Reykjavík síðdegis 09.10.2026 - Viðtöl þáttarins

[0:00] Þingmála skrá Ríkistjórnarinnar var lagurfarm í gær, og þetta eru hvaða þátt í undir 70 mál. [0:09] Já, mörg áhugaverð mál, og meðal þeirra er svona til að varandi að hylja andlit í opinberu rými. [0:19] Já, það er enda rétt í vefum Ríkistjórnarinnar eða Ríkistjórnarflokkanna. [0:23] En fyrstur fluttið maður á þessum þingmálum til að vera á línu niður, Karl Gauti Hjaltarsson, þingmaður niðflokksins, komdu sæll. [0:30] Já, komið sælir. [0:31] Já, segðu okkur aðeins frá þessari þingmálum. Hvað er það að velta fyrir okkur með henni? [0:38] Það sem ég er að velta fyrir mér er raunverulega bara réttar þróun í nákvæmlega álöndunum, Evrópu löndum. [0:46] Það er sífellt fleiri Evrópu lönd sem eru að taka upp einhvers konar bann við því að hylja andlitið í opinberu rými. [0:54] Og Þjóðverjar, Danir, Hollendingar, og nú síðast Belgarnir. [1:00] Þakkar og Svíar hafa sett ákvæði um þetta í lög. [1:06] Þessar reglur banna að hylja andlitið raunverulega í opinberum stöðum. [1:10] Og sumir eru að mótmæla þessu, eða með öðrum trúarlegum skoðunum að tapna eitthvað slíkt. [1:16] Þá hefur þetta ekki verið vel séð í lýðræðiskjörnum samfélögum eins og í Evrópu. [1:24] En hvað, Gauti, hvaða vandamál ertu að reyna að leysa með þessu hér á landi? [1:30] Ná, hvað er þetta? Gott að þú spyrð svona, vegna þess að ég held að það sé nú kannski betra að gera þetta núna en að fara í þetta eitthvað eftir 10 eða 15 ár. [1:40] Þegar þetta verður kannski orðið raunverulegt vandamál. Ég viðkynni það alveg að þetta er ekki vandamál, held ég, á Íslandi enn sem komið er. [1:48] En það er fyrirsjáanlegt að þetta gæti orðið það, eins og hefur gerst í Evrópu. [1:52] Þannig að í raun og veru er ég að byrja að ræða um svona áður en við lendum í þessu, og meðan vandamálið helst er að það verði búið að setja reglur um þetta nákvæmlega vegna þessara landa sem hafa verið að setja þessar reglur. [2:05] Við erum alls ekki fyrirvara í sinni lagasætingu eins og til dæmis varandi bara upplýsingar um þetta fólki, eins og til dæmis aðallega konur. [2:16] Þegar þær eru með hulið andlit, þær eru raunverulega ekki teknar strengt á lögum og sektum. [2:24] Þær gefa upplýsingar og þær eru upplýstar um að þetta sé ekki nauðsynlegt og þetta sé ekki vel séð í almenningsfærum. [2:32] Þannig að það er ætlun að vera ráðandi, þetta er ekki svona. Það er ekki verið að tala um að þetta verði bannað, heldur verða þetta upplýsinga gefið til viðkomandi. [2:42] Þú ert að tala um burkur? [2:44] Ég er að tala um það, já. [2:46] Já. Ég er samt ekki alveg viss um hvað vandamálið er? [2:50] Ég líti á það svo að í vestrænu samfélagi, þá er það ekki heima að fólk sé að ganga um götur, hulið andlitum, að leyna sjálfu sér. [3:01] Það sést ekki fram á nýmikið annað. [3:08] Við höfum ekki, við höfum ekki, já, áttað okkur á því. [3:13] Þenging til nema kannski einhverjum grimmum mótmælum sem þessi ákvæði myndu náttúrulega taka til líka. [3:19] Já. [3:20] Að fólk sé ekki að hylja andlit sitt er kannski að kasta einhverjum munum í laðinu og gleðast að eitthvað stryktum, svo við höfum nú kannski séð. [3:28] En ég, já. [3:30] Þá myndir það, gildar það líka. [3:32] En ert þú að tala um að banna hulningu andlits allstaðar á opinberum stöðum, út á götu og á opinberum stöðum? [3:40] Á öllum opinberum stöðum, já. [3:42] Hvað með þið… [3:43] Það er útveitt hann á þessu. Ert þú, auðvitað, í höndum dómsmálaráðherra? [3:47] Já. [3:48] Þannig að hann hefur stafslið sem getur unnið í þessu og kannað saman erlenda lög og hvað myndi henta okkur best hér á landi? [3:55] Hvað með lambfurðina, ert þú til dæmis sem eru nú á hverju einasta vetri? [4:00] Það eru auðvitað undantekningar, eins og svo stanna grímur og loksgrímur og þannig framvegis, en það er þá tiltekið í þessum ákvæðum. [4:11] Hvaða undantekningar væri taldar gildar á í köldu veðri, kannski ykkur á lambfurðina? En lambfurðinar hylja kannski ekki alltaf andlitið, ekki munni eða augum. [4:21] Já. En ég er að spyrja, snýst þetta bara um öryggi borgaranna eða trúfrelsi? [4:28] Öryggið eða trúfrelsi eða réttindi kvenna, hvað ert þú að meina með þessu? [4:36] Þetta snýst bæði um bara opið lýðræðislegt vestrænt samfélag að verja okkar gildum hér. Þetta er auðvitað merki um kúgun kvenna þar sem þetta er notað. [4:50] Svo ef einhver kona vilji að hafa þetta, þá held ég að þetta sé augljóst merki um kúgun. [4:57] Það er að hvernrið þetta er, hefði þessi pappborð þar sem þetta er mest notað. [5:03] Já, en á ríkið að vera að vassast í þessu? Er þetta lögum að fólk verði að sýna andlitið á sér þegar það er að labba niður Laugaveginn? [5:10] Það er líka bara öryggi, það er líka spurning um öryggi. [5:14] Já. [5:15] Að fólk þekkist á götu. [5:17] En hvernig hefur gengið að innleiða þetta þar sem það hefur verið gert annars staðar í Evrópu? [5:21] Ég er náttúrulega ekki kunnugur því, en þetta hefur verið til dæmis í Frakklandi í allan annan áratug. [5:27] Já, en sko, ég er að lesa hérna um mannréttindadómstól Evrópu sem hefur vísað heimilum frakka um almennt bann, en tveir dómarar töldu að það gengi of langt og sótti að raunverulegum einstaklingsréttindum. [5:46] Já, og þetta er einna af þeim ekki bönnum sem til dæmis beinist að innleiðingu þess. [5:50] Já. [5:51] Það er inn í trúarathöfnum, inn í kirkjum eða moskum, þetta er ekki bannað þar. [5:59] Já. [6:00] Það er trúarathöfn sem þeir kjósa. [6:03] Já. [6:04] Ég held að þetta snúist bara um lýðræðislegar hefðir okkar og vestrænt samfélag, þar sem að fólk getur skipt á skoðunum og séð fram á eitthvað annað. [6:16] Ég held að þetta sé bara mjög gott að fara í þetta núna en ekki. [6:20] En ekki kannski þegar þetta getur verið komið hingað í miklu magni. [6:25] Já. Hefur þetta verið innleitt á hinum Norðurlöndum? [6:30] Danir eru búnir að setja lög um þetta, bara fyrir, ég veit ekki, kannski 10 árum, eða 8 árum. [6:37] Já. En segjum við að þetta verði lög um að það sé kona í burku að labba niður Laugaveginn og neitandi að taka hana niður. Hvað á lögreglan nákvæmlega að gera? Sækta eða? [6:46] Ég sé, ég sé, sko, ákvæmdarspurningar. [6:49] Ákvæðin bjóða það að lögreglan hér upplýsi viðkomandi og henni, að það sé ekki eitthvað sem henti samfélagi. [7:04] Hún gefur náttúrulega sénst til þess að fræðast um þetta og taka ákvörðun áður en hún sé sniðgengin, kannski við fyrsta afskipti. [7:13] Við erum ekki að tala um eitthvað svona lögreglufélag sem gerir slíkt. [7:18] Heldur það? [7:19] Við erum ekki að upplýsa þetta fór okkur. Nú er viðkomandi í lýðræðislegu samfélagi og þurfum við alls ekki að bera svona blæju fyrir andlitinu. [7:30] Áttu von á því að það sé nægur stuðningur á þingi til að þetta nái í gegn? [7:36] Nei, ég held að það sé nú kannski ekki komið svo langt að menn hafi verið búnir að samþykkja þetta. Ég held að þetta sé bara ágætt að vekja þjóðina til umræðu um þetta mál. [7:48] En það er tölur... [7:49] Já, en ef við tölum bara íslensku, Karl Gauti, þá er þetta, sko, eiginlega orðin að svona almennt bann við hulningu andlits. Erum við ekki bara að tala um það? [8:03] Jújú, ég get alveg að tala íslensku við, það er ekkert vandamál. Við erum aðalega að tala um það, en það hefur þetta líka áhrif á líf fólks. [8:11] Takk fyrir þetta, Karl Gauti Hjaltarsson, þingmaður miðflokksins, kærar þakkir fyrir spjallið. [8:16] Takk fyrir þetta. [8:20] Stefnir að því að fórsætisráðherra flytji í gær, og svo voru umræður um hana. [8:24] Já, horfðir á þetta í gær? [8:25] Svo hann dæddi að upplýsa. [8:26] Já, eitthvað flestir hafa svona haft þetta í gangi og svona fylgst aðeins með þessu. [8:30] Já. [8:31] En það er alltaf gaman að þessu. [8:32] Já. [8:33] Gott hálfa. [8:34] Það fyrir þess að fara eins yfir þingmálaskrána sem var endanleg byrkt í gær líka. [8:38] Já, við höfum sett hérna hjá okkur Ingibjörgu Ísaksen, þingmaður Framsóknarflokksins, [8:42] og Guðmundur Sigurjónsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar. Velkomin, bæði ykkar. [8:46] Takk fyrir. [8:47] Ég kannski, Guðmundur fyrst. Helstu málin svona þínu mati sem að verða rædd á þingi í vetur? [8:54] Já, það er alltaf myndarlega þingmálaskrá sem við höfum verið lögð fram núna í vikunni. [8:58] Mér fannst kannski svona áhugaverðir svona þessir punktar sem snúa því að ræða fólksins. Það snýr svolítið að því að við vorum að svona styrkja grunninn, vorum að laga Ísland, en svo kom [9:10] ræða að þingmaður sjálfstæðisflokksins sagði að hér væri ekkert til að laga. Við erum svolítið ósammála hvernig þessi nálgun er því að við horfum á hvernig staðan var þegar við tókum við 2004. Við vorum með uppsafnaðan [9:22] hallagastur ríkissjóðs, sem var 865 milljarðar, innviðaskuld upp á margar hundruð milljarða, stöðu í heilbrigðiskerfinu sem fólk kallaði eftir úrbótum á, og sögulega bygglist eftir hjúkrunarrýmum. Við vorum líka að fá hér písanýðistöður, þar sem að [9:37] menntakerfi er ekki að ná þeim árangri sem við svona horfum til að það ætti að skila. En það er við það og við [9:42] getum nefnt innviðamál, vegamál, það var ekki búið að samgönguhátta á öllum, það var ekki búið að bora neina jarðgangana. Þetta er allt mál sem við erum búin að leggja fram á síðustu misserum og höldum áfram að laga Ísland. [9:53] Við erum að fara að leggja fram núna fyrstu hallalaus fjárlögin frá 2019, og það skiptir gríðarlegu máli til að ná niður vöxtum og verðbólgu. Það er ekki markmið í sjálfu sér að við séum með hallaless fjárlög, en þetta er svona [10:04] stærsta máli til að við náum niður vöxtum og verðbólgu á Íslandi, og það skiptir gríðarlegu máli. [10:09] Ingibjörg, hefur verið að laga Ísland? [10:11] Það eru stórar breytingar sem hafa verið gerðar hérna, og þeim er nú tamt svolítið hjá ríkistjórnarflokkinum að tala um síðustu ríkistjórnir. En ég kýs nú frekar að horfa fram á við, og staðan á Íslandi er nú tiltölulega sterk. [10:25] Það verður að segja eins og það er. En ég held að samt sem fyrr að stærsta máli núna á komandi þing vetri eru fjárlögin sem við byrjum að ræða í þinginu núna í morgun. Og eins og Guðmundur bendir á, þá eru þau að [10:37] leggja fram hallalaus fjárlög með um 4,7 milljarða króna afgangi. Ef maður hugsa þetta svona bara út frá fjárlögunum sem við erum að klára núna fyrir árið 2023. Það var áætlaður halli þar 15 milljarðar til þess að byrja með, og svo var það komið í 28, og svo stefnir í að það verði 67 milljarða halli á þessu ári. Þannig að maður velti [11:02] alveg fyrir sér, sko, hvort allir séu sammála því að markmiðin nái hér hallalausa fjárlögum. Það reyndist að þið forsætisráðherra séu að gera saman hvaða kostur þetta er, og velti maður fyrir sér trúverðugleikanum og leiðina að því markmiði — [11:15] og hvort þetta sé raunhæft í ljósi þess að við erum að skila miklu, miklu meiri halli núna á þessu ári, að hvað á þá breytast á næsta ári. [11:24] Þannig að þetta eru margar forsendur þarna sem eru ekki alveg gefnar. [11:27] Guðmundur, sko, ríkisstjórnin er að leggja fram þingmálin skráð með hverju 159 mál, og þannig eru fullt af málum sem geta snert aðlitt líf fólks, að því er húsaleiga, verðtrygging, félagsleg málefni barna, samningur, [11:40] launamál íslendinga, gjaldtaka á ferðamenn, og ég veit ekki hvað og hvað. [11:43] Sko, er ekki verið að fókus á þetta svolítið, þeir eru út um allt? [11:48] Það er eðlilegt að í þingbókunarskrá sé svona að vera að taka við því á málflokkunum. [11:52] Kanski ef við svona kjörnum, þá snýst þetta svolítið um öryggi Íslendinga. Það er annars vegar löggæslumálin, [11:57] líka landamæramálinn. Við erum líka að horfa á að leggja fram ein lög um almannavarnir á Íslandi [12:05] og svona ein helsta öryggislög. Þannig að öryggismálin eru í brennidepli. [12:09] Svo er líka málefni barna og ungmenna, þannig að mjög mikil lykilmál og það skiptir máli í varandi bæði menntakerfið okkar, [12:15] en líka bara líðan barna. Þannig að eru inni til dæmis stefna varðandi það hvað við ætlum að gera til að vinna gegn fátækt barna, [12:23] sem við veitum líka að hefur mjög mikil áhrif á til dæmis árangur þeirra í menntakerfinu, [12:27] þannig að þetta er ekki bara réttindamál, þetta er líka mál til að styrkja menntakerfið og allar grunnstoðir á Íslandi. [12:33] Við erum líka að fara að leggja fram fyrstu ungmenna stefnu Íslands, þar sem er svona að kortleggja [12:37] svona heilstætt hvernig við ætlum að standa að þessum uppvexti frá því að þú ert barn og verður fullorðinn einstaklingur, [12:44] allt frá menntakerfinu yfir í húsnæðismálin, að vera með svona eina heilstæða stefnu. [12:47] Við erum eitt að fá um löndum í Evrópu sem að veki markvisst svona stefnu. [12:51] Við erum líka að taka áfram á málefnum aldraðra, við erum áfram í þjóðaráætlun um aldraða, [12:56] að fjölka í hjúkrunarheimilum, þannig að við erum vissulega, við berum ábyrgð á Íslandi eins og staðan er í dag [13:01] og Ísland er fjölbreytt samfélag og þarfnast margra úrræða. [13:05] Hvar verða mestu átökapunktarnir, Ingi Björg? [13:07] Bókun 35. [13:09] Það getur orðið stórmál og ég er rauninni, já, það er alveg þó umrædd mál sem þú talar um [13:16] sem að getur alveg orðið einhver átakamál og oft er það kannski mál sem maður síst bjóst við [13:21] sem að verður síðan stóra málið og umdeltasta málið á þingveturinu. [13:25] Banvið kvalv í þeim? [13:26] Banvið kvalv í þeim, gæti við reyð, þú veist, ég hef þess að verði nú alveg töluverð umræða um RÚV [13:30] og auglýsingamarkaðinn og hvernig við viljum sjá fjölmiðla þróast hérna í samfélaginu [13:35] í ljósi þess að við erum að sjá hérna, já, alls kyns málflutning, hvort að hans sé sannur eða ekki [13:41] og hvert við viljum hafa rýttrýnda fjölmiðla í framtíðinni. En það kemur líka málið [13:47] barnanna og ungmenna, að þá vona ég ekki, en ég vona við það að það verði svolítið í umræðunni [13:52] og til grundvallar guðmundar að við þurfum að ræða þau mál, við þurfum líka að ræða þau út [13:57] frá þessum forsendum og ákveðnum forsendum sem eru gefnar. [14:00] Að hér er verið að tala um að fara í þjóðarstórsókn í menntamálum [14:05] og maður fer að skoða, hvað kemur fram í fjárlögum til þess að efla stórsókn í menntamálum? [14:11] Jú, það á að bæta við námskeiðum sem er mjög jákvægt og koma til stuðnings þegar kemur að börnum [14:16] af erlendum uppruna, mjög jákvægt. En það er verið að skera niður, það er ekki komið inn viðbót þarna. [14:22] Það er ekki áhersla á börn og ungmenni með stefnu sem er fínt, en á sama tíma er verið að skera niður um 1,1 milljarð [14:29] þegar kemur að fjármagni allt barna. Þannig að hljóðamyndin fyrir ekki allt af alveg saman [14:35] og þetta kemur líka að varða skattlagningu og annað þegar við tölum um efnahagsmálin. [14:41] Þegar við erum í svolítið hugleikin því að við erum í þessa umræðu núna [14:46] og maður er að sjá að þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem þeir eru að leggja til [14:46] munu hafa veruleg áhrif á barnafjölskyldur sem dæmi hér í landinu. [14:53] Það er verið að leggja hérna 5,2% hækkun á opinbergjöld. Það er verið að hafa áhrif á tekjuskattinn. [15:00] Það er verið að draga úr barnabótum, frysta þær í rauninni, og svo framvegis og framvegis, og þetta hefur bara veruleg áhrif. [15:05] Þannig að það að ríkisstjórn í reyginn hér með afgangi árið 2007 er byggt á veikum forsendum í rauninni áallinum [15:15] um það einhverju ákveðin að tekjur skýli sér sem við vitum ekki enn í dag hvort það muni gera. [15:22] Þannig að það er einn verið að velta kostnaðinum bara yfir á heimili [15:22] og fjölskyldufyrirtæki í landinu. [15:24] Hvað myndir maður heyra svona utanfrá sér, svona rætt við þingmenn hinna flokkanna [15:32] að það sé svona undir alltaf varandi þingið núna, að stefnir í hörð átök. [15:35] Um ímis mál? [15:38] Já, ég skynja að sko, ég skynja að nú líka samt ákveða samstöðu. [15:44] Ég skynja að samstaða gegn því að ná hallanum niður. [15:44] Ég heyri að allir flokkar vilja stefna að því markmiði, þó að fólk geti svo deilt um leiðinar að því markmiði. [15:52] Og hérna nú er náttúrulega bara verið að leggja fram fjárlagafrumvarp sem fer svo í gang [15:52] að vinna þannig að ég hugsa að fjárlögin muni skoða allar tillögur sem snúa að því hvernig við getum lokað þessu gatti með fjölbreyttum hætti [15:57] og ég held að það sé ábyrgt hlutverk stjórnmálamanna sem að tala gegn skattahækkunum, tala gegn hækkandi tillögum að þau komi þá með aðrar tillögur [16:11] sem að myndu þá ná sama markmiði. Því að það sem ég náttúrulega gerast núna, hvort sem fólki finnst þetta standa [16:22] á sterkum eða veikum grunni, er að við erum að tala nú um afgang. [16:22] Í staðinn fyrir að vera að tala um hversu háan halla og að hafa þá erum við að hætta að reyka ríkið [16:33] og yfirdráttur, og það skiptir gríðarlegu máli. Við vitum það að að vera með hallalaus ríkissjóð er að reyna að hallalaus. [16:39] Þið viljið fólk borgi fyrir það að það er ekki yfirdráttur. Þið viljið hækka gjöldin til þess að dekka það. [16:44] Við þurfum að tryggja að við náum endur saman. Það er ótrúlega auðvelt að vera stjórnmálamaður sem er tilbúinn að hækka gjöld, auka þjónustu án þess að fjármagna það. [16:54] Það er örugglega auðveldasta í heimi, en það er það kannski ástæðan að við meðal hallinn var 115 milljarðar hjá síðustu ríkissjóði. [17:00] Við sjáum það líka að þegar við söfnum halla þá fer það bara inn á langtíma ríkissjóð sem við stjórnum svo að greiða síðar [17:06] og með vöxtum. Þannig að þetta er rauninni að reyka ríki með halla, það er skattahækkun á vöxtum inn í framtíðina. [17:24] Þannig að þetta er svona, það er kannski svona að fela stýlað þannig upp að sé bara að þetta leikgjöld hafa halla, [17:30] og þá okkur niður ef við erum búin að spara almenningi pening. [17:35] Við erum í rauninni að fresta greiðslunum og setja vexti á ríkissjóð í augun á fólki [17:39] og telja um trúum að þau ætla að gera eitt, eins og meðal annars að núverandi forsætisráðherra að tala um [17:47] það í kostningabaráttunni að heitið ekki að hækka skatta á venjulegt fólk. [17:52] Ef að ríki myndi ekki axla ábyrgð í því að ná tökum á verðbólgu og vöxtum, þá þyrfti Seðlabankinn að gera meira. [18:00] Þetta eru setningar sem að núverandi forsætisráðherra hefur látið falla, en er í rauninni að vinna þvert gegn [18:09] og þegar við erum að benda á hérna að það var gerð lög, [18:12] en hallinn hefur aukist um 10 milljarða. [18:17] Hátt í 40 milljarðar hefur hann aukist umfram áallanir og það jafngildir öllum lífeyrissjóði [18:20] og lækningatækjakaupum sem ríkisfjárfesting á ári hverju. [18:27] Öllum vega framkomum yfir heilt ár. Þetta eru gríðarleg fjármunir og við getum ráðlagt öllum framhaldsskólum landsins með þessum fjármunum. [18:38] Þannig að við þurfum að vinda ofan þessu afhverju. Þegar við þurfum trúverulegan hvernig... [18:47] Það er eitthvað þáttur en að fyrir eftirspurt að svona lið getur vaksið. En höfum það samt í huga að það fari frá 115 milljarða hallanum niður í 67 milljarða halla, [18:55] en að stytta helmingun í 74 lögum og nú að fara alla leið og eyða þeim hallanum. [19:00] En bara svo ég fái að klára, þá snýst þetta um trúverulegan. Við erum að sjá það núna að ríkisstjórnirnar eru ekki að ná að valda þessu verkefni. [19:10] Hallinn er tölvert, tölvert meiri heldur en áallanir sem gerðar voru áður. [19:16] Þannig að hvaða aðgerðir ríkisstjórnarinnar að sýna núna? Hvaða breytingar verða á komandi ári sem koma í veg fyrir að hallinn haldi áfram að vaxa? [19:22] Vegna þess að það er að benda á síðustu ríkisstjórn, og allt þetta eins og ykkur er mjög tamt að gera. [19:30] Ykkur að hluta betur eftir á að hugsa, en allir voru að bregðast við ástandi, það voru jörðeldar, það var COVID-19 [19:35] og það voru alls konar aðgerðir sem þurftu að bregðast við í heiminum og fleira, en núna árið 2026 eru ekki aðstæður hérlendis [19:42] sem að hafa haft áhrif á það að hallinn á að vera með þessum hætti. [20:00] Það ráðast á verðbólgu og vexti, og það er okkar sameiginlega markmið að við erum öll á sama liðinu þegar kemur að því að vinna að hagsmunum landsmanna. [20:09] Eimið, þá kemur ekki lengra, við seðjum punktin hér. [20:12] Guðmundur Ari Sigurðarsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, og Ingi Björg Ísaksen, þingmaður Framsóknarflokksins, kæra þakkir fyrir komuna. [20:17] Kæra þakkir. [20:18] Allar viðtöl nýru á bylgjunni, pútar ís og í bylgju appinu. [20:21] Það er eins og maðurinn sagði, hvað viljið ræða? Símarnir opin 5, 67, 11, 11? [20:36] Já, þetta er stærsta spurningin í byrjun símatímans á hverjum degi. [20:39] Já, já, margt að ræða, hérna. [20:41] En ef við ekki bara vindum okkur í dag, hver er hér? Góðan dag. [20:46] Góðan daginn, hvað segir þú? [20:48] Við segjum bara gott, hvað heitir þú? [20:50] Tryggvi. [20:51] Þræðt Tryggvi, hvað viltu ræða? [20:54] Ég ætla að fá að kvarta yfir Reykjavíkurborg. [20:57] Já, fyrir hvað? [20:59] Ég er á leiðinni heim, ég er bílastæða grafari og ég vinn í bænum. [21:05] Ég ætla að koma við aðeins í Brimborg. [21:08] Ég er búinn að vera fastur hérna í umferðartöpu, síðan þetta hálf tíman leginn heim til mín, [21:12] svo að venjulega tekur fimm mínútur. [21:15] Já. [21:15] Það er verið að vinna í gatnamótunum á Hafðabækabrúnni. [21:21] Og hvort sem það lítur hérna, þá situr allt fast. [21:25] Já. [21:26] Og hvað finnst þér að gera? Vinna á öðrum tímum heldur en þessum álagstímum? [21:31] Gæti það ekki verið, þú finnur einhvern annan tíma til að gera þetta, heldur með eitthvað [21:35] þegar fólk er að koma heim frá vinnu. [21:37] Já. [21:38] Já, það er stort spurt, er allt stopp núna? [21:42] Ég hef bara búið að vera hér í stanslausum umferð í síðast eitt korter, [21:48] og það hreyfist ekki neitt. [21:49] Nei. [21:49] Nei, þetta er... [21:51] Það er ekki að bæta, þetta er nú vont fyrir svona framkvæmdir. [21:57] Já, en herðu, ég ætla nú ekki að tala lengi, en ég ætla að segja ekki að loka maður nýja hver. [22:05] Já. [22:06] Að mér er sagt að ég geti tekið syngimyndir eftir hermuna mjög vel. [22:11] Já, leið okkur að heyra. [22:12] Já, við í mitt hlossnum, við ætlum að hækkar katta og við viljum ekki fara í ESB. [22:20] Það er svona, eða hún er bara svona... [22:21] Það er svona okkur vel. [22:22] Já, þetta er aldrei gott, það er. [22:23] Já. [22:24] Ég er syngmyndur David, og við erum í mitt hlossnum að við viljum ekki fara í ESB, og við viljum íslenska landbúnað. [22:31] Herðu, velt ég eftir. [22:33] Takk fyrir þetta. [22:35] Já, þetta er gott. [22:36] Herðu, takk fyrir að leiða okkur að heyra þetta. [22:39] Ekki málið, eiginlega takk. [22:40] Sjáumst og gangið vel í umferðinni, Tryggvi, og næsta línan er einhver að herma hér. [22:45] Sjáumst og gangið vel í umferðinni, Tryggvi, og næsta línan er einhver að herma hér. [22:48] Nei, það er skaða heldur ekki eftir hermun. [22:51] Helga heiti ég. [22:52] Já, sæl Helga. [22:53] Sæl og blessuð Helga. [22:55] Gaman að heyra þig. [22:55] Er ekki landsvegur? Heiti ég eitthvað. [22:58] Já, hvað hefur þú verið? [23:00] Allt okkar líf. [23:02] Ég hef bara búin að vera bara á öðrum stað. [23:06] Já. [23:06] Nei, alltaf á byrginni. [23:09] Já, það er nokkuð. [23:09] Alltaf á byrginni. [23:10] Góð að heyra. [23:10] Hvað viltu ræða við okkur núna, Helga? [23:12] Heyrðu, ég var að hlusta á mann í gær sem var að tala um skatta. [23:19] Ég myndi reynsa af upphafinu. [23:22] Já. [23:24] En ég heyriði að hann var eitthvað um skattabreytingar og nöfn og eitthvað svona, kjartaði. [23:32] Segir skild ekki, en það er annað mál. [23:36] Þá fekk ég hugmynd. [23:38] Já. [23:38] Sem að hefur ekki verið notað hér og er alveg sko brilljant og gæti alveg auðgað peningunum inn í ríkiskassan. [23:50] Já, láttu okkur heyra. [23:51] Já, það er kynlýfsskattur. [23:54] Já, hver myndi borga hann? [23:57] Sko, þá færð þig kvóta, fer eftir því hvað þú ert gamall. [24:03] Og svo þegar þið eruð að skrifa kilometrakjaldið. [24:08] Á bílunum, einn fyrsta hvers mánaðar, mynduð þið merkja við hvað þið hefðuð gert oft. [24:16] Já, bara inn í appið. [24:19] Já, bara beint. [24:20] Já. [24:21] Og svo er sko, ég fór að hugsa um það, já, ok, ég er kvöðin yfir svettuðri, og þá er þetta nú ekki oft að ára í sko. [24:35] Það er. [24:35] Það er sennilega myndi ég að reyða inn. [24:38] Það er. [24:39] Þú ættir eins og heimilisráð. [24:41] Já. [24:41] Heldurðu að fólk sé því heiðalegt þegar það svarar þessu? [24:45] Sko, ef það er ekki heiðalegt, þá er því bara sett svona mælir inn á þessi heimili. [24:52] Stunmælir. [24:54] Já. [24:54] Já. [24:55] Þetta er, kannski ég er að reyna að þið mátt að hlusta núna, þetta er hugmynd. [25:00] Þú ert greinilega búin að hugsa þetta alveg út. [25:03] Já. [25:05] Ég er svo frjó í hugsunum. [25:07] Já. [25:08] Það er um það. [25:09] Nýtt ykkur ekki að dá þetta. [25:12] Veit það ekki? [25:12] Nú veit ég að til dæmis ekki á hvaða aldri þið eruð. [25:16] Þið eruð á besta aldri. [25:18] Þið eruð á besta aldri, erum við komnir með gráa fyllingu. [25:22] Örgulega fyrir löngu síðan. [25:23] Já, já. [25:25] Ég er að hugsa að það sé tísa frísar í viku. [25:28] Tísa frísar í viku. [25:30] Er það? [25:31] Viltu að við svörum þessu? [25:32] Ég er að spyrja. [25:34] Já, við svörum engu núna. [25:38] Hjálp, hlutir. [25:40] Erðan, Helga, takk fyrir að deila þessari hugmynd með okkur. [25:44] Já, ok. [25:44] Það er vel að taka ykkur undir þetta með þér, en takk fyrir að hringja. [25:48] Já, ok. [25:49] Blais, blais. [25:49] Já, já. [25:50] Og þá er það næsta lína, góðan dag. [25:53] Jú, góðan dag. [25:54] Góðan dag, hver er þér? [25:56] Guðmundur, þetta er ég. [25:57] Sæll Guðmundur, ert þú með hugmynd um nýjan skatt? [26:00] Nýjan skatt? [26:00] Nei, ég vil alls ekki sjá hann sem kynlýfsskatt. [26:03] Nei. [26:03] Það er í allir. [26:04] Þannig að myndi fljótlega verða mann og köttlin. [26:06] Já, akkurat. [26:08] En ég, eftir og móti með hugmynd fyrir vegagerðina, [26:11] það var hérna að lasta hann þarna á hann, [26:14] vera að vinna þarna á hverjum háana tíma. [26:17] Já. [26:18] Hér myndi allir taka vegagerðina fagnandi með sína framkvæmdir. [26:22] Já, hvað ertu að segja? [26:24] Ég er í dörlunum. [26:26] Já. [26:26] Þú segir mér að þannig að það væri að leggja niður hólu nafna nefnd og svona. [26:31] Já, einmitt. [26:32] Það er mikil gleði. [26:34] Já, þannig að þið viljið að hún færi sig vegagerðin til ykkar í staðinn fyrir að valbyggja nættjæk. [26:40] Já, eins og skott. [26:42] Drýfið ykkur bara að hinga þessar og að það eru. [26:43] Já, en nú vitum við ekki hvort að þetta heyri til þeirri framkvæmd sem hann var að tala um heyrundi vegagerðina eða borgina. [26:49] Breytið það ykkur, já. [26:53] Já, hvort hún fær út á landi. [26:56] Já, má hann ekki laga ykkur út á landi líka? [26:58] Já, sjálfsagt. [26:59] Já, já, tökum við til þess. [27:01] Já, já, gerum við það. [27:02] Herðuð, en þú tættir henni fagnandi. [27:05] Já, já, þú ert með hugmynd fyrir ríkisstjórnina. [27:08] Hvernig væri? [27:09] Ef að peningarnir sem að fólki á í svona að sagnar bankana [27:14] og eru notaðir til þess að lækka vexti og [27:20] og þetta kjartaði? [27:23] Já, við... [27:24] En til dæmis ríkið á Íslandsbanka, er það ekki? [27:27] Landsbanki, Landsbankinn. [27:28] Landsbankinn, mér hefur. [27:29] Já, já, við rættum þetta fyrir nokkrum vikum, er það ekki? [27:33] Jú. [27:34] Og það er, þeir heyra undir samkeppnislögum, [27:36] þannig að þeir geta ekki gert hvað sem er á markaði, voruð svörin. [27:42] Já, þú veist það. [27:43] Já, já. [27:44] Það þarf alltaf að ákvarða staðal, en ekki þannig. [27:46] En Guðmundur, við ætlum að heyra í fleirum. [27:48] Takk fyrir að deila þessu með okkur. [27:50] Já, bara alveg svona þetta. [27:51] Það er skemmtilegt. [27:53] Og næsta lína, góðan dag. [27:56] Góðan dag, einstaklegar. [27:57] Hver er það þar? [27:58] Háttís heitir hún. [27:59] Sæll Háttís. [28:00] Það er það. [28:01] Ég er sammála um komikjaldið á sjúkraþjálfurum. [28:03] Já. [28:04] Það sem mér hefur fundist vanta í umræðina, [28:07] þar sem hefur ekki komið fram, er það, [28:09] að það er fullt af eldra fólki sem fer bæði til sjúkraþjálfara [28:13] og er síðan í hópatímum hjá sjúkraþjálfurum. [28:15] Já. [28:16] Og til þess að þú ert ekki að koma mörgum sinnum í viku, [28:19] að þá sameina þetta fólk komur sínar fyrir einn dag [28:24] þess að fer í hópatíman og fer síðan til sjúkraþjálfara eftir hópatímann. [28:29] Og þetta fólk þarf að greiða fúsund krónur fyrir hvort skipti, [28:34] bæði fyrir hópatímann [28:35] og fyrir sjálfan sig hjá sjúkraþjálfara. [28:39] Já, bara fyrir hverja komu. [28:41] Bara fyrir, já, en þau eru bara að koma einu sinni. [28:43] Já, þú ert með þessa tvo aðskilda tíma. [28:46] Akkúrat. [28:48] Og það sem mér fyrst skjóta svolítið skökkum við, [28:50] er að það ætti ekki að vera helmingsgjald [28:54] fyrir hópatímanna, því að það er náttúrulegt í hóp, [28:56] og það var svolítið að sjúkraþjálfarar voru samningslausir, [29:01] og þá voru komið gjald sem sjúkraþjálfarar rukkuðu sjálfir [29:06] og þá var helmingsgjald fyrir hópatímann. [29:10] Er þetta allstaðar svona? Er búið að breyta þessu allstaðar? [29:13] Já, já. [29:14] Ertu sjúkraþjálfari sjálf? [29:16] Nei, ég vinn sjálf. Ég er þar í. [29:20] Og er þetta valda óánægju? [29:23] Það er algjör mesta fyrir það. [29:25] Fólk eiginlega bara hlægi þessu, sko. [29:26] Já, þú færð þetta fólk í fangið þarna í móttökunni? [29:30] Heldur betur. [29:30] Það er svona, eins og ég segi, fólk hlægi þessu [29:35] og við erum eiginlega farin að kalla þetta bara skemmtunaskatt, sko. [29:39] Þetta er rugl. [29:41] Já, svo er ekkert þakk á þessum greiðslum? [29:44] Nei, nei, nei, nei, nei, nei. [29:46] Það er, þú borgar bara, borgar bara þú sem kallað er að 15. krónur, [29:49] bara í besta einasta skipti og kemur. [29:51] Þessu segir fólk sem er í hópatíma, [29:54] tvinsari viku, jafnvel þrinsari viku [29:56] og er hjá sjúkraþjálfara einusinni viku. [29:58] Það er náttúrulega að borga upp undir 15.000 krónur á viku [30:01] aukalega fyrir sjúkraþjálfunina. [30:03] En mitt. [30:05] Það er slæmt fyrir fólk sem á lítið. [30:07] Já, akkurat, þetta getur rífið í veskið. [30:11] Ég vildi bara endilega koma þessu að framfæri, [30:12] að það borgar tvöfalt eða kemur í tvo tíma, [30:16] þá svo annar tíminn sé bara hópatími. [30:18] Heldurðu, kærar þakkir fyrir þetta, Háttís. [30:20] Takk svo mikið, bye bye. [30:21] Bless, bless. Og enn eina viðbót, góðan dag. [30:25] Já, góðan dag. [30:26] Hver er það þar? [30:27] Ég heiti Kristján. [30:28] Sæll Kristján, við höfum stuttan tíma. [30:30] Hvað viltu ræða? [30:31] Já, ég ætlaði bara að segja hvað þetta eru glórulaus fjárlög [30:36] og þessi sérstaklega þessi hækkun. [30:39] Sko, þetta var kjörið tækifæri fyrir þau [30:41] til að, til að, hérna, setja svolítið, sko, tónin [30:47] og, hérna, ekki hækka neitt. [30:49] Og sýna þannig svona fordæmi fyrir, [30:51] fyrir, hérna, sveitarfélög og önnur fyrirtæki. [30:55] Í baráttu við verðbólguna? [30:57] Já, og svona sýna, hérna, krónunni virðingu. [31:00] Já. [31:02] Já, þú ættir að fara í hina áttina [31:04] og bara halda, bara frysta allt bara. [31:07] Já, ég held að það hefði verið sniðugt, [31:10] hefði verið sniðugt. [31:12] Og, hérna, já, bara til að gefa tónin, sko. [31:16] Sýna, þú veist, að þau séu alvöru [31:18] með því að vilja að lækka vexti og verðbólgu við það. [31:21] Já, akkurát. [31:23] Herðu, já, ég veit að margir taka undir þetta með þér, Kristján. [31:28] Allra, ég takk, fróttir. [31:28] Kæru þakkir fyrir að hringja. [31:30] Læs, blæs. [31:31] Við viljum að skipta yfir á fréttir, [31:33] en höldum áfram strax eftir það. [31:35] Og nóframundan. [31:36] Yngvölu Bender, aðalhagfræðingur samtaka iðnaðarins, [31:38] verður hjá okkur eftir fréttirnar. [31:49] Þetta verður markmál sem kemur inn [31:51] í deginum símatíma hjá okkur. [31:53] Já, og efnaðasmálinn [31:55] byrja nú oft á góma [31:56] og fengum áhugavert símtal í gær. [32:00] Já, það var Jón sem hringdi inn [32:01] og hann tengist byggingariðnaðinum. [32:03] Við verðum aðeins að heyra samtalið. [32:05] Ég vinn í byggingabransanum [32:06] og eitt mesta hættumerki sem ég sé þetta [32:09] er eitt af stærstu verktakafyrirtækjunum. [32:11] Langstærsta. [32:12] Hann er ekki aðeins svona í uppsveiflu. [32:13] Hann er ekki að byrja verkefni. [32:15] Og það eitt og sér [32:17] er svo graf alvarlegt. [32:19] Því ég veit að þeir eru búnir að segja upp [32:20] mönnum hægri vinstri, [32:22] mönnum sem hafa unnið mörg ár, [32:24] ráða ekki fyrir þeim sem hætta. [32:26] Og ég er raun og veru starfandi allt í [32:28] bara þeir eru að nóga landi til að byggja. [32:30] En eiga þeir nógu af húsnæði [32:32] sem er óselt? [32:34] Já, þeir eru að því [32:36] og hafa einfaldlega tekið ákvörðun [32:38] um að loka því í raun og veru [32:40] og ekki fara með það lengra, heldur um það. [32:43] Þetta er [32:44] eitt stað sem ég hef leikið að nefna [32:46] verktakafyrirtækið. [32:47] En þetta er staðan á landinu. [32:51] Og þetta er [32:52] að mínum mati bara graf alvarleg staða. [32:55] Sé ég til þess að [32:57] margir verktakar sem eru að byggja [32:58] í Reykjavík, sérstaklega, [33:00] þeir ekki breyka á sér lífbúðnum sér. [33:02] Ekki breyta. [33:03] Og sjá um hvað gerist á nýju ári [33:06] ef að kannski hverfur, og ég er ekki [33:08] að tala um eitthvað smáverktaka með kannski [33:10] 10-15 manns sem vinna. [33:11] Sjá um hvað gerist ef að þeir leggja upp [33:14] laukana. Sjá um hvað gerist fyrir [33:16] öll störf sem þurfa að leggja [33:18] laukana líka, píparar, [33:20] rafvirkjar, verkfræðingar, [33:23] arkitektar. [33:23] Ef allt stoppar? [33:26] Þú ættir að mála hans í dökka mynd fyrir okkur. [33:29] Ég er bara, ég er í þessum bara svona. Ég þekki bara þetta. [33:32] Og þegar ég veit það, það er staðan í [33:34] verktakafyrirtækjunum. [33:36] Þess að snúa [33:37] sólist fyrirtækja, og það staða aftur. [33:39] Það gerist ekki bara sumar eftir, sko. [33:41] Þetta er þess að Jón veiðir okkur í gæðir. [33:43] Og þessu til viðbótar má nefna að komið fram [33:45] nú í háttaðisvettum að fjórar af hverjum [33:47] fimm íbúðum seldust undir [33:49] auglýstu verði í júli. [33:52] Ingólubender, aðalhagfræðingur [33:53] samtaka iðnaðarins, [33:55] kemur til okkar. Velkomin. [33:57] Já, takk. Já, þú heyrir hvað [33:59] Jón sagði? Tekurðu undir þetta? [34:01] Er þetta staðan? Já, því [34:03] miður, sko. [34:05] Við heyrum þetta mikið í samtölunum við okkar félaga [34:07] hjá samtökunum, en það er eins. [34:08] Og við sjáum þetta í tölunum [34:12] varðandi byggingarinnar og mannvirkjagerð. [34:12] Hann nefnir [34:13] uppsagnir og það er ekki að vera ráðin [34:16] í staði fyrir þá sem hætta. [34:18] Það [34:21] sérst í tölunum, þegar maður skoðar [34:23] tölunum vinnumarkaðinn, að þá er [34:25] aðfjöldinleysi í grinn að aukast. [34:28] Heldarfjöldi aðfjöldinleysa [34:29] núna [34:30] með þessum tölunum sem [34:33] vinnumálstofnun birtir er rétt [34:34] um 1100 að, sem það var búið [34:36] 860 [34:38] sama tíma í fyrra. [34:40] Þannig að það er verulega aukning, [34:42] 27% í fjölda aðfjöldinleysa. [34:45] Og síðan séum við líka [34:46] heldarfjöldi starfandi í greininni, [34:48] sem er, við notum benið [34:50] 20.000 manns, þetta er 8% [34:52] af vinnumarkaðinum. [34:53] Það er samdráttur [34:55] sem mælist rétt ríflega 2% [34:57] þessa mánaðar og fyrir vaksandi. [35:01] Þannig að þetta... [35:02] Þetta er bæði merking um [35:05] það að þessi grein, þessi mikilvæga grein [35:07] sem er mikil uppbygging [35:08] mikil uppbygging fyrir okkur [35:10] á innviðum, íbúðum [35:12] og síðan atvinnuhúsnæði. [35:15] Það er eitthvað [35:17] að gera starf [35:18] hjálpsamt er að treysta saman, en síðan er [35:21] líka bara það, þetta er náttúrulega [35:23] það sem [35:23] skapar tekjur fyrir heimilið [35:25] í landinu. Þetta eru störf. [35:27] Eru fyrirtæki farin að segja upp fólki [35:29] nú þegar og hætta því verkefni? [35:31] Alveg augljóslega, já. [35:33] Við heyrum það frá okkar fjölmiðlum, [35:35] við sjáum það mjög vel í tölunum [35:37] líka. [35:38] Fjöldi [35:41] íbúða í virkri uppbyggingu, [35:43] eins og það er nú talið af [35:45] húsnæðis- og mannúðastofnun, [35:47] þeim hefur farið fækkandi. [35:48] Við höfum séð [35:51] fjöldabyggingarleifa [35:53] fyrir [35:54] uppbyggingu íbúða, [35:57] voru ekki nýjar [35:58] 56 og fyrir hluta þess á [36:01] samanburði við 77. [36:02] Við vonum að sjá þetta [36:04] hérna kringum [36:06] 120 ásheilding [36:09] bara fyrir [36:10] stuttu síðan þegar þetta er haldið. [36:13] Gráður við það segja maður. [36:14] Sko, utanfrá séð [36:15] þá er bara í öllu eða eyra [36:17] í þessum byggingabransa hjá okkur. [36:19] Það er annarkort alltaf blússandi fullu [36:21] eða við erum bara [36:22] að það er talað um heilbrigt kælingu, [36:25] en það er allt í frostekunni einn. [36:26] Já, því miður, þessi grein hefur [36:28] langa sögusagnir ykla sögublur [36:30] og hún sögupósts [36:33] svona sögla sér meir [36:35] heldur en hagnýtt allt [36:37] þannig að aðrar greinar [36:39] eru því miður bara [36:41] vanmáttugur að takast á við [36:43] svona niðursveiflur og vilja það [36:45] frekar skapa [36:46] einhvern stöðuleika. Þannig að hér sé þá [36:49] byggt í takti við [36:51] þarfir. [36:52] Það er ekki lengri tíma fyrir íbúðir [36:54] atvinnuhúsnæði [36:55] og það er ákvæm grein, [36:58] kannski fyrst og fremst, en því miður, [37:00] eins og maður sér núna, [37:02] að stjórnvöld [37:04] eru að bregðast við þessu ástandi [37:06] með því að hækka [37:08] skattbyrði á greininni [37:10] í nýframkomnum fjárlögum [37:13] frumvörpum. Þar kemur fram að [37:15] þeir eru alltaf að taka [37:16] nefur hérna [37:18] endurgreiðsluna 35% [37:20] í 20? [37:21] Nei, í 20. [37:22] Það er auka skattbyrði fyrir greininni [37:24] upp á 3,6 milljarða króna [37:25] 1,1 til 1,3 milljón [37:28] hundraðfermetra íbúð [37:29] og þetta skapar enn meiri samdrátt [37:32] og ofurtöku. Þetta er samdráttur sem við sjáum. [37:34] Þá erum við að sjá að dómur íbúðanna [37:36] getur þá hækkað, samsvarað eitthvað? [37:38] Já, kostnaðarauki er hækkaður og viljandi [37:40] er að byggja margir og þetta bara [37:41] keirir þetta enn meira niður, [37:43] þannig að atvinnan sé veik [37:44] og hérna [37:45] við sjáum þetta bara [37:47] íta undir svart atvinnulíf, [37:51] þar sem er sjálfsagt, og þá [37:53] getur almenningur líka [37:55] eigi til þess að halda í húsnæðið, [37:57] þannig að það kemur við þaldar líka. [38:00] Þannig að já, þetta er [38:00] klárlega ekki rétt meðal [38:03] í núverandi aðstæðum, því að [38:05] greinin er að takast á við [38:07] ekki bara niðursveifluna, [38:09] heldur líka er hún með, eins og kom fram, [38:11] hún er með mikið af íbúðum [38:12] óseldum, sem teknar á [38:15] sko stýrifjöldun, sem er 8%. [38:17] Já, en þegar það er [38:19] svona stórir verktakar hægja á [38:21] það er hýllastum triðið, það ekki. [38:23] Það nefndi þarna píparar, afvirkjar, [38:25] arkitekta. [38:27] Þetta fólk missir þá [38:28] vinnu. Já, þetta er [38:31] þannig að [38:33] við byggjum svo svona [38:35] íbúðir eða þessi einnýti atvinnuhúsnæði [38:39] þá eru svo margir verktakar sem [38:41] koma að því, hvort sem [38:42] sé á landi eða einhverjir undirverktakar [38:44] og leiða þeirra [38:47] dragi saman að þá finna [38:50] menn fyrir því í öllum þrepum [38:52] í þessu ferli. Við höfum [38:55] sko reglur að gera kannanir [38:57] meðal arkitekta [39:00] og verkfræðinga, eins og við sjáum, [39:01] nefnir arkitektana, þeir eru mjög framalega [39:03] í ferlinu, byggingaförlínu. [39:05] Og [39:06] þær kannanir fóru að sýna [39:09] strax bara á síðasta ári [39:10] að það var sandrótur í byggingar [39:12] verkefnum þar, [39:14] sem við höfum kallað kannanir í fugglinu í náminni. [39:18] Þannig að það gefur vísbendingum [39:20] hvað er að koma, [39:21] og það sást strax. [39:24] En er, einhvern veginn, er ekki [39:26] bara markaðurinn að tala og segja okkur [39:28] að verð fasteigna hefur verið bara [39:30] of hátt hérna síðustu ár? [39:34] Við höfum ekki verið að byggja nægilega mikið [39:36] síðustu ár, sem kemur fram í því [39:38] að verð hefur hækkað [39:40] mjög mikið. Fleira berast um hverja ekki? [39:42] Já, og þetta er ástand sem við höfum [39:44] ekki viljað sjá. [39:46] Þess vegna höfum við kallað á [39:48] jafnari íbúaþróun, við höfum að byggja [39:50] í takti við þarfir til þess að koma [39:52] í veg fyrir svona spíru. Við höfum [39:54] að taka stáðið. Það sem skorturinn [39:56] leiðir af sér hækkun húsnæðisverðs, [39:59] sem aftur leiðir af sér [40:00] meira verðbólgu, hærri vexti, [40:02] og það kemur bara [40:04] niður á öllum. Og ef þú værir í fjárfestingum [40:06] í dag, hvað myndir þú gera? [40:12] Byrja í greiningu. Ég myndi [40:14] lækka frekar til þess að [40:16] fyrirbyggja það að við sjáum [40:18] einhvern meir samdrátt þarna [40:19] og við séum þá að [40:22] hlaða í annað ójafnvægi [40:24] eftir ekki mjög langan tíma. [40:26] Einmitt að. Yngvi Bender, [40:28] aðalhagfræðingur samtaka sinna. Kæru þakkir [40:30] fyrir að koma og deila þessu með okkur. [40:34] Við heyrðum í ætlaðri fyrirsagn [40:36] sem í bæjarsatöru Ölvi sýknaðist [40:37] og hann kom svona lögslögum á hækkanir [40:40] hjá Ríkisjóninni. [40:42] Já, eitt af því sem hann nefndi var [40:43] svona gældskrárhækkanir [40:45] varðandi uppihald. [40:47] Já, eða vistunarráðningar, [40:49] svo kallaðar í íslensku. [40:50] Það er búið að hækka það svo mikið í síðuna. [40:52] Já, hann sagði að þetta hefði hækkað [40:54] 600% úr 16.000 [40:57] krónum í 120.000. [40:59] Það er þetta á allar leifi. [41:00] Já, en við fórum svona að velta fyrir okkur með [41:02] uppihaldskerfi. Ég meina, er þetta ekki [41:04] menningaskipti? Ungt fólk [41:06] sem kemur til Íslands og býr hjá fjölskyldu [41:08] í því að sinna barnagæslu [41:10] og eitthvað svona léttum heimirækt. [41:12] Þetta gengur út á þetta, er það ekki? [41:13] Hvað segir sérfræðingurinn í vinnumarkasmálum [41:16] hjá Þessari? Sagaði Tjarnátta, velkomin. [41:18] Takk fyrir. [41:19] Er þetta ekki rétt lýsing? [41:20] Jú, þetta er rétt hjá ykkur, [41:23] sem sagt uppihald [41:25] eða vistunarráðning er [41:27] í um takkto, þannig að það er [41:28] eða þau, þetta er svona yfirleitt [41:30] ungar stúlkur, en stundum ungar drengir. [41:32] Það eru svona reglur um [41:35] það að þau mega vinna mikið hérna á heimilinu. [41:39] Eitthvað svo lengi, þau að fá vasapenning [41:41] og svo framvegis. [41:42] Það er hámark 30 klukkustundir að viku [41:44] og 15.000 krónur [41:47] lámark í vasapenninga [41:49] viku fyrir þann uppihald og svona. [41:51] Er það viðkomandi hluti á vinnumarkaðinum? [41:53] Er það starfsmannahópur [41:55] eða gestur í menningaskiptum? [41:57] Eða hvernig er litið á uppihald? [41:59] Þetta er lykilspurning í rauninni, [42:01] af því að þetta er vissulega hugsað [42:03] sem menningaskipti. Til dæmis, [42:04] dvalaleifið, sem við kannski ræðum [42:07] á eftir, er flokkað undir [42:09] námsleyfi, það er svona í sama flokki. [42:11] Þetta er ekki atvinnuleifi og þau [42:13] eru ekki einmitt formlega partur [42:15] af vinnumarkaðinum og njóta þá ekki [42:17] verndar sem launafólk, [42:19] eru ekki að greiða stjættarferlu, og svo framvegis, [42:21] og það er það sem við höfum verið [42:23] að benda á að grípa [42:25] að þetta kerfi, sem var sett upp [42:27] í ákveðinn tilgang, þeir voru með menningaskipti [42:29] tækifæri fyrir ungt fólk til að upplifa [42:31] íslenska menningu og læra íslensku og svo framvegis, [42:33] hefur [42:34] og er oft notað [42:37] á annan hátt, og [42:39] í sumum tilvikum bara eins og ódýrt [42:41] vinnuafl á heimilum. [42:42] Þú ert að segja að það sé misnotuð þetta kerfi? [42:44] Við sáum mjög skýrar [42:47] vísbendingar og merki [42:49] um það, að þetta sé misnotað. [42:51] Hvers konar brot eru þá [42:52] algengust? Sko, það eru brot [42:55] á þessum vinnutíma, [42:56] og nú ætlum ég eins að gera [42:58] greinarmun, sko. Það eru [43:00] fólk sem kemur frá [43:02] Evrópulöndum og þurfa þá ekki sérsta dvalaleifi, [43:04] og svo er það fólk sem kemur utan Evrópu [43:06] og þarf þá dvalaleifi, [43:07] sem sótt er um hjá útlendingastofnun. [43:10] Umsóknunum [43:13] hefur fjölgað mjög mikið. [43:14] Það eru svona milli 2 og 300 [43:16] umsóknir um þessi dvalaleifi [43:18] síðustu ár, miðað við, svona 10 árum. [43:20] Vorum við milli 50 og 60 [43:22] um [43:24] 8, á hverjum 10 [43:26] eru fyrir fólk frá Filippseyjum, þannig að það er mjög svona [43:28] skýrt mynstur. Það er að segja að ungt [43:30] fólk frá Filippseyjum er að koma og þetta er sama mynstur [43:32] og er á Norðurlöndum. Þetta er mjög [43:34] oft frá Filippseyjum. [43:38] Það [43:39] sem, það eru vísbendingar sem við erum að segja, [43:40] og nú er eitt mál frá 2002, [43:42] þar sem var, sko, úrskurður [43:44] hjá útlendingastofnun, þar sem að [43:46] ung stúlka frá Filippseyjum [43:47] hafði búið í gemstlu, ekki með hörðum [43:50] skilmálum, og svo framvegis. [43:52] Hver lætur vita [43:54] af slíku? Já, það er [43:56] kannski málið. [43:58] Í einhverjum tilfellum hafa ungmennin [44:00] haft sjálfsamband við útlendingastofnun og [44:02] sagt frá slæmum [44:04] aðstæðum. Vandamálið [44:06] er náttúrulega að þetta gerist inni á [44:08] heimilum fólks. Þetta er ekki eins og [44:10] að segja hlut úr vinnumarkaðinum, þannig að við erum ekki [44:12] að fylgjast með, til dæmis. Lögreglan hefur það [44:14] hlutverk að hafa eftirlit með útlendingastofnun, en við vitum [44:18] eins og útlendingastofnun hefur sagt sjálf [44:19] að það er erfitt að hafa eftirlit með [44:21] aðstæðum fólks inni á heimilum, [44:23] og þau eru bara að fara [44:26] í eftirlit í kjölfar ábendinga, [44:28] og það er aðal málsins að mér finnst berast ekki [44:30] alltaf. Fólk er í [44:31] mjög berskjaldari stöðu, eins og þau geta [44:33] ímyndað ykkur, þetta er ungt fólk frá löndum þar sem [44:35] kannski laun eru mjög lág, [44:37] lítið um atvinnu, [44:38] þannig að við höfum áhyggjur af því að [44:41] þetta er mjög lítið klutamálunum [44:43] ná upp á yfirborðið. [44:44] Það sem við sjáum líka bara svona í [44:47] almennu umræðu á Facebook og svo framvegis [44:49] er að verið [44:51] að misnota þetta kerfi töluvert. [44:53] Við sjáum fólk að [44:55] bæði sjálfra einstaklinga, [44:57] en líka fjölskyldur þeirra að auglýsa [44:59] eftir auka vinnu, þú veist, er einhver [45:01] sem andar hérna þrif [45:02] tvisar í viku, ég er með uppihald sem er að leita sér [45:05] auka vinnu, og þetta er þá oft fólk [45:07] sem er ekki með 18 ára leyfi í Íslandi. [45:08] Þannig að þetta er í rauninni ólögleg svört vinna. [45:11] Þá, sem er eiginlega sérstakt, [45:12] við höfum líka séð dæmi [45:15] ég svona bara á Facebook og í almennu umræðu [45:17] um ungar stúlkur sem eru [45:19] kannski á tveimur heimilum. Uppihald [45:20] er kannski nokkra daga í viku hér og [45:22] hina dagana þar og gista þá [45:24] á sveitahúsinu. [45:26] Af fúsum og frálsum vilja. [45:29] Af fúsum og frálsum vilja, [45:31] vissulega. [45:33] Og ef við setjum okkur [45:35] í kannski spór [45:37] ungmenna frá löndum, um þess að við lítum [45:38] að það nefndu ekki færi lönerum hjóla, [45:39] þá er þetta fólk kannski líklegra [45:41] til þess að samþykkja slæm [45:43] skilyrði sem okkur finnst ekki lægi. [45:44] Við veitum að [45:46] oft eru þau að senda peninga heim. [45:48] Stundum jafnvel með barnaframfæri. [45:50] Maður hefur heyrt þannig sögur í heimalandinu. [45:53] Þannig að þá er þetta ekki lengur. [45:55] Þessi menningarskipti sem að kærfið. [45:56] Eitthvað ná að snúast um, heldur snýst þetta bara um. [45:58] Afkomu fólks og jafnvel fjölskyldu þeirra. [46:00] Og auðvitað, sko, auðvitað ger maður. [46:06] Vill maður gera þá kröfu. [46:08] Á fjölskyldur, íslenskar fjölskyldur. [46:10] Að það sé að fylgja öllum hvernig sem er með þetta gilda. [46:12] Og sé ekki að misnóta. [46:14] Þessar aðstæður. [46:15] En svo eru þetta stjórnvöld sem þeir á að búa til. [46:18] Einhvern veginn umgjörðina og ramman um. [46:20] Hvernig hlutirnir eru. [46:21] En hvað viljið þið hjá ASI gera? [46:23] Hvað viljið þið afnema þetta auðvitað kerfi? [46:26] Við höfum. [46:27] Talað fyrir því að. [46:30] Í rauninni dómsmálaráðherra fari. [46:31] Sömuleiðis og Norðmenn gerðu. [46:33] Fyrir nokkrum árum, sem er að hægt að gefa út þessi. [46:35] Sérstök valarleifi vegna. [46:37] Hérna vistunar í aðstöðu fyrir fólk. [46:39] Frá löndum utan EES. [46:40] Ekki á því að við höfum eitthvað. [46:43] Á móti því að fólk komi hingað og kynni sér. [46:45] Íslenska menningu eða vinni, en við. [46:47] Teljum bara að það eigi þá að gera það. [46:49] Með örum hætti, gegnum atvinnulefiskerfið. [46:51] Ekki gegnum þetta kerfi, þar sem. [46:53] Fólk hefur ekki vernd. [46:54] Þannig að auðvelt verið að setja það bara inn í stéttarfélag. [46:57] Og skráða þannig inn. [46:59] Já, og bara að það fái þá. [47:01] Atvinnuleifi, þar sem að gilda. [47:03] Reglur um að það þurfi að fá greitt. [47:04] Samkvæmt kjarasamningum og svo framvegis. [47:06] Við teljum bara kerfið. [47:09] Að það sé verið að nota kerfið í. [47:11] Alltaf öðrum tilgangi heldur en það var ætlað. [47:13] Og ég veit að. [47:15] Hef samúð með að veita. [47:16] Það er mikið að gera hjá barnafjölskyldum. [47:19] Og sumum fær fólk ekki leikskólapláss. [47:21] En þessu kerfi er ekki ætlað til að mæta þeim vanda. [47:23] En hvaða fólk hætti að gera sem vill. [47:25] Einfalda að fá heimilishjálp. [47:27] Já, það er. [47:31] Hérna, það eru þetta. [47:33] Þegar það kemur að þrifum, þá eru þetta. [47:35] Bara fyrirtæki sem bjóðu þjónustu. [47:37] Þar sem að vonandi er verið að fylgja kjarasamningum. [47:39] Og fólk hefur vernd sem launafólk. [47:41] En passa börn og þrýfa. [47:43] Og elda, ég efast. [47:44] Já, það er kannski bara. [47:47] Önnur spurning, en allavega. [47:50] Mér finnst, og okkar. [47:51] Afstæðið svo að ef að fólk. [47:52] Ég efast þó að fólk vinni inn á heimilum. [47:54] Að þá er það að vinna og skilgreina þannig. [47:57] Og fólk á þá að fá vernd. [47:58] Samkvæmt bara vinnumarkaðsmálum. [48:01] Sem við hin. [48:02] Vinnum undir. [48:04] Og það er mikil þörf hjá. [48:07] Eldriborgurum varandi heimilis aðstoð. [48:09] En auðvitað kerfið er hugsað fyrir. [48:11] Yngri barnafjölskyldur. [48:12] Já, akkúrat. [48:15] En veistu dæmið þess að. [48:16] Auður er að flakka á milli. [48:19] Verkefna á milli fjölskyldna þá? [48:19] Já, já, og ég sé stundum. [48:21] Dæmið um það að aðstæður breytast. [48:23] Og þá að fólk leita sér af annari fjölskyldu. [48:25] Þar má vera í tvö ár. [48:27] Mest af þessum leiðum. [48:28] Eftir það má að það er ekki að vera. [48:30] Þar vinnur sér ekki inn réttindi. [48:33] Á meðan það er í einni. [48:34] Eins og kannski annað launafólk. [48:37] Svo að þá eru rauninni bara. [48:38] Þau þurfa það bara að fara. [48:39] Hver er reglan í mínu? [48:42] Hvað má aupar vinna? [48:44] Marga klukkutíma á viku, og er eitthvað. [48:46] Hámark, er eitthvað launaskilyrði? [48:48] Já, það eru 30 klukkutímar á viku hámark. [48:52] Og 5 tímar á dag. [48:53] Og 1 frí á ári í viku, það eru reglurnar. [48:56] Bara í reglugerð. [48:57] Og það er ekki laun, það eru engin laun. [49:00] Af því að þetta er ekki skilgreint sem vinna. [49:01] En það er fjárhagslegur stuðningur sem er að lágmarki 15.000 á viku. [49:04] Sem að fjölskyldurnar þurfa að greiða. [49:06] Og svo eru. [49:08] Þetta fólk að greiða líka. [49:09] Flug og sjúkratryggingar. [49:12] Og annað fyrir þetta ungmenni. [49:14] Þannig að mér finnst. [49:15] Kannski þessi gjaldskrárhækkun. [49:17] Hjá útlendingastofnun. [49:19] Sem að var gerð fyrra. [49:21] Það var að minnsta kosti meira eitt á eldvaldi. [49:23] Hækkuð, hún er kannski ekki stóri. [49:25] Faktorinn í þessu. [49:26] Hvorki sem var að kostnaði. [49:29] Eða bara varandi þetta kerfi. [49:30] En er eitthvað um það. [49:33] Að fólk sé að fá vinninga. [49:35] Svona vinnuvelta á heimilið. [49:37] Og skráð, sem að fá atvinnuleifi. [49:39] Fyrir þetta fólk. [49:41] Veit ekki um þannig dæmi. [49:43] Nei. [49:44] Og ég var stunginn að það fengist. [49:47] Satt að segja, af því að atvinnuleifakerfið. [49:49] Þið er. [49:49] Í grunninn þannig að þá. [49:52] Það þurfa að vera störf. [49:54] Sem að sannarlega er þörf í. [49:56] Enginn á Íslandi eða nyrt í Evrópu. [49:59] Fær þess. [50:00] Svo atvinnuleifakerfið. [50:02] Það er mjög þröngt. [50:04] Svo að ég sé það ekki alveg fyrir mér. [50:06] En þetta er bara svona stærri spurning um. [50:08] Það er einhver samfélagsþróun. [50:10] Hvort að. [50:11] Hvort við viljum að samfélagið þróist í þá. [50:14] Átt að fólk sé með heimilishjálp. [50:16] Til að sinna heimilisverkum. [50:19] Og hvort það sé svona mikið að gera. [50:21] Hjá okkur að við getum ekki sinnt sér sjálf. [50:23] Leggist þið gegn. [50:25] Svona fyrirkomulagi hjá Aðstoð? [50:28] Svona heimilishjálp. [50:30] Já. [50:30] Það fer bara allt eftir. [50:32] Það er kannski erfitt að svara því. [50:35] Svona af eða á. Við leggjumst gegn þessu. [50:36] Auparkerfi eins og það er. [50:38] Af því að þetta er ekki skilgreint sem vinna. [50:41] Og hitt. [50:43] Er bara eitthvað sem. [50:44] Þeir þurfa að skoða. Ég sá nú bara auglýsingu. [50:47] Á Alfreð, því ég hef nú svona áhuga. [50:49] Á þessum auparmálum og fylgjast alltaf með þeim. [51:00] Sá auglýsingu sem vakti athygli mína. [51:02] Á alfreð.is, þar sem að var verið að auglýsa eftir. [51:05] Svona aðstoð inn á heimili. [51:07] Og það virtist allavega sem að við komum að. [51:10] Allavega bara að fylgja kjarasamningum og öllu sem varðar. [51:12] Launafólk. Þannig að þetta virðist allavega að vera. [51:13] Hægt, sko. [51:14] Sægaði Tjertanstóttir, sérfræðingur. [51:08] Vinnumarkaðsmálum hjá ASI. [51:09] Kæra þakkir, þetta er mjög áhugavert. [51:11] Takk svo mikið. [51:11] Heldu. [51:15] Hæ. [51:16] Það er komið að því að ræða einstaklingamálið í íslenska. [51:19] Heldur betur. [51:20] Og kannski heyra hvort við byrjum á þeim. [51:22] Já, við notum þessi orð svolítið mikið í fjölmiðlum. [51:24] Heldur betur og setjum punktur hér. [51:27] Einnig. [51:27] Akkúrat. [51:29] Það er svona frasar í þessu starfi okkar. [51:31] Sem við erum alltaf að nota aftur og aftur. [51:34] Og er eitthvað af því. [51:37] Það er komið til okkar doktor í málvísindum. [51:39] Sem getur kannski frætt okkur enn meira. [51:41] Rósa Signík Ísladóttir, velkomin. [51:42] Takk fyrir. [51:43] Rósa, tölum við fjölmiðlafólk eitthvað öðruvísi en annað fólk? [51:49] Kanski að það sé að ofan ykkur. [51:51] En hérna. [51:53] En þið eigið að nota. [51:54] Og heldur betur. [51:56] Vegna þess að það er mjög eðlilegur partur. [51:58] Af samtölum. [51:59] Og þessar agnir sem við kallum umfráagnir. [52:03] Það hefur gegnum mjög mikilvægum hlutverkum. [52:05] Í samtali. [52:05] Til dæmis að hjálpa viðmælendum. [52:09] Til dæmis með að láta við vita að þú sért að skipta. [52:11] Um umræðuefni. [52:11] Og svo framvegis, það verður ekki hýrt nú vel. [52:14] Og þetta er svona orðaforði sem hefur þróast í gegnum. [52:17] Þú veist. [52:19] Árúhundruð örugglega. [52:20] Og örugglega fer alveg aftur. [52:22] Í sko 500.000 ár. [52:24] Það er fyrir að spjalla saman. [52:27] Svo að. [52:27] Þetta perjar þig ekki? [52:29] Sjálfsagt ekki. [52:30] Það eru málfarslögur út um allt. [52:32] Já. [52:35] Og ég heiti mitt. [52:37] Að þessu svolítið. [52:39] Ringja sjálfsgeipar málfarslögur. [52:41] Að ringja í það. [52:43] Og hérna kvarta yfir hinu. [52:45] Og mér var sérstaklega áhugavert. [52:46] Sem að maður sagði mér, hann Heimir. [52:48] Í ábendingunni að það hefur verið. [52:50] Að kvarta við hann að hann væri. [52:52] Ofnóta, heldur betur. [52:54] Og það fannst mér alveg stórkostlegt. [52:57] Skemmtilegt. [52:57] Það er ringt heim til mín. [52:58] Kvarta að? [53:00] Ég segi ómikið, sko. [53:02] Hættir það að segja, sko? [53:04] Já, sko. [53:06] Já, spurðu hvort að viðkomandi. [53:09] Sé doktor í málvísindum og í samskiptamálfræði. [53:12] Það er ég. [53:13] Og ég segi að það er fullkomlega eðlilegt. [53:16] En það er langtíma eðlilegt að við höfum öll ykkur. [53:18] Að skoðanir og hérna okkur þykir. [53:20] Vænt um íslenskuna. [53:22] Og þetta er móðurmál okkar. [53:23] Og svo framvegis. [53:24] En það er bara staðreynd að þegar við erum að. [53:27] Tala saman í samtali. [53:29] Að þá er þetta orðaforði. [53:31] Sem skiptir mjög miklu máli. [53:32] Og ef þú tekur hann út, þá fara samtölin að högt. [53:35] Þannig að ef þið sem útvarsmenn. [53:37] Farað að hætta að nota, sko. [53:39] Og heyriðu. [53:40] Og allt þetta. [53:41] Þá held ég að. [53:45] Þetta sé bara mjög leilig samtal. [53:46] Er þetta hluti af þessum hík-orðum? [53:49] Já, þetta getur kallast. [53:50] Sem við notum þegar við erum að hugsa. [53:52] Já, en hík-orð, það er svolítið. [53:54] Svona neikvætt orð. [53:57] Af því að það gefur til kynna að þú sérst. [53:58] Bara hika, þú sért að leita einhverju. [54:00] Þetta er líka svolítið svona. [54:02] Einhvers konar kurteisi sem við meðal. [54:04] En að ég er að leita að orðinu, bítu. [54:06] aðeins, svo held ég áfram. [54:08] En þetta er svona leið til að halda orðinu. [54:10] En þau eru alls ekki öll. [54:13] Þannig að heldur betur er bara. [54:15] Til að segja að ég sé sammála. [54:16] Akkúrat, einmitt. [54:17] Hvað með enskusletnar? [54:20] Það er fullt af enskusletnum. [54:23] Já, algjörlega. [54:25] Og það, ég er svona að skilja það alveg. [54:26] Að fólk sé að pyrja sig á því, sjálfsagt. [54:28] Ég er mjög. [54:30] Mikið, þannig að ég er mjög hrædd. [54:32] Að tala við ykkur hérna núna. [54:34] Hvað notar þú helst? [54:34] Það er alls konar, en ég er náttúrulega að verða mikið. [54:37] Í enskumældingum í mínu. [54:39] Og það er bara erfitt. [54:41] En ég get svo sem alveg skilið það. [54:45] Að við viljum ykkar negin reyna að tempra. [54:47] Þau áhrif, en þá segi ég líka. [54:48] Ég mun að, ég muni ykkur allan orðaforðann. [54:50] Sem við fengum út á ensku. [54:51] Físku, gegnum tíma. [54:53] Og ég heyrði mitt hérna flökk. [54:56] Sem ég veit ekki hvort hann er sönn. [54:58] Og þá er að mikil áhrif að maður í. [55:00] Fjölskyldan okkar, fyrir ykkur mönnum. [55:03] Og var að tala um íslensku. [55:05] Og við þurftum að vernda. [55:07] Hana og svo framvegis. [55:05] Og í ykkur samtali. [55:08] Í opnum fundi, þá klikkaði. [55:11] Hann út með að segja 'netop'. [55:12] Sem alltaf danska fyrir einmitt. [55:14] Þannig að það er svona. [55:16] Ykkur kynslóð sem maður finnst. [55:17] Í lagi að sletta kannski á dansku. [55:19] En ekki á ensku. [55:21] Það er svolítið kúl, má ekki segja kúl bara. [55:24] Má ekki segja kúl. [55:25] Hlutirni segjast bara kúl. [55:27] Það er kúl að sletta á dansku. [55:30] Já, ég meina. [55:31] Tungumál breytist. [55:34] Og við erum bara að horfa stjófið það. [55:36] Og íslenskan er búin að breytast heil mikill. [55:38] Já, þú, sko, ég heyri alveg hvað þú segir. [55:40] Er það að segja ef að við erum að reyna svo mikið til. [55:42] Í tungumálinu að þá verður. [55:45] Íslenskan svona steril. [55:46] Og fyrir að hljóma kannski óeðlilega. [55:48] Er það að segja okkur það? [55:49] Algjörlega, ef við förum, ef við neinum. [55:51] Að taka út. [55:53] Þessi enginni sem að eru mjög eðlileg. [55:54] Og eru þarna af einhverri ástæðu. [55:56] Að þá held ég að það verður bara. [55:58] Fyrstulega undarlegt og skrítið. [56:00] Og öðruvísi, já, of sterilt. [56:02] Og formlegt, og hérna. [56:04] Og ég er svona að velta fyrir mér. [56:06] Hvort að það sé svona of hreinsun. [56:08] Á meðal prófarkalesara. [56:11] Og í sjónvarpi. [56:12] Og í leikhúsi, og svo framvegis. [56:14] og leikri fólki. [56:16] Það er stundum talað um ósa. [56:17] Ef við hreinsum ekki ensku áhrifin [56:20] af íslenskunni, þá breytist tungumálið í ennsku. [56:23] Ég menna að það þarf að vera að standa vörðum íslenskuna. [56:26] Þetta er stundu sagt. [56:27] Jújú, algjörlega, og ég er sammála því [56:30] að við viljum ekki að ennskan valdi yfir okkur. [56:32] En athugaðu [56:35] þar sem við vonum að tala um áðan, [56:36] með heyrðu og heldu betur, [56:37] það eru fullkomlega íslensk orð. [56:39] Þannig að smá munur þarna á milli. [56:41] En svo er þetta [56:44] allt afstætt. [56:45] Ég er með nemendur sem benda mér á [56:48] að [56:49] segja mér, já, heyrðu, fullorðið fólk, [56:52] gamla fólkið, það segir [56:54] músík í staðinn fyrir tónlist. [56:56] Já. [56:56] Og þannig að þarna erum við komin með [57:00] eitthvað íslenskt orð sem [57:00] sum okkar notar, unga fólkið notar, [57:04] en verður bara [57:05] stein hissa yfir einhverjum orðum eins og músík, [57:07] sem líklega kemur úr dönsku. [57:09] Ykkurtíman fullveðja ég að [57:10] Er það mikill kynslóðamunur á því hvaða orð við notum? [57:13] Það er örugglega einhver kynslóðamunur, [57:15] en það væri gaman að sjá, sko, [57:17] myndu þeir segja músík [57:19] eða tónlist? [57:20] Ég held að ég noti bæði, sko. [57:22] Já, ég líka, sko. [57:24] Það kemur eitt, sko, [57:25] en kannski meira tónlist. [57:27] Já, en sko, [57:30] hvað með hérna? [57:32] Nú fyrir að taka þér öllu, sko. [57:34] En hvað með, hefur þetta eitthvað að gera [57:36] með leskilning, [57:38] oft að tala um það hjá [57:40] börnunum okkar? [57:43] Já og nei. [57:45] Nei, ekki beint, kannski ekki þessi [57:46] orðaforði, en ég held að þetta [57:49] viðhorf þjóðarinnar [57:51] og þessi [57:52] hvað maður segja, [57:53] fjöldi neikvæðra sjálfsmynda [57:56] málfarslegra sem eru þarna úti, [57:59] búi til eitthvað neikvætt [58:01] andrúmsloft í kringum tungumál okkar, [58:02] og fólk er farið að vera [58:05] hrætt við að tjá sig. [58:06] Og hérna, ég held að það sé mjög mikilvægt [58:08] að forðast það að ef við viljum [58:10] að krakkarnir okkar lesi efni á íslensku [58:13] og hlusti á íslensk stef, [58:14] þá verður hún líka að vera þannig að þau tengi [58:16] við hana. Ef við erum að fara [58:18] hreins og nógu mikið, [58:20] þá getum við alveg glimt þessum [58:22] málsnið. En við notum þessi [58:25] orð svona í spjalli [58:27] okkar á milli, maður sé þessi orð ekki skrifuð [58:29] neitt. Nei, akkurat, verður ekki næst að þetta er [58:31] svona sér hættur orðaforði [58:32] fyrir samtöl. Ok, svona [58:35] tjáningarform. Já, en líka [58:37] bara, sko, samtöl þannig [58:39] að það eru rosalega miklar tímapressur. [58:41] Það er búið að stúttera það fram og til baka. [58:42] Ég menna, þegar ég segi eitthvað, þú svarar mér, þá er kannski [58:45] bara 200 millisekúndur á milli, [58:46] sem er eins og að blikka. Þannig að það eru [58:48] rosalega mikið í gangi í heilanum [58:50] okkar, þannig að taka einskila búinn, plana [58:52] okkar eigin setningu eða setning, [58:54] og allur þessi orðaforði [58:57] - ha, heyrðu þú, þúst - [58:58] hann er svolítið að hjálpa [59:00] okkur að díla við þessa tímapressu. [59:03] Einmitt, eða [59:04] við erum að leita að orðinu, [59:06] ekki stila mér orðinu meðan ég er að tala [59:08] og svo framvegis. Þannig að [59:10] hann mótast af [59:12] þessari tímapressu og því að við erum [59:14] hér auldið til að aulda. Ef ég [59:16] heyrði eitthvað að svara þér, [59:17] þá getur alveg farið í mitt [59:20] að ég sé eitthvað ósamhljóma, og svo framvegis, [59:22] hverjum stala við það ef ég [59:24] myndi bjóða grútt að borða eitthvað: „Hey, ég [59:26] kom að borða í kvöld“, [59:27] og svo kemur langur, langur þögn [59:29] og við vitum alveg hvað þögnin þýðir, [59:31] að þið getur ekki komið að borða, [59:33] skiljið. Þannig að það er þessi pressa [59:36] að fylla upp í og vera [59:38] fljótur að svara, [59:40] og mörg orð eru [59:42] mótuð að þessari pressu. [59:43] Og þú veist, hún með námskeiðin, þetta [59:46] er það ekki [59:47] hérna hjá endurmenntun? [59:49] Einmitt, nett og app. [59:51] Algjörlega, ekkert að grínast. [59:53] Það er svona kannski tilvönd til þess að [59:56] koma [59:58] þessum fræðum svolítið á kortið [59:59] og vekja áhuga fólks [1:00:01] á talmáli. Þegar það er ótrúlega [1:00:03] skemmtilegt þegar maður fer að sjá [1:00:05] þetta sem minnstur og fara [1:00:07] á átt og sjókur á, heyrðu, hvað, heyrðu, [1:00:10] til dæmis, það er maður áttar hlutverk [1:00:12] í íslensku. [1:00:13] Það er maður áttar hlutverk í íslensku, þegar maður fer að sjá [1:00:15] minnsturinn og hvað í raun [1:00:18] og verður þetta meikar allt sens. [1:00:19] Svo í sletti, það er mjög skemmtilegt. [1:00:22] Og ég held að þetta sé mjög gagnlegt, til dæmis, [1:00:23] fyrir fólk sem er að [1:00:25] tala eða skrifa [1:00:27] efni og svo framvegis, [1:00:29] og kennara, og svo framvegis. [1:00:31] Þannig að þetta verður námskeið í október. [1:00:34] Þetta er svona mitt framlag. [1:00:35] Þess að [1:00:36] hvað skráðum að það séu á námskeið? [1:00:39] Það er bara við endurmenntun, endurmenntum, [1:00:41] hún í Ísland. [1:00:42] Já, mjög gott. Rósa Sigrún Íslandsdóttir [1:00:45] er doktor í málfræði og dósent [1:00:46] við Háskóla Íslands. Hér að, það ekki verið að koma. [1:00:48] Takk fyrir mig. [1:00:49] Þannig að við ræddum ekki skólakerfið [1:01:00] þess að dagana sérstaklega eftir að [1:01:02] niðurstöður og PISA-könnuninni voru [1:01:04] birtar, einmitt. [1:01:06] Og [1:01:06] við rákumst að áhuga að vera fæslu [1:01:08] á Facebook núna um daginn. [1:01:10] Þannig að við vorum að tala, já, hann heitir Bjarki [1:01:12] Kvannberg, verkfræðingur, [1:01:14] sem er að tala þar um að [1:01:17] hérna, já, hann fékk ekki [1:01:18] í kennsluréttindi þótt að það sem [1:01:20] þetta er verkfræðingur, þetta er hansi sérstaklega [1:01:22] mál. Bjarki er á línunni, komdu sæll. [1:01:24] Komdu sæll, segðu okkur aðeins söguna. Þú settir [1:01:28] þetta fram í fæslu á Facebook. [1:01:30] Já, þetta var [1:01:32] sko, þannig að ég [1:01:34] er hófnað við Háskólann [1:01:35] á Akureyri í fyrra, sem var þá bara [1:01:37] meistaranám í menntun, [1:01:40] frá um því að við lengi [1:01:41] dreymtum um að verða kennari. [1:01:42] Sem að við bentum á að [1:01:45] það væri nú svona, kannski [1:01:47] öllu þægilegri leið að [1:01:49] það er gegnum háskóla íslensks, [1:01:51] ef þú værir nú þegar með [1:01:53] meistara prófi í annari grein. [1:01:55] Já, og ég taldi [1:01:57] þetta nú vera svona tiltölulega [1:01:59] svona ætti að vera tiltölulega [1:02:01] auðsótt. Við erum menn [1:02:03] þegar við höfum [1:02:04] bæði mentun og [1:02:05] 20 ára reynslu [1:02:07] úr atvinnulífinu. [1:02:09] En svo reyndist [1:02:12] ekki vera. Það var [1:02:13] það ég hef þess að [1:02:16] fékk höfnun á umsóknum. [1:02:18] Þetta [1:02:19] viðbótar [1:02:21] nám til framhaldsskóla [1:02:24] kennslu vegna [1:02:26] þess að ég væri með [1:02:29] verkfræði grunninn, [1:02:30] og að [1:02:33] meistara próf mitt frá [1:02:34] Edinborgarháskóla, [1:02:35] sem er reyndar í [1:02:36] fjármálum, [1:02:38] að það væri ekki jafngilt [1:02:43] hinum íslenska [1:02:44] meistara prófi [1:02:46] með of mikla reynslu. [1:02:49] Overqualified. [1:02:50] Enn svo settir á vennskunni. [1:02:52] Ég held nú reyndar [1:02:54] að það sé bara vinna við háskólana eftir einhverju svona, [1:02:57] einhverju bókstafstúlkun [1:03:01] á einhverju svona. [1:03:04] Og það er svona [1:03:05] sem þau eru að vinna eftir. [1:03:06] Og þar kemur bara fram að [1:03:10] þessi heimilaði [1:03:11] sem er leift inn í þetta nám [1:03:13] sem eru með [1:03:15] grunn í [1:03:18] kennslugreinum í menntaskóla [1:03:22] og verkfræði [1:03:24] er ekkverki kennt [1:03:25] eðlilega [1:03:26] í neinum [1:03:28] framhaldsskóla. [1:03:31] Og þannig er [1:03:34] það er [1:03:35] þannig að það útilokar [1:03:39] þá sem eru með [1:03:40] verkfræði menntun í grunninn, [1:03:42] og það er útilokar, til að mynda, [1:03:45] því að það er fjölmargt fólk [1:03:47] sem hefur haft framhald við mig [1:03:48] sem hefur lent í einhverju svona svipuðum málum. [1:03:51] Og þannig eru [1:03:52] stýralæknar, [1:03:54] þeir eru útilokaðir [1:03:57] eða ekki leift inn í námið, [1:03:59] og verkfræðingum, [1:04:01] og jafnvel hefur [1:04:02] það er [1:04:04] með eitt dæmi um, sko, [1:04:05] mann sem er með doktorspróf [1:04:07] í umhverfis- og byggingarverkfræði, [1:04:09] sem var ekki leift inn í [1:04:12] námið, [1:04:13] þrátt fyrir áhuga [1:04:15] á því að fara inn í [1:04:17] menntakerfið og lyfta þessu [1:04:20] upp á hærra stig. [1:04:22] Já. [1:04:22] Þannig Bjarki, er þetta gott dæmi um [1:04:25] að tölvan segir nei? [1:04:28] Já, ég hef það svona á tilfinningunni [1:04:30] að [1:04:31] þú veist, fólki sem er að mútaka [1:04:34] um svo. [1:04:35] Og ég ætla ekki að gera þeim það [1:04:37] að þetta sé eitthvað persónlegt gagnvart [1:04:39] verkfræðingum [1:04:41] eða dýralæknum. [1:04:43] Að þetta sé þá frekar [1:04:45] þess að þetta bara einhvern veginn [1:04:49] falli ekki inn í einhvern ramma. [1:04:51] Og það sé bara kannski, [1:04:52] ég veit ekki hvort það sé óvanalegt að [1:04:56] þessar stjéttir séu [1:04:58] að þurfa að komast í [1:05:00] kennslu. [1:05:00] Þetta er [1:05:01] allavega [1:05:03] horfi svolítið skakt [1:05:06] viðmanni. [1:05:09] Það sé einhvern veginn, [1:05:10] það sé einhvern veginn, [1:05:12] væri hægt að gera betur í þessu ferli. [1:05:14] En spólum aðeins tilbaka, Bjarki. [1:05:16] Þú ert með verkfræðimenntun, [1:05:18] meistara gráðu, 20 ára reynslu í atvinnulífinu. [1:05:20] Hvað var til þess að þig langaði [1:05:22] allt í einu að verða kennari? [1:05:24] Sko, [1:05:26] mér hefur lengi dreymt um þetta, [1:05:28] en það var hérna, [1:05:30] ég man eftir mómentinu [1:05:32] þegar að [1:05:33] dóttir mín var að útskrifast [1:05:35] úr tíndabók. [1:05:37] Og maður sá svona hvernig [1:05:39] nemendur tóku svona létt í hendurnar á sumum kennurum [1:05:44] en föðmuðu aðra aðeins. [1:05:46] Og þá sá maður það, sko, [1:05:49] að eitthvað sem kennarar hafa [1:05:51] umtalsverð áhrif á nemendur. [1:05:54] Sínar [1:05:54] og bara með fullri virðingu [1:05:58] fyrir því sem ég hef gert á fjármálamarkaði [1:06:00] í gegnum tíðina. [1:06:02] Að þá sá ég þarna fyrir mér [1:06:04] að maður gæti svona [1:06:05] gefið meira af sér [1:06:07] í kennslu heldur [1:06:10] en að vinna með pening allan dag. [1:06:13] Þannig að það er svona. [1:06:14] En hvað ertu stattur í dag? Ertu að gefa drauminum upp á bátinn? [1:06:19] Nei. [1:06:19] Ég held bara áfram [1:06:21] í náminu við Háskólann [1:06:23] á Akureyri. [1:06:24] Og það er þá bara aðeins lengri leið [1:06:27] heldur en að taka þetta [1:06:30] diplómanpróf [1:06:31] frá Háskóla Íslands. [1:06:33] Og ég minna það, [1:06:36] eins og ég segi, þetta á ekki að snúast um mig. [1:06:38] Þú veist, ég myndi bara að fara [1:06:40] þá leið, [1:06:40] og hérna [1:06:43] klára það með Háskólann á Akureyri. [1:06:46] En þú veist, vonandi verður þetta [1:06:48] hins vegar til þess að [1:06:50] það verði einhverjar breytingar á [1:06:51] þannig að fólk kannski með [1:06:55] reynslu og mentun, [1:06:57] sem hefur áhuga að koma [1:07:00] inn í kennslu, [1:07:01] að það verði þá gerðu svona aðeins [1:07:03] greiðari aðgangur heldur [1:07:06] en virðist vera í dag. [1:07:07] Já, þú segir að þetta sé ekki bara [1:07:09] fleiri verkfræðingar sem hafa fengið sambærilegar höfnunir. [1:07:11] Ég minna að maður velti fyrir sér [1:07:13] hvað segir þetta okkur um bara hvernig [1:07:15] erum við að nýta sérfræðinga [1:07:18] úr atvinnulífinu? [1:07:20] Já, maður spyr sig því, [1:07:21] sko, það er nefnilega, þetta eru [1:07:23] eins og ég segi, þetta eru allavega [1:07:25] fimm umsóknir sem voru [1:07:27] bara hafnaðar á [1:07:30] grundvelli verkfræðimenntunar [1:07:31] bara þetta árið. [1:07:32] Það eru. [1:07:36] væntanlega á [1:07:38] fyrri árum að þá hefur [1:07:41] væntanlega kannski verið eitthvað [1:07:44] eitthvað svipað án þess að ég viti það. [1:07:46] En þetta er allavega [1:07:47] þetta væri akkurat [1:07:49] fólki sem er kannski búið að vera [1:07:52] að mentast og [1:07:53] fyrir því að nútíða atvinnulífið [1:07:57] og getur þá komið með þá [1:07:59] reynslu þaðan [1:08:00] inn í [1:08:02] skólakerfið, [1:08:04] eitthvað sem ætti að vera [1:08:06] virkilega mikil þýðing [1:08:10] fyrir [1:08:11] mentakerfið. [1:08:12] Einmitt, [1:08:13] ég vissulega vona að [1:08:14] eitthvað sé að hlusta núna [1:08:15] og þetta verði til þess að [1:08:17] þetta verði endurskoðað. [1:08:18] Já, [1:08:19] það [1:08:20] já, [1:08:20] vona það allavega [1:08:22] fyrir framtíðar umsækjendur [1:08:23] að [1:08:25] vonandi verði þeim [1:08:26] bara tekið [1:08:27] betur [1:08:28] og [1:08:29] þeir [1:08:30] hafi þá möguleika [1:08:30] á því að [1:08:32] ganga [1:08:34] þessa leið. [1:08:35] Sko, [1:08:35] en þú ætlar að klára [1:08:36] réttindin við háskólann [1:08:37] og akkur er í [1:08:38] hvenær ertu þá [1:08:39] hvenær ætlar þú að standa [1:08:40] fyrst fyrir framan [1:08:40] bekk í skóla [1:08:43] í framhaldsskóla [1:08:44] og kenna? [1:08:44] Ég fekk [1:08:45] ég fekk reyndar [1:08:46] já, [1:08:46] ég sko, [1:08:46] hérna, [1:08:47] ég fekk reyndar [1:08:48] tækifæri [1:08:49] í [1:08:50] þar síðustu viku [1:08:52] í tvær vikur [1:08:54] með [1:08:55] 890 [1:08:56] tíndabók, [1:09:00] og þetta er [1:09:01] náttúrulega [1:09:01] bara virkilega [1:09:02] skemmtilegt [1:09:03] að [1:09:04] vera fyrir framan [1:09:06] ungt og líflegt fólk [1:09:07] og reyna að vekja áhugann [1:09:09] já, [1:09:09] það verður ekki dýrvatar [1:09:09] áhugann [1:09:10] alls ekki. [1:09:12] Það var [1:09:12] ég veit ekki hvort að [1:09:14] bæði tvær vikur [1:09:15] í upphafi, [1:09:16] annars [1:09:16] ég sko, [1:09:17] hvort að það sé [1:09:19] gefið rétt að mynd [1:09:20] hvort að [1:09:21] hvort að [1:09:22] hvort að þetta sé erfiðara [1:09:23] í [1:09:23] dimmum febrúar. [1:09:25] En hverja verður þá [1:09:27] kláruð með [1:09:28] réttindin? [1:09:29] Já, [1:09:30] það verður þá [1:09:30] 2028. [1:09:32] Þá verður tekið við [1:09:34] atvinnu tilboðum [1:09:35] í [1:09:36] kennslu. [1:09:36] Já, [1:09:37] akkurat, [1:09:38] hljómar vel. [1:09:39] Bjartí, [1:09:40] yes, yes. [1:09:41] Kvarnberg, [1:09:41] verðandi kennari, [1:09:43] verkvæðingur, [1:09:44] kærar þakkir fyrir spjallið. [1:09:45] Já, [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:46] það er [1:09:48] það er [1:09:49] það er [1:09:50] það er