm sem veldur því aðhann verður bara út steiftur í kílu kallin, bara sart hjáðurog hann var að vera kallaði skrimslið, sko.En, hann fær það læknir sáð að þurfa að borða eina gúrkodagog sem er bara gott að blessa því við suma tíman,en er svo pínu vesinni við veturna því að það kólnar alvegá þessum, á þessum, á þessu sæði.Þannig að þá er, sem sagt, brúðið á það ráð að byggjasvona stein hlaðslu og sem þak, þá er sett svona steinsem heitir selinit, sem er glær og hún, hún er mjög mjúk,þú veist, það er ekki mikil harki, þannig að hún geturófélag klórað í. Þá, það sett í rauninni á toppin,þannig að þarna ertu búin að loka plóra,stöndin inni og hún nýtur sólar yfir þennan heita tíma,nei, þennan kalta tíma. Þannig að það er í rauninnifyrsta gróðurhúsi sem að byggja út úr húnum gúrkunarstýparjúsal. Já. Far einhver sér að þýkast þetta að hafaeitthvað fært á hennum betri hilsu eða?Sko, ég var ekki aðna. Nei. En, en hérna, mér skildist aðhann hefði alveg fíla gúrku fínt, sko. Já, já.En hann var ekkert aðeinslega góðu gægi, en hérna,þetta hefur sjálfsagt verið bara fínt fyrir hann, sko.Já, já. Þannig að byrja þetta. Þannig að byrja þetta, sko.Það eru oft byrjar að deymitt þannig kringum einhverjarómakísara. En nákvæmlega. Alltaf að sjá það betur og betur.Já, allar leiðir líkja til rómar, eins og sagt er,týparjú sveiktist árið 37 og var það uppaf gróðurhúsins,eins og við látum okkur dreyma um í gardin í dag.Sagan hermir sem sagt að menn hafi útbúð gróðurhúsvegna heilsuprests hans og ég heimildi mér því lískverðniplöntur voru færðar inn og út eftir veðri.Sagan segir einnig að Kalíkúla hafi við annan mannkæft týparjús með kotta akkurat þegar týparjús var aðjafna sig að veikindum sínum, kannski að því að hann var farinað borða ávexti og græmmiti daglega.Því fáum við, svo sem engar sérstakar,nýðu stöður úr þessari tilrönn hans.Kalíkúla tók við sem næsti rómakæsari og ekki veristað það hafi verið mikið skára.En aftur á móti varð gróðurhúsi til og þar getur veriðskemmtilegt að dúla sér á höstin og þar múið einni fáeinhverja uppskjöru til að bæta geð, hressa og kæta.Já, þannig það er svona, ég reik mig á það svona,það er kannski ekki alveg, fólk er kannski ekki alvegmeðvitað um hvernig er loftslæðin í þessu, sko.Það er almennt meira mál að rækta undir gleri heldurog núti, það þarf að sinna þessum meira og við höfumokkur að gefa næringu, það eru í látt, það eru okkurmold, það er loftun og svo geta nú skadavaldar komist innog það vantar ótt náttúrulega varnina, maður er ekkií tengslu með visskerðið í kring.Þannig að stundum endar þetta bara með, þú veist,kaktusum þykblöðungum, ólífutri,búkinvillu, þar segja þrýbörablómi,já, svona plöntum sem fyrst ágeta að fá svonasvolítið svalan við ettur en þóla virkilega heita dagaog þurfa land, vakstað tíganbill, já.En hvað með svona eins og kyrsi og plómutri eða eitthvað þannig?Já, þá er það svona, myndi ég segja, bara óvip heituð hússem eru bara, já, því það eru trés sem fellar löfin,fara bara í dvala og...og vilja sinn, til dvöla, svala vettur.Já.Það henda bara alveg príðilega að þannig trýi svona óvip heituðjá.hérna gróðurhús eða skála, sko.Já.Það er strax orðið svona meira spurningin, sko,ef þetta er tengt íbúðinni sjálfri, sko.Já.Með hittastig, allar fólka að vera þarna á vetturnarog setja úti eða verður þetta bara svolítið loka bara svonaog fara í sinn dvala yfir hávetturinn, sko.Þannig að það skiptir miklu máli, sko,að kynna sér hvernig lofslaðið er áðurum að vera velja gróðurinn einn, sko.Eitt nefur til ími skemmtileg súlu afbreyða trjámsem taka ekki mikið plás, sem sniðugt er að skoða í garðhús.Áskorunin er eiginlega svo að tríja lippna fyrr við inn í húsinuog byrja jafnveil að blómstra, en svo fellur hittast þið kannski niðurog þá getur frost skemmt blómin.Því þarf að hafa möguleika á að henda stundum inn til að misraramagsopni eða öðrum hittagjafa til að bjarga þessum tegundum á vorin,skuttla inn opni eða leitast við að nýta affall af íbúðurhúsitil að halda því frostlösu.Og þá er hægt að hafa gráfíkjur, ólífutri og fleira.En þegar maður fær sér þannig gróðhús, þarf líka að fá sér góðar klippurþví inn í svona húsum vegs gróðurinn hratt.Og sumir eru bara pjataður og þeir vilja ekkit mikið gróður sem er að fellja laufinog þannig að það þarf að spyrja svolítið fólk hvað er að leita að.Sumir vilja að það helst bara eitthvað síkrand sem er ekki mikið að fellja laufinog þetta er svo mismöðandi fórsendur.Vendar það með einhvern lífið eða síprisa eða eitthvað?Já, og sumt að því þól er ótrúlega hittafseflur til dæmis.Þá erum við búin að fá að heyra örlitið af gardhúsinuog aðeins meir af haustlutum en kannski mest af haustlaukum.Markar tegundir hafa verið týndar til, allt litrófið nánastsvona fyrir þá sem vilja núna á meðan við eður leifirgefa framtíðar sér lofórð um litrikt vor.Í næsta þætti ætlu við að fjalla um göngutúrinþað að fara út að lappa, ráfa og þramma.Það er það að fara út að lappa, ráfa og þramma.Já, það er hægt að búa til heilanþátt bara um göngutúra.Og um leið fáum við að sjálfsögja að heyra sögur á gróðri.Við fáum jáfnframta að heyra í fólki sem hefur fariðí fleiri göngutúra en við flest.En þanga til næst, megi allt litróf haustlitina verðaá vei ykkar á næstu dögum og ekki gleima haustlaukonum.Ott mjói hluti lauksins snýr upp.Hey, hey, hey, hey.Ú, ú, ú, ú, ú, ú.
